Татар тормышының йомшак кырыйлары, чыгып тора торган почмаклары юлындагы каты ташларга бәрелеп кырылды, татар тормышының чокырлары-чакырлары үтә барган юлында очраган сазны, чүпне, былчыракны да эләктереп, үзе берлән бергә алып китте. Шулай итеп, ул элгәреге кытыршылыкларын бетергәләп ялтырый төште…

Гаяз Исхакый
isxaki.com

ПОЧЕМУ ДЕНЬ ТЮРКИСТОВ 3 МАЯ НЕ ВЫШЕЛ ЗА ПРЕДЕЛЫ ТУРЦИИ?

День Тюркистов родился в Турции, но к сожалению остался сугубо в границах Турции. За пределами Турции большинство тюрков в принципе ничего не знают об этом дне.

Наш новый ютуб канал газеты "Тюркский взгляд". Поддержите лайками, комментариями и подпиской.

https://www.youtube.com/watch?v=GVQS2DiVmTg&t=11s

Историк Ильнур Миргалиев: Золотую Орду также называли Татарстаном, основным населением были татары

Вторым названием Золотой Орды было «Татарстан», а основным населением государства были татары. Об этом в интервью ИА «Татар-информ» рассказал руководитель Центра изучения Золотой Орды и татарских ханств Института истории АН РТ им. Ш. Марджани, кандидат исторических наук Ильнур Миргалиев.

«Абдул-Афар Кырыми (историк Крымского ханства XVIII века — прим. Т-и), например, вообще называет Золотую Орду „Татарстаном“, Великим Татарстанским государством», — сказал Ильнур Миргалиев.

По словам историка, основное население Золотой Орды также носило название «татары».

«К примеру, ханы Золотой Орды и Крыма в своих ярлыках пишут: „Отправлю свои быстрые татарские войска“, то есть, указывают, что они татары. Что они татарские ханы», — пояснил историк.

«Приходится слышать утверждения, что название „татар“ не использовалось, но это ошибочное мнение. В латинских источниках в Европе пишут „татар“, то есть „тартар“, что идет в том же значении. В русских источниках используется слово „татар“, а „Орда“ — в отношении государства. На Кавказе, Анатолии, Иране, во всех арабских странах применяется слово „татар“», — сказал ученый.

По словам Ильнура Миргалиева, основным языком Золотой Орды был татарский и к современному татарскому языку он даже ближе, чем язык Казанского ханства.

«Ярлыки золотоордынских ханов — официальные документы на более сложном языке, а литературные произведения владеющий татарским языком современный человек поймет без труда. Язык Золотой Орды еще более легок для татар, чем язык Казанского ханства, потому что в Казанском ханстве усиливается исламизация, появляются заимствования из арабского и фарси. Поэтому я бы сказал, что язык Золотой Орды очень близок к татарскому языку», — заключил историк.

Источник: Татар-информ.

Солтан Габәши

Гаяз Исхакыйның "Зөләйха" драмасына музыка язган СОЛТАН ГАБӘШИның тууына 133 ел!

Солтан Хәсәнгата улы Габәши — татар халкының көйязары, педагог һәм музыкаль-җәмәгать эшлеклесе, СССР композиторлар берлеге әгъзасы.

Солтан Габәши 1891 елның 13 маенда Казан губернасы Казан өязе Алат волостеның Тенивраг – Солабаш (хәзерге Татарстанның Биектау районы Кече Солабаш) авылында җәдит мулла Хәсәнгата Габәши гаиләсендә туа. «Мөхәммәдия» (Казан) һәм «Галия» (Уфа) мәдрәсәләрендә укыганнан соң ул Уфа һөнәр училищесында белем алуын дәвам иттерә. Солтан кечкенә вакытында ук кубызда, гармунда халык көйләрен уйнарга өйрәнә. Музыкага сәләтен күреп, әтисе аңа укытучы чакыра. Берничә ел музыка гыйлеме буенча дәресләр алу аңа зур ярдәм итә. Уфа мәдрәсәсендә укыганда ук С. Габәши музыкаль кичәләрдә катнаша, пианист-аккомпаниатор буларак чыгышлар ясый. Солтан көй язу өлкәсендә дә үзен сынап карый. 1913-1915 елларда ул үзенең беренче оригинал әсәрләрен яза (“Кәккүк”, “Рөкыя-гөлкәем”, “Вальс”, “Пикник”, “Татар кызы”).

1915 елда С. Габәши Казанга кайта һәм университетның юридик факультетына укырга керә. Ике ел укыгач, аны армиягә алалар. Казанда аның музыка буенча эшчәнлеге тагын да активлаша. С. Габәши татар драма труппасының берничә спектакленә (Г. Исхакыйның “Зөләйха”, Ф. Бурнашның “Таһир-Зөһрә”, К. Рәхимнең “Бүз егет” әсәрләре) музыкалар яза. Актуаль темага язылган җырлары, “Яңалиф маршы” үз вакытында халыкка киң таныла. Композиторның “Кәккүк” романсы – шулай ук халык мәхәббәтен казанган әсәрләрнең берсе.

С. Габәши 1942 елның 8 гыйнварында Борай районында сөргендә вафат була.

Уян, Татар!

Кояш чыкты, ул калыкты,
Тәрәзәдән нур балыкты.
Уян, татар, уян инде,
Уянырга вакыт җитте.

Ач күзеңне, күр үзеңне
Бу тормышның көзгесендә.
Инде кемгә калдың охшап,
Нинди кавем йөзе синдә?

Татар телен, туган телен
Гарипләрең каян белсен?
Үз илеңдә үз телеңдә
Сөйләшергә гаҗиз бит син.

Уян, татар, уян инде —
Шуны сорый үзе заман.
Милләтче дип аталудан
Куркасыңмы әллә һаман?!

«Милләтем», дип әйтсә берәү,
«Милләтче», дип чыкты сүзе
Татар өчен кем көрәшсен,
Көрәшмәсә татар үзе?!

Уян, татар, уян инде,
Уян син, дип кояш чыга.
Тор да кузгал изге эшкә,
Бу җыр шуңа булсын дога.

Рәфис Корбан

Азатлык

Күп калмады. Сабан туе чоры җитә. Инде кайбер урыннарда үткән дә. Мактаныша-мактаныша бәйрәмнәр ясаячаклар. Һәм моны милләтне кайгырту итеп милләткә сатырга тырышачаклар. Милли мәктәпләр урынынан мәгез Сезгә бәйрәм.

Илфак Шиһапов.

Азатлык

ТАТАР ЯШЬЛӘРЕ ИЛФАК ШИҺАПОВ ИСЕМЕН МӘҢГЕЛӘШТЕРЕРГӘ ЧАКЫРА

"Азатлык" Татар яшьләре берлеге Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнехановка һәм Мәдәният министры Ирада Аюповага 2017 елда вафат булган татар журналисты, продюссеры Илфак Шиһаповның исемен мәңгеләштерүне сорап мөрәҗәгать юллаган. Шунысы игътибарга лаек, хат татар латиницасында язылган.

Берлек рәисе Наил Нәбиуллин имзалаган мөрәҗәгатьтә, Илфак Шиһаповның татарлар өчен хезмәтләре күп булуы искәртелә.

“31 май көнне Илфак Шиһаповның вафатына 7 ел булачак. Илфак Шиһапов милләтебез һәм Җөмһүриятебез өчен бик мөһим шәхес. Ул башкалардан ихласлыгы, һәрвакыт дөреслек эзләргә тырышуы белән аерылып торды. Таланты, уйлары, зур идеялары белән бу дөньяны үзгәртергә теләде, милләтебез һәм халкыбыз өчен янып-көеп яшәде. Илфак Шиһапов башкалар күрмәгән, дәшмәгән һәм әйтергә курыккан нәрсәләр турында сөйләде, катлаулы мәсьәләләрне күтәрергә тырышты. Кыска гына гомере вакытында 20 альбом һәм 350 җыр, дистәләгән китаплар, фильмнар, газеталар чыгарды... Илфак Шиһапов татар журналистикасына да зур өлешен кертте, социаль сорауларны күтәрде. Аның кулы тимәгән өлкә юктыр... мәдәният, музыка, кино, тарих, әдәбият, журналистика һ.б. Татар тарихын өйрәнүгә дә Илфак Шиһапов зур өлешен кертте, авыл тарихлары буенча хезмәтләр чыгарды.” – диелгән хатта.

Татар яшьләре Илфак Шиһапов исемен мәңгеләштерү мөһимлеген әйтә, аның исемен Казан һәм Лениногорск шәһәрләренең урамнарына бирүне, яшәгән биналарда истәлекле такталар куюны, төрле искә алу чараларын оештыруны, телевидение-матбугат чаралары аша милләткә иҗатын искә төшерүне сорый.

Азатлык

ТАТАРСКАЯ МОЛОДЕЖЬ ПРИЗВАЛА УВЕКОВЕЧИТЬ ИМЯ ИЛЬФАКА ШИГАПОВА

Активисты Союза татарской молодежи “Азатлык” направили обращение на имя Президента Татарстана Рустама Минниханова и министра культуры Республики Ираде Аюповой с просьбой увековечить имя известного журналиста, продюссера Ильфака Шигапова, погибшего в 2017 году. Что примечательно, обращение написано на татарской латинице.

В письме, подписанном лидером организации Наилем Набиуллиным подчеркивается, что Ильфак Шигапов многое сделал для татарского народа.

“31 мая исполняется 7 лет со дня гибели Ильфака Шигапова. Ильфак Шигапов значимая фигура для татарского народа и Республики Татарстан. Он был талантлив, идейным, и своими мыслями, делами хотел изменить этот мир, пробудить Татар. Он искренне работал во благо нашего народа, актуализировал наиболее болезненные вопросы его бытия, поднимал важные вопросы. За свою яркую жизнь издал более 20 альбомов и написал 350 песен, издал десятки книг, газет, снимал фильмы. Ильфак Шигапов внес важный вклад в развитие татарской журналистики и истории.”- говорится в обращении.

Татарские активисты в своем обращении говорят о важности увековечивания имени Ильфака Шигапова. Они просят назвать его именем улицы в Казани и Лениногорске, установить памятную табличку в доме, где жил Шигапов, и организовать проведение памятных мероприятий, в том числе через освещение через средства массовой информации.

Азатлык

Татар латиницасында язылган хатны да урнаштырабыз. Үрнәк булсын башкаларга.
Размещаем и само обращение на татарской латинице. Пусть оно станет примером.

Tatarstan Respublikası Prezidentı
Röstäm Nurğali ulı Miñnexanovqa
Tatar milli xäräkäte oyışması
“Azatlıq” Tatar yäşläre berlegennän

Möräcäğät

Xörmätle Röstäm Nurğali ulı.

31 may könne tanılğan jurnalist, produsser, yazuçı, publitsist, bik küp cırlar avtorı İlfaq Şihapovnıñ vafatına cide yıl bulaçaq. Anıñ ğömere 2017nçe yılda özelgän ide...

Leninoğork rayonınıñ İske İşteräk avılında tuğan İlfaq Şihapov millätebez häm Cömhüriätebez öçen bik möhim şäxes. Ul başqalardan ixlaslığı, härwaqıt döreslek ezlärgä tırışuı belän ayırılıp tordı. Talantı, uyları, zur ideyäları belän bu dönyanı üzgärtergä teläde, millätebez häm xalqıbız öçen yanıp-köyep yäşäde. İlfaq Şihapov başqalar kürmägän, däşmägän häm äytergä qurıqqan närsälär turında söyläde, qatlaulı mäs’älälärne kütärergä tırıştı. Qısqa ğına ğömere vaqıtında 20 al’bom häm 350 cır, distälägän kitaplar, fil’mnar, ğazetalar çığardı... İlfaq Şihapov tatar jurnalistikasına da zur öleşen kertte, sotsial’ soraularnı kütärde. Anıñ qulı timägän ölkä yuqtır... mädäniät, muzıqa, kino, tarix, ädäbiät, jurnalistika h.b. Tatar tarixın öyränügä dä İlfaq Şihapov zur öleşen kertte, avıl tarixları buyınça xezmätlär çığardı.
Ni qızğanıç, İlfaq Şihapovnıñ bik küp cırları cırlanmıy qaldı... Tik şulay da, anıñ başqarğan eşläre – millätebez häm Cömhüriätebez aldında bäyäläp betergesez. Bez isä İlfaq Şihapovnıñ mirasın saqlap, bu şäxeskä qarata tirän ixtiram bularaq, anı härwaqıt xäterläp, iskä alıp yäşärgä tiyeş. Monıñ öçen isemen mäñgeläşterügä qayber adımnar başqarası ide.

Xörmätle Prezidentıbız! Tatarstanda, ayıruça Qazan häm Leninoğork rayonında İlfaq Şihapovnıñ isemen mäñgeläşterü eşlären başlap cibärergä ämer birüyegezne sorıybız. Anıñ isemen Qazan häm Leninoğorsk şähärläreneñ uramnarına birüyegezne sorıybız. Şulay uq İlfaq Şihapov isemen muzıqa mäktäbenä, yaki ğomumi mäktäpkä dä birsäk äybät bulır ide. Monnan tış, İlfaq Şihapov yäşägän, yaki eşlägän binalarğa istälek taqtaların quyu, yel sayın Respublika häm rayon däräcäsendä anıñ tuğan könendä qontsert yaki başqa mädäni, iskä alu çaraları oyıştıru döres bulır ide. Qazanda İlfaq Şihapov yäşägän yortta hiçşiksez elmä taqta quyu, anı tantanalı räveştä açu bik döres bulır ide. Şulay uq İlfaq Şihapov äsärlären säxnäläşterü, anıñ ruxi vä mädäni mirasın tanıtu, millätebezgä iskä töşerü maqsatınnan televideniye häm matbuğat çaraları aşa xalqıbızğa citkerü döres bulır ide.

İlfaq Şihapovnıñ isemen mäñgeläşterü mäs’älälären uñay xäl itärsez, dip ömetlänäbez! Bu İlfaq Şihapovnıñ xezmätlären bäyäläu belän bergä, böten tatar dönyası öçen bik möhim. İlfaq Şihapov icatında millät ruxı bar. Ğorurlıq bar. Tatarğa mäxäbbät bar.

İlfaq Şihapovnı onıtmadıq häm onıtmayaçaqbız!

Xörmät belän, “Azatlıq” Tatar yäşläre berlege räise
Nail Änäs ulı Näbiullin.
14.05.2024 yıl.

Азатлык

Кичәге темага кайтып. Илфак Шиһапов язган иң матур җырларның берсе - "Алтын Урда".

Азатлык

Алтын Урда.

Без күндәм, без тырыш, без уңган, диделәр.
Башларга матурлап түбәтәй киделәр.
Кулларга йә көрәк, йә сука, йә тырма бирделәр.
Без гомер буена казынганбыз җирдә,
Бар булган җиребез шушында – Иделдә,
Без мескен, тик уңган һәм күндәм бер халык, диделәр.
Әй, ышанды әтиләр, ышанды әниләр,
Ачы ялганга тиз ышана кешеләр.

Без гомер буена чабата-кәләпүшле, диеп.
Күтәрмә башыңны, бер эш ике кулга,
Әй, кайда соң безнең бөек Алтын Урда?
Әйтерлек, без бит шул дәүләтнең татарлары, диеп.

Кылычлы бабайлар, еракта тирмәләр,
Зәңгәр күктә тургай, илгә юк киртәләр.
Бөтен дала бөек татарның бербөтен дәүләте.
Бер үк тел, бер йола гасырлар буена,
Бу җирләр безнеке, бу җиргә без хуҗа.
Бу якларда татар кешесеннән дә юк гайрәтле.
Үзгәрде замана, исте башка җилләр,
Таралды атлылар, китте кулдан җирләр,

Кымызлы җәйләүләр күчтеләр башкалар кулына.
Илләрне бүлделәр, телләрне бүлделәр,
Безнең эш башкада, хезмәттә, диделәр,
Таралды зәңгәр күк астында бөек Алтын Урда.

Без күндәм, без тырыш, без уңган диделәр.
Башларга матурлап түбәтәй киделәр.
Кулларга йә көрәк, йә сука, йә тырма бирделәр.
Без гомер буена казынганбыз җирдә,
Бар булган җиребез шушында – Иделдә,
Без мескен, тик уңган һәм күндәм бер халык, диделәр.
Әй, ышанды әтиләр, ышанды әниләр,
Ачы ялганга тиз ышана кешеләр.

Без гомер буена чабата-кәләпүшле диеп.
Күтәрмә башыңны, бер эш ике кулга,
Әй, кайда соң безнең бөек Алтын Урда?

Илфак Шиһапов.

Азатлык