Чаму ў Сібіры спяваюць беларускія песні

Пра гэта піша Таццяна Дайнека з Інстытута філалогіі Сібірскага аддзялення РАН у зборніку «Беларускі фальклор: матэрыялы і даследаванні. Выпуск 12». Аўтарка прадставіла вынікі даследавання напеваў абрадавых купальска-пятроўскіх песень, запісаных ад нашчадкаў беларускіх перасяленцаў (у асноўным пач. XX ст.) у адным з асяродкаў рассялення этнасу на тэрыторыі Сібіры – у Омскай вобласці. Матэрыялам паслужылі запісы 1970 - 2000-х гг.

Высновы: пераважная большасць купальска-пятроўскіх песень беларусаў Омскай вобласці («Коло жита девки ходют», «Купаленка», «Божа мой, Пятрова ночка-нивяличка» і г.д.) маюць тыпавыя рысы мацярынская традыцыі, якія прадстаўлены ў чыстым выглядзе. У меншай частцы песень ёсць мадыфікацыя, але пад яе падпадаюць тыпы, якія і ў мацярынскай традыцыі з варыятыўным бытаваннем.

Геаграфічная прыналежнасць тыпавых напеваў можа быць надзейнай крыніцай для вызначэння зыходных тэрыторый, з якіх у Омскую вобласць прыйшлі носьбіты той ці іншай традыцыі.

Амаль усе суседзі трацяць на навуку больш, чым Беларусь (у адносінах да ВУП)

Пра гэта пішуць Ягор Скорый і Аляксей Скалабан у зборніку матэрыялаў XXIV Міжнароднай канферэнцыі «Менеджмент бібліятэк ВНУ», які выйшаў сёлета. Яны прааналізавалі выдаткі на навуковыя даследаванні ў адносінах да ВУП. Сярод краін удзельніц ЕАЭС на навуку траціць больш, чым Беларусь, толькі Расія. Але калі разглядаць астатнія сумежныя краіны, то складваецца адваротная сітуацыя: менш за Беларусь на развіццё навукі траціць толькі Украіна.

Даследнікі адзначаюць: з упэўненасцю можна казаць аб недастатковым узроўні фінансавання навукі, аднак гэта не з'яўляецца ні адзінай, ні галоўнай перашкодай для павелічэння публікацыйнай актыўнасці.

Варта разглядаць сукупнасць праблем: складанасці ў напісанні артыкулаў на англійскай мове; абмежаваны доступ да сучасных навуковага абсталявання і баз даных; высокую нагрузку на выкладчыкаў; слабыя стымулы для публікацыі ў высокарэйтынгавых часопісах; цяжкасці ў падборы прыдатнага часопіса для публікацыі.

Археолагі знайшлі доказы, што продкі чалавека больш за 2,5 млн гадоў таму ўжо ўмелі перадаваць веды

Насуперак панаваўшым уяўленням, самыя старажытныя з першабытных людзей (homo habilis – «чалавек умелы»), якія жылі больш за 2,5 млн гадоў таму, тысячагоддзямі, з пакалення ў пакаленне, перадавалі тэхніку вырабу прымітыўных прылад працы. Такое адкрыццё зрабіла каманда археолагаў, вывучыўшы адзін з раёнаў пасялення гэтых старажытных людзей на поўначы Кеніі, паведамляе BBC. Да гэтага часу навукоўцы меркавалі, што найстаражытныя продкі чалавека рабілі прылады працы спарадычна.

Археолагі працавалі ў Намаратукунане дзесяць гадоў і знайшлі 1300 вострых скрабкоў, прымітыўных каменных малаткоў, а таксама так званых «літычных ядраў».

Гэтае ўменне дапамагло найстаражытным жыхарам Усходняй Турканы выжыць у клімаце, які хутка змяняўся, — не адаптуючыся пры гэтым самім, фізічна, а адаптуючы спосабы здабычы ежы. І гэтае разыходжанне з жывёльным светам адбылося на самай світанку існавання чалавецтва.

Чаму ў Брытаніі стала хітом кніга пра «білетнага кантралёра» з Беларусі

Адзіны ў Вялікабрытаніі суд над ваеннымі злачынцамі адбыўся ў 1999 годзе. Тады Андрэй Саванюк, які ўдзельнічаў у знішчэнні габрэяў у родным Дамачаве пад Брэстам, быў асуджаны да двух пажыццёвых тэрмінаў. Ён памёр у турме ў 2005-м.

У 2022-м пабачыла свет кніга «Кантралёр білетаў з Беларусі: незвычайная праўдзівая гісторыя адзінага ў Брытаніі суда па ваенных злачынствах». Яе аўтары пісалі: Бен-Цыён Блюштэйн і Андрэй Саванюк былі сябрамі дзяцінства ў Дамачаве ў 1930-х гадах, а падчас вайны сталі ворагамі. Затым Бен-Цыён адправіўся ў Ізраіль, а Андрэй — у Англію, дзе працаваў кантралёрам British Rail у Лондане.

Праз больш чым паўстагоддзя яны сутыкнуліся ў судзе, дзе адзін з іх стаў галоўным сведкам абвінавачання. Рэчавых доказаў не было, толькі слова аднаго супраць слова іншага. Аўтары захапляльна апісалі гісторыю, атрымаўшы высокія ацэнкі з боку крытыкаў. Кніга была перавыдадзена ў 2023-м, цяпер на Amazon прадаецца апошні экзэмпляр.

Як у Мінску ў ХІХ ст. рэзка вырасла колькасць плошчаў

Пра гэта піша Іван Сацукевіч у зборніку VII канферэнцыі «Доўгае ХІХ стагоддзе». Калі ў пач. ХІХ ст. у Мінску было толькі 3 плошчы, то праз стагоддзе – ужо 10. Гэта было звязана з ростам насельніцтва. Пры гэтым у ХІХ ст. ліквідавалі дзве плошчы – Старога Рынку (у цэнтры Траецкага прадмесця) і Новабазарную (сёння – квартал паміж Кірава, Камсамольскай і Валадарскага).

Усе плошчы выконвалі гандлёвую функцыю. Аднак на працягу ХІХ ст. да яе дадаліся яшчэ дзве – прадстаўнічая і транспартная. Затым прадстаўнічая функцыя «перамагала» гандлёвую: крамы і лаўкі прыбіраліся. Прадстаўнічая функцыя была на дзвюх плошчах – Высокага Рынку (з 1866 г. – Саборная, цяпер – плошча Свабоды) і Новага Места (сюды з Высокага Рынку перанеслі кірмашовы гандаль, але ўжо ў 1872 г. тут заснавалі першы сквер горада – Аляксандраўскі). Пасля пабудовы Віленскага вакзала з'явілася Прывакзальная плошча.

На ілюстрацыі – аэрафотаздымак Мінска ў 1917 г., бліжэй да цэнтра – плошча Свабоды.

250 гадоў таму французcкі навуковец Жылібер стварыў першую вышэйшую медыцынскую навучальную ўстанову ў Беларусі

Натураліст і хірург Жан Эмануэль Жылібер быў запрошаны для стварэння Гродзенскай медыцынскай акадэміі дзяржаўным дзеячам ВКЛ і мецэнатам Антоні Тызенгаўзам (праект ухваліў кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі). У 1775-м на месцы в. Гарадніца (цяпер цэнтральная частка Гродна) Жылібер адкрыў акадэмію, затым – шпіталь і батанічны сад.

З-за незацікаўленасці шляхты ў атрыманні медыцынскай адукацыі Жылібер змог набіраць на вучобу дзяцей сялян і служачых. У 1781-м акадэмія (на ілюстрацыі – малюнак Н. Орды XIX ст.) была пераведзена ў Вільню, дзе на яе базе стварылі медыцынскі факультэт універсітэта. Прычына заключалася ў няўдалай гаспадарчай палітыцы ў рэгіёне Антоні Тызенгаўза, якога кароль адхіліў ад кіраўніцтва.

Акадэмія, створаная Жыліберам, была першай вышэйшай медыцынскай навучальнай установай на тэрыторыі Беларусі, адзначаецца сёння на сайце Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Гэта як сёння набыць «Бэнтлі». Пра элітарныя і імпартныя рэчы са старажытнага Менску

Археолаг Андрэй Вайцяховіч расказаў 1prof. by пра галоўныя адкрыцці ў комплексе на беразе ракі Менкі ў 2023 - 2024 гадах – у выніку самай маштабнай па мерках усёй Усходняй Еўропы прарэзкі землянога вала (на глыбіню амаль 12 метраў).

Існавала версія, што Менск пабудавалі кіеўскія князі. Але знаходкі даказваюць: загад аб будаўніцтве гарадскіх сцен у 997 г. аддаў Ізяслаў, а Менск ад пачатку належаў Полацкай зямлі. Па словах Вайцяховіча, які адкрыў гэту кропку на карце, расійскія навукоўцы прызналіся: раскопкі сведчаць пра існаванне тут культуры, не падобнай ні на адну вядомую на Старажытнай Русі.

На малым гарадзішчы знайшлі шмат элітарных рэчаў, напрыклад, англа-саксонскую накладку на стрэмя. «Значыць, жыхар Менска мог сабе дазволіць купіць англійскія страмёны. Гэта можна параўнаць з нашым сучаснікам, які купляе Бэнтлі… Вельмі шмат імпарту: фрагменты арабскага фаянсу, тачыльны камень са Скандынавіі», – расказаў Вайцяховіч.

Выйшаў альбом «Традыцыйны строй. Частка I»

Пабачыла свет другое дапоўненае выданне пра народнае адзенне Беларусі канца ХІХ - сярэдзіны ХХ стагоддзя, складальніца – Анэлія-Вольга Крэйн. Альбом з’яўляецца часткай аднайменнага праекта «Традыцыйны строй», прысвечанага традыцыйнаму народнаму адзенню Беларусі.

У першай частцы альбома – строі наступных гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў Беларусі: Заходняга і Усходняга Палесся, Падняпроўя, Панямоння і Цэнтральнай Беларусі. Назвы частак строяў пераважна падаюцца згодна з мясцовай гаворкай.

У альбоме 148 старонак. Выданне адрасуецца ўсім, хто цікавіцца беларускім фальклорам і традыцыйнай культурай.

А вы ведалі, што ў Мінску ёсць незвычайны музей з рарытэтамі V і XII стагоддзяў?

Сёлета пасля шматгадовай рэканструкцыі для наведвальнікаў адкрыўся Навукова-даследчы музей беларускага мастацтва і культуры. Ва ўстанове заяўляюць, што ён не саступае найлепшым музеям краіны. Яго папярэднікам быў Музей старажытнабеларускай культуры, заснаваны ў 1977 г. У 2001-м калекцыі надалі статус нацыянальнага навуковага здабытку. І вось сёлета пасля аснашчэння сучаснымі тэхналогіямі ўстанова атрымала статус «Навукова-даследчага музея беларускага мастацтва і культуры».

Экспазіцыя размяшчаецца ў трох залах: археалогіі, сакральных і этнаграфічных калекцый. У першай можна пабачыць, напрыклад, чоўны XII і XVI ст., а таксама вырабы рамеснікаў ад V ст. У сакральнай залі – калекцыя абразоў XVI - XIX ст. (самая вялікая ў Беларусі). Сярод іх – «Пакланенне вешчуноў» 1514 г.

Музей знаходзіцца па адрасе: вул. Сурганава, 1, корп. 1 (будынак НАН). Наведвальнікаў просяць запісвацца папярэдне. На здымку – надмагілле Сапегаў XVII ст.

Выйшлі кнігі пра беларускія легенды пра дрэвы і кветкі

Пабачылі свет выданні «Расліны беларускай зямлі: легенды пра дрэвы» і «Расліны беларускай зямлі: легенды пра кветкі». Іх аўтаркі – Алена Боганева і Таццяна Валодзіна з Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры. Малюнкі – Таццяны Гаранаскай. Выданні адрасуюцца дзецям школьнага ўзросту, але яны будуць цікавымі ўсім, хто неабыякавы да фальклорнай спадчыны.

У першай кнізе сабраны беларускія народныя легенды пра паходжанне асобных дрэў і кустарнікаў, асаблівасці іх знешняга выгляду (напрыклад, чаму ў асіны ліст дрыжыць, а елка вечназялёная).

У другой – народныя легенды пра паходжанне кветак, травяністых і збожжавых раслін, іх назваў, асаблівасцей знешняга выгляду і ўласцівасцей. Здымкі вокладак – з сайта ragna. by.

Як рабавалі беларускія землі падчас французска-рускага супрацьстаяння 1812-га

Пра гэта піша Аляксандр Самовіч у зборніку VII канферэнцыі «Доўгае ХІХ стагоддзе». З-за ўварвання «Вялікай арміі» Напалеона многія беларускія паветы былі ахоплены голадам і эпідэміямі. Найбольш моцна пацярпелі мясцовасці, якія сталі арэнай кровапралітных бітваў. Амаль поўнасцю былі разбураны і знішчаны гарады Полацк, Відзы, Кобрын, Ваўкавыск.

Гарадскія і сельскія жыхары сутыкнуліся з бясконцымі паборамі, бясчынствамі падчас рэквізіцый. Напрыклад, у Гродзенскай губерні на трэць скарацілася пагалоўе жывёлы. У жыхароў адбіраліся ўсё шэрае хатняе сукно, а таксама кажухі.

Аўтар піша, што «асобныя факты» гвалтоўнага адабрання запасаў харчавання і маёмасці адзначаліся таксама сярод рускіх вайскоўцаў. Шырокую агалоску, напрыклад, атрымала справа аб рабаванні скарбаў Нясвіжскага замка (дарагой мэблі, рэдкіх кніг, карцін, калекцыйных манет), якая закранула імёны адмірала Чычагава, генерала Тучкова, камандзіра казачага палка Ісаева.

Пра кнігу апавяданняў «Габрэі без жоўтых зорак: гісторыі габрэйскіх партызан у акупаванай нацыстамі Беларусі»

Выданне пабачыла свет у ЗША напрыканцы мінулага года. Гэта пераклад Рут Мёрфі на англійскую мастацка-публіцыстычнай кнігі Гірша Смоляра (1905 - 1993) «Габрэі без жоўтых зорак», што выйшла ў Польшчы ў 1948 г. У вайну аўтар апынуўся ў Мінску, дапамагаў габрэям з гета ва ўцёках ў Налібоцкую пушчу, дзе затым ваяваў у габрэйскім патызанскім атрадзе.

У анатацыі адзначаецца: Беларусь у адрозненне ад еўрапейскіх краін на захад ад яе была пакрыта густымі першабытнымі лясамі. І ў адрозненне ад Польшчы і іншых краін габрэйскія і савецкія партызаны часта аб'ядноўваліся ў барацьбе.

У рэцэнзіі на кнігу Юстына Смалькітэ піша: амаль кожнае апавяданне суправаджаецца добра даследаванымі гістарычнымі нататкамі. Аднак варта памятаць, што Смоляр быў былым камуністычным рэвалюцыянерам, яго кніга ўкладаецца ў савецкі наратыў. Разам з тым выданне вартае ўвагі з-за літаратурнага ўзроўню і дакументальных сведчанняў.

Размаўляюць на беларускай мове, але беларусамі сябе не лічаць

Юрый Внуковіч піша ў Studia Białorutenistyczne (2023/17): у выпадку з носьбітамі рэгіянальнага варыянта беларускай мовы на Віленшчыне мы сутыкаемся з этнічнай анамаліяй. Мясцовыя жыхары лічаць сябе палякамі, нягледзячы на сваю «простую» мову. Для іх важныя іншыя прыкметы – найперш тэрыторыя паходжання і рэлігія (каталіцызм).

Падчас палявых даследаванняў ў 2007 - 2011 гг. у Віленскім і Салечніцкім раёнах Літвы было апытана больш 80 інфармантаў (галоўным чынам жыхароў сталага веку). Прыклады іх выказванняў: «Размова такая, што вот, как беларуская такая», «Мы шчытаемся палякі, але гаворым так па-беларуску пачці».

З-за скрайне нізкага прэстыжу беларускай мовы мясцовыя ў публічных сферах (прыгарадны аўтобус, касцёл, крама) імкнуцца схаваць сваю «простую» ідэнтычнасць і стараюцца гаварыць па-польску. Тэрмін «тутэйшы» мясцовыя ў якасці саманазвы практычна не выкарыстоўваюць («Эта так літоўцы нас назвалі»). На здымку – свята ўраджаю ў Салечніках.

170 гадоў таму ў Пецярбургу выйшла кніга пра беларускія мясціны. Аўтар лічыў беларусаў асобным народам

Міхаіл Без-Карніловіч (1796 - 1862) трапіў у Беларусь як дзяржаўны служачы. Пад яго кіраўніцтвам праводзілася тапаграфічнае і ваенна-статыстычнае вывучэнне Мінскай, Наўгародскай, Віцебскай губерняў. Пасля адстаўкі ён сабраў гістарычны і этнаграфічны матэрыял і ў 1855-м выдаў «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии».

Тэрыторыю Беларусі аўтар абмяжоўваў Віцебскай і Магілёўскай губернямі, астатнія землі называў Літвой. Цікава, што даследнік залічыў да беларускіх земляў Даўгапілс і Люцын, якія сёння з'яўляюцца часткай Латвіі, а таксама населеныя пункты сённяшняй Смаленскай вобласці РФ. «В Белоруссии нет сколько-нибудь известного места, которое не ознаменовалось бы каким-нибудь историческим происшествием», — пісаў Міхаіл Без-Карніловіч.

Беларусамі Міхаіл Без-Карніловіч лічыў толькі нашчадкаў крывічоў. Пра іх ён казаў як пра асобны народ і ставіў іх у «адзін шэраг з суседнімі народамі».

Непрызнаныя цуды Вілейшчыны – навуковец склаў каталог

Пра цуды ў Вілейскім раёне (непрызнаныя – бо афіцыйнай пазіцыі Царквы няма) піша Ілья Бутаў у зборніку «Беларускі фальклор» за 2024 г. Ён аднавіў выкрасленую з гісторыі старонку з адвольным абнаўленнем абразоў (напрыклад, выгарэлая выява стала ярчэйшай), крыжоў і скульптур. Сабраныя звесткі пра 25 выпадкаў з абразамі, два – з крыжамі і адзін – са скульптурай, а таксама пра адно аб’яўленне Багародзіцы.

Пры абнаўленні абразоў інфарманты згадваюць успышкі святла (напрыклад, у в. Калодчына). Пры абнаўленні крыжа ў в. Даўгінава бачылі «дымок». Праступанне міры на скульптуры ў в. Казлы ўнікальныя: раней лічылася, што скульптуры, якія «плачуць», больш характэрныя для Заходняй Еўропы, а не для Беларусі.

Звесткі пра цуды, якія адбываліся з к. XIX ст. да п. 2010-х, фіксаваліся па сведчаннях людзей без навешвання ярлыкоў. Інтэрпрэтацыяй можа заняцца будучае пакаленне даследнікаў. На здымку – абраз Страшнага Суда, які абнавіўся ў в. Есьманаўцы ў 2014 г.

Даследнік: «партрэт Васіля Цяпінскага» – фальсіфікат

Пра гэта піша архітэктар Уладзіслаў Чаховіч у свежым зборніку «Краязнаўчы рух на Полаччыне: вопыт, дасягненні і магчымасці». Упершыню «партрэт Васіля Цяпінскага» быў апублікаваны ў 1919 г. у віленскім часопісе «Biełaruskaje žyćcio» (на ілюстрацыі – злева) Рамуальдам Зямкевічам – з яго артыкулам пра асветніка. Бібліяфіл паведаміў, што знайшоў партрэт у бібліятэцы Канстанціна Святаполк-Завадскага ў Крошыне. Выява паслужыла крыніцай для шматлікіх мастацкіх увасабленняў асобы гуманіста (1530- 1540-я - 1603).

Аднак Чаховіч выпадкова выявіў, што пратограф (арыгінальная выява) была прысвечана французскаму архітэктару XVI ст. Філіберу Дэлорму (на ілюстрацыі – справа). Галоўная розніца ў выявах – у замене галаўнога ўбору (на характэрны для дзеячаў Рэфармацыі).

«Фальсіфікат быў удала падабраны і адпавядае адлюстраванай эпосе», – піша аўтар. Ён выказвае здагадку, што выяву адаптавала жонка Зямкевіча – мастачка Лявонія з Дунін-Баркоўскіх.

@belarus_sacral - гэта ўласны досвед тутэйшага валацугі ў пошуках згубленай і невядомай Беларусі. Закінутыя маёнткі і храмы ў перамешку з музеямі ды мэйнстрымнымі комплексамі.
І канешне, старыя могілкі. Шмат могілак!

Далучайцеся. Будзем спазнаваць родную гісторыю навобмацак разам!

Пасля вайны Мінск адбудоўвалі не толькі ваеннапалонныя, але і грамадзянскія немцы

Пра дрэнна даследаваную старонку нашай гісторыі піша Анатоль Шаркоў у зборніку «Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі» за 2023 год. З-за недахопу рабочых рук, асабліва спецыялістаў, пытанне аб выкарыстанні «варожай» працоўнай сілы лічылася цалкам натуральным, тым больш што ў вайну ў Германію вывозілі рабочых. З 1945-га пры мабілізацыі ў Германіі з грамадзянскага насельніцтва (мужчын да 50 гадоў) фармаваліся рабочыя батальёны па 750 - 1200 чалавек у кожным.

Да 1946 г. на тэрыторыю Беларусі прыбыло 3970 чалавек, з якіх было сфарміравана чатыры працоўныя батальёны. Пазней іх колькасць узрасла да 9. Размяшчалі мабілізаваных казарменна.

Усе інтэрнаваныя атрымлівалі заробак, як і савецкія грамадзяне, але з яго вылічваўся кошт утрымання. Часцяком памяшканні для жылля не былі абсталяваны належным чынам, знаходзіліся ў антысанітарным стане. Межы БССР кантынгент мабілізаваных нямецкіх грамадзян пакінуў да сярэдзіны 1951 г.

Выйшла кніга пра адзін з найважнейшых скарбаў, знойдзеных у Беларусі

Напачатку 90-х каля вёскі Літва ў Маладзечанскім раёне непрафесійныя археолагі знайшлі адзін з найвялікшых скарбаў Усходняй Еўропы. Ён быў разрабаваны, выратаваць атрымалася толькі частку – некалькі тысяч пражскіх грошаў, а самае галоўнае – «пояс Вітаўта» (умоўная назва гарнітура XIV або п. XV ст.). Дзякуючы прафесару Валянціну Рабцэвічу яны з прыватных рук перайшлі ў Нацыянальны гістарычны музей.

Спецыяліст у галіне нумізматыкі ВКЛ Юрый Барэйша правёў даследаванне ў кнізе «Пра скарб з-пад вёскі Літва, паходжанне і вотчыну Браташычаў-Зяновічаў». Аўтар рэканструе склад скарбу, пераглядае выказаныя даследчыкамі версіі яго прыналежнасці (існавала гіпотэза, што «пояс» мог быць падораны Вітаўту крымскім ханам Хаджы-Гірэям) і прапаноўвае новую атрыбуцыю скарбаў у судакрананні з ранняй гісторыяй роду Браташычаў-Зяновічаў.

Кніга багата ілюстравана. Здымак – @ akademkniga.minsk. Раней мы пісалі пра афёру, якая закранула беларускія землі ў XIX ст.

На якіх умовах пад Брэстам існавалі нямецкамоўныя паселішчы

Пра іх прававы статус да трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай піша К. Гаўрыленка ў перадапошнім нумары «Вестак Гомельскага ўніверсітэта». Напачатку XVII ст. на тэрыторыю сучаснага Брэсцкага раёна перасяліліся рэлігійныя бежанцы з Саксоніі. Узніклі калоніі бужскіх галендраў (назва – ад р. Заходні Буг) – Нейдорф і Нейброў (цяпер на іх месцы калгасныя палі).

Статус галендраў вызначаўся прывілеямі графа Ляшчынскага, а затым прывілеямі Радзівілаў. Галоўнымі правамі групы нямецкамоўных сялян была свабода веравызнаная (лютэранства), чыншавыя правы на зямлю і самакіраванне калоній.

З часам пачалася паланізацыя бужскіх галендраў: у 1720-х гг. у кірсе служба вялася яшчэ па-нямецку, але ніхто не разумеў сэнсу слоў пастыра. Затым у мясцовыя населеныя пункты сталі перасяляць этнічных палякаў. Нягледзячы на шматлікія складанасці, абшчына змагла захавацца і ў пэўны час стала важным цэнтрам пратэстантызму ў Рэчы Паспалітай. На здымку – кірха ў Нейдорф.

Вобраз Маці ў беларускіх тканых вырабах: асноўныя варыянты

Дар’я Хартановіч у апошнім зборніку «Капыцінскія чытанні» піша: «Часам можна пачуць: “Што можа сказаць творчасць цёмных сялянак?”. Але, калі сёння адукаваныя людзі задаюць падобныя пытанні, з'яўляецца адказ: “Неадукаванасць гэтых жанчын не рабіла іх цёмнымі людзьмі, а вось ты – цёмны, калі не бачыш усё тое, што яны закладалі у гэтыя духоўныя малюнкі’’… Тое тонкае адчуванне расліннага і жывёльнага свету – тут нам далёка да нашых продкаў».

У арнаментах вобраз Маці сустракаецца ў трох варыянтах: у выглядзе жаночай фігуры, аблямаванай гірляндаю зорак і схематычна вырашанага дрэва (на ілюстрацыях).

Але варта памятаць, што ў народным ткацтве шмат узораў падобных па малюнку, таму ix часта блытаюць. Напрыклад узор «зорка» пакладзена ў аснову вобраза маці, чалавека і сімвалу ўраджаю. Вобраз маці – васьміканцовая зорка, якая абрамляецца пышным вянком і гірляндай кветак. Вобраз чалавека – таксама зорка, але аблямоўка чатырохвугольная больш прасцейшая.