Ал бізде сүт тасып, ағып кеткен сыңайлы...

Өнімнің жан басына шаққандағы орташа тұтынуы төмендеуде: 2024 жылдың І тоқсанында шикі сүттің көрсеткіші жылдан жылға 10%-ға төмендеп, жалпы ел бойынша 2,8 л құрады. Қазіргі мәні, кем дегенде онжылдықта, кез келген тоқсан үшін ең төменгісі болды.

Сонымен қатар 2014 жылдың І тоқсанымен салыстырғанда қазіргі көрсеткіш жартысына жуық төмен болып тұр. Бір қызығы, "қала – ауыл" деп бөліп қарастырғанда, осы уақыт ішінде, әдетте, қаладан 3-4 есе жоғары болатын ауылдық көрсеткіштер қатты төмендеген.

Сайып келгенде, екі жағдайда да сүттің тұтынылуы төмендегені анық көрініп тұр, бұл жалпы орташа көрсеткіш бойынша да байқалады (сонымен бірге маусымдық кезең көрсеткіштері де назар аударуды қажет етіп тұрған кестені қараңыз).

Бірақ сүт өнімдерін тұтынуда мұндай айқын тенденция туралы айтудың қажеті жоқ. 2024 жылдың І тоқсанында, жалпы алғанда, ел бойынша бір адамға 56,3 кг келеді, бұл бір жыл және он жыл бұрынғыдан біршама көп, бірақ ең жоғары мәннен әлдеқайда алыс: 2020 жылдың І тоқсанында 66,2 кг болған еді.

Үй шаруашылықтары бойынша деректерде қоғамдық тамақтану есепке алынбаған

@DataHUB_KZ

Ішкі сауда төмендегеннен кейін қайта жандануда

Мамырда сектордағы тауарлар мен қызметтерді өткізу көлемі 4,8 трлн тг құрады, бұл салыстырмалы бағада 2023 жылдың сол айымен салыстырғанда 6,5%-ға артық.

Қазіргі өсімі жыл басынан бері үздік көрсеткіш болып тұр, бір ай бұрын көрсеткіштер мүлдем төмендеп кеткен еді.

Сәуірде сәтсіздікке ұшыраған көтерме сауда қайта жандануда: нақты мәнде +6,9%.

5 айдың қорытындысы бойынша бүкіл саладағы сауда көлемі 22 трлн тг құрап, нақты өсім 3,1% болды. Бір қызығы, жыл басынан бері ҚР-дағы барлық сауданың үштен екісін қамтамасыз еткен көшбасшы өңірлердің үштігінің ішінде, кезең қорытындысы бойынша, жыл сайынғы айтарлықтай өсімді тек Астана ғана көрсетіп отыр (+3,9%).

Алматыда сауданың нақты көлемі небәрі 0,1%-ға көбейген, ал Атырау облысында 8,8%-ға төмендеген. Айтпақшы, соңғы аймақта 2023 жылдың 5 айының қорытындысы бойынша да көрсеткіш төмендеген, бірақ 2022 жылы мұнда күрт өсу болған еді.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHUB_KZ

Доллар 450 теңгеден асты

ҚР Ұлттық банкі 13 маусымға белгілеген американдық валютаның ресми құны 451,77 тг құрайды, бұл бүгінгіден 0,4%-ға жоғары. Психологиялық деңгей болып есептелетін 450 тг бағамды наурыздың соңынан бері алғаш рет еңсерді.

Еуроның ертеңгі бағамы - 485,97 тг, бүгінгі деңгейден 0,6%-ға көп, десе де, осы аптаның басындағыдан төмен.

Рубль бағамы - 5,07 тг, 12 маусым деңгейіне +0,4% қосылған. Ресей валютасы соңғы рет, салыстырмалы түрде, қаңтардың соңында қымбатырақ болған еді.

Бағамның қазіргі динамикасына, басқа себептермен қатар, Ұлттық банк тарапынан мамырға қарағанда маусымдағы шетел валютасының нетто-сатылымы төмен болуы да әсер етуі мүмкін. Айтпақшы, болжам жасап жіберейік: Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының жаңа сауалнамасына қатысушылар осы фактордың әсерінен және базалық мөлшерлеменің төмендеуінен доллардың орташа бағамы шілденің басына қарай 450,4 тг құрайды деп есептейді. Әйтеуір ертеңгіден жақсы)

@DataHUB_KZ

💦Су қауіпсіздігі туралы сөйлесейік

Жақында Қазақстан, Қырғызстан және Өзбекстан Камбаратинск ГЭС-1-ді бірігіп салуға келісті. Жоспар көп - 10 жыл ішінде биіктігі бесқабатты 17 үйдікіндей (256 м) бөгет, сондай-ақ Қапшағайдың пайдалы көлемінің жартысы (5,4 текше км) сыятын су қоймасын салмақшы.

ГЭС Қырғызстандағы ең ірі су электр станцияларының бірі Нарын өзенінде салынбақшы. Сонымен қатар Нарын Сырдария бастау алатын және оның жалпы ағынының үштен бірінен астамын құрайтынының арқасында белгілі. Бұл орайда Сырдария Орталық Азиядағы ең ірі өзендердің бірі екенін де айта кету керек шығар. Тәжікстан мен Өзбекстан арқылы ол суды Қазақстанға жеткізеді.

Қазақстан үшін қауіп бар ма?

📍Айтылғандарды ескере отырып, Камбаратинск ГЭС-1 құрылысы Арал-Сырдария су шаруашылығы бассейніне (СШБ) келетін трансшекаралық ағынның қысқаруын тудыруы мүмкін. Бұл бассейн аумағында Қазақстан халқының бестен бір бөлігі тұрады - 4,2 млн адам*. Бұл - Қызылорда мен Түркістан облыстарының және Шымкент қаласының халқы.

Бұл жердегі мәселе - Арал-Сырдария СШБ көршілес елдерге тәуелдірек болып табылатыны. География және су қауіпсіздігі институтының деректеріне сүйенсек, оның өзен ағынының 90%-ы шет елде қалыптасады. Сонымен қатар ол Қазақстанның ең ірі СШБ-ның бірі болып табылады, барлық өзен ағынының шамамен 20%-ын құрайды (19 текше км).

👉Біз Камбаратинск ГЭС-1 құрылысының ықпалынан Арал-Сырдария бассейніне келетін трансшекаралық ағынның қалай өзгеретінін бағалай алмаймыз. Мұны қажетті мәліметтерден толығымен хабардар ғалымдар жасай алады. Оның орнына өзектілігі бұдан кем емес басқа көкейкесті мәселені талдауды ұсынамыз.

Қазақстанда сумен қамтамасыз ету жағдайы қалай?

Жалпы, елде су тапшылығы әлі байқалмаған екен. География және су қауіпсіздігі институтының мәліметтері бойынша су ресурстарының жүктемесі 24%-ды құрайды - 102 текше км-ден 25 текше км қолданылады. Бұл ретте көрсеткіш 40% белгісінен асқан кезде су қорын табиғи түрде толтырып үлгермейтінін түсінген дұрыс.

Десе де, әр бассейнде жағдай әр түрлі. Су ресурстарының жүктемесі Арал-Сырдария (57%), Шу-Талас (57%) және Нұра-Сарысу (88%) бассейндерінде қауіпті деңгейден асады. Бұл орайда соңғы екі бассейн жалпы ағынның тек 5%-н құрайтынын (5 текше км) атап өткен жөн. Сондай-ақ олардың маңайында 2,6 млн адам тұрады. Бұл - Жамбыл, Қарағанды және Ұлытау облыстарының халқы.

❗️Жағдайдың бәрі Қазақстанда су тапшылығын тудыруға әкеліп соқтыратын сыңайлы. БҰҰ болжамдарына сенсек, климаттың өзгеруін ескере отырып, ол 2040 жылға қарай қажеттіліктің 50%-на жетуі мүмкін.

* осы жердегі және одан кейінгі деректер 2024 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша
** орташа көпжылдық өзен ағынының қазіргі бағалауы бойынша

@DataHub_KZ

ҚТЖ-ға дефолт қауіп төндіруде🤯

Бұл мәлімдемені жақында жоғары аудиторлық палатаның басшысы Әлихан Смайылов жасады. Оның айтуынша, ұлттық тасымалдаушы несиелік қауіптің "қызыл аймағында" тұр. Оның қарызы - 2,9 трлн тг. Бұл соманың жартысына жуығы бұрын қабылданған міндеттемелерді қайта қаржыландыруға жұмсалады.

❗️Сәйкесінше, қарыздың ауқымын ұлттық тасымалдаушының есептерінен де байқауға болады. Сонымен, 2023 жылы оның қарызы EBITDA*-дан 4,52 есе асып түсті, ал бұл қатынас әдетте жоғары қарыз жүктемесінің дәлелі болып саналады. Алайда, қарыздар өтелуде, тіпті пайда да өсуде: өткен жылы ол 136,8 млрд тг жетіп, 2022 жылғы көрсеткішке 392% қосылды.

Мұндай үлкен қарыз қайдан пайда болды?

Ақша, негізінен, қолданыстағы теміржол инфрақұрылымын жаңарту және құру үшін қарызға алынған: жолдар, станциялар, локомотив шаруашылығы... Айтпақшы, бұл қаражаттың қаншалықты тиімді пайдаланылғанын толығымен түсіне алмаймыз.

Енді не болады?

✅Қазақстандықтарды ҚТЖ-мен несиелік ауыртпалықты бөліспейді деп бірден сендірді - жолаушылар пойыздарына билеттер қымбаттамайды. Қалай болғанда да, әзірге.

Жалпы алғанда, жолаушыларды тасымалдау ҚТЖ табысының тек 5%-ын (2023 жылы 101,7 млрд тг) құрайтынын түсіну маңызды. Сонымен қатар олар шығынды болып табылады және республикалық бюджеттен субсидияланады. Табыстың үлкен үлесін жүк тасымалы қалыптастырады – 87% немесе 2023 жылы 1,68 трлн тг. Негізінен, Қазақстан темір жолы арқылы көмір, металл кендері, мұнай өнімдері, астық, химиялық заттар мен тыңайтқыштар, құрылыс материалдары, қара металдар тасымалданады.

Міне, қарыздан шығудың жолы табылды - ұлттық тасымалдаушыға жүк жөнелтушілер, оның ішінде қазақстандық экспорттаушылар да бар, қарызды өтеуге көмектеседі. Оларға арналған тарифтер 2,3-2,7 есе көтеріледі. Осының арқасында негізгі қарыз 179,6 млрд тг қысқарады деп болжануда.

😤Экспорттаушылардың өздері мұндай идеяға разы емес: тарифтердің кезекті рет сату нарығының жоғалуына және өндірістердің тоқтап қалуына әкелуі мүмкін. Олардың пікірінше, тариф негізгі қарызды өтеуді ескермеуі тиіс, себебі ол ҚТЖ-ның нысаналы қызметімен байланысты емес. Алайда үкімет мұнымен келіспейді. Экспорттық, импорттық және республика ішіндегі бағыттардағы магистральдық теміржол желісінің қызметтерінің ҚР бірыңғай тарифі ЕАЭО мен ТМД кеңістігінде ең төмені болып табылады екен.

P. S. Егер мән-жайды таратып қарасаш, ҚТЖ-ның үлкен қарыздары туралы бұрын да белгілі болған. Шамасы, дәл осы себепті ҚТЖ IPO мерзімдерін үнемі ауыстырып отырады. Енді оны 2025 жылы өткізуді жоспарлауда. Бірақ бұл да дәл емес сияқты. 🤔

* компанияның қарызды өтеу үшін атқарылатын қызмет көрсету шығындары, табыс салығы, сондай-ақ негізгі қаражаттың құнын біртіндеп есептен шығаруға байланысты шығындары шегерілгенге дейінгі пайдасы

@DataHub_FCBK

Қазақстандықтардың ақшалай табыстары ҚР барлық өңірлерінде нақты өсім көрсетті. Алайда бір ерекшелік бар

2024 жылдың I тоқсанындағы ақшалай табыс мөлшері халықты жан басына шаққанда, адамның өз табысы бар-жоғына қарамастан, 318,1 мың тг құрады. Бұл ретте ҚР СЖРА ҰСБ үй шаруашылықтарынан іріктеп алған сауалнамасы негізінде есептелінген көрсеткіш жайында сөз болып тұр.

Жалпы ҚР бойынша ақшалай табыстың номиналды жылдық өсімі 16,4%-ды, ал егер тұтынушылық инфляцияны қоссақ, онда 6,5%-ды құрады.

Ал аймақтар бойынша жағдай қалай?

Номиналды түрде өсім барлық жерде бар, бірақ айырмашылық үлкен: 7%-дан 31%-ға дейін. Ал нақты мәнде, жоғарыда айтылғандай, ерекшеленіп тұрғаны - Шымкент. Көрсетілген ең төменгі өсім 7% дәл осы жерде және инфляцияны ескерсек, минус 1,8%. Ақшалай 235,1 мың тг сомасында.

Ал +31%-бен алда тұрған кім? Түркістан облысы, айтпақшы, өткен тоқсанда да алда болған. Шын мәнінде, бұл жерде көрсеткіш 20%-ға өскен, бірақ мұндағы кірістің өзі әлі де елдегі ең төмені болып тұр - 227,2 мың тг.

@DataHub_KZ

Әлемнің ең бай адамы Илон Маск ондаған миллиард долларға байи түседі. Әрине, әлі нақты емес, бірақ ол басқаратын Tesla акционерлері кеше оған үлкен бонус төлеуді қолдап дауыс берді.

Қаншалықты көп екенін бірден айта алмаймыз. Жаңалықтардан $56 млрд деп көрген боларсыз, бірақ бұл тіпті олай емес. Сыйақы 2018 жылы келісілген болатын: белгілі бір мақсаттарға қол жеткізген кезде Маск көптеген Tesla акцияларын қазіргі жағдайда тиімді бағамен сатып алу құқығын беретін опциондарға ие болады.

Бір кездері Масктың әлеуетті пайдасы сол $56 млрд құрауы мүмкін еді. Алайда бір сәтсіз жағдай орын алды: осы жылдың басында сот төлемдерді мақұлдаудың барлық процесінің ашықтығына күмән келтіріп, сыйақыны алып тастауға шешім қабылдады.

Десе де, Маск бірден бас тартпады, кеше акционерлер оның сыйақы алуына тағы бір рет дауыс берді, бұл енді миллиардерге сотта қарсы тұруды жалғастыруға мүмкіндік береді. Егер Tesla акцияларының қазіргі бағасы бойынша есептесек, кәсіпкерге 48 млрд тг астам сома үшін күресуге тура келеді. Қазіргі бағам бойынша миллиардердің теңгемен есептегендегі бонусы шамамен 22 трлн тг құрайды.

Әрине, қалай болғанда да Маск миллиардтаған ақшаны қолма-қол алады демейміз, бұлай бағалаудың өзі - шарттылық. Десе де, осы сыйақы деңгейін немен салыстыруға болатынын елестетіп көрейік:

💸Сома қазақстандық өнеркәсіптің өткен жылғы барлық өнім құнының жартысына жуығына тең.
💸 Маск өзінің бонусымен 2024 жылдың 4 айындағы бүкіл қазақстандық экспорт үшін "есептесе" алар еді және де сол мерзімдегі біздің импортты төлей алады. Сондай-ақ артық ақша да қалатын еді.
💸 Барлық қазақстандықтардың ипотекасын, оның ішінде есептен шығарылған несиелерін осы ақшамен 3,5 рет өтеуге болады.
💸Осы жылға жоспарланған мемлекеттік бюджет шығындарын Маск бонусы 73%-ға жаба алады.
💰Миллиардер сыйақысының эквивалентін табу үшін қазіргі күнгі мөлшердегі орташа жалақысы бар қазақстандыққа 4,8 млн жыл жұмыс істеуге тура келеді. Мұндай уақыт ішінде, әрине, біздің жалақымыз өседі деп үміттенеміз, мүмкін сол кезде процесс тезірек жүрер…

ҚР бойынша статистикалық деректер ҚР СЖРА ҰСБ, ҚР Қаржы министрлігінен алынған

@DataHub_KZ

🦗Қазір бәрі бұрын-соңды болмаған шегіртке шабуылын талқылап жатыр. Не болып жатқаны туралы толық ақпаратқа ие болу үшін тақырып бойынша ең маңызды фактілерді жинастырдық👇

📌Ауқымы. Болжам бойынша 2024 жылы табын шегірткелерінің таралу аймағы 2,5 млн га құрайды. Бұл өткен жылдан бір жарым есеге асады және жалпы алғанда, барлық уақыттағы ең жоғары көрсеткіш.

Бұған дейін вице-премьер Серік Жұманғарин: “Біз бұрын-соңды биылғыдай шегірткенің үлкен ауқымда таралуын кездестірген емеспіз", - деген болатын.

2024 жылы жалпы егіс алқабы - 21 млн га. Демек, барлық егіс алқабының 12%-ы туралы сөз болмақ!

Осы уақытқа дейін қанша гектар өңделгенін жаңалықтардан түсіну қиын - ақпараттар үзік-үзік. Мысалы, нақтысы, Түркістан облысында 271 мың га алқап өңделген.

Айтпақшы, Түркістан облысы – қазіргі кезде жағдайы күрделірек болып тұрған облыстардың бірі. Ақтөбе мен Қостанай да соққыға ұшырауда. Жаппай таралу Павлодар және Ақмола облыстарына да қауіп төндіреді.

📌Себептері. Ғалымдардың пікірінше, шегірткелердің шамадан тыс көбеюі су тасқынымен байланысты емес. Олар оның жоғары белсенділігін былтырғы құрғақшылықпен байланыстырады.

"Егер күз бен көктем жаңбырлы болса, белсенді дернәсілдердің саны азаюы мүмкін. Ал егер ылғал аз болса, бұл жұмыртқаның сақталуыра оң әсер етеді", - деп түсіндірді биология ғылымдарының докторы Қанат Ахметов.

Сонымен қатар қазіргі жағдай көрші елдердің өз аумағында шегірткелермен күреспеуімен байланысты болуы мүмкін.

📌Қауіптер. Қостанай және Ақтөбе облыстарында қазір итальяндық шегірткелер өршіп тұр. Қоныстанған аумақтардың ауқымы бойынша ол Қазақстанда кездесетін шегірткелердің басқа табын түрлерінен, марокко мен азиялық шегірткелерден, әлдеқайда асып түседі. Бір күнде итальяндық шегірткелердің үлкен тобы 200 км дейін жүріп өтіп, жерді бос қалдыра алады.

Бұл Қазақстан егіннің 12%-ын жоғалтады дегенді білдіре ме? Жоқ. Кем дегенде, бұған Серік Жұманғарин сенімді. Оның басты дәлелі – Үкімет өткен жылдардағы қателіктерден сабақ алып, қазір өз резервінен шегірткеге қарсы күреске уақытында ақша салды - алдымен 4,2 млрд, содан кейін тағы 3,9 млрд тг.

🍧Ал енді тіскебасарға - қызықты факт. Сіз әлемдегі ең қауіпті көшпелі зиянкестердің бірі шөл шегірткесі екенін білесіз бе? Бір шаршы шақырымды алатын топта күніне 35 мың адам сияқты тамақ тұтынуға қабілетті 80 млн дейін ересек шегіртке болуы мүмкін! Айтпақшы, қазақстандықтар бірнеше күн бойы шегірткені жеуге бола ма, жоқ па деп пікір таласып жатыр. Пікірталас вице-премьердің әзілінен басталған болатын.

@DataHUB_KZ

Қазақстан өңірлерінің жартысына жуығы шағын бизнесін жоғалтуда

1 маусымға қарай ЖК саны бір жыл бұрынғы сол күнге қарағанда 20 аймақтың тоғызында төмендеген.

Бұл ретте Қазақстанның батысы мен шығысында орналасқан барлық облыстар, оңтүстігіндегі екі (Қызылорда, Түркістан) және орталығындағы бір (Ұлытау) облыс туралы сөз болып тұр. Бұл облыстардың жиынтық көрсеткіші 30 мың бірлікке, яғни 608,6 мың бірлікке дейін қысқарған. Салыстырмалы түрде 5%-ға төмендеді.

Ең күшті соққыға келесі облыстар ұшырады:

🔸Қызылорда - минус 13% немесе 8,8 мың бірлік;
🔸Атырау - минус 8% немесе 4,9 мың бірлік.;
🔸Маңғыстау - минус 7% немесе 5,2 мың бірлік.

Бір қызығы, үшеуінде де тамызда төмендей бастап, желтоқсанда шарықтау шегіне жетті және әрі қарай да жалғаса берді.

Жалпы, елімізде ЖК саны бір жылда 24,4 мың бірлікке, 1,66 млн дейін өсті. Салыстырмалы түрдегі өсім – 1,5%. Сонда 11 аймақ қалған тоғызындағы құлдырауды артығымен жаба алған.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHUB_KZ

Астанада жаңа пәтерлерді пайдалануға беру тоқтап қалды

Мамырдың қорытындысы бойынша елордада іске қосылған пәтерлердің жалпы саны 1,8 мың бірлікті құрады. Көрсеткіш айтарлықтай төмендеген: айлық мәнде - 55%–ға (2,2 мың бірлік), жылдық мәнде - 40%-ға (1,2 мың бірлік).

Астананың жалпы пәтерлерді пайдалануға берудегі үлесі де айтарлықтай төмендегені таңқалдыратын жайт па? Қазіргі деңгейі 25%-ға сәйкес келеді. Салыстырыңыз: бір ай бұрын 49%, бір жыл бұрын 46% болған.

Десе де, жағдай аса қатты жаман емес. 2024 ж. алғашқы төрт айында елордада пәтерлерді пайдалануға беру қарқынды түрде жүргізілді (айына орта есеппен 3,8 мың бірлік). Осының арқасында қаңтар-мамыр айларының қорытындысы бойынша жылдық өсім 19%-ға (2,7 мың бірлік), 17 мың бірлікке дейін өскені байқалды.

Алматыға келетін болсақ, өткен айда мұнда 2,6 мың пәтер пайдалануға берілді. Бұл сәуір айындағыдай. Бірақ 2023 ж. мамырына қарағанда бірден 6 есе өсу байқалады.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_FCBK

Жол салуға кететін шығындар күрт өсті

Қаңтар-мамыр айларында жолдар мен автомагистральдар құрылысы бойынша орындалған жұмыстар көлемі 213,7 млрд тг құрады. Өткен жылдың осы кезеңіне қарағанда номиналды өсім байқалады - 43%-ға немесе 64 млрд тг өскен.

Еске сала кетейік, бұл жерде құрылыстың мердігерлік шарттары бойынша орындалған жұмыстардың құны туралы айтылып тұр. Тиісінше, мердігер үшін бұл - кіріс, ал мемлекет үшін - шығын.

Жалпы, жолдар мен автомагистральдар құрылыс жұмыстарының жалпы көлеміндегі үлесі бойынша үздік үш объектіге кіреді - 13%. Алдыңғы екі қатарда тұрғынға арналмаған ғимараттар (24%) және тұрғын үйлер (15%) тұр.

Десе де, мердігерлердің кірісінің өсуі жол құрылысы жақсы дегенді білдірмейді. Көптеген ұзаққа созылатын құрылыстар қосымша қаржыландыратынын ұмытпау керек. Мысалға, 2018 ж. бері жаңғыртылып келе жатқан Атырау-Астрахань (277 км) трассасын алып қарауға болады.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHUB_KZ

Теңге жарты жыл ішінде ең төменгі деңгейге дейін түсіп кетті

19 маусымға белгіленген американдық валютаның ресми бағамы 457,98 тг құрады. 18 маусыммен салыстырғанда бірден 5,06 тг өсті, бұл 2023 жылдың қыркүйек айының соңынан бергі ең күшті күндізгі серпіліс болып тұр. Нәтижесінде, қазіргі мәні - алты ай ішінде ең жоғарғысы.

Ұлттық валюта мамырдың ортасынан, яғни бір айдан бері әлсіреп келеді. Жалпы осы кезеңде ол 18,58 тг арзандады. Айта кетейік, әлсіреу үрдісі Ұлттық банктің валютаны сатуының қысқаруы аясында байқалуда. Егер мамырда көрсеткіш айдан айға 24%-ға төмендесе, маусымның қорытындысы бойынша айдан айға 44%-дан 56%-ға төмендеуі тиіс.

Сонымен қатар теңге еуро мен рубльге қатысты деңгейін жоғалтуда. Біріншісінің кемінде үш айдағы (490,86 тг), екіншісінің бір жылдағы (5,26 тг) ең төменгі деңгейге жеткені байқалды.

ҚР Ұлттық банкі деректері

@DataHUB_KZ

Ресейдің электр энергиясын барған сайын қымбатқа сатып алуда

ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, 2024 жылдың 4 айының қорытындысы бойынша РФ-дан 1,05 млрд кВт•сағ электр энергиясын импорттаппыз, бұл өткен жылмен салыстырғанда 6%-ға артық, ал бағасы 54%-ға көп - шамамен $62,1 млн.

2024 жылдың қаңтар-сәуір айларында 1 кВт•сағ орташа құны доллармен 2023 жылдың дәл осы айларындағыдан 45%-ға жоғары болды. Қымбаттағаны бірінші рет байқалып тұрған жоқ, десе де, I тоқсанның қорытындысы бойынша жағдай жақсырақ болған еді, айырмашылығы "бар болғаны" 30%-ды құрады.

Жағдайды сәуірдегі көрсеткіштер ушықтырды - бір жыл бұрынғыға қарағанда орта есеппен 2,3 есе қымбат болды.

Сонымен не болып жатыр?

2023 жылдың жазынан бастап сауда шарттары өзгерді. ҚР енді келесі күнгі жеткізілмнің әрбір сағатына сатып алуды жоспарлауға міндетті, ал жоспардан тыс нәрсенің барлығы қымбатырақ болады.

Ал бізде жоспарлау кезінде мәселелер туындайды: өнеркәсіптік тұтынушылар жүктеме кестесін дұрыс жасамайды, есептеу құралдары жетіспейді. Ресейдің есептеулері бойынша I тоқсанда барлық сатып алынған энергияның 62%-ы жоспардан тыс өткен.

@DataHUB_KZ

Кәрізге екі есе аз ақша жұмсалды. Бұл жақсылықтың нышаны емес

Қаңтар-мамыр айларында кәрізге салынған инвестиция көлемі 20,9 млрд тг құрады. Номиналды түрде өткен жылдың дәл осы кезеңіне қарай ол екі есеге азайып, үш жыл ішінде ең төменгі деңгейге жеткен болатын.

Құлдырауды жоғары базаның әсері деп түсіндіруге болады: бір жыл бұрын көрсеткіш рекордты деңгейде болды - 40,6 млрд тг. Бұған дейін, 2022 ж. қыркүйегінде, «Инвестиция орнына тариф» бағдарламасын қайта іске асыру туралы шешім қабылданған еді. Бағдарламаның мақсаты - коммуналдық инфрақұрылымның тозу мәселесін шешу. Атап айтқанда, су тарту жүйесіндегі құрылыстардың тозу деңгейі сол кезде 60%-ды құрады. Ішінара тарифтердің қымбаттауымен қамтамасыз етілген инвестициялардың өсуіне байланысты бұл көрсеткішті орта мерзімді перспективада кем дегенде 15 п.т. дейін төмендеткісі келді.

Инвестициялар екі есе төмендесе де, кәріз қаңтар-мамыр айларының қорытындысы бойынша жылдан жылға 38,5%-ға қымбаттаған.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша

@DataHUB_KZ

💰 🚬 Темекі өнімдерін өндірушілерге ақша табу қиынға соғуда

Қаңтар-мамыр айларында темекі, сигара және папирос өндірісі 92,6 млрд тг құрады, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда номиналды түрде 17%-ға (18,3 млрд тг) аз. Бес айдың қорытындысы бойынша көрсеткіш екінші жыл қатарынан төмендеп тұр, айтпақшы қазіргі төмендеу қарқыны - 2017 жылдан бергі ең жоғары қарқын.

Бір қызығы, 2020 жылдан 2022 жылға дейінгі кезең өндірістің құндық көлемінің әсерлі өсуімен аяқталды – жылдан жылға орта есеппен 55%.

Не болды? Неліктен көтеріліп тұрып, құлдырап кетті?

Жалғыз болжам - өндірілетін темекі өнімдерінің саны азайды. Бағаның төмендеуін қарастырмаймыз: мұндай өнімдер жыл сайын қымбаттап отырады, соның ішінде акциздердің өсуіне байланысты.

Сонымен, табиғи түрде темекі өнімдерінің өндірісі төмендеді, бірақ құнынан сәл ғана аз – 10%-ға, 5,9 млрд данаға дейін. Дежавю: үш жылдық өсу циклінен кейін екінші жыл қатарынан төмендеп келе жатыр (орташа қарқыны – 11%).

👉 Басқаша айтқанда, соңғы жылдары ақшалай шығару динамикасы даналап шығару динамикасымен тікелей байланысты болып тұр: біреуі өссе, екіншісі де өседі, біреуі төмендесе, екіншісі де төмендейді. Сонымен қатар өсім байқалған кезде ақша көлемі темекі өнімдерінің қымбаттауына байланысты данасына қарағанда әлдеқайда тез өседі.

Айтпақшы, бағаның өсімі қалай жүріп жатыр? Соңғы 10 жылдың қаңтар-мамыр айларының орташа қарқыны жылдан жылға 14,8%-ды құрайды. Нақты айтқанда, 2024 жылы 17,4% туралы сөз болып тұр.

Демек, қазақстандықтар темекі шегуді азайтты ма?

Қаңтар-наурыз айларында* темекі мен папиростың ішкі өндірісі барлық қолда бар ресурстардың жартысын ғана қамтыған - 3,2 млрд дана, бір жылда 11%-ға төмендеді. Осы уақытта импорт 3,7 есеге, 3,4 млрд данаға дейін өсті. Сайып келгенде, темекі мен папиросты ішкі нарықта сату 53%-ға артып, 5,7 млрд данаға жетті. Яғни қазақстандықтар, керісінше, көбірек темекі шеге бастаған.

Темекі өнеркәсібіндегі жағдайға вейптердің/электронды темекілердің, соның ішінде елге контрабандалық жолмен әкелінгендердің үстемдік орнатуы әсер етуі мүмкін екенін айта кету керек. Айтпақшы, мұндай құрылғыларды өндіруге, әкелуге және айналымына тыйым салу туралы заң бүгін, яғни 20 маусымда күшіне енеді. Мұндай шешім балалар мен жастарды никотинге тәуелділіктен қорғау үшін қабылданды.

* қазіргі уақытта статистикасы қол жетімді ең өзекті кезең

ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша

@DataHUB_KZ

Қазақстанда күріш сатылымы өсті

Төрт айда күрішті ішкі нарықта сату 48,1 мың т құрады. 2023 жылдың осы кезеңіне қарағанда 85%-ға өскен.

Мұндай үлкен серпілісте базаның төмен болуы маңызды рөл атқарғанын мойындау керек: бір жыл бұрын күріш сатылымы бірден үштен біріне, жылдан жылға 26 мың т дейін төмендеген. Қалай болғанда да, қазіргі өсім кем дегенде жеті жыл ішінде рекордты жаңартатындай жеткілікті түрде мықты болып тұр.

Жалпы, Қазақстан өзін күрішпен жақсы қамтамасыз етеді – 90%-дан астам. 2023 жылы осы дақылдың егіс алқабы 14%-ға өсіп, жылдан жылға 100,3 мың га жетті. Рас, 2024 жылы оларды азайту жоспарланған болатын. Мәселе мынада, күріш суды көп тұтынады. Ал негізгі дақылдар шоғырланған Қызылорда облысында су жетіспейді.

Тағы не айтайық? Сатылымның өсуі бағаның күрт өсуінің аясында байқалады. Қаңтар-сәуір айларында күріш жылдан жылға 24,8%-ға қымбаттады. Бір қуантарлығы - соңғы алты айда ай сайынғы қымбаттауы баяулап келеді (орташа қарқыны - айына 0,5%).

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHUB_KZ