Еуро бағамы - екі жыл ішіндегі ең жоғары деңгейде, доллар 9 айда алғаш рет 480 теңгеден асты

Ұлттық банк белгілеген ертеңге арналған американдық валютаның ресми бағамы - 480,77 тг. Доллар соңғы рет 480 тг болатын психологиялық белгіден жоғары 2023 жылдың қыркүйегінің соңында болды және ол кезде бұл деңгейде бір күн ғана тұрды.

10 шілдедегі еуро бағамы 520,19 тг құрайды және бұл 2022 жылдың сәуір айының басынан, яғни валюта нарығы қатты көтерілген кезден бергі ең жоғары деңгей.

Рубль бағамы - 5,51 тг, мұнда енді аса бір рекорд жоқ: маусымның соңында бұдан да жоғары болды. Естеріңізге сала кетейік, жергілікті орталық банк Мәскеудегі долларлық сауда-саттық тоқтатылғаннан кейін Ресей валютасының бағамын банктердің мәліметтері бойынша белгілейді.

Теңгемен не болып жатыр?

Ұлттық валюта мамыр-маусым айларында айтарлықтай құлдырауға бет алды, жаздың бірінші айында екі жылдағы рекордтық қарқынмен долларға қатысты әлсіреді. Ұлттық банк маусымның соңында мұндай жайтты өткен айларда Ұлттық қордан шетелдік валютаны белсенді сатудың аясында теңге нығайғаннан кейінгі "бастапқы мәнге" бағамның қайта оралуы деп санайтынын мәлімдеді.

Ұлттық банктің түсініктемесі кезінде доллар бағамы 460 тг айналасында ауытқып отырды, ал қазір, тиісінше, теңге тағы әлсіреді. Енді қосымша фактор ретінде қазір халық тарапынан (мысалы, сапарлар үшін) және кәсіпорындар тарапынан импорт пен сыртқы міндеттемелерді төлеу үшін сұраныстың артуын атауда.

@DataHUB_KZ

Нан өндірісі соңғы ширек ғасырдағы ең төменгі деңгейде

2023 ж. нәтижесі бойынша Қазақстанда 513 мың тонна нан пісірілген. Бұл бір жыл бұрынғымен салыстырғанда 8,3 мың тоннаға аз, сонымен қатар, 1999 ж. бергі ең нашар көрсеткіш болып табылады.

Ресми статистика нан өндірісін Қазақстан тәуелсіз болған уақыттан сәл ұзағырақ, 34 жыл бойы бақылап келеді. Бұл кезеңнің ең басында ол 1,5 млн тоннадан жоғары болғаны қызық. Алайда 90-шы жылдардың соңына қарай 450,3 мың тоннаға дейін азайған. Одан кейінгі 14 жылда көрсеткіш 742,5 мың тоннаға жеткенге дейін баяу өсті. Сол кезден бері көрсеткіш тағы төмендеуде. Мысалы, 2013 жылы төмендеу 229,5 мың тоннаға жетті.

Неге нан өндірісі төмендеуде? Бұл үрдіс сұраныстың азаюымен байланысты болуы мүмкін. Өзіңіз ойлаңыз: егер 10 жыл бұрын ортастатистикалық қазақстандық жылына 45,3 кг нан жеген болса, қазір бұл көрсеткіш – 28,4 кг.

Тағы бір қызықты дерек. 2023 жылы нан өндірісімен айналысатын кәсіпорындар қуатының тек 38% пайдаланған.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша

@DataHub_KZ

Су басқан аймақтарда тұрғын үй нарығында дүрлігу басталды

Маусымда су тасқынынан зардап шеккен төрт аймақта тұрғын үй сатып алу-сату мәмілелерінің саны өсті.

Сонымен БҚО үшін қазіргі нәтиже 30 айда ең үздігі болып шықты - 1 709 мәміле. Басқаша айтқанда, қазір аймақтағы тұрғын үйге сұраныс 2022 жылдың басындағыдан жоғары, бұл кезде зейнетақы жинақтарын алудың шегі төмен болып тұрған еді.

Сонымен қатар Атырау облысы 26 айда ең жоғары деңгейге жетті - 1 218 мәміле. Ақтөбе облысында 1 743 мәміле тіркелді, бұл 21 айлық рекорд болды. Ал СҚО-да 10 айдағы ең жоғары деңгейге қол жеткізілді – 967 мәміле.

Бір қызығы, аталған барлық өңірлердің ішінде ЖТҚ үлесі Атырау (40%) және Солтүстік Қазақстан (37%) облыстарында ғана елеулі болды.

Бір айда Қазақстанда тұрғын үйді сатып алу-сату бойынша 32 943 мәміле тіркелді, бұл жыл басынан бері ең жоғары нәтиже. Әдеттегідей, жалпы көлемнің үштен бірі Астана мен Алматыға тиесілі болды.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHUB_KZ

Түркияға жолдамалар рекордтық қарқынмен қымбаттады. Бағалар барлық жерде өсті, тек бір қаланың тұрғындары үшін емес

2024 жылғы маусымда Түркияда ұйымдастырылған демалыстың құны ҚР бойынша 2023 жылғы сол аймен салыстырғанда, орта есеппен, 28,5%-ға өсті. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, бұлай қымбаттауы жылдық деңгейде ең қатты сезілгені болды, кем дегенде 2011 жылдың басынан бері есептегенде.

Өңірлер бойынша бағалар Қызылорда облысында айтарлықтай көтерілді – бірден 82%-ға, ал Астана мен Алматыда, мысалға, баға шамамен үштен біріне өсті. Алайда, айтып өткеніміздей, статистика жолдама бағасының төмендеуін тіркеген бір қала бар.

Ерекшеленген қай қала екен? Шымкент.

Ресми мәліметтерге сәйкес, мұнда Түркиядағы демалыс бір жыл бұрынғыға қарағанда 20%-ға арзанға түскен. Сонымен қатар 2023 жылдың маусымында да статистикада бірден жартысына дейін жылдық құлдырау тіркелген. Десе де, бұл жоғары базаның әсерінен болуы мүмкін: 2022 жылдың маусымында Шымкенттегі жолдамалардың бағасы жылдан жылға екі есе өскен болатын.

P.S. Ал біздің білмейтінімз - өңірлердің әрқайсысында жолдама бағасының нақты қанша тұратыны. Статистикада орташа баға келтірілмеген.

@DataHUB_KZ

Жаз – тек Түркиядағы демалыс маусымы ғана емес, сонымен қатар, жөндеу жұмыстарының уақыты. Ал қай қалаларда құрылыс материалдары ең арзан тұрады?

Сонымен, ең қолжетімді цемент Тараз қаласынан табылды (50 кг үшін 1 611 тг), ең қымбаты Петропавлда (2 548 тг). Айырмашылық – 1,6 есе.

Құрылыс қоспаларының ең тартымды бағасы Атырауда (25 кг үшін 3 215 тг). Павлодарда баға тартымдылығы мүлде керісінше (5 009 тг). Айырмашылық бірдей, 1,6 есе.

Суэмульсиялық бояуларды Көкшетауда сатып алған тиімді (1 кг үшін 738 тг). Ал Астанада оны сатып алу мүлде тиімсіз (1 342 теңге). Айырмашылық – 1,8 есе. Дәл осылай ең жоғары және ең төмен бағалы кафель де ерекшеленеді – шаршы метріне 3 762тг (Тараз) және 6 898 тг (Ақтау).

Сонымен қатар, тұсқағаздарды Атыраудан (10 метр үшін 14 630 тг) емес, Ақтөбеден (10 041 тг) сатып алу 40% үнемдеуге мүмкіндік береді.

Неге сізге бұл ақпарат керек? Сіз жөндеу жұмыстарын жүргізіп жатқан боларсыз және экономикалық тұрғыдан тиімді болса, басқа қалаға баруға қарсы емес шығарсыз😉

@DataHub_KZ

Онлайн алаяқтықтың ең көп таралған түрі сатып алушыларды алдау болып шықты

2024 жылдың I жарты жылдығында елімізде интернет алаяқтықтың 9936 жағдайы тіркелген, ҚР БП Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің деректеріне сүйенсек, бұл 2023 жылдың I жарты жылдығына қарағанда 4,1%-ға артық.

Мұндай құқық бұзушылықтардың төрттен бір бөлігі, яғни 2417 жағдай, маркетплейстердегі, хабарландыру тақталары мен интернет аукциондардағы онлайн-сатып алулармен байланысты: алаяқтар ақшаны алып алады да, тауармен алдайды. Фишинг, яғни құпия деректерді "ұрлап алу" сияқты алаяқтық түрі де қалыспай келеді (2393 жағдай).

Айтпақшы, өңірлердің ішінде интернет алаяқтық жағдайлары ең көп қала - Астана (2204 жағдай), ал екінші орында - Алматы (1048 жағдай). Егер 10 мың тұрғынға шаққандағы құқық бұзушылық деңгейін бағалайтын болсақ, онда тағы да елорда көш бастайды (жартыжылдықта шамамен 15 жағдай), ал одан кейін Павлодар облысы тұр (шамамен 9 жағдай).

❗️Бұл орайда тек тіркелген фактілер туралы айтылып тұр - зардап шеккендер хабарламаған жағдайлар статистикаға кірмейді.

@DataHub_KZ

❗️❗️❗️Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 14,25%-ға дейiн төмендеттi

Базалық мөлшерлеме деген не?

@DataHub_KZ

Ұлттық банк өз шешімін қалай түсіндіреді? Неліктен 0,25 п.т. төмендетуді таңдады?

Қысқаша: бағаның өсуі, әрине, баяулап тұр, бірақ халықтың инфляциялық күтулер секіруде, ал сыртқы жағдай Ұлттық банкке аса қатты ұнамай тұр.

Толығырақ:

🔸 Маусымдағы жылдық инфляция болжамдарға сәйкес 8,4%-ға дейін баяулады, мұның өзі плюс. Азық-түліктің салыстырмалы түрде баяу қымбаттауы көмегін тигізуде, ал кедергі келтіретіні - қызметтер бағасының белсенді түрде өсуі, соның ішінде коммуналдық қызметтегі реформа есебінен.

🔸 Маусымда инфляциялық күтулер мамырмен салыстырғанда біраз өсті: келесі 12 айдағы медианалық мән - 13,3%. Ұлттық банк қазақстандықтардың мұндай көңіл-күйіне теңгенің қазіргі әлсіреуі әсер етті деп санайды (бұл, әрине, қисынды). Айтпақшы, жалпы инфляциялық күтулер не үшін маңызды? Олар тұтынушылардың көңіл-күйіне әсер етеді. Егер сіз көп ұзамай бәрі қымбаттайды деп ойласаңыз, онда тауарларды ағымдағы бағамен белсенді түрде сатып алып, сол арқылы инфляцияны тездетесіз.

🔸Сыртқы жағдай, біздің реттеушінің пікірінше, аса жақсы емес: азық-түліктің жаһандық бағасы көтеріліп кетті, ірі сауда серіктесіміз Ресейде маусымда инфляция біздікінен жоғары болды. Екінші жағынан, әлемдік орталық банктердің ақша-несие саясаты орташа түрде қатаң болып қала береді.

Әрі қарай не болады?

Ұлттық банк ерекше бір күрт өзгерістер болмайтынын тұспалдап тұр: біз әлі де инфляция бойынша 5% нысаналы мәнге оралуымыз керек. Келесі шешімді жаздың соңында күтеміз.

@DataHub_KZ

🌍Шамамен 10,3 млрд адам – БҰҰ-ның жаңа болжамы бойынша 2080 жылдың ортасына қарай болатын Жер бетіндегі халық саны. Бұл көрсеткіш ең жоғарғы шыңы болайын деп тұр, себебі ұйымның жаңа баяндамасында 2100 жылға қарай көрсеткіш 10,2 млрд дейін төмендейді делінген.

Кейбір елдер 2024 жылға қарай ең жоғары деңгейге жетіп үлгерді және болашақта олардың саны азайып отырады. Олардың ішінде, мысалы, көршілеріміз Ресей мен Қытай бар.

🤰🏻Бұл үрдіс туу көрсеткіштерінің төмендеуімен байланысты. Көші-қонсыз халықтың тұрақты санын ұстап тұру үшін бір әйелге шаққандағы туу саны 2,1-ден төмен болмауы керек, ал әлемнің кейбір елдері мен аймақтарының шамамен 20%-да бұл деңгей қазір 1,4-тен төмен.

🇰🇿Бірақ Қазақстанда коэффициент қазір 3-ке жақын және болашақта халық тек көбейетін болады. 2050 жылға қарай, БҰҰ медианалық бағалауы бойынша, қазақстандықтардың саны шамамен 26,5 млн, 2100 жылға қарай 33,7 млн адамды құрайды. Құлаққа жағымды естіледі, алайда бәріміздің 2100 жылға дейін өмір сүріп, болжамның дұрыс-бұрыстығына көз жеткізе алуымыз екіталай.

👨🏼‍🦳Айтпақшы, "өмір сүру" туралы. Қазір, 2024 жылы, БҰҰ есептеуі бойынша бізде туу кезіндегі өмір сүру ұзақтығы - 74,5 жас, бұл жаһандық деңгейден жоғары (73,3 жас). Жалпы бұл көрсеткіш бізде де, әлем бойынша да өсіп келеді: мысалы, 30 жыл бұрын бізде 64,1 жасқа дейін жеткен болатын, ал жаһандық деңгейде 64,3 жасқа жетті.

⚰️Адамдар жиірек жасы анағұрлым ұлғайған шағында дүниеден өтіп жатыр: 1995 жылы дүние жүзіндегі өлімнің тек 17%-ы 80 жастан асқан адамдарға тиесілі болды, 2024 жылы бұл үлес 29%-ға жетті, ал 2050 жылдардың аяғында 50%-дан аспақ. Жалпы алғанда, Қазақстан бойынша сандарда аз ғана айырмашылық бар - әлеммен бірге бет алып барамыз.

* World Population Prospects 2024, БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаментінің деректері мен болжамдары

@DataHub_KZ

Ал БҰҰ бағалауы бойынша өткен және алдағы жылдары әр түрлі елдерде күтілетін өмір сүру ұзақтығы - осындай

Бір қызығы, Қытайда 2020-2021 жылдары пандемия кезінде құлдырау байқалмаған.

@DataHub_KZ

Қазақстанның ТМД елдерімен тауар айналымы айтарлықтай төмендеді

2024 жылдың 5 айының қорытындысы бойынша ұйым елдерімен сауда көлемі $13,3 млрд құрап, жылдан жылға 12%-ға төмендеді. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, экспорт 16%-ға, импорт 8%-ға қысқарған.

Төмендеудің негізгі "айыпшысы" – Ресей, өткен жылы да, биыл да ТМД елдерімен тауар айналымының 70%-дан астамы осы елге тиесілі болды. Мұнда да экспорт (-22%, әсіресе, бағалы металдар кені және жеңіл автокөліктер есебінен) пен импорт (-7%, көбіне мұнай өнімдері есебінен) төмендеген.

Алайда бұл тек Ресейге қатысты емес: тауар айналымы Түрікменстан мен Молдованы қоспағанда, ТМД-ның барлық серіктестерімен дерлік төмендеген. Түрікменстанның жағдайында импорт, мұнай газдарын сатып алу есебінен, бірден 2,4 есеге өсті. Ал Молдова жағдайында тағы сол 2,4 есеге экспорт өскен: темір жол жолдарына арналған металл бұйымдарының сатылымы септігін тигізді.

Дегенмен, бізде Түркіменстанмен де, Молдовамен де сауда аса үлкен көлемде емес: нақты сандарды графиктен көруге болады.

@DataHub_KZ

Қай аймақтың тұрғындары шағын қозғалтқышқа көбірек жүгінетінін анықтайық.

Қазақстандағы жеңіл көліктер паркінің 20%-ын қозғалтқыш көлемі <1,5 мың текше см (шартты литражды көліктер) болатын автокөліктер құрайды – 909,4 мың бірлік. Яғни мұндай машинаны жолда кездестіру мүмкіндігі 5-тен 1-ге тең. Бұл соншалықты сирек емес.

Мәселен, Шығыс Қазақстан облысының тұрғындары басқалармен салыстырғанда шағын литражды көліктерге көбірек құмар – әр 100 адамға осындай 9 автокөліктен келеді. Одан кейінгі орында СҚО тұр – 7 көлік. Бірдей нәтижемен үшінші орынды Алматы және Қостанай облыстары бөлісті – 6 көлік.

Ал алматылықтар мен астаналықтар шағын литражды автокөліктерге аса құмар емес. Мұнда әрбір 100 адамға осындай 4 көліктен келеді, бұл орташа деңгейден төмен. Бірақ жалпы екі астананың тұрғындары гигантоманиямен – қозғалтқыш көлемі >4 тыс мың текше см автокөліктерге құмарлықпен ерекшеленеді. Басқа еш жерде 100 адамға шаққанда көрсеткіш 1 автокөлікке жетпейді.

2024 ж. 1 маусымдағы ҚР ІІМ деректері

@DataHub_KZ

Экспорттаушылардың картоптан кірісі рекордқа айналды

ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша қаңтар-мамыр айларында қазақстандық жеткізушілер шетелге $31,7 млн сомасында картоп сатқан, бұл 2023 жылдың дәл осы айларына қарағанда 4 есе көп. Қазіргі мәні осы кезеңдегі, кем дегенде он жыл ішіндегі, ең жоғары мән болды.

Салмағы бойынша да 10 жыл ішіндегі ең жоғары мән, бірақ аса көп өспеген: биыл 5 айда 294 мың т болса, 2023 жылы - 108 мың т. Сәйкесінше, тұқымдық картоптың экспорты есебінен орташа баға өсті. Бұл жолы біз сатқан бір тонна өнімнің орташа бағасы $644 құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 7 есе қымбат.

Біздің картопты кім сатып алды?
Негізінен, барлық тұқымдық картоп кеткен Түрікменстан және Өзбекстан.

Алайда картопты ішкі нарықта сату бойынша жедел түрдегі жаңа деректер жоқ. Тек халықтың қанша картоп жегенін шамамен есептей аламыз: I тоқсанда жан басына шаққанда, қоғамдық тамақтануды қоспағанда, айына 3,8 кило кеткен.

@DataHub_KZ

Қазақстанда шетелдік компанияларды тіркеудегі бум аяқталды

Маусым айында елде шетелдік меншік нысанындағы 369 заңды тұлға тіркелген. Бұл алдыңғы аймен салыстырғанда екі есе кем. Ағымдағы нәтиже шетелдік компаниялардың Қазақстанға белсендірек көшуіне түрткі болған Украинадағы әскери қақтығыстың басталуынан бергі ең нашар нәтиже болып табылады.

Шынымен де, 2022 жылдың наурыз айынан 2024 жылдың мамыр айына дейін 27 ай бойы шетелдік компанияларды тіркеу саны айдың соңында тарихи жоғары дәрежеде болды, орташа есеппен 884 бірлік құрады. Осылайша, маусымда көрсеткіш алғаш рет соғысқа дейінгі деңгейге жетті.

Қай елдердің Қазақстанға салқындағанын нақты айту мүмкін емес, ай сайынғы тіркеулер жөніндегі деректер соншалықты егжей-тегжейлі емес. Алайда, жоғары ықтималдықпен олар Өзбекстан мен Ресей болып шығуы мүмкін. Мәселен, Өзбекстан заңды тұлғаларының, филиалдар мен заңды тұлғалар филиалдарының өсімі маусым айында мамыр айымен салыстырғанда 196 бірлікке, ресейлік заңды тұлғалар 91 бірлікке азайған. Нақтырақ айтқанда, 1 шілдедегі жағдай бойынша біріншілердің саны 4,9 мың бірлік болса (1 маусымға +38 бірлік, жалпы саннан 8%), екіншілердікі 23,9 мың бірлік (1 маусымға +47 бірлік, жалпы саннан 40%) құрады.

Қазақстанда маусымда тіркелген 369 заңды тұлғалардың тек біреуінің көлемі орташа болып шықты. Қалғандарының бәрі шағын. Мұнда таңқаларлық нәрсе жоқ – тіркеулердің жалпы санында шағын заңды тұлғалар басым.

Естеріңізде жоқ шығар, бірақ шетелдік өндірісті локализациялау жөніндегі жоспарлар орасан зор болды. 51 ірі компаниямен келіссөздер жүргізілді. Мәселен, 2022 жылдың наурыз айынан бастап елде шетелдік меншік нысанындағы 12 ірі заңды тұлға тіркеуден өтті. Толық көрініс үшін: орташа компаниялардың саны 38 болды.

Деректер – ҚР СЖРА ҰСБ

@DataHub_KZ

Алматы облысында 112 қала бар деп есептелді

Жоқ, сіз ештеңе жіберіп алған жоқсыз. Ресми түрде олардың саны - 4, жыл басынан бері бұл жерде тек бір жаңа қала пайда болды – Алатау. Әңгіме болып жатқан 112 қала деп бағалауы БҰҰ 2020 жылы бекіткен DEGURBA урбанизация деңгейін анықтау халықаралық тәсілін қолданумен байланысты. Кеше бұл есептеулермен ҚР СЖРА ҰСБ бөлісті.

Әдістің мәні неде? Жергілікті жердің картасына тор қойылады, ондағы ұяшықтардың әрқайсысының өлшемі 1 шаршы км болады. Содан кейін әрбір ұяшықтағы халық саны есептеледі. Белгілі бір тор көзде қанша адам болғанына байланысты жердің түрі анықталады. Қалалар (тығыз қоныстанған аудандар) – бұл халқы 1500 адамнан асатын ұяшықтар. Қалалар мен қала маңындағы аудандар (орташа тығыздықтағы аудандар) – халқы 300-ден 1500 адамға дейінгі ұяшықтар. Ауылдар (аз қоныстанған аудандар) – халқы 300 адамға дейінгі ұяшықтар.

Сонымен Алматы облысында жалпы елді мекендер саны 396-ға тең. Олардың ішінде ресми статистика 4-ін қалалық, 392-ін ауылдық деп жіктейді. Классификация принципі қарапайым: егер елді мекенде 10 мыңнан астам адам тұрса, бұл - қала, ал егер ондай адам болмаса – ауыл немесе ауылдық елді мекен. Алайда DEGURBA нәтижелеріне сәйкес, сол 396 елді мекеннің 112-сі қалалық, 284-і ауылдық болып табылады. Өз кезегінде 112 қаланың ішінде 16-сы ірі (халық тығыздылығы жоғары), 96-сы орташа және шағын қалалар.

Альтернативті тәсілді қолданудың нәтижесінде урбанизация деңгейі (қалалық халықтың жалпы халық санымен арақатынасы) Алматы облысында бірнеше есе өсіп, 16,3%-дан 75,8%-ға дейін жеткені таңғалуға тұрарлық па?!

Ескерту: DEGURBA әдісі бойынша есептеулер жүргізу кезінде 2022 жылдың басындағы халық саны туралы деректер, сондай-ақ 2022 жылғы "Ғарыш Сапары" АҚ геокеңістіктік деректері пайдаланылды.

@DataHUB_KZ

Бізде екі жаңалық бар – бiрi жақсы, бiрi жаман антирекорд пен рекорд туралы. Бұл жылжымайтын мүлік, нақтырақ айтқанда, жаңа пәтерлер* туралы болмақ.

Антирекордтан бастайық. 2024 жылдың маусым айында ҚР-да 10,9 мың пәтер пайдалануға берілді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 19%-ға кем. ҚР СЖРА ҰСБ мәліметі бойынша, бұл көрсеткіш 2020 жылдан бері осы айдағы ең төменгі деңгейге жетті.

Осыған ұқсас бесжылдық минимумдар екі ірі қалада тіркеліп отыр: Алматыда (2,1 мың бірлік, 2023 жылдың маусым айына дейін 29%-ға аз) және Астанада (3,2 мың бірлік, минус 29% ж/ж).

Бірақ жартыжылдықты тұтастай алсақ, көрініс керісінше өзгереді – көрсеткіштер рекордтық деңгейге жетеді, оған көбіне наурыз айының сәтті өтуі ықпал етті.
Қаңтар-маусым айларында Қазақстанда 51,4 мың пәтер пайдалануға берілді, бұл көрсеткіш 2014 жылдан бергі кезеңдегі ең жоғары мәнге жетті.

Сол сияқты, Алматы мен Астанада да І жартыжылдықта сәйкесінше шамамен 12 және 20 мың пәтер максимумдар тіркелген.

* жеке құрылыс есепке алынбаған

@DataHUB_KZ