Жаз – тек Түркиядағы демалыс маусымы ғана емес, сонымен қатар, жөндеу жұмыстарының уақыты. Ал қай қалаларда құрылыс материалдары ең арзан тұрады?

Сонымен, ең қолжетімді цемент Тараз қаласынан табылды (50 кг үшін 1 611 тг), ең қымбаты Петропавлда (2 548 тг). Айырмашылық – 1,6 есе.

Құрылыс қоспаларының ең тартымды бағасы Атырауда (25 кг үшін 3 215 тг). Павлодарда баға тартымдылығы мүлде керісінше (5 009 тг). Айырмашылық бірдей, 1,6 есе.

Суэмульсиялық бояуларды Көкшетауда сатып алған тиімді (1 кг үшін 738 тг). Ал Астанада оны сатып алу мүлде тиімсіз (1 342 теңге). Айырмашылық – 1,8 есе. Дәл осылай ең жоғары және ең төмен бағалы кафель де ерекшеленеді – шаршы метріне 3 762тг (Тараз) және 6 898 тг (Ақтау).

Сонымен қатар, тұсқағаздарды Атыраудан (10 метр үшін 14 630 тг) емес, Ақтөбеден (10 041 тг) сатып алу 40% үнемдеуге мүмкіндік береді.

Неге сізге бұл ақпарат керек? Сіз жөндеу жұмыстарын жүргізіп жатқан боларсыз және экономикалық тұрғыдан тиімді болса, басқа қалаға баруға қарсы емес шығарсыз😉

@DataHub_KZ

Онлайн алаяқтықтың ең көп таралған түрі сатып алушыларды алдау болып шықты

2024 жылдың I жарты жылдығында елімізде интернет алаяқтықтың 9936 жағдайы тіркелген, ҚР БП Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің деректеріне сүйенсек, бұл 2023 жылдың I жарты жылдығына қарағанда 4,1%-ға артық.

Мұндай құқық бұзушылықтардың төрттен бір бөлігі, яғни 2417 жағдай, маркетплейстердегі, хабарландыру тақталары мен интернет аукциондардағы онлайн-сатып алулармен байланысты: алаяқтар ақшаны алып алады да, тауармен алдайды. Фишинг, яғни құпия деректерді "ұрлап алу" сияқты алаяқтық түрі де қалыспай келеді (2393 жағдай).

Айтпақшы, өңірлердің ішінде интернет алаяқтық жағдайлары ең көп қала - Астана (2204 жағдай), ал екінші орында - Алматы (1048 жағдай). Егер 10 мың тұрғынға шаққандағы құқық бұзушылық деңгейін бағалайтын болсақ, онда тағы да елорда көш бастайды (жартыжылдықта шамамен 15 жағдай), ал одан кейін Павлодар облысы тұр (шамамен 9 жағдай).

❗️Бұл орайда тек тіркелген фактілер туралы айтылып тұр - зардап шеккендер хабарламаған жағдайлар статистикаға кірмейді.

@DataHub_KZ

❗️❗️❗️Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 14,25%-ға дейiн төмендеттi

Базалық мөлшерлеме деген не?

@DataHub_KZ

Ұлттық банк өз шешімін қалай түсіндіреді? Неліктен 0,25 п.т. төмендетуді таңдады?

Қысқаша: бағаның өсуі, әрине, баяулап тұр, бірақ халықтың инфляциялық күтулер секіруде, ал сыртқы жағдай Ұлттық банкке аса қатты ұнамай тұр.

Толығырақ:

🔸 Маусымдағы жылдық инфляция болжамдарға сәйкес 8,4%-ға дейін баяулады, мұның өзі плюс. Азық-түліктің салыстырмалы түрде баяу қымбаттауы көмегін тигізуде, ал кедергі келтіретіні - қызметтер бағасының белсенді түрде өсуі, соның ішінде коммуналдық қызметтегі реформа есебінен.

🔸 Маусымда инфляциялық күтулер мамырмен салыстырғанда біраз өсті: келесі 12 айдағы медианалық мән - 13,3%. Ұлттық банк қазақстандықтардың мұндай көңіл-күйіне теңгенің қазіргі әлсіреуі әсер етті деп санайды (бұл, әрине, қисынды). Айтпақшы, жалпы инфляциялық күтулер не үшін маңызды? Олар тұтынушылардың көңіл-күйіне әсер етеді. Егер сіз көп ұзамай бәрі қымбаттайды деп ойласаңыз, онда тауарларды ағымдағы бағамен белсенді түрде сатып алып, сол арқылы инфляцияны тездетесіз.

🔸Сыртқы жағдай, біздің реттеушінің пікірінше, аса жақсы емес: азық-түліктің жаһандық бағасы көтеріліп кетті, ірі сауда серіктесіміз Ресейде маусымда инфляция біздікінен жоғары болды. Екінші жағынан, әлемдік орталық банктердің ақша-несие саясаты орташа түрде қатаң болып қала береді.

Әрі қарай не болады?

Ұлттық банк ерекше бір күрт өзгерістер болмайтынын тұспалдап тұр: біз әлі де инфляция бойынша 5% нысаналы мәнге оралуымыз керек. Келесі шешімді жаздың соңында күтеміз.

@DataHub_KZ

🌍Шамамен 10,3 млрд адам – БҰҰ-ның жаңа болжамы бойынша 2080 жылдың ортасына қарай болатын Жер бетіндегі халық саны. Бұл көрсеткіш ең жоғарғы шыңы болайын деп тұр, себебі ұйымның жаңа баяндамасында 2100 жылға қарай көрсеткіш 10,2 млрд дейін төмендейді делінген.

Кейбір елдер 2024 жылға қарай ең жоғары деңгейге жетіп үлгерді және болашақта олардың саны азайып отырады. Олардың ішінде, мысалы, көршілеріміз Ресей мен Қытай бар.

🤰🏻Бұл үрдіс туу көрсеткіштерінің төмендеуімен байланысты. Көші-қонсыз халықтың тұрақты санын ұстап тұру үшін бір әйелге шаққандағы туу саны 2,1-ден төмен болмауы керек, ал әлемнің кейбір елдері мен аймақтарының шамамен 20%-да бұл деңгей қазір 1,4-тен төмен.

🇰🇿Бірақ Қазақстанда коэффициент қазір 3-ке жақын және болашақта халық тек көбейетін болады. 2050 жылға қарай, БҰҰ медианалық бағалауы бойынша, қазақстандықтардың саны шамамен 26,5 млн, 2100 жылға қарай 33,7 млн адамды құрайды. Құлаққа жағымды естіледі, алайда бәріміздің 2100 жылға дейін өмір сүріп, болжамның дұрыс-бұрыстығына көз жеткізе алуымыз екіталай.

👨🏼‍🦳Айтпақшы, "өмір сүру" туралы. Қазір, 2024 жылы, БҰҰ есептеуі бойынша бізде туу кезіндегі өмір сүру ұзақтығы - 74,5 жас, бұл жаһандық деңгейден жоғары (73,3 жас). Жалпы бұл көрсеткіш бізде де, әлем бойынша да өсіп келеді: мысалы, 30 жыл бұрын бізде 64,1 жасқа дейін жеткен болатын, ал жаһандық деңгейде 64,3 жасқа жетті.

⚰️Адамдар жиірек жасы анағұрлым ұлғайған шағында дүниеден өтіп жатыр: 1995 жылы дүние жүзіндегі өлімнің тек 17%-ы 80 жастан асқан адамдарға тиесілі болды, 2024 жылы бұл үлес 29%-ға жетті, ал 2050 жылдардың аяғында 50%-дан аспақ. Жалпы алғанда, Қазақстан бойынша сандарда аз ғана айырмашылық бар - әлеммен бірге бет алып барамыз.

* World Population Prospects 2024, БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаментінің деректері мен болжамдары

@DataHub_KZ

Ал БҰҰ бағалауы бойынша өткен және алдағы жылдары әр түрлі елдерде күтілетін өмір сүру ұзақтығы - осындай

Бір қызығы, Қытайда 2020-2021 жылдары пандемия кезінде құлдырау байқалмаған.

@DataHub_KZ

Қазақстанның ТМД елдерімен тауар айналымы айтарлықтай төмендеді

2024 жылдың 5 айының қорытындысы бойынша ұйым елдерімен сауда көлемі $13,3 млрд құрап, жылдан жылға 12%-ға төмендеді. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, экспорт 16%-ға, импорт 8%-ға қысқарған.

Төмендеудің негізгі "айыпшысы" – Ресей, өткен жылы да, биыл да ТМД елдерімен тауар айналымының 70%-дан астамы осы елге тиесілі болды. Мұнда да экспорт (-22%, әсіресе, бағалы металдар кені және жеңіл автокөліктер есебінен) пен импорт (-7%, көбіне мұнай өнімдері есебінен) төмендеген.

Алайда бұл тек Ресейге қатысты емес: тауар айналымы Түрікменстан мен Молдованы қоспағанда, ТМД-ның барлық серіктестерімен дерлік төмендеген. Түрікменстанның жағдайында импорт, мұнай газдарын сатып алу есебінен, бірден 2,4 есеге өсті. Ал Молдова жағдайында тағы сол 2,4 есеге экспорт өскен: темір жол жолдарына арналған металл бұйымдарының сатылымы септігін тигізді.

Дегенмен, бізде Түркіменстанмен де, Молдовамен де сауда аса үлкен көлемде емес: нақты сандарды графиктен көруге болады.

@DataHub_KZ

Қай аймақтың тұрғындары шағын қозғалтқышқа көбірек жүгінетінін анықтайық.

Қазақстандағы жеңіл көліктер паркінің 20%-ын қозғалтқыш көлемі <1,5 мың текше см (шартты литражды көліктер) болатын автокөліктер құрайды – 909,4 мың бірлік. Яғни мұндай машинаны жолда кездестіру мүмкіндігі 5-тен 1-ге тең. Бұл соншалықты сирек емес.

Мәселен, Шығыс Қазақстан облысының тұрғындары басқалармен салыстырғанда шағын литражды көліктерге көбірек құмар – әр 100 адамға осындай 9 автокөліктен келеді. Одан кейінгі орында СҚО тұр – 7 көлік. Бірдей нәтижемен үшінші орынды Алматы және Қостанай облыстары бөлісті – 6 көлік.

Ал алматылықтар мен астаналықтар шағын литражды автокөліктерге аса құмар емес. Мұнда әрбір 100 адамға осындай 4 көліктен келеді, бұл орташа деңгейден төмен. Бірақ жалпы екі астананың тұрғындары гигантоманиямен – қозғалтқыш көлемі >4 тыс мың текше см автокөліктерге құмарлықпен ерекшеленеді. Басқа еш жерде 100 адамға шаққанда көрсеткіш 1 автокөлікке жетпейді.

2024 ж. 1 маусымдағы ҚР ІІМ деректері

@DataHub_KZ

Экспорттаушылардың картоптан кірісі рекордқа айналды

ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша қаңтар-мамыр айларында қазақстандық жеткізушілер шетелге $31,7 млн сомасында картоп сатқан, бұл 2023 жылдың дәл осы айларына қарағанда 4 есе көп. Қазіргі мәні осы кезеңдегі, кем дегенде он жыл ішіндегі, ең жоғары мән болды.

Салмағы бойынша да 10 жыл ішіндегі ең жоғары мән, бірақ аса көп өспеген: биыл 5 айда 294 мың т болса, 2023 жылы - 108 мың т. Сәйкесінше, тұқымдық картоптың экспорты есебінен орташа баға өсті. Бұл жолы біз сатқан бір тонна өнімнің орташа бағасы $644 құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 7 есе қымбат.

Біздің картопты кім сатып алды?
Негізінен, барлық тұқымдық картоп кеткен Түрікменстан және Өзбекстан.

Алайда картопты ішкі нарықта сату бойынша жедел түрдегі жаңа деректер жоқ. Тек халықтың қанша картоп жегенін шамамен есептей аламыз: I тоқсанда жан басына шаққанда, қоғамдық тамақтануды қоспағанда, айына 3,8 кило кеткен.

@DataHub_KZ

Қазақстанда шетелдік компанияларды тіркеудегі бум аяқталды

Маусым айында елде шетелдік меншік нысанындағы 369 заңды тұлға тіркелген. Бұл алдыңғы аймен салыстырғанда екі есе кем. Ағымдағы нәтиже шетелдік компаниялардың Қазақстанға белсендірек көшуіне түрткі болған Украинадағы әскери қақтығыстың басталуынан бергі ең нашар нәтиже болып табылады.

Шынымен де, 2022 жылдың наурыз айынан 2024 жылдың мамыр айына дейін 27 ай бойы шетелдік компанияларды тіркеу саны айдың соңында тарихи жоғары дәрежеде болды, орташа есеппен 884 бірлік құрады. Осылайша, маусымда көрсеткіш алғаш рет соғысқа дейінгі деңгейге жетті.

Қай елдердің Қазақстанға салқындағанын нақты айту мүмкін емес, ай сайынғы тіркеулер жөніндегі деректер соншалықты егжей-тегжейлі емес. Алайда, жоғары ықтималдықпен олар Өзбекстан мен Ресей болып шығуы мүмкін. Мәселен, Өзбекстан заңды тұлғаларының, филиалдар мен заңды тұлғалар филиалдарының өсімі маусым айында мамыр айымен салыстырғанда 196 бірлікке, ресейлік заңды тұлғалар 91 бірлікке азайған. Нақтырақ айтқанда, 1 шілдедегі жағдай бойынша біріншілердің саны 4,9 мың бірлік болса (1 маусымға +38 бірлік, жалпы саннан 8%), екіншілердікі 23,9 мың бірлік (1 маусымға +47 бірлік, жалпы саннан 40%) құрады.

Қазақстанда маусымда тіркелген 369 заңды тұлғалардың тек біреуінің көлемі орташа болып шықты. Қалғандарының бәрі шағын. Мұнда таңқаларлық нәрсе жоқ – тіркеулердің жалпы санында шағын заңды тұлғалар басым.

Естеріңізде жоқ шығар, бірақ шетелдік өндірісті локализациялау жөніндегі жоспарлар орасан зор болды. 51 ірі компаниямен келіссөздер жүргізілді. Мәселен, 2022 жылдың наурыз айынан бастап елде шетелдік меншік нысанындағы 12 ірі заңды тұлға тіркеуден өтті. Толық көрініс үшін: орташа компаниялардың саны 38 болды.

Деректер – ҚР СЖРА ҰСБ

@DataHub_KZ

Алматы облысында 112 қала бар деп есептелді

Жоқ, сіз ештеңе жіберіп алған жоқсыз. Ресми түрде олардың саны - 4, жыл басынан бері бұл жерде тек бір жаңа қала пайда болды – Алатау. Әңгіме болып жатқан 112 қала деп бағалауы БҰҰ 2020 жылы бекіткен DEGURBA урбанизация деңгейін анықтау халықаралық тәсілін қолданумен байланысты. Кеше бұл есептеулермен ҚР СЖРА ҰСБ бөлісті.

Әдістің мәні неде? Жергілікті жердің картасына тор қойылады, ондағы ұяшықтардың әрқайсысының өлшемі 1 шаршы км болады. Содан кейін әрбір ұяшықтағы халық саны есептеледі. Белгілі бір тор көзде қанша адам болғанына байланысты жердің түрі анықталады. Қалалар (тығыз қоныстанған аудандар) – бұл халқы 1500 адамнан асатын ұяшықтар. Қалалар мен қала маңындағы аудандар (орташа тығыздықтағы аудандар) – халқы 300-ден 1500 адамға дейінгі ұяшықтар. Ауылдар (аз қоныстанған аудандар) – халқы 300 адамға дейінгі ұяшықтар.

Сонымен Алматы облысында жалпы елді мекендер саны 396-ға тең. Олардың ішінде ресми статистика 4-ін қалалық, 392-ін ауылдық деп жіктейді. Классификация принципі қарапайым: егер елді мекенде 10 мыңнан астам адам тұрса, бұл - қала, ал егер ондай адам болмаса – ауыл немесе ауылдық елді мекен. Алайда DEGURBA нәтижелеріне сәйкес, сол 396 елді мекеннің 112-сі қалалық, 284-і ауылдық болып табылады. Өз кезегінде 112 қаланың ішінде 16-сы ірі (халық тығыздылығы жоғары), 96-сы орташа және шағын қалалар.

Альтернативті тәсілді қолданудың нәтижесінде урбанизация деңгейі (қалалық халықтың жалпы халық санымен арақатынасы) Алматы облысында бірнеше есе өсіп, 16,3%-дан 75,8%-ға дейін жеткені таңғалуға тұрарлық па?!

Ескерту: DEGURBA әдісі бойынша есептеулер жүргізу кезінде 2022 жылдың басындағы халық саны туралы деректер, сондай-ақ 2022 жылғы "Ғарыш Сапары" АҚ геокеңістіктік деректері пайдаланылды.

@DataHUB_KZ

Бізде екі жаңалық бар – бiрi жақсы, бiрi жаман антирекорд пен рекорд туралы. Бұл жылжымайтын мүлік, нақтырақ айтқанда, жаңа пәтерлер* туралы болмақ.

Антирекордтан бастайық. 2024 жылдың маусым айында ҚР-да 10,9 мың пәтер пайдалануға берілді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 19%-ға кем. ҚР СЖРА ҰСБ мәліметі бойынша, бұл көрсеткіш 2020 жылдан бері осы айдағы ең төменгі деңгейге жетті.

Осыған ұқсас бесжылдық минимумдар екі ірі қалада тіркеліп отыр: Алматыда (2,1 мың бірлік, 2023 жылдың маусым айына дейін 29%-ға аз) және Астанада (3,2 мың бірлік, минус 29% ж/ж).

Бірақ жартыжылдықты тұтастай алсақ, көрініс керісінше өзгереді – көрсеткіштер рекордтық деңгейге жетеді, оған көбіне наурыз айының сәтті өтуі ықпал етті.
Қаңтар-маусым айларында Қазақстанда 51,4 мың пәтер пайдалануға берілді, бұл көрсеткіш 2014 жылдан бергі кезеңдегі ең жоғары мәнге жетті.

Сол сияқты, Алматы мен Астанада да І жартыжылдықта сәйкесінше шамамен 12 және 20 мың пәтер максимумдар тіркелген.

* жеке құрылыс есепке алынбаған

@DataHUB_KZ

Талапкерлердің білімі ақсап тұр ма?

Жақында Қазақстанда ҰБТ қорытындысы шығарылды. Қатысушылар саны сегіз жыл ішіндегі, яғни жаңа форматта өткізіліп жатқан емтихан кезіндегі рекордты жаңартты – 181 мың, ақпарат отандық БАҚ деректерінен алынған. Елімізде ҰБТ 2004 жылдан бері бар екенін айта кетейік. 2017 жылы оны қайта қарастырып, екіге бөлінді: мектептердегі бітіру емтихандары және ҰБТ-ның өзі жоғары оқу орындарына түсу емтиханы ретінде болды. Негізгі тестілеу жылына бір рет, жазда өткізіледі. Оның қорытындысы бойынша білім беру грантын алуға арналған конкурсқа қатысуға болады.

Енді әңгіме тақырыбына оралайық. Егер қатысушылар саны бойынша рекорд орнатылса, орташа балл бойынша олай болмады. 68 балды құрап тұр. Осылайша, 2023 жылы 73-ке дейін күрт өскеннен кейін, бұл көрсеткіш 2019-2022 жылдардағы төмен деңгейге түсіп кетті (орта есеппен 66). Айта кетейік, жалпы көріністе 2017 және 2018 жылдар ерекшеленеді. Екі жағдайда да орташа балл 80-нен жоғары болды.

Сонымен қатар шекті балл жинай алмағандардың үлесі өте жоғары болды – 24% (жылдан жылға +7 п.т.). Яғни тестке қатысушылардың әрбір төртіншісі емтиханнан құлап қалды. Алайда бұдан да жаман болуы мүмкін еді. Антирекордтық көрсеткіш 2021 жылы болды – 40%.

Сонда талапкерлердің білім сапасы нашарлаған ба? Иә, осындай тұжырым жасауға тура келеді және оның белгілі бір дәрежеде дұрыс болуы да мүмкін. Бірақ негізгі көрсеткіштердің динамикасына – орташа балл мен емтиханнан құлап қалғандардың үлесіне көптеген факторлар әсер ететінін ескеру керек. Ең бастысы, ҰБТ-ны өткізу тәсілін жетілдіруді жалғастыруда. 2021 жылдан бастап тест сұрақтарын түбегейлі қайта өңдеу басталды. Мұны Франция мен Финляндияның мамандары жасайды. Сонымен қатар 2024 жылы ҰБТ форматына кішкене өзгеріс енгізілді - сұрақтар саны (120) және максималды балл (140) өзгеріссіз қалды, бірақ пәндер арасында сұрақтардың бөлінуі өзгерді.

Ал қосымша талапкерлер арасында танымал мамандықтар туралы ақпарат бере кетейік. ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша 2023 жылы студенттердің көбі педагогикалық бағыт бойынша қабылданған – 47 мың немесе жалпы санның 27%. Екінші орында инженерлік, өңдеу және құрылыс салалары болды – 30,3 мың (18%), үшінші орында – бизнес, басқару және құқық – 21,9 мың (13%). Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар да аз сұранысқа ие емес – 18,5 мың (11%).

@DataHUB_KZ

Мұнай өндіруге инвестициялар қарқынды түрде төмендеуде

2024 жылдың I жартыжылдығының қорытындысы бойынша мұнай-газ секторындағы негізгі капиталға салынған қаражаттың жалпы көлемі 1,1 трлн тг аз болды, бұл ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша 2023 жылдың сол кезеңімен салыстырғанда шамамен 40%-ға аз.

Барлық көлемдер дерлік мұнай өндіруге тиесілі: бұл жалпы соманың 99,7%-ы. Яғни, жалпы көрсеткішті төмендетіп отырған - мұнай. Қазіргі нақты деңгейі – 1 трлн 86 млрд тг, ал өткен жылы 1 трлн 700 млрд болған. Бұл соңғы 7 жылдағы ең төменгі көрсеткіш – тіпті соңғы жылдардағы айтарлықтай инфляцияны есептемегенде де.

Мұнай секторындағы инвестициялардың негізгі бөлігі Атырау облысына тиесілі және қазіргі төмендеуге көбірек әсерін тигізіп отырған да дәл осы өңір. Осы мұнайлы өңірдегі жалпы капитал салымдарының көлемі де айтарлықтай азайған (жылдан жылға -35%).

Айта кету керек, облыста жартыжылдық қорытындысы бойынша негізгі қаражатты енгізу көрсеткіштері жоғары. Қаңтар-маусым айларында бұл көрсеткіш 7,3 трлн тг құрады, бұл өңірдегі 2023 жылғы жалпы көлемнің 70%-на тең және 2022 жылдағы көрсеткіштерден 9 есе жоғары.

@DataHUB_KZ