در برابر مغاک
نویسنده: ژان‌لوک نانسی
مترجم: نریمان جهانزاد

«برای ما دیگر بنیادی وجود ندارد - و با این حال هنوز نمی‌دانیم چگونه می‌توانیم خود را همچون موجوداتی «بدون چرا» درک و تجربه کنیم، چگونه می‌توانیم خود و زندگی را به عنوان یک کل‌ ببینیم و بپذیریم، به نحوی که گویی گل سرخ سیلسیوس هستیم. بدیلی که پیش روی ماست دقیقاً این است: یا دیگربار خدایی پیدا کنیم یا راهی برای اندیشیدن به مغاک - «بدون چرا». ... مغاکْ غیریتِ محض است؛ امری ناشناخته و شناخت‌ناپذیر. باید به این غیریت بیندیشیم. ... مغاکْ ابژه نیست. در برابر ما نه‌ایستاده است: خود ماست. ما مغاک خود هستیم. ...»

برای خواندن و دانلود این متن به سایت فضا و دیالکتیک (لینک زیر) مراجعه کنید:
http://dialecticalspace.com/before-the-abyss/
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace

مروری بر کتاب پیدایش ناسیونالیسم ایرانی: نژاد و سیاست بی‌جاسازی نوشته‌ی رضا ضیاابراهیمی.

آیدین ترکمه

«رضا ضیاابراهیمی مورخ و استاد کینگز کالج لندن در این کتاب به مطالعهٔ برخی ایده‌های غالب دربارهٔ هویت ایرانی و، از همه مهم‌تر، به این دیدگاه می‌پردازد که بخش عمدهٔ ایرانیان هویت خود را با دوران پیش از هجوم عرب‌ها و مشخصاً با نژاد آریایی ادراک می‌کنند. این ایده‌های رایج دربارهٔ برترانگاری ایرانیان نسبت به اعراب از دید ضیاابراهیمی بخشی از نوعی ایدئولوژی ناسیونالیستی است که آن را «ناسیونالیسم بی‌جا‌ساز» می‌نامد. این ایدئولوژی مجموعه‌ای از چند ایدهٔ اصلی است، از جمله اینکه ایران یک ملت ازلی است که دست‌کم از ۲۵۰۰ سال پیش تاکنون بی‌انقطاع وجود داشته است. دیگر اینکه ذات و شکوه ایران را باید در عصر طلاییِ پیشااسلامی جست. سوم اینکه ناکامی‌ها و انحطاط ایران را باید به اسلام نسبت داد که عرب‌ها به زورِ شمشیر بر ایرانیان تحمیل کردند. و در نهایت این که ایرانی‌ها از نژاد آریایی‌ و بنابراین خویشاوند اروپاییان‌ و کاملاً از عرب‌ها متمایزند.
استدلال اصلی کتاب این است که این ناسیونالیسم بی‌جاساز نوعی ایدئولوژی مدرن است که در اواخر قرن نوزدهم میلادی، یعنی در اواخر دوران قاجار، و در بین دهه‌های ۱۸۶۰ تا ۱۸۹۰ (۱۲۳۹ تا ۱۲۶۹ شمسی) شکل گرفته است. همین ایدئولوژی بعدتر به ایدئولوژی رسمی دولت‌های پهلوی بین سال‌های ۱۹۲۵ تا ۱۹۷۹ (۱۳۰۴ تا ۱۳۵۷ شمسی) تبدیل شد. در واقع در دوران پهلوی است که با تدریس تاریخ و جغرافیا ذیل برنامهٔ درسی ملی که برای چند دهه در جریان بوده است فهمی از تاریخ، ملت، و نژاد ایرانی ترویج و گسترانده شده است.»

برای خواندن متن اینجا کلیک کنید.
(این مرور بیش از سه سال پیش نوشته شده بود و به تازگی منتشر شده است).

واقع
نویسنده: ژان‌لوک نانسی
مترجم: نریمان جهانزاد

«به سادگی تمام، فقط باید توجه خود را به برآمدن جهان معطوف کنیم. باید به از هیچ‌ای توجه کنیم که عملی جادویی نیست بلکه برآمدنِ بی‌دلیل چیزهاست، برآمدن آنچه خود را می‌دهد و شاید بعدها برای خود دلایل و غایاتی بیابد و از آنها فراتر رود- اینکه می‌تواند بدون هیچ مقصود یا ملاحظه‌ای به نیستی بازگردد. نیستی تنها مناطی‌ست که از طریق آن هرچیزی می‌تواند معنا یابد چرا که در غیر این صورت معنا پیشاپیش داده‌شده می‌بود»

برای خواندن و دانلود این متن به سایت فضا و دیالکتیک (لینک زیر) مراجعه کنید:
http://dialecticalspace.com/real/
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace

شهر پساسیاسی
نویسنده: اریک سوئینگدو
مترجم: ایمان واقفی

«درست در زمانی که شهر (city) زنده است و به رشد خود (دست‌کم در برخی فضاهایش) ادامه می‌دهد، پولیس به‌نظر می‌رسد در حال احتضار است؛ پولیسی که در معنای ایده‌آل یونانیْ مکان مواجهه عمومی سیاسی، محل مناظرات و مجادلات دموکراتیک، فضای اعتراض و مخالفت (غالباً رادیکال) و جای سروشکل دادن به سوبژکتیویته‌ی سیاسی بود. موضوع این مقاله دقیقاً همین شهر سیاست‌زدوده (یا پساسیاسی و پسادموکراتیک) است. در این راه وام‌دار ژاکوب رانسیر، اسلاویو ژیژک، شانتال موف، مصطفی دیکچ، آلن بدیو و دیگر منتقدانی هستم که تیر نقدشان رادیکالیسم منزه‌طلبانه را هدف گرفته است؛ رادیکالیسم منزه‌طلبانه‌ای که در دوران سروری سیاست‌گذاری و سیاست شهریِ سیاست‌زدوده و نظم نئولیبرالیِ سرمایه‌داری متاخر، نظریه انتقادی و پرکسیس سیاسیِ رادیکال را عقیم و نازا کرده است. می‌کوشم به «امر سیاسی» جایگاهی مجدد در مباحث شهری ببخشم.»

برای خواندن و دانلود این متن به سایت فضا و دیالکتیک (لینک زیر) مراجعه کنید:

http://dialecticalspace.com/the-post-political-city/
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace

مادربودن در دنیای معاصر
نویسنده: ژولیا کریستوا
مترجم: نریمان جهانزاد


«چه بسا از کوره درروید اما خطر می‌کنم و می‌گویم که «مادر به اندازه‌ی کافی خوب» هیچ شخص خاصی را دوست ندارد: شور او تحت‌الشعاع فرایند گسست از شور قرار گرفته است، گسستی که، بی‌آنکه الزاماً به هیولاوارگی بدل شود (اگرچه گاه چنین می‌شود، اما نه به نحو ناگزیر)، آن را آرامش می‌نامیم. آرامش مانع از رابطه‌ی طردکننده می‌شود، چرا که به روی تمامی روابط گشوده است. کولت مادری آرمانی را به تصویر می‌کشد، یعنی مادر خودش، سیدو. اما سیدو کسی نیست جز زنی که حاضر نمی‌شود دخترش را ببیند، زیرا شکوفایی احتمالی گل کاکتوس را به دخترش ترجیح می‌دهد. «مادر به اندازه‌ی کافی خوب» نه چیزی و نه کسی، بلکه فقط «گشودگی» را دوست دارد: «گشودگی ممکن، این انتظار برای شکفتن گلی استوایی همه‌چیز را معلق می‌کرد، حتی قلبش را که برای عشق آفریده شده بود خاموش می‌ساخت.» به سخن دیگر، مرزهای یک شور واحد برای سیدو محدودکننده بود؛ مرزهایی که او جست‌وجو می‌کرد مرزهای آغازین کیهانی بودند.»

برای خواندن و دانلود این متن به سایت فضا و دیالکتیک (لینک زیر) مراجعه کنید:
http://dialecticalspace.com/motherhood-today/
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace

جنبش دانشجویی، توقف جنگ و گره‌ای دیگر بر باد
نویسنده:میلاد هوشمندزاده



«غلبه‌کردن بر بدن دستگاه سرکوب، با زوری بدنمند از جنس همان بدن، امروزه ناممکن است، زیرا مبارزان فاقد انسجام، هماهنگی، سازماندهی، امکانات ارتباطی و تجهیزات و تسلیحات نیروهای پلیس‌اند. اما به جای ساختن بدنی قوی‌تر، می‌توانند بدن مقابل را تضعیف کنند. با ایجاد اختلال در همه‌ی زمین‌های نظم موجود. با مختل کردن مسیرها در انواع فضاهای شهری، ارتباطی، رسانه‌ای، اقتصادی، سیاسی، قضایی و فرهنگی. از کار انداختن دانشگاه و اشغال‌کردنش، گویی یکی از ده‌ها دست سیستم را دستبند زده‌اید و گروگان گرفته‌اید. پس سیستم فقط یکی از اندام‌هایش را از دست می‌دهد، سایر اندام‌ها، به کمک می‌آیند و آن گروگان را به سرعت آزاد می‌کنند. برای از کار انداختن سیستم، می‌باید پیش از هر چیز دستگاه عصبی‌اش را هدف گرفت، و برای از کار انداختن جریان گردش اطلاعات باید مثل ویروس عمل کرد.»

برای خواندن و دانلود این متن به سایت فضا و دیالکتیک (لینک زیر) مراجعه کنید:
http://dialecticalspace.com/antiwar-movement-at-university/
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace

دهش، میل، «آگاثون‏»
نویسنده: ژان‌لوک نانسی
مترجم: نریمان جهانزاد



«پس آیا در شبی بی‌پایان گم شده‌ایم و هیچ نوری نیست که سپیدی را از سیاهی بازشناساند؟ اگر هیچ شالوده‌ای برای تمیز دادن حق از ناحق در کار نباشد، پس نقد، آن تیغ روشنِ اندیشه، چه معنایی خواهد داشت؟ و زنده بودن جز سایه‌ای لغزان بر دیوار گذرای زمان چه خواهد بود؟ آیا چاره‌ای نیست جز آنکه این چند صباح را به عیشی سرخوشانه ببازیم، خود را به دست بادهای سرگردان بسپاریم و بر امواج بی‌قرار نسبی‌باوری، رها و بی‌لنگر، برانیم؟ آیا باید تسلیم اراده‌ای کور شویم، مست از بی‌اعتنایی، و به قهقهه‌ی پیشامد سر بسپاریم؟ آیا باید انسان را گرگ انسان دانست و سرنوشت خویش را به چنگال بی‌رحم قدرت‌خواهی سپرد، آنجا که هیچ چراغی در راه نیست و شب بی‌سپیده‌دم ادامه دارد؟
تفکر پسابنیادگرا از حادث بودن بنیادها و ناممکن‌بودنِ فرانهی بنیاد سر برمی‌آورد، اما هرگز در مستی سرخوشانه‌ی نسبی‌گرایی لنگر نمی‌اندازد. برعکس، درست در همین ناممکن‌بودنْ بنیادی غایب می‌یابد که جمیع رخدادهای اجتماعی، سیاسی و تاریخی بر مدار آن می‌چرخند. از این رو، این اندیشه بر پارادوکسی آغازین استوار است: طلبِ بنیادی که در ذات خود غایب است، جستجوی «سپهری دسترس‌ناپذیر» برای بنیاد نهادن عقلانیت. پروژه‌ای که هایدگر، خاصه در تفکر متأخر خود، با وسواسی بی‌قرار در پی‌اش بود. کتاب معنای جهان نانسی، بی‌آنکه در سیاق فلسفه‌ورزی هایدگری باشد، در امتداد همین جستجوی وسواس‌گون، کوره‌راهی در ژرفای این جنگل می‌گشاید. فیلسوف فرانسوی نه با یقین، که با حیرت فلسفی، بر سنگ و سایه و سکوت گام برمی‌دارد. ... در بخش نخست، مقدمه‌ای کلی درباره‌ی اندیشه‌ی نانسی به دست داده‌ام. در بخش دوم، ترجمه‌ی متن نانسی می‌نشیند. در بخش سوم، شرحی بند به بند آورده‌ام که در آن، تا آنجا که توان و آگاهی‌ام یاری کرده، کوشیده‌ام متن را بگشایم و لایه‌های پنهانش را آشکار کنم.»

برای خواندن و دانلود این متن به سایت فضا و دیالکتیک (لینک زیر) مراجعه کنید:
http://dialecticalspace.com/giftdesireagathon/
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace

زنده‌باد مارکوس
نویسنده: پل (بئاتریس) پریسیادو
مترجم: ایمان واقفی

۲۵ می ۲۰۱۴ «معاون‌فرمانده مارکوس» بیانیه‌ای دربارهٔ «واقعیت زاپاتیست‌ها» در فضای عمومی منتشر کرد. این بیانیه خبر از به‌پایان‌راه رسیدنِ مارکوس می‌دهد؛ مارکوس عنوانی ساختگی برای رساندن صدای چیاپاسی‌های انقلابی از طریق رسانه‌ها به جهان بود. «این واپسین کلماتی است که پیش از مرگم می‌شنوید». در همین بیانیه خبر از تولد «معاون‌فرمانده گالنو» داده می‌شود؛ نامی برگرفته از خوزه لوییز سالیس سانچز «گالنو»یی که توسط شبه‌نظامیان در دوم مِی همین سال به‌قتل رسید. «چیزی که مهم است این است که وقتی یکی از ما جانش را از دست می‌دهد، گالنو همچنان به حیاتش ادامه می‌دهد. این مرگ، این مرگ شرم‌آور، سیراب می‌شود، ما به جای گالنو نامی دیگر برمی‌گزینیم، تا او به حیاتش ادامه دهد، تا مرگ نتواند چیزی از ما بستاند الا یک نام؛ الا کلماتی بدون هیچ معنایی؛ بدون هیچ تاریخ و سرگذشتی.
👇👇👇

ما می‌دانیم که خودِ خوزه لوییز سالیس نامش را از نویسندهٔ کتاب رگ‌های امریکای لاتین را بگشا برگرفته بود. در واقع لقب معاون‌فرمانده (که همواره دو قدم از «خودشیفتگی» پساساختارگرایان فرانسوی جلوتر است) آنچیزی را که رولان بارت در حوزه متنی «مرگ مولف» می‌نامد، در میدان سیاست به اجرا درمی‌آورد.
در سال‌های اخیر زاپاتیست‌ها آلترناتیوی بدیع نه تنها در مقابلِ تکنیک‌های نئولیبرالی حکمرانیِ مرگ‌سیاست بلکه در برابرِ سیاست‌های کمونیستی خلق کرده‌اند. زاپاتیست‌ها برعکس دیگر جنبش‌های اجتماعی، روشی سیاسی برای «سازماندهی خشم» آفریده‌اند؛ بازآفرینی زندگی در هیئتی نو.

در سال ۱۹۹۴ ارتش آزادی‌بخش ملّی زاپاتیستی با خلق کاراکتر «معاون‌فرمانده مارکوس»، شیوه‌ی جدیدی از اندیشیدن به فلسفه ضداستعماری قرن ۲۱‌ام خلق کردند. با فاصله‌گیری از نوشته‌ها و آراء (برجای‌مانده از فرهنگ استعماری و مذهبی‌ای که در اوایل قرن ۱۶ رونق گرفت و در اواخر قرن ۲۰ افول کرد)، اندیشهٔ زاپاتیستی با اتکا به فرهنگ شفاهی‌ـ‌‌بومی و به کمک متدهای تکنیکی‌ـ‌دیجیتالی، خود را درون شبکه‌های محلی بسط و گسترش داد؛ رسم و رسوم، نامه‌ها و پیام‌ها و نیز قصه‌ها و مَثل‌هایی که سینه به سینه منتقل و دست به دست می‌شدند. بنیادین‌ترین آموزهٔ زاپاتیست‌ها برای تولید سوبژکتیویتهٔ سیاسی چنین است: با برگزیدن نام‌های ساختگی، اسم‌های واقعی را «غیرشخصی»‌می‌کنند و با پوشاندن سر خود با کلاه، دست رد می‌زنند بر «کلیشه‌های فردگرایانه»‌ای که آبستن سلبریتی‌سازی است.

من در فرهنگ سیاسی دیگری رشد کرده‌ام که خیلی دور از این فضای معاون‌فرمانده‌ای نبود. جایی که نیروهای تئاتری و قوت ساحره‌گی، ابهت نام‌های واقعی و قدرت چهره را به چالش کشیدند؛ نام‌ها و چهره‌هایی که یگانه مرکز ثقل هویت فردی قلمداد می‌شوند: ترنس‌سکشوال‌ها، ترنس‌جندرها، درگ‌کینگ‌‌ها‌و فرهنگ کویین. هر فردِ ترنسی دو یا چند نام اصلی دارد. نامی که حین تولد برای او انتخاب می‌شود (که فرهنگ غالب از طریق آن می‌کوشد فرد را درون چارچوب‌های هنجارین جامعه جا کند) و نامی که فرد کوییر با پاگذاشتن در مسیر ساختِ سوژه‌ایِ نامطیع بر خود نهاده است.
نامی که ترنس‌ها انتخاب می‌کنند صرفاً برای نشان دادن تغییر جنسیت نیست: بیش و پیش از این نشان‌دهندهٔ مسیری است که برای تغییر هویت شروع کرده‌اند. معاون‌فرمانده مارکوس که بیش از سیبیل‌های کت و کلفت فیدل کاسترو از قلم کارلوس مونسیواس، نویسندهٔ کوییر مکزیکی، متاثر بود، در واقع کاراکتری منبعث از درگ‌کینگ است: برساختی عامدانه از تصویر مردانگی (قهرمان و عصیان‌گر) از رهگذر تکنیک‌های پرفورماتیو. سمبل یک قهرمانِ بی‌چهره و بدون منیّت؛ تصویری برساخته از واژگان و رویاهای جمعی.

نام انتخاب‌شدهٔ ترنس‌ها، درست مانند کلاهی که زاپاتیست‌ها بر سر و صورت می‌گذارند، نقابی را که رهبران سیاسی فاسد بر چهره می‌زنند دست می‌اندازد: «این همه فساد پشت این ماسک‌ها از کجا می‌آید؟ مکزیکی‌ها حاضرند ماسک‌ها را از چهره بردارند؟». نام واقعی نیز مانند صورت پنهان‌شدهٔ زاپاتیست‌ها پشت کلاه، پس‌زده و تبدیل به نامی مشترک می‌شود.
نام انتخاب‌شده و کلاه گذاشته شده بر سر و صورتِ زاپاتیست‌ها مانند نام دوم ترنس‌ها، گلاه‌گیسِ درگ‌ها و سیبیل و کفش پاشنه‌داری است که در فضای فرهنگی ترنس‌ها وجود دارد: این‌ها نشانگانِ جلوه‌گری است که از قصد در جامهٔ مبدلِ جنسی‌ـ‌سیاسی آشکار می‌شود؛ این‌ها همچنین سلاح کوییر و بومی‌ای است برای مقابله با زیبایی‌شناسی نئولیبرال. عرصهٔ این مبارزه نه «جنسیت حقیقی» یا «نام واقعی»، بلکه خلقِ تخیلی زنده و زیسته است که مقاومت را به تبدیل
به رسم زندگی می‌کند.

تجربهٔ زاپاتیسا،‌ ترنس‌ها و کوییرها ما را به شخصی‌سازی‌نکردن از نام و چهره فرامی‌خواند تا بستری برای تبدیل بدن‌های مجزای انفرادی به عاملان جمعیِ انقلاب فراهم شود.
از همین‌جا به معاون‌فرمانده گالنو اعلام می‌کنم که از امروز نام «بئاتریس مارکوس پریسیادو» را به‌عنوان نامِ ترنس‌ام برمی‌گزینم تا موجی بر موجِ تخیلی که زاپاتیست‌ها آفریده‌اند بربندم؛ تا آنچه اروپا در دوران جدید از دست داده را دوباره
جان بخشم: برای جامهٔ عمل پوشاندن به آرمان زاپاتیست‌ها.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace

برهم‌زدن منطق تماشا
بررسی امکان رهایی‌بخشی تئاتر در عصر فضازدایی دیجیتال و دیکتاتوری تصویر
نویسنده: انوشیروان مسعودی

«تئاتر به‌علت زنده‌بودن، وابستگی به فضا و در نهایت به مخاطب، امکانی است برای تخیل دست‌جمعی، تخیل برای جهانی دیگر که قابل بازی‌کردن و به مفهومی دیگر، زندگی‌کردن است. به نوعی تمرینی برای واقعیتی که می تواند اتفاق بیافتد. آنچه روی صحنه رخ می‌دهد، چه یک متن کلاسیک یا یک متن معاصر، چه اجرایی پست دراماتیک و چه یک پرفورمنس، نوعی بازآفرینی جهان در قالب صحنه نمایش است، این بازآفرینی اگر بتواند مخاطب خود را در فضایی یگانه همراه کند، امکان تخیل جمعی و در نتیجه یک «بازی» جمعی را فراهم می‌آورد، ارتباطی میان نمایشگر و تماشاگر، و تبدیل تماشاگر و نمایشگر به یک گروه متکثر اما همبسته، جهت تخیل جهانی دیگر، و سنجیدن امکان تعین‌بخشیدن به این جهان تخیلی بر روی صحنه نمایش، صحنه‌ای که اتفاقاً می‌تواند در فضایی عینی و کالبدی رخ دهد.»

برای خواندن و دانلود این متن به سایت فضا و دیالکتیک (لینک زیر) مراجعه کنید:
http://dialecticalspace.com/the-emancipated-spectator/
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کانال تلگرام سایت «فضا و دیالکتیک»
@DialecticalSpace