✏️«نارسانویسی(Dysgiaphia)، وقتی دست از ذهن عقب می‌ماند»

❓نارسانویسی یا دیسگرافیا چیست؟
یک اختلال یادگیری است که باعث دشواری در نوشتن می‌شود. این اختلال دو جنبه دارد:

🔹نارسانویسی ساختاری (حرکتی):
مربوط به مشکلات در هماهنگی حرکتی و کنترل عضلات دست است. کودک یا فرد ممکن است نتواند حروف را به شکل یکنواخت و خوانا بنویسد یا خیلی زود دستش خسته شود. این مسئله به هوش ربطی ندارد، بلکه به مهارت‌های حرکتی ظریف و ارتباط مغز با عضلات دست مربوط است.
🔹نارسانویسی شناختی:
شامل دشواری در املا، دستور زبان، سازمان‌دهی جمله‌ها و انتقال افکار به نوشتار است. این چالش‌ها به پردازش زبان و حافظه کاری مربوط می‌شوند، نه به توانایی‌های هوشی کلی. فرد ممکن است در گفتار یا تفکر بسیار قوی باشد، اما در نوشتن نتواند همان کیفیت را نشان دهد.

⚠️نکته: هوش و دیس‌گرافیا دو مقوله‌ی جدا هستند.
بسیاری از افراد با نارسانویسی هوش متوسط یا حتی بالاتر از متوسط دارند. مشکل آن‌ها در «ابزار بیان نوشتاری» است، نه در توانایی درک یا تفکر.
به همین دلیل، کودکی که در نوشتن مشکل دارد، ممکن است در داستان‌گویی شفاهی، حل مسئله یا خلاقیت بسیار موفق باشد.

1️⃣اولین گام: تشخیص این که فرد کدام جنبه نارسانویسی را دارد؟ آیا ترکیبی از هردو چالش شناختی و ضعف های حرکتی است؟

✔️چه حمایت هایی میتوان از آنها کرد؟
🔹کاردرمانی
🔹استفاده از سازمان‌دهنده‌های گرافیکی
🔹گرفتن یادداشت از معلم
🔹استفاده از مدادهای مخصوص با گریپ
🔹ضبط کردن درس‌ها
🔹اختصاص زمان اضافه برای انجام تکالیف و آزمون‌ها
🔹استفاده از نویسنده کمکی یا برنامه‌های تبدیل گفتار به نوشتار
🔹تایپ کردن به‌جای نوشتن
🔹امتحانات شفاهی
🔹آموزش کودک درباره تشخیصش و توضیح اینکه این موضوع ارتباطی با هوش ندارد

✍️نویسنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

✏️مداد های مخصوص با گریپ(ابزار حمایتی از جنبه ضعف حرکتی نارسانویسی)

نوشتن برای بچه‌های مبتلا به دیسگرافیا سخت و خسته‌کننده است، چون کنترل حرکات دست و انگشتان دشوار می‌شود.
🔹گریپ کمک می‌کند مداد راحت‌تر در دست ثابت بماند و کودک انرژی کمتری صرف نگه داشتن مداد کند.
🔹این کار باعث کاهش درد یا خستگی دست و افزایش تمرکز روی نوشتن به جای درگیر شدن با خود مداد می‌شود.

✍️نویسنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

👨‍🏫اتاق حسی: کمکی برای تمرکز و یادگیری دانش‌آموزان دارای اختلال طیف اوتیسم

📹این ویدیو اتاق حسی را در یک موسسه آموزشی نشان می‌دهد. اتاق حسی یا Sensory Room یک ابزار قدرتمند و مقدماتی است. این اتاق اختلال یادگیری را درمان نمی‌کند، اما موانع عاطفی و حسی که جلوی یادگیری را می‌گیرند، از سر راه برمی‌دارد. وقتی یک کودک آرام، متمرکز و احساس امنیت کند، آنگاه می‌تواند از سایر روش‌های درمانی (مانند آموزش چندحسی) بهره بسیار بیشتری ببرد.

اجزای اتاق حسی همانطور که در ویدیو نشان داده می‌شود شامل:

1️⃣فیبرهای نوری (Fibre Optics)
. دسته‌های نوری نرمی که به آرامی رنگ عوض می‌کنند.
➕کارکرد درمانی: این ابزار، یک تحریک بینایی غیرتهاجمی و آرامش‌بخش فراهم می‌کند. کودک می‌تواند آن‌ها را لمس کند، در میان آن‌ها دراز بکشد یا فقط تماشا کند. این کار به موارد زیر کمک می‌کند:
🔹جلب توجه: تمرکز بر روی یک محرک آرام.
🔹کاهش اضطراب: ریتم آرام تغییر رنگ‌ها، سیستم عصبی را تنظیم می‌کند.
🔹تمرین تعقیب چشمی: دنبال کردن نورها با چشم.

2️⃣پروژکتورهای اثرنور (Projectors with Light Effects)
نورهای رنگی که روی دیوار و سقف می‌افتند و الگوهای آرام (مانند حباب) ایجاد می‌کنند.
➕کارکرد درمانی: ایجاد یک محیط غوطه‌ور و چندحسی که حواس بینایی و حتی لمسی (احساس شناور بودن در آب) را درگیر می‌کند. این محیط به کودک کمک می‌کند تا از دنیای شلوغ و استرس‌زای بیرون جدا شده و به درون خود بازگردد.

3️⃣تخت/پاف حسی (Sensory Pod/Bean Bag)
یک تخت یا پاف بزرگ و نرم.
➕کارکرد درمانی: ارائه فشار عمقی (Deep Pressure). وقتی کودک درون آن دراز می‌کشد یا خودش را در آن جمع می‌کند، فشار ملایم و یکنواختی به بدنش وارد می‌شود. این فشار، مانند یک بغل گرفتن آرامش‌بخش، سیستم عصبی را به شدت آرام می‌کند و اضطراب را کاهش می‌دهد. این برای کودکانی که "دفاعی لمسی" دارند یا دائماً بی‌قرار هستند، بسیار ایده‌آل است.

4️⃣صداهای آرامش‌بخش (Ambient Sounds)
موسیقی ملایم یا صداهای طبیعت (مثل آب جاری) در پس‌زمینه.
➕کارکرد درمانی: پوشاندن صداهای مزاحم محیطی که ممکن است باعث حواس‌پرتی یا overload حسی شوند. این صداها به ایجاد یک حباب امن و قابل پیش‌بینی کمک می‌کنند.

❓این اتاق دقیقاً چگونه به "اختلال یادگیری" کمک می‌کند؟
فرض کنید یک کودک با "نارساخوانی (Dyslexia)" قبل از جلسه درمان آموزشی، بسیار بی‌قرار و مضطرب است زیرا می‌داند قرار است با چالشی سخت روبرو شود. معلم یا درمانگر او را برای ۱۵-۲۰ دقیقه به اتاق حسی می‌برد.

1️⃣کاهش اضطراب: کودک روی تخت حسی دراز می‌کشد و فشار عمقی، سیستم عصبی او را از حالت "جنگ یا گریز" به حالت "آرامش و امنیت" می‌برد.

2️⃣سازماندهی حواس: با نگاه کردن به نورهای آرام و گوش دادن به موسیقی ملایم، حواس پراکنده او متمرکز و سازماندهی می‌شود.

3️⃣آماده‌سازی برای یادگیری: حالا که کودک آرام شده، سیستم عصبی او "سازمان‌یافته" است و مغزش از شر شلوغی‌های حسی خلاص شده، آمادگی بسیار بیشتری برای تمرکز بر روی حروف، کلمات و آموزش‌های تحصیلی دارد.

درواقع اتاق حسی مثل "ریست کردن" سیستم عصبی کودکی می‌ماند قبل از اینکه به یک چالش یادگیری ورود کند.

✍️گردآورنده: فاطمه نعمتی، کارشناسی روانشناسی دانشگاه تهران

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

🏠چند مورد از تمرین های کاردرمانی که در محیط خانه هم میتواند انجام گیرد.

نارسانویسی ساختاری (حرکتی):
✅مهره‌چینی یا نخ کردن مهره‌ها: بچه‌ها مهره‌ها رو داخل نخ یا بند می‌کنن؛ این کار هماهنگی چشم و دست رو تقویت می‌کنه.
✅نقاشی با انگشت یا قلم‌موهای بزرگ: کودک بدون فشار زیاد روی مداد، حرکت‌های آزاد و بزرگ انجام می‌ده و کنترل دستش بهتر می‌شه.
نارسانویسی شناختی:
✅داستان‌گویی شفاهی + نوشتن: اول کودک داستان رو با صدای بلند تعریف کنه، بعد یکی دو جمله ازش رو بنویسه. این پل بین گفتار و نوشتار خیلی کمک‌کننده است.
✅نوشتن با کلمات کلیدی: به جای جمله‌های کامل، کودک فقط کلمات مهم رو بنویسه مثلا: سگ – توپ – پارک بعد کم‌کم این کلمات رو به جمله تبدیل کنه.

✍️نویسنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

⁉️اضطراب اجتماعی؛ اختلال درون سازی از دسته اختلالات رفتاری-هیجانی(EBD)

✏️اضطراب اجتماعی در کودکان یعنی «ترس یا نگرانی از ارزیابی منفی، تحقیر یا قضاوت شدن در تعاملات اجتماعی یا موقعیت‌های ایفای نقش اجتماعی که موجب اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی می‌شود.» و اگر پایدار و بیش از حد باشد و عملکرد روزانه را مختل کند، به عنوان اختلال اضطراب اجتماعی (SAD) شناخته می‌شود.

✍️نویسنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

❓بررسی رابطه قلدری و اضطراب اجتماعی

🎙آیا شما تا به حال قربانی قلدری شده اید؟ یا خودتان دست به قلدری زده اید؟
قلدری به‌عنوان یک رفتار:
پرخاشگرانه، عمدی، ناعادلانه و تکراری تعریف می‌شود که با عدم تعادل قدرت بین قلدر و قربانی همراه است و دارای دو شیوه سنتی و سایبری میباشد:

🔹قلدری سنتی (Traditional Bullying)
رفتارهای مکرر پرخاشگرانه مثل تهدید، تمسخر، ضرب و طرد اجتماعی.

🔹قلدری سایبری (Cyberbullying)
آزار یا تهدید در فضای آنلاین مثل پست‌کردن عکس یا پیام توهین‌آمیز در شبکه‌های اجتماعی. در سایبرقلدری
نوجوانان ASD که از اجتماع واقعی فرار می‌کنن، بیشتر وقتشونو آنلاین می‌گذرونن و همین باعث افزایش احتمال آزار دیدن در فضای مجازی میشه.

♨️جالب است بدانید
ضعف در مهارت‌های اجتماعی و درک نیت دیگران باعث میشه هم قربانی بشن هم گاهی قلدر (از روی ناتوانی در تنظیم هیجان). البته قربانی‌ها خطر اضطراب بسیار بالاتری نسبت به قلدرها دارند. به‌خصوص در کودکان ۶–۱۰ سال.

⚠️قلدر شدن همیشه به خاطر «قدرت طلبی» نیست؛ گاهی راهیست برای محافظت از خود، کاهش اضطراب و کنترل ترس‌های اجتماعی.
قلدری یک عامل خطر مستقیم برای اضطراب اجتماعی است چون باعث:
🔹کاهش اعتماد به نفس
🔹ترس از تعاملات اجتماعی
🔹ترس از ارزیابی منفی
🔹اجتناب از مدرسه
می‌شود.

📝راهکارهای پیشنهادی:
آموزش به والدین و معلمان برای مداخله فعال جهت حمایت از کودکان اضطراب اجتماعی از طریق:
✔️آموزش رفتار اجتماعی مناسب
کمک به کودکان با نیازهای ویژه. ✔️برای درک نشانه‌های اجتماعی
کاهش تحریک‌پذیری در نوجوانان (مثلاً برنامه‌های مدیریت خشم).
✔️کمک به بچه‌های قلدر که اضطراب اجتماعی پنهان دارند.
✔️کنترل محیط مدرسه و افزایش حضور بزرگسالان در زنگ تفریح.

➕مداخله درمانی:
استفاده از رویکر CBT برای درمان و ترکیب آن با رویکرد هیجان مدار EFT (جهت تنظیم هیجان)

✍️نویسنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

🧮اختلال ریاضی یا dyscalculia: چگونه بیرون از کلاس درس، بر کودکان تاثیر می‌گذارد؟

👤در این ویدئو دکتر آدام زامورا، متخصص اعصاب و روان بالینی،درباره چالش‌های کودکان درگیر با اختلال ریاضی توضیح می‌دهد.

🔍برخلاف تصور کلی، نه فقط انجام فعالیت در کلاس درس و پرداختن به ریاضیات، بلکه انجام کارهای معمول زندگی نیز تحت تاثیر این اختلال قرار می‌گیرند.

✅در انتهای ویدئو به راهکار‌هایی در جهت بهبود شرایط و عملکرد این کودکان می‌رسیم که انجام آن‌ها در زندگی روزمره به سادگی ممکن است.

✍️مترجم: یکتا امیرزاده، دانشجوی کارشناسی روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

👨‍🏫اختلال نافرمانی مقابله‌ای یا ODD در کلاس درس:

❓یکی از مشکلاتی که کودکان ممکن است با آن درگیر باشند، اختلال ODD است که در نتیجه آن کودکان بسیار لجباز و پرخاشگر خواهند بود؛ مخصوصا نسبت به والدین و معلمان.

📝در کلاس درس این کودکان و رفتار پرخاشگرانه آن‌ها نسبت به معلمان، چالش‌برانگیز است و در صورتی که معلمان راهکار‌های درست در مقابل آن‌را ندانند، شرایط حتی بدتر می‌شود.

📌این ویدئو بیانگر راهکار‌هایی برای بهتر کردن شرایط، هم برای معلمان و هم برای کودکان درگیر اختلال ODD است.

✍️مترجم: یکتا امیرزاده، دانشجوی کارشناسی روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

📹معرفی و تحلیل روان‌شناختی فیلم Like Stars on Earth «مثل ستاره‌ها روی زمین»:

💫فیلم مثل ستاره‌ها روی زمین، اثری آموزنده در حوزه روان‌شناسی کودک و آموزش فراگیر است که به‌طور دقیق به چالش‌های کودکان دارای اختلال یادگیری خاص (دیسلکسیا) می‌پردازد.

📝این فیلم داستان کودکی به نام ایشان را روایت می‌کند؛ کودکی که علی‌رغم هوش بالا و خلاقیت چشمگیر، به دلیل مشکلات پردازش زبان نوشتاری با ناکامی‌های تحصیلی مکرر مواجه می‌شود.
با این حال، نبود آگاهی کافی در مدرسه و خانواده موجب می‌شود رفتارهای ایشان به اشتباه به عنوان «بی‌توجهی» یا «تنبلی» تفسیر گردد؛ موضوعی که در واقع ریشه در یک نیاز آموزشی ویژه دارد.

🧠فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد که دیسلکسی نه‌تنها به معنای کاهش توانایی ذهنی نیست، بلکه تنها یکی از اشکال اختلال یادگیری است که بیشتر در مهارت‌های خواندن و نوشتن بروز می‌یابد. ایشان نمونه‌ای از کودکی است که توانایی‌های شناختی سالم اما نیازهای آموزشی متفاوت دارد.

‼️فشار مداوم، مقایسه با دیگران، و عدم درک مشکل واقعی کودک منجر به کاهش عزت‌نفس، اضطراب تحصیلی، کناره‌گیری از تکالیف و احساس ناکارآمدی می‌شود؛ که در فیلم تمام این عوامل به دقت نشان داده‌ شده است.

✨نقطه عطف داستان، ورود معلم هنر، آقای نیکومب است. او با تکیه بر مشاهده دقیق، رویکرد چندحسی و تقویت مثبت، نیازهای واقعی کودک را شناسایی می‌کند و به او فرصت تجربه موفقیت می‌دهد. این شخصیت نمادی از معلمانی است که در آموزش کودکان استثنائی نقش درمانی و حمایتی دارند و به اهمیت تفاوت‌های فردی واقف‌اند.

🏁در پایان یکی از مهم ترین نکات این است که فیلم یادآوری می‌کند که پیش از هر نوع مداخله آموزشی، ایجاد احساس امنیت روانی و پذیرش بدون قید و شرط از سوی بزرگسالان ضروری است. همانطور که این اصول در رویکردهای نوین روان‌شناسی تربیتی نیز مورد تأکید قرار گرفته‌اند.

✍️نویسنده: یکتا امیرزاده، دانشجوی کارشناسی روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

😨حمله پنیک (وحشت‌ زدگی)

📹در این ویدئو، یک سکانس از حملهٔ پانیک (وحشت‌زدگی) مرتبط با ریشه‌های اضطراب نمایش داده شده است تا به درک بهتر موقعیت افرادی که دچار این حمله می‌شوند کمک کند.

✍️گردآورنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

😰اختلال وحشت‌زدگی (Panic Disorder)

❗️تفاوت حمله پنیک با اختلال پنیک چیست؟

🔹حمله پنیک:
گاهی انسان‌ها ممکن است چند لحظه ترس شدید، وحشت یا هول‌زدگی را تجربه کنند. این حالت همان پنیک است و ممکن است شبیه حمله قلبی یا احساس «در حال مرگ بودن» باشد.
معمولا این پدیده گذراست و معمولا با یک موقعیت ترسناک همراه است.

🔹اما اختلال پنیک است اگر:

1️⃣این پنیک بدون ارتباط با موقعیتی خاص اتفاق بیفتد

2️⃣به‌طور مکرر رخ دهد

3️⃣و حداقل ۳۰ روز بعد از حمله، فرد مدام نگران دوباره اتفاق افتادن آن باشد

📊شیوع آن: اواخر نوجوانی تا اواخر ۲۰سالگی (حدود ۱۷ تا ۲۵ سال)

🚨علائم پنیک:
⏺تپش قلب
⏺تنگی نفس
⏺درد قفسه سینه
⏺تعریق
⏺تنش عضلانی
⏺بی‌خوابی
⏺تحریک‌پذیری یا ناراحتی شدید عصبی
(ممکن است زمینه ژنتیکی داشته باشد)

⚠️نکته:
هرکس حمله پنیک✅لزوما اختلال پنیک❌
هرکس اختلال پنیک✅حمله پنیک✅

🔍اختلال پنیک جزو اختلالات اضطرابی است:
OCD ، اضطراب فراگیر، اضطراب اجتماعی ،PTSD ،فوبیاها

حدود نیمی از افراد مبتلا به اختلال پنیک همزمان دچار اختلالات خلقی مانند افسردگی یا اختلال دوقطبی هستند، و همچنین ممکن است دچار مشکلات روانپزشکی دیگر مانند OCD، فوبیاها و اسکیزوفرنی باشند.

❗️آگورافوبیا (ترس از گیر افتادن در موقعیت)
این یکی از عوارض اختلال پنیک است.
فرد می‌ترسد در مکان‌های پرجمعیت مثل:
💢فروشگاه
💢خودروهای شلوغ
💢اتوبوس و مترو دچار حمله شود و ممکن است خانه‌نشین شود.

💊درمان:
درمان معمولا ترکیبی است از:
دارودرمانی برای کاهش اضطراب: داروهای ضداضطراب یا ضدافسردگی (مانند SSRIs)
روان درمانی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) و درمان مواجهه (اکسپوژر) با موقعیت‌هایی که باعث ترس می‌شوند.

✍️نویسنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

➕وقتی کسی جلوی ما دچار پنیک شد چه‌ اقداماتی انجام دهیم؟

✍️گردآورنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

⚡️اختلال تیک و تورت در کودکان

🔔اختلال تیک و سندرم تورت یک وضعیت عصب‌رشدی است که با حرکات یا صداهای ناگهانی، سریع، غیرارادی و تکراری (تیک‌ها) بروز می‌یابد. این تیک‌ها در کودکان اغلب بین ۴ تا ۶ سالگی آغاز شده و ممکن است در استرس تشدید شوند. نمود رفتاری آن می‌تواند شامل پلک زدن، تکان‌های سر، بالا انداختن شانه، صاف کردن گلو، تولید صداهای نامفهوم یا حتی گفتن کلمات نامتعارف باشد. در نگاه ناآگاهانه جامعه، این رفتارها ممکن است به عنوان «بی‌ادبی»، «عمدی» یا «نابهنجار» تعبیر شوند، در حالی که کودک کنترل کاملی بر آنها ندارد.

📹تحلیل روان‌شناختی و سیاسی مستند «من توره دارم، ولی توره من را ندارد»:

🔍این مستند تنها یک گزارش آموزشی درباره یک اختلال عصبی نیست؛ بلکه یک بیانیه روان‌شناختی و سیاسی درباره هویت، قدرت و مقاومت در برابر نظام‌های هنجارساز است. مستند با قرار دادن کودکان در مرکز روایت، به‌جای بیمارانگی، بر عاملیت آنان تأکید می‌کند.

🧠نگاه روان‌شناختی:
در مستند با وضوح و صراحتی قابل توجه، کودکان تجربه زیسته خود از تیک‌ها، نگاه‌های خیره، قضاوت دیگران و گاه تمسخر را بازگو می‌کنند. این شرایط می‌تواند منجر به اضطراب اجتماعی، کاهش عزت نفس، و انزوای عاطفی شود. نکته عمیق روان‌شناختی اینجاست که مستند نشان می‌دهد بزرگ‌ترین رنج کودکان، اغلب خود تیک‌ها نیستند، بلکه واکنش جامعه به آن‌هاست. در اینجا، نظریه برچسب‌زنی (Labeling Theory) آشکار می‌شود: وقتی کودک به‌طور مکرر با برچسب «عجیب»، «مزاحم» یا «پرخاشگر» مواجه می‌شود، ممکن است این برچسب را درونی‌سازی کرده و هویت خود را حول آن بازتعریف کند. اما مستند با نمایش کودکان در فعالیت‌های روزمره، خلاقیت و روابطشان، این برچسب را می‌شکند و نشان می‌دهد توره بخشی از شخصیت است، نه تمام شخصیت.

🧐تحلیل روان‌شناسی سیاسی (بدن به مثابه عرصه نبرد):
از منظر سیاسی،بدن این کودکان به عرصه‌ای برای نبرد بین هنجارهای اجتماعی و تفاوت‌های عصبی تبدیل شده است. نظام‌های رسمی مانند مدرسه، که بر نظم، سکوت و یکنواختی رفتاری تأکید دارند، اغلب این بدن‌های «پرسروصدا» و «پرحرکت» را به عنوان اخلالگر نظم می‌بینند. اینجا می‌توان از مفهوم «زیست‌قدرت» (Biopower) فوکو سخن گفت: قدرتی که بدن‌ها را مدیریت، طبقه‌بندی و در جهت هنجارهای اجتماعی تنظیم می‌کند. تیک‌ها، به مثابه مقاومت ناخواسته بدن در برابر این انضباط، دائماً کودک را در موقعیت «متخلف» قرار می‌دهند.

✨مقاومت از طریق روایت‌گری:
نقطه قوت مستند،واژگون کردن رابطه ناظر/منظور است. کودکان از موضوع منفعل مشاهده و ترحم، به سوژه‌های فعال روایت‌گر تبدیل می‌شوند. آنها به ما می‌گویند: «این منم، این شرایط من است، و من آن را برای شما توضیح می‌دهم.» این عمل، شکلی از «مقاومت روایی» (Narrative Resistance) است. عنوان مستند نیز خود یک شعار سیاسی است: یک جداسازی قاطعانه بین «خودِ واقعی کودک» و «اختلال». آنها اعلام می‌کنند که توره ممکن است بخشی از زندگی آنها باشد، اما مالک و تعریف‌کننده آنها نیست. این اعلامیه، پاسخی عملی به نظریه انگ اجتماعی (Stigma) گافمن است.

⚠️پرسش نهایی:
مستند این پرسش بنیادین را پیش می‌کشد:وقتی تفاوت عصبی فرد، او را در حاشیه سیستم‌های آموزشی و اجتماعی قرار می‌دهد، چگونه می‌تواند هویت خود را از چنگال تعاریف پزشکی و اجتماعی برهاند؟ پاسخ مستند در آموزش، گفت‌وگو و افزایش نمایندگی است. با دیده و شنیده شدن، این کودکان نه تنها آگاهی را افزایش می‌دهند، بلکه سیاست‌های حذف و سکوت را به چالش می‌کشند و فضایی برای تنوع عصبی می‌گشایند. آنها به‌واسطه صدای خود، از حاشیه به مرکز گفتمان درباره خودشان حرکت می‌کنند.

✍️نویسنده: فاطمه نعمتی، دانشجوی رشته‌‌ی روانشناسی دانشگاه تهران

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

🧠ADHD (Attention-deficit/hyperactivity):

❓یک اختلال عصبی-رشدی است که معمولاً در دوران کودکی بروز می‌کند و می‌تواند تا بزرگسالی ادامه یابد. این اختلال با الگوهای پایدار بی‌توجهی، بیش‌فعالی و/یا تکانشوری شناخته می‌شود و باعث اختلال در عملکرد کودک در محیط خانه، مدرسه و روابط اجتماعی می‌شود. علائم باید قبل از ۱۲ سالگی بروز کنند و در حداقل دو محیط دیده شوند تا قابل تشخیص باشند.

🗺علائم و الگو های رفتاری کودکان ADHD

🔹بی‌توجهی (Inattention)
ناتوانی در انجام فعالیت هایی که نیاز به تمرکز و دقت و توجه دارد
دشواری در تمرکز بر تکالیف، بازی یا فعالیت‌های طولانی مدت.
انجام اشتباهات ناشی از بی‌دقتی (مثلاً در تکالیف مدرسه).
فراموش کردن وسایل یا کارهای روزمره؛
گم کردن وسایل. .

🔹بیش‌فعالی (Hyperactivity)
بی‌قراری زیاد، ناتوانی در نشستن طولانی (در کلاس، سر میز غذا و …)
جنب و جوش زیاد
تکان خوردن مداوم دست یا پا
بی‌قرار بودن بدن.
صحبت زیاد، اغلب قطع کردن صحبت دیگران
دشواری در انتظار نوبت.

🔹تکانشگری / رفتارهای تکانشی (Impulsivity)
عمل کردن بدون فکر (بدون در نظر گرفتن پیامد).
دشواری در انتظار نوبت
قطع کردن صحبت دیگران
تصمیم‌گیری ناگهانی.

✍️گردآورنده: مریم ایران پور، دانشجو رشته مشاوره،‌ دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

😰اختلال استرس پس از سانحه (PTSD):

💭یک اختلال روانی است که پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد تهدیدکننده جان، آسیب‌زا یا بسیار شوکه‌کننده ایجاد می‌شود و باعث می‌شود سیستم عصبی فرد نتواند به حالت طبیعی برگردد و واکنش «خطر» طولانی‌مدت فعال بماند.
موقعیت‌هایی مانند تصادف، جنگ، خشونت خانگی، تجاوز، بلایای طبیعی، از دست دادن عزیزان و... میتواند موجب این اختلال شود.

📝علائم PTSD: باید علائم حداقل ۱ ماه ادامه داشته باشند تا بتوانیم اختلال را PTSD بنامیم.
1️⃣بازتجربه: فلش‌بک، کابوس، حملهٔ اضطرابی موقع یادآوری
2️⃣اجتناب: فرار از مکان‌ها، آدم‌ها یا حرف‌هایی که یادآوری می‌کنند، بی‌حسی احساسی
3️⃣تغییرات خلق و شناخت: احساس گناه/شرم، افکار منفی مداوم، ناتوانی در احساس لذت
4️⃣برانگیختگی بالا: گوش‌به‌زنگی شدید، پرش ناگهانی، بی‌خوابی، عصبی شدن سریع

👥چرا همه دچار PTSD نمیشوند؟ زیرا زیست‌شناسی، گذشته، حمایت، سن، شدت حادثه، مهارت‌های مقابله‌ای و برداشت ذهنی هرکس متفاوت است.

📊رابطه اختلال استرس پس از سانحه با اختلال وحشت زدگی یا پنیک(PANIC) چیست؟ همان طور که قبلا گفتیم افراد با PTSD احتمال بیشتری برای حمله پنیک دارند، مخصوصا وقتی چیزی حادثهٔ اولیه را یادآوری کند (فلش‌بک یا محرک ترسناک). حمله پنیک می‌تونه یکی از علائم PTSD باشد، ولی PTSD فقط محدود به پنیک نیست و شامل اجتناب، افکار منفی و برانگیختگی هم می‌شود.

✍️نویسنده: زینب زمانی، دانشجوی رشته مشاوره، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

❓اختلال اضطراب فراگیر یا GAD چگونه تجربه می‌شود؟

🔍اختلال اضطراب فراگیر یکی از انواع اختلالات اضطرابی‌ است که ممکن است با اضطراب و نگرانی‌های معمول، اشتباه گرفته شود و به این ترتیب روز به روز شرایط را سخت‌تر کند.

📌این وضعیت نه فقط در مواقع استرس‌زا بلکه حتی در لحظات خوب تاثیراتش را بر فرد اعمال می‌کند.

✅اطلاع از تفا‌‌وت‌های این اختلال با نگرانی‌های روزمره و طبیعی، می‌تواند قدم‌های بعدی در جهت بهبود شرایط را برای ما مشخص کند.

📹در این ویدئو به برخی علائم و حالاتی اشاره شده است که در صورت تجربه کردن آن‌ها بهتر است وضعیت سلامت روان خود و یا اعضای خانواده‌مان را با کمک متخصص مورد بررسی قرار دهیم.

✍️مترجم: یکتا امیرزاده، دانشجوی کارشناسی روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

💧 ختلال DMDD مخفف Disruptive Mood Dysregulation Disorder یا اختلال نوسان خُلق اخلال‌گرانه است.

❗️ویژگی‌های اصلی DMDD چیست؟
🔹خشم و عصبانیت شدید و مکرر
کودک یا نوجوان در واکنش به مسائل کوچک. مثل: داد زدن، پرتاب اشیا، زدن دیگران و...

🔹زودرنجی و تحریک‌پذیری دائمی
حتی بین حملات خشم، خلق فرد تقریباً همیشه عصبانی یا بداخلاق است.

🔹بروز نشانه‌ها در چند محیط
این رفتارها معمولاً در خانه، مدرسه و محیط‌های اجتماعی دیده می‌شود.

🔹شروع قبل از ۱۰ سالگی
تشخیص برای سنین ۶ تا ۱۸ سال گذاشته می‌شود

⚠️اختلال DMDD در کودکان استثنایی چگونه دیده می‌شود؟
➖شدت بیشتر واکنش‌ها:
کودکان با نیازهای ویژه معمولاً مهارت‌های تنظیم هیجان ضعیف‌تری دارند، بنابراین:
طغیان خشم شدیدتر و طولانی‌تر است.
برای آرام شدن به کمک بیرونی نیاز دارند.

➖تحریک‌پذیری دائمی
کودکان دارای مشکلات شناختی یا زبان ممکن است نتوانند نیازها و ناراحتی‌هایشان را بیان کنند، بنابراین:
زودتر کلافه می‌شوند
سریع‌تر تحریک‌پذیر می‌شوند
بیشتر پرخاشگری کلامی یا فیزیکی دارند.

➖مشکلات ارتباطی یا شناختی، خشم را تشدید می‌کند
برای مثال کودکان با اوتیسم یا ناتوانی ذهنی ممکن است:
معنای موقعیت را درست نفهمند
تغییر برنامه‌ها را تحمل نکنند
درک کلامی پایینی داشته باشند
همین باعث انفجارهای خشم مکرر می‌شود.

➖خطای تشخیص شایع است
یکسری رفتار ها میتواند مانند DMDD باشد اما در اصل نشان دهنده چیز دیگری باشد:
اوورلود حسی در اوتیسم
بی‌قراری ناشی از ADHD
مشکل زبانی و ناتوانی در بیان احساس پس باید حتماً توسط روان‌پزشک کودک یا متخصص رشد بررسی شود.

📖مدیریت DMDD در کودکان استثنایی چگونه است؟
1️⃣درمان‌های رفتاری
آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان
🔹تحلیل رفتار کاربردی (ABA) در کودکان اوتیستیک
🔹درمان CBT اصلاح‌شده برای کودکان با نیازهای ویژه
🔹تقویت مثبت، برنامه‌ریزی، پیش‌بینی تغییرات

2️⃣آموزش والدین
والدین یاد می‌گیرند:
🔹چگونه محرک‌های خشم را زودتر تشخیص دهند
🔹چگونه بدون تشدید واکنش، کودک را آرام کنند
🔹چطور قوانین و پیامدهای پیش‌بینی‌پذیر ایجاد کنند

3️⃣دارودرمانی (در صورت نیاز)
برای:
🔹تحریک‌پذیری شدید
🔹اضطراب
🔹مشکلات خواب
🔹بیماری‌های همراه مثل ADHD
🔹دارو باید فقط توسط روان‌پزشک کودک تجویز شود.

4️⃣اصلاح محیط برای کودکان استثنایی بسیار مهم است:
🔹کاهش محرک‌های حسی
🔹برنامه روزانه قابل‌پیش‌بینی
🔹جدول تصویری
🔹زمان‌های آرام‌سازی

📝چند نکته راجب DMDD:
🔹انفجارهای شدید خشم و عصبانیت:
حداقل ۳ بار در هفته رخ می‌دهند.
شدت یا مدت آن‌ها نامتناسب با موقعیت است.
می‌تواند کلامی (فریاد، ناسزا) یا رفتاری (زدن، پرت کردن اشیاء) باشد.

🔹خلق تحریک‌پذیر بین انفجارها:
کودک تقریباً هر روز و بیشتر ساعات روز عصبانی یا بدخلق است.
دیگران هم این رفتار را مشاهده می‌کنند.

🔹مدت زمان طولانی علائم:
حداقل ۱۲ ماه ادامه دارد.
هیچ دوره بدون علامت نباید بیش از ۳ ماه باشد.

🔹وجود علائم در چند محیط:
حداقل در دو محیط از سه محیط: خانه، مدرسه، با همسالان.
در یکی از محیط‌ها باید شدت علائم زیاد باشد.

🔹سن شروع:
شروع علائم قبل از ۱۰ سالگی.
تشخیص نباید قبل از ۶ سالگی یا بعد از ۱۸ سالگی داده شود.

🔹محدودیت‌ها:
تشخیص DMDD نمی‌تواند همزمان با اختلال دوقطبی، انفجاری متناوب یا ODD تشخیص داده شود.

✍️نویسنده‌:‌‌ مریم ایران پور‌،‌ دانشجو رشته مشاوره‌، دانشگاه اصفهان

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |

🧠آشتی با مغزِ عجول: مدل عصب‌روان‌شناختی بارکلی برای اختلال کنترل تکانه در کودکان

⏳آیا تاکنون با این صحنه‌ها مواجه شده‌اید؟

کودکی که نمی‌تواند صبر کند،
فوراً و بدون تامل عمل می‌نماید،
به سرعت عصبانی می‌شود،
و پس از آن با وجود پشیمانی، الگو تکرار می‌شود؟

📚این رفتارها صرفاً ناشی از "شیطنت کودکانه" یا "ناسازگاری" نیست. ممکن است پای یک الگوی عصب‌شناختی دقیق در میان باشد که راسِل بارکلی، روانشناس برجسته، آن را تبیین نموده است.

🎯پایه نظری بارکلی: اختلال در سیستم بازداری
بارکلی اعتقاد دارد مغز برخی کودکان سیستم "بازداری رفتاری" ضعیف‌تری دارد. تصور کنید مغز یک شهر پیچیده است و کنترل رفتار، نظیر مدیریت ترافیک آن عمل می‌کند. در این کودکان، "ایستگاه کنترل و بازدارندگی" به‌طور کامل فعال نمی‌شود.
به بیان دیگر:
🔹چراغ قرمز درونی ◀️ با تاخیر روشن می‌شود.
🔹فیلتر تصمیم‌گیری ◀️ به جای "توقف و ارزیابی"، فوری "اجرا" را انتخاب می‌کند.
🔹دکمه توقف ◀️ عملکرد مناسبی ندارد.

این ضعف در بازداری، به‌طور زنجیره‌وار بر چهار کارکرد اجرایی کلیدی مغز تاثیر می‌گذارد:
تاثیر بر چهار کارکرد اجرایی حیاتی

1️⃣حافظه کاری غیرکلامی مختل می‌شود:
🔹کودک در حفظ و پردازش اطلاعات برای پیش‌بینی آینده مشکل دارد.
🔹مانند این است که دوربین آینده‌نگری در اختیار ندارد.
🔹تمرکز بر "لحظه حال" است، نه "پیامدهای آتی".
مثال:
کودک ناگهان به خیابان می‌دود، زیرا تصویر ذهنی از خطر خودروی احتمالی را به‌سرعت پردازش نمی‌کند.

2️⃣گفتار درونی به‌درستی درونی‌سازی نمی‌شود:
🔹آن مکالمه راهنمای درونی که به ما می‌گوید: "صبر کن"، "ارزیابی کن"، "آرام باش"، در این کودکان کمرنگ یا ناپایدار است.
🔹مربی درونیِ تنظیم‌کننده رفتار حضور موثری ندارد.

3️⃣تنظیم هیجان با چالش مواجه است:
🔹ترموستات عاطفی این کودکان دامنه محدودی دارد.
🔹گذار از آرامش به برانگیختگی شدید، بسیار سریع رخ می‌دهد.
🔹مانند سیستمی است که از حالت عادی مستقیماً به حالت اضطرار می‌رود.

4️⃣انعطاف‌پذیری شناختی کاهش می‌یابد:
🔹توانایی تغییر مسیر ذهنی و بازسازی راهبردها محدود است.
🔹هنگام مواجهه با موانع، گزینه‌های جایگزین به‌راحتی تولید نمی‌شوند.

🔄چرخه معیوب تکانش‌گری از دیدگاه بارکلی
🔹گام اول: ارائه محرک (مانند مشاهده اسباب‌بازی جالب)
🔹گام دوم: سیستم بازداری پاسخ، فعال نمی‌شود
🔹گام سوم: چهار کارکرد اجرایی پشتیبان، به‌درستی وارد عمل نمی‌شوند
🔹گام چهارم: پاسخ رفتاری فوری و تکانشی ظاهر می‌شود
🔹گام پنجم: ارزیابی پس‌از واقعه صورت می‌پذیرد
🔹گام ششم: چرخه، در مواجهه با محرک جدید تکرار می‌شود.

💡نکته امیدبخش این مدل:
بارکلی تاکید می‌نماید که این شرایط یک "تفاوت" در مسیر رشد عصبی است، نه یک "نقص" شخصیتی.
مسیرهای عصبی این کودکان نیاز به راهنمایی و تقویت هدفمند دارد. خوشبختانه، مغز از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار است و می‌توان با مداخلات مناسب، مهارت‌های کنترل تکانه را تقویت نمود.

🧰راهبردهای کاربردی مستخرج از مدل:

✅به جای پرسش: "چرا این‌قدر عجله داری؟":
می‌توان گفت: "بیایید با هم دکمه توقف درونی خود را پیدا کنیم."

✅به جای تنبیه نتیجه‌محور:
می‌توان پرسید: "اگر تنها پنج ثانیه مکث کنی، چه احتمالاتی را می‌توانی پیش‌بینی کنی؟"

✅برای تقویت گفتار درونی راهنما:
می‌توان تمرین کرد: "تصور کن یک راهنمای کوچک در ذهن تو حضور دارد. او در این لحظه چه پیشنهادی می‌دهد؟"

✅برای تنظیم هیجان:
می‌توان از مقیاس‌بندی استفاده کرد: "شدت احساس تو در این لحظه، در مقیاس یک تا ده در کجا قرار دارد؟ با کدام رنگ قابل توصیف است؟"

🏁سخن پایانی برای والدین و مربیان:
این کودکان لجباز یا بی‌انضباط نیستند.
آن‌ها در حال هدایت قایقی هستند که پاروهایش نیاز به قدری تقویت دارد.
ماموریت ما فراهم‌آوری پاروهای مناسب و آموزش تکنیک‌های هدایت است، نه سرزنش کشتی‌بان.

✍️نویسنده: فاطمه نعمتی، دانشجوی روانشناسی دانشگاه تهران

🌱در کانال انجمن علمی کودکان استثنایی با ما همراه باشید…
| @ExChildren_Association |