«هفت بند سفر مشهد*

سه روز از روزهای اسفندماه ۱۳۴۸ را در مشهد گذراندم. با محمدتقی دانش‌پژوه اتفاق سفر پیش آمد. آن‌جا در خدمت دوستانی چون محمود فرخ، عبدالله فریار، محمدتقی مدرس رضوی، علی‌اکبر فیاض، غلامحسین یوسفی، جلال متینی، تقی بینش، کاظم مدیر شانه‌چی، علیرضا مجتهدزاده، جعفر زاهدی، رحیم عفیفی و محمود رامیار ساعات به تندی ولی به خوشی و پر از فیض گذشت.
                                 ▫️
مزار فردوسی را که به همت انجمن آثار ملی به سامانی شایسته دوباره سازی شده است و در سفرهای پیش فرورفته و ترک دار دیده بودم زیارت کردم. بنای معروف به هارونیه را که به صورتی از احتمالات مزار غزالی تواند بود و ویرانه افتاده بود ـ در حال مرمت دیدم. هارونیه نزدیک مزار فردوسی است.
این بقعه را سازمان ملی حفاظت آثار ملی در دست تعمیر گرفته است. کاری ارزنده و درخور تحسین به سرانجام خواهد رسید. خوشبختانه در ترکیب قدیم آن تصرفی نمی‌کنند.
                                   ▫️
نشریهٔ مفید دانشکدهٔ معقول و منقول دانشگاه مشهد با مقالاتی خواندنی به مناسبت یادبود صدمین سال حاجی ملاهادی سبزواری که در اسفند ۱۳۴۷ نشر شده است به دستم رسید. راستی مایۀ شادمانی است که حوزه‌های علمی جدید ولایات رونق و نظامی دارند و راه‌های نوی را به افق‌های ابرآگین علم می‌کشند.
گوئی حکیم سبزواری متعلق به خراسانیان است. یادنامه‌اش را دانشگاه مشهد تدوین کرده و شرح منظومۀ او را دانشمندی زاهد و گرامی از دانشیاران دانشکده معقول و منقول مشهد که خود خراسانی است ترجمه و تفسیر گونه کرده و دو مجلد از آن انتشار یافته است و مجلد دیگر آن در دست طبع و نشرست. مهدی محقق که قسمتی از منظومه و شرح منظومه را با کمک دانشمندی ژاپونی - کانادائی بنام «ایزوتسو» در تهران با طرزی فرنگی به طبع رسانیده هم از خراسان است».
▫️
...
* در هم‌صحبتی محمدتقی دانش‌پژوه.

📚 ایرج افشار، گلگشت در وطن، ۴۵۷-۴۵۸.

* منظور مرحوم افشار این شماره از مجله دانشکده الهیات مشهد است.

🆔 t.me/HistoryandMemory

🍂 امروز سالروز درگذشت جلال ذوالفنون است (۲۸ اسفند ۱۳۹۰).

🔹 «سازِ عرفانیِ ذوالفنون، بدان هنگام که همراز و همزانوی وی شود، گاه، در حال‌هایی خاص، یک سینه سخنِ اندوهبار، در «پرده» دارد. آری در حال‌هایی چنین، برایِ آشنایان به تاریخ کهن و پر فراز و نشیبِ مردم‌سای و آزاده‌فرسایِ این سرزمین غمکِشِ محنت‌روزی- بی‌مددِ کلمات و تعبیرات- از رنج‌ها و سوزوگدازها، هجران‌ها و اشتیاق‌های واهی، زخم‌های نهان و جانسوز، دردهای جان‌گُدازِ بی‌درمان، افسانه سر می‌دهد. از تیره‌روزی‌ها و آلام نگفتنی آزاده‌دلانِ زیرکسار، و لطیف‌طبعانِ هوشمندِ بُردبار، نغمه می‌سراید، و باریک‌اندیشانِ ژرف.نگر، و نکته‌یابان دل‌آگاه را به تیزگامیِ وَهم به دلِ قرون و اعصارِ تاریک این مرز و بومِ غم‌پرور می‌کشاند، حتی در عُمقِ بسیاری از نغمه‌هایِ به ظاهر فرح‌انگیزِ وی نیز این غم‌های کهن و دردهای دیرینه را- که گویی از قعرِ نهاد او مایه گرفته است- می‌توان احساس کرد».

📚 امیرحسن یزدگردی، «ساز عرفانی ذوالفنون»، مجله آینده، سال دوازدهم، ۱-۳، فروردین-خرداد ۱۳۶۵؛ بازچاپ در ماهنامه ادبستان فروردین ۱۳۷۳ - شماره ۵۲.

🎼 دشتی - جلال ذوالفنون

🆔t.me/HistoryandMemory

‌
چون به میدانِ طرب رانی بُراق عیش را
هم ز عین مردمی باید كه چینی ‎#هفت‌سین
سبزهٔ سیراب و سنبل، سوسن و سرو و سمن
ساغر می در میان بزم و ساقی هفتمین

بَرَنْدَقِ خُجندی (قرن ۸ و ۹)

🔗 از برگه‌ ابومنصور محمد بن عبدالرزاق

🆔https://news.1rj.ru/str/HistoryandMemory

«یکشنبه ۲۹ اسفند [۱۳۵۵] (۲۰ مارس [۱۹۷۷])

در حدود دویست تن از ایرانیان -مشتمل بر همکاران سفارت و رجال مقیم لندن- به ضیافت نوروز سفارت آمدند. نزدیک به پایان شام، یواشکی جیم شدم و در طبقه بالای عمارت مسابقهٔ مشت‌زنی «لایل» و «بوگنر» را تماشا کردم و بیست لیره هم روی شرط‌بندی و پیش‌بینی غلط نتیجه مسابقه باختم.
یگانه آرزویم برای سال نو ایرانی آن است که خارش پوستم برطرف شود».

📚 پرویز راجی، در خدمت تخت طاووس: یادداشت‌های روزانه آخرین سفیر شاه در لندن، ترجمهٔ حسن کامشاد، تهران، طرح نو، ۱۳۸۱، ص ۹۱.

🆔 t.me/HistoryandMemory

«دوشنبه ۲۹ اسفند [۱۳۵۶] (۲۰ مارس [۱۹۷۸])
...
به هتل کلاریج رفتم و به حضور اعلیحضرت محمد ظاهرشاه رسیدم. پادشاه سابق افغانستان از من خواست مراتب امتنان ایشان را حضور اعلیحضرت «برادر عزیزمان، به خاطر محبت و سخاوتمندی همیشگی‌شان» ابلاغ کنم».

📚 پرویز راجی، در خدمت تخت طاووس: یادداشت‌های روزانه آخرین سفیر شاه در لندن، ترجمهٔ حسن کامشاد، تهران، طرح نو، ۱۳۸۱، ص ۲۰۳.

🆔 t.me/HistoryandMemory

«۲۹ اسفند ۱۳۳۳

دریا همچنان بی‌آرامی می‌کند. ناراحت است. باد شمال می‌وزد. در آسمان هم لکه‌های ابر رقیق دیده می‌شود فردا عید است. انشاء‌الله تا فردا زنده می‌مانیم و نوروز خارک را هم می‌بینیم. این دومین نوروزی خواهد بود که در زندان می‌گذرانم. اولی نوروز سال ۱۳۲۹ بود و در ۱۶ اردیبهشت همان سال آزاد شدم. امروز به مناسبت نوروز در محوطه اردوگاه نظافت عمومی خواهد شد.
.... امروز گاو را کشتند. دستها و پاهایش را بستند و گنجعلی به زمینش زد و صفر شاهسون کارد را با گلویش آشنا کرد. کارد قطعه‌ای از پوست را برید ولی معلوم شد تیز نیست. گاو نعره می‌کشید و دست و پا می‌زد و صدایش در تمام محوطه پیچیده بود. کارد تیز دیگری آوردند و صفر کارش را تمام کرد. سرش در گوشه‌ای افتاده بود. شماون - همان شماونی که بادبادک هوا می‌دهد- انگشتش را در بینی گاو فرو برده است تا ببیند «سوراخش تا کجاست؟» خموش به منصور می‌گفت: «برو، دارند شکمبه‌اش را خالی می‌کنند. ببین پیراهنت را که تابستان خورده بود توی شکمش هست یا نه؟»
......

امروز جنب و جوش فوق‌العاده‌ای در محوطهٔ اردوگاه زندانیان حکمفرما بود. يک جا جمع کثیری دور میز بلندی که با تختهٔ آب‌آورده درست کرده‌اند نشسته مشغول گوشت چرخ کردن و کتلت درست کردن بودند. دوستان کتلت درست کردن را مکانیزه کرده‌اند با يک نوار حلبی قالبی درست کرده‌اند که کار را خیلی سریع می‌کند... افشار یزدی کتلت‌ها را در ظرف حلبی بزرگ مستطیلی گذاشته به آشپزخانه می‌برد و آنجا سرخش می‌کردند. کنار انبار آرسن مقدار زیادی گوشت و پیاز چرخ کرده را پهلوی خود گذاشته به اتفاق برومند و چند نفر دیگر سرگرم درست کردن کوفته ریزه بودند. کوفته ریزه را برای فسنجان پس فردا می‌خواهند... نیسانی پاتیلی را که تویش مربا پخته بودند داوطلبانه می‌برد بشوید. نیسانی جزو شکموها و «لاشخوارها» ست. شستن پاتیل را به این امید به عهده گرفته بود که تهش را بلیسد. مراد انباردار در قرابه‌ای را باز می‌کرد. عالمزاد متصدی حمام فریاد می‌زد: «حمام رفتنی‌هاش آب بیارند». دود کش حمام دود می‌کرد ـ حمام دایر بود. پهلویش هم دود غلیظی از دودکش «رسومات» خارج می‌شد...
آرسن داد و فریاد راه انداخته بود که «یا الله بیکارها بیاند». برای درست کردن کوفته ریزه كمک می‌خواست می‌گفت: «این شیخ انجوی کجاست؟ کوفته که میتواند درست کند!؟»
... ایرج امری‌پور يک بادیه رنگ سبز در کنار خود گذاشته مشغول رنگ زدن کاغذهای کاهی بود تا برای نمایش دکور درست کند... بوی اشتها‌انگیز سرخ شدن کتلت در تمام محوطه اردوگاه پیچیده بود... يک عده والیبال بازی
می‌کردند... امروز تا ساعت دو بعد از ظهر باران شدیدی بارید بسیار لطیف و خوش شد...
امشب شب عید است.
امروز عصر انجوی برای همهٔ هم اتاقهای ما فال حافظ گرفت. چشمش را می‌بندد و حالتی روحانی به خود می‌گیرد که با ریشش جور در
می‌آید و گویی به عالمی دیگر  می‌رود. سرانگشتان را با کتاب حافظ آشنا می‌کند و با احتیاط تمام کلمات مرسوم را می‌نماید و بعد کتاب را باز می‌کند و می‌خواند:
برای من این غزل آمد:

حاشا که من به موسم گل ترک می‌ کنم...

شگفت اینکه این بیت نیز از آن غزل است:

كو پیک صبح تا گِلِه‌های شب فراق
با آن خجسته طالع و فرخنده پی کنم

به قول فال گیرنده حافظ از این چیزها زیاد دارد. مقصود اسم «فرخنده»* است.
... امروز بعد از ظهر قایق «تندرو» و قایق «چلچله» - یکی از پی دیگری ـ از بوشهر سر رسیدند و برای پادگان آذوقه آوردند. برای ما هم شیرینی و خیارشوری را که از آبادان خریده فرستاده بودند ـ و در بوشهر مانده بود- آوردند...
...صبح نان و پنیر و چای و ناهار آش كشک بی‌گوشت داشتیم...
امشب کتلت و خیارشور و چیزهای دیگر خواهیم داشت...».

📚 کریم کشاورز، چهارده ماه در خارک: یادداشت‌های روزانه زندانی، تهران، انتشارات پیام، ۱۳۶۳، صص ۲۹۰-۲۹۲.

* فرخنده نام همسر کریم کشاورز است که کتاب هم به او تقدیم شده است.

🆔 t.me/HistoryandMemory

✅ کارت تبریک نوروز در دورهٔ عثمانی سال ۱۸۳۹ میلادی

برگردان متن کارت:

"حق سبحانه و تعالی
کدخدای خزینه همایون، شهریار ربع مسکون، دولت‌مند، سعادتمند، مهربان، بافضیلت، آقای عالی‌شان، به حضرت شما نوروز پیروزتان را جناب ذات واجب‌الوجود متبرک و مسعود ساخته، شرفیاب امثال کثیر از این [نوروز] بگرداند.
آمین بالنبی الامین"

🔗 از برگه ذبیح‌الله ساعی

🆔t.me/HistoryandMemory

🌱 روز نوروز و روزگار بهار
بر شما دوستان و همراهان ارجمند
فرخنده و همایون باد! 🍀


🌺🌺🌺❤️🤍💚🌺🌺🌺

🧒 نوروز کودکان | ایرج میرزا 👦

عید نوروز و اوّل سال است
روزِ عیش نَشاطِ اطفال است
همه آن روز رختِ نو پوشند
چای و شربت به خوش دلی نوشند
پسرِ خوب روزِ عید اندر
رَود اَوَّل به خدمتِ مادر
دست بر گردنش کند چون طوق
سر و دستش ببوسَد از سرِ شوق
گوید این عیدِ تو مٌبارَک باد
صد چنین سالِ نو ببینی شاد
بعد آید به دست بوسِ پدر
بوسه بخشد پدر به رویِ پسر
پسر بد چو روزِ عید شود
از همه چیز ناامید شود
نه پدر دوست داردش نه عَمو
نه کس عیدی بیاوَرَد بَرِ او
عیدی آن روز حقِ آن پسر است
که نجیب و شریف و باهنر است

🆔 t.me/HistoryandMemory

«دوشنبه ۳ محرم سنه ۱۳۲۲   21Mars

عيد نوروز سال لوی‌ئیل ۱۲۸۳ شمسی از هجرت، ۸۲۶ جلالی

| غذای صبح [ننوشته] - نهار كوكو، شامی، اسفناج، ماهی - شام چلو قورمه سبزی - هوا ابر و باد ۶۵۵° | ۵۴ صبح باران کم، عصر رگبار شدید، میزان‌[الهوا] عصر ۶۵۴ - مزاج + : سینه درد، صعوبت هضم    دخل هیچ - خرج هیچ |


میرزا حسن موزع
صبح مولانا و میرزا حسن موزّع روزنامه اینجا آمدند. روزنامه نوروز و مظفّری از ادارهٔ میرزا حسن خارج شده است. امسال مردم به جای عید مبارکی لعنت بر یزید می‌کنند. میرزا اسدالله منجم و آقا شیخ محمد هم آمدند».

📚 محمدعلی فروغی، یادداشت‌های روزانه از محمدعلی فروغی، به‌کوشش ایرج افشار، تهران، نشرعلم و کتابخانه مجلس، ۱۳۹۰، ص ۲۰۳.

🆔 t.me/HistoryandMemory

«۳۰اسفند ۱۳۳۳

امروز سی‌ام اسفند است. نزديک بود امروز را اول فروردین بشماریم. این هم نتیجه ماندن در خارک. حساب سال و روز دارد از دستمان در می‌رود. تقویم نداریم.
... سال ۱۳۳۳ پایان می‌پذیرد. سال ۱۳۳۴ آغاز می‌گردد. آینده این مردم و کشور و افراد آن و از آن جمله شخص نویسندهٔ این سطور چه گونه خواهد بود؟ سال نو را چه‌گونه خواهند گذراند؟ در زندان؟ در آزادی؟ بعضی حبسهاست که از بعضی آزادیها بهتر است!

پای در زنجیر پیش دوستان
به که با بیگانگان در بوستان

سال نو چه‌گونه خواهد بود؟ بهتر و یا بدتر از سال پیش؟ این سؤالیست که هر متفکری از خود می‌کند. ولی پاسخ صریحی نمی‌یابد... از مسائل عمومی بگذریم... هم پیچیده هم ناگفتنی است... سال گذشته مرا در روز ۱۸ فروردین ماه بازداشت کردند. رفته بودم نان بخرم.... از اتومبیل بیرون کشیدند و به فرمانداری نظامی بردند و به تیپ زرهی‌ام فرستادند. در پیرامون من و بازداشت من هیاهوی عجیبی در جراید و مجلات راه انداختند. گاهی نوشتند من مأمور اخلال در اقتصاد ایران بوده اما گاهی گفتند رهبر کل حزب توده بوده‌ام. روزنامه‌ای نوشت که «یکی از افراد فعال حزب توده» بوده‌ام.
....

... شب سبزی پلو داشتیم. لایش گوشت گاو گذاشته بودند. گوشت سوخته بود. نخوردم. از خوردن گوشت حتی المقدور احتراز می‌کنم.
...هوا گرفته و دریا آرام بود.....

اول فروردین ماه سال ۱۳۳۴

مدیران معیشت ما به مناسبت نوروز در غذا دادن دست باز شده‌اند. امروز صبح کله‌پاچه دادند. نخوردم. با انجوی [شیرازی] و یکی دو نفر دیگر نان و پنیر و مربا و چای خوردیم. مقارن ظهر مسابقه والیبال انجام گرفت. عصر به بازدید آقای ستوان وحدت رئیس پادگان رفتیم.
... شام چلو و خورش فسنجان داشتیم...
... هوا ملایم، آسمان ابر و دریا آرام بود. بر روی هم بد نبود. فقط يک دو بار بوی شرجی به مشام رسید.
صبح جزیره را مه فرا گرفته بود و بعد پراکنده شد».

📚 کریم کشاورز، چهارده ماه در خارک: یادداشت‌های روزانه زندانی، تهران، انتشارات پیام، ۱۳۶۳، صص ۲۹۳، ۲۹۷-۲۹۸.

🆔 t.me/HistoryandMemory

«سه‌شنبه ۱ فروردین [۱۳۵۷] (۲۱مارس [۱۹۷۸])
ناهار با فرهاد، حسین اشراقی و پاتریشیا، دوست دختر مکزیکی‌اش، که برای تعطیلات نوروز به لندن آمده‌اند. حسین گفت دولت در تهران به طور آشکار مهار را سُست کرده است، اما هیچ کس عقیده ندارد این تغییر وضع به دلخواه صورت گرفته باشد، و انگشت اتهام طبعاً به سوی کارتر اشاره است. همه می‌گویند آموزگار در نخست‌وزیری کاری از پیش نبرده‌است، و پایین‌آوردن حقوقها را، حمل بر تنگ‌نظری، و جد و جهد او را برای کاهش تورم شتابزده و افراطی می‌خوانند. حسین گفت: «همه در وزارت خارجه قبول دارند که تلگرافهای تو از سایرین جالب‌تر است، خصوصاً در قیاس با مزخرفاتی که بعضی از سفرای دیگر مخابره می‌کنند». تشویقم کرد ادامه دهم ولی هشدار داد که دور برندارم».

📚 پرویز راجی، در خدمت تخت طاووس: یادداشت‌های روزانه آخرین سفیر شاه در لندن، ترجمهٔ حسن کامشاد، تهران، طرح نو، ۱۳۸۱، ص ۲۰۷.

🆔 t.me/HistoryandMemory

☑️ امروز سالروز درگذشت داریوش شایگان (۲ فروردین ۱۳۹۷ ) و فردا سالروز درگذشت سید جلال‌الدین آشتیانی (۳ فروردین ۱۳۸۴) است.

«داریوش شایگان: در برابر زندگی پر و سرشاری که در ژنو داشتم، ایران برایم- لااقل در اوایل- یک مرحله استغراق و مراقبه و، در نتیجه، نوعی اشتغال معنوی راستین بود. دوره اول که دوره ریاضت‌کشی بود، در سال ۱۳۳۹ آغاز شد و تا سال ۱۳۴۵ ادامه داشت. در این مرحله بود که با نمایندگان معنویت ایران روابطی عمیق برقرار کردم. به محضر علمای طراز اول که در دانشگاه تدریس می‌کردند میرفتم و در مجالس درسشان تلمذ می‌کردم و یک دوره مطالعات و تحقیقات را که با فلسفه هند آغاز گردید و با پژوهش تطبیقی‌ام درباره اسلام و هند پایان یافت به انجام رساندم.
....
این دورۀ نخست، نوعی خلوت‌گزینی و
کناره‌جویی کامل از جهان بیرون بود. سوای چند سفری که به هند کردم، و در آنجا به دیدار مردانی با فضایل استثنایی نایل شدم، هفت سال تمام از غرب بریدم و فضای سینه‌ام را از هوای جادوانه پیران فرزانه‌مان پُر کردم. من از فیض دیدار و درک محضر آخرین حکیمان ایران سنتی نصیب برده‌ام که آخرین شهاب‌های آسمانی نورانی بودند. در این دوران بود که به یک طریقت صوفیه سر سپردم، متدین شدم، زبان عربی خواندم و به آموختن قرآن و متون عرفانی ادب فارسی پرداختم، و همانگونه که قبلا گفتم، به درون حلقه بسته‌ای که برگرد شخصیت پرجاذبه علامه سید محمد حسین طباطبایی قرار داشت پذیرفته شدم.
....

رابطه من با آشتیانی بسیار روان بود. از آنجا که فاصله سنیمان چندان زیاد نبود می‌توانستیم رابطه‌ای صمیمانه و رفیقانه داشته باشیم. هرازگاه در مشهد به دیدارش می‌شتافتم. در دانشگاه مشهد استاد فلسفه بود. هر بار نیز که به پایتخت می‌آمد با یکدیگر دیدار می‌کردیم و یک بار هم در خانه من اقامت کرد. به یاد دارم که در آن دوران درباره روابط هند و اسلام کار می‌کردم و باید فصوص الحکم ابن عربی را می‌خواندم و می‌فهمیدم. آشتیانی در درک اعماق باورنکردنی این اثر عمده عرفان نظری به من یاری‌ها داد. منظماً در خانه یکی از دوستان به دیدارش می‌رفتم چای می‌نوشیدیم گپ می‌زدیم و سپس وقتی به قسمت‌های دشوار کتاب می‌رسیدیم، او آنها را به فارسی بر می‌گرداند و همزمان چنان تفسیرهای عالمانه‌ای به آنها می‌افزود که معانی‌شان را در همه ابعاد می‌گسترد. استادی و احاطه او حیرت‌انگیز بود. همه کنج و کنارهای سنت را از فلسفه ابن سینا تا سنت اشراق و تا مکتب ملاصدرا - خوب می‌شناخت. همچنین در متون فلسفی گمنامی که هنوز به شکل نسخه خطی بودند، تبحری عمیق داشت. از آن گذشته برده کار بود. تفسیرها، انتشارات، تصحیح و تنقیح متون پیچیده پشت سر هم از قلم او صادر می‌شدند».

📚 زیر آسمان‌های جهان، گفت‌و‌گوی رامین جهانبگلو با داریوش شایگان، ترجمه نازی عظیما، تهران، فرزان‌روز، ۱۳۷۴، صص ۶۷، ۶۹، ۷۴.

🆔 t.me/HistoryandMemory

📷 هواپیمای بریتانیایی و طاق کسری- سال ۱۹۲۰.

🔗 از اینجا برداشته‌ام.


🆔t.me/HistoryandMemory

« [سوم فروردین ۱۳۶۵]
۲۳/۳/۸۶

از لس آنجلس برگشته‌ام. يک هفته آنجا بودم از ۱۲ تا ۱۹ مارس. دعوت شده بودم برای دو سخنرانی. دعوت کننده «گروه فرهنگی و تحقیقاتی ایران» وابسته به دانشگاه UCLA بود. سخنرانی اول «خویشکاری فریدون در اسطوره و حماسه» که خیلی وراجی کردم و حوصلهٔ شنوندگان را که زیاد هم بودند، سر بردم. سخنرانی دوم طرح دو مسئله درباره روش تاریخ‌نویسی جدید ما بود. برداشت عقیدتی، عاطفی و غیر عقلی ما از تاریخ انتقال پیش‌فرض‌های تاریخ غرب به تاریخ ایران. سمینار شاهنامه بود و سخنرانی‌ها همانطور که انتظار می‌رفت متوسط بود و بد؛ مال خودم هم دست کمی از بقیه نداشت. از سخنران‌ها با یارشاطر و بنانی و دکتر متینی بیشتر آشنا شدم و امیدسالار و کاوهٔ صفا را شناختم. جالب‌تر دیدن ایرانیان و طرز زندگی آنها در لس آنجلس بود. برای کارهای احتمالی بعد و به راه انداختن یک انجمن فرهنگی با «گ - ن» و شرکت کتاب صحبت‌هائی کردم و آنها هم متقابلاً موافقت‌هائی کردند. تا بعد چه پیش آید.
حُسن دعوت این بود که ناچار شدم تنبلی را کنار بگذارم و مقاله فریدون را، که موضوع آن از چند سال پیش در خاطرم بود تمام کنم برای چاپ مجدد ملیت و زبان با شرکت کتاب قرار و مداری گذاشتیم».

📚 شاهرخ مسکوب، روزها در راه، ۲۸۸.

🆔 t.me/HistoryandMemory