🏵 جلسه شانزدهم / متروپولیتن سوتیریوس
☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

🔆بخش 3  -  یک ایماندار ارتدوکس خدا را پرستش می‌کند
🔸فصل 34 -  سرويس هاى مقدس روزانه

 ✅ مراسم مقدسی که روزانه در کلیساهای ارتدوكس برگزار می‌شوند، کدامند؟

از دوران عهدقدیم، عدد هفت نماد کاملیت بوده، در موقعیت‌های مختلف به کار رفته است. مزمورنگار می‌فرماید: «روزی هفت بار تو را می‌ستایم» (مزمور ١١٩ :­۱۶۴). کلیسا برای ۲۴ ساعت از روز، هفت رسم مقدس تعیین کرده تا کل روز با دعا تقدیس گردد. در ابتدا، این مراسم در صومعه‌ها و دیرها برای راهبان و راهبه‌ها برگزار می‌شد تا کسانی که وقت خود را وقف دعا می‌کنند، آنها را به‌جا آورند. در طول قرون و اعصار، این مراسم به جزئی از حیات کلیسای محلی تبدیل شد، هرچند زمان مراسم آنها وابسته به زمان‌بندی و برنامۀ زندگی جامعۀ ایمانداران آن ناحیه بود، تا بدین نحو بتوانند در آنها شرکت کنند.

باید در اینجا اضافه کنیم که کلیسا سنت بیزانسی را حفظ کرده و تحویل روز- حتی تا به امروز- از ساعت ۱۲ نیمه شب آغاز نمی‌شود، بلکه با عصر روز قبل (در واقع با غروب آفتاب). به همین دلیل است که همۀ تعطیلات یا اعیاد کلیسایی عصر روز قبل آغاز می‌شود. به‌عنوان مثال، رستاخیز مسیح که هر یکشنبه جشن گرفته می‌شود، عصر شنبه آغاز می‌شود.

بیایید به مراسم مقدس موجود در بیست و چهار ساعت روز نگاهی بیندازیم که در کتابی تحت عنوان «کتاب ساعتها» آورده شده‌اند (به یونانی: «اورولوگیون تو مِگا»؛ نیایش‌نامۀ راهبان).

 ☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

🔹۱. دعای عصر (Hesperinos)

این مراسم «دعای عصر» خوانده می‌شود، زیرا هنگام عصر و تحویل روز برگزار می‌گردد. بر اساس آنچه اندکی پیش اشاره کردیم، این نخستین مراسم مقدس روز است و با مزمور ۱۰۳ [۱۰۴] آغاز می‌شود که حکمت و خلقت فوق‌العادۀ خدا را تمجید می‌کند. این مزمور «مقدماتی» (به یونانی، «پرو-اویمیاکوس»= اولیه) نامیده شده است، زیرا مقدمۀ تمام دعاها و مزامیری است که درطول یک روز جدید در پی یکدیگر خوانده می‌شوند. سرود «ای نور فرح بخش» (به یونانی: « فوس ایلارون») را در اواسط دعای عصر می‌خوانند که از قرن چهارم برای ما باقی مانده است! این سرود، عيسى مسیح را به‌عنوان نور ستایش می‌کند و به دلیل درخشش غروب خورشید در آن لحظه، خدای تثلیث را حمد و تمجید می‌نماید. بوی خوش بخوری که به هنگام خواندن آیات مزمورِ «دعای من به حضور تو مانند بخور آراسته شود...» خوانده می‌شود، سرودها، درخواستها و دعاهایی که به هنگام غروب خورشید خوانده می‌شود، همگی قلب ایماندار را در توبه و پشیمانی فرو می‌برند.

 
🔹۲. مراسم بعد از شام (Apodeipnon)

از این نام مشخص است که این جلسۀ مقدس پس از شام برگزار می‌شود (به یونانی: «آپودِی‌پنون»= پس از شام). این مراسم پس از دعای عصر برگزار می‌گردد و در روزهای خاصی از سال با سایرمراسم مقدس مناسب فصل همراه می‌شود. هر ایمانداری می‌تواند این نیایش را به تنهایی در خانه و قبل از خوابیدن به جا آورد.

مراسم مختصری بعد از شام (Small Apedeipnon) وجود دارد که در طول یک سال برگزار می‌شود و مراسم بزرگی بعد از شام بزرگ (Great Apedeipnon) هست که در طول ایام روزۀ طولانی برگزار می‌گردد.
 

🔹۳. مراسم نیمه شب (Mesonyktikon)

همانطور که از کلمۀ «مسونیک‌تیون» استنباط می‌شود، این مراسم در نیمه‌شب برگزار می‌گردد. در مَثَلِ ده باکره (متی ٢٥ :­۱-۱۳)، خداوندگار نمایانگر داماد است که در نیمه‌شب می‌آید. این قضیه بدین باور انجامیده که مسیح به‌عنوان «دامادِ کلیسا» در بازگشت خود در نیمه‌شب ظاهر خواهد شد. بنابراین، برای اینکه ایماندار نسبت به آن لحظۀ بزرگ هشیار و بیدار باشد، این مراسم نیمه‌شب برپا شد. در طول این مراسم، سرودی را که مطابق با کلام مسیح نوشته شده، می‌خوانند: «به هوش باشید، داماد در نیمه شب می‌آید؛ و خوشا به حال خادمی که او را بیدار و هشیار یابد...»
 

🔹۴. دعای صبحگاهی (Orthros)

همانطور که کلمۀ «اورت‌روس» نشان می‌دهد، این مراسم یا آیین، به‌هنگام صبح‌ برگزار می‌شود، یعنی اندکی پیش از طلوع آفتاب آغاز می‌گردد و به هنگام طلوع خورشید پایان می‌یابد؛ به همین دلیل است که تا پایان این مراسم، «سرود نیایش بزرگ» را می‌خوانند: «جلال بر تو که نور را به ما نشان داده‌ای...»

انجام آیین «ساعت نخست» در طول دعای صبحگاهی، رسمی رایج و متداول به شمار می‌رود. در زمان عیسى مسیح، ساعتهای روز را نَه از نیمه‌شب- مانند امروز- بلکه از طلوع خورشید حساب می‌کردند. به همین نحو، کلیسا این رسم را که بر مبنای آن، هر روز جدید باید با دعا آغاز شود، به رسمیت شناخت. به همین دلیل، در نخستین ساعت روز، جلسۀ مقدس «ساعت نخست» با مزامیر و سرودهایی مناسب برگزار می‌شود، به‌عنوان مثال: «آه ای خداوند، به سخنانم گوش فرا ده، [...] ای پادشاهم و ای خدایم [...] صبحگاهان صدای مرا می‌شنوی...» (مزمور ٥ :­۱-۴)، و با این دعا خاتمه می‌یابد:

«ای مسیح، ای نور حقیقی که به هر انسانی که به این جهان پا می‌گذارد، فهم و درک می‌بخشی و تقدیسش می‌نمایی، بگذار نور روی تو بر ما تابان گردد، تا بتوانیم نوری را که نمی‌توان بدان نزدیک شد، ببینیم و گامهای ما را در انجام احکام خویش هدایت بفرما، از طریق شفاعت مادر پاک و مقدست، و تمامی مقدسینت. آمین.»

شخصِ مسیحی می‌تواند به‌راحتی این دعای بسیار زیبا را حفظ کند و آن را قبل از شروع کار خود تکرار نماید.

☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

🔹۵. ساعت سوم

بر طبق آنچه قبلاً گفتیم، ساعت سوم بیزانسی برابر است با نُه صبح امروزی. همانطور که از کتاب اعمال رسولان می‌دانیم (۲:­۱۵)، در این ساعت از روز پنطيكاست بود که روح‌القدس بر رسولان مقدس و آنانی که در بالاخانه‌ای در اورشلیم جمع شده بودند، نازل شد. به همین دلیل، این مراسم به واقعۀ پنطيكاست اشاره داد: «خداوندا، تو که روح‌القدس خود را در ساعت سوم بر رسولانت نازل کردی [...]، او را در ما که نزد تو دعا می‌کنیم، احیا فرما.»

 
🔹۶. ساعت ششم

ساعت ششم برابر است با ظهر امروزی. همانطور که از اناجیل مقدس می‌دانیم (لوقا ٢٣ :­۴۴)، در این ساعت بود که خداوندگار ما، عیسی مسیح، در جلجتا مصلوب شد. سرود «ای مسیح، خدایا، که در روز و ساعت ششم، مرگ را به‌جای ما چشیدی...»، به این واقعه اشاره می‌کند؛ این قضیه در مورد دعای قدیسْ باسیل بزرگ نیز صدق پیدا می‌کند: «ای خدا، ای خداوند لشکرها... که یگانه پسرت، خداوندگار ما عیسى مسیح را برای نجات بشر فرستادی و با صلیب ارزشمندش گناهان ما را از میان برداشتی... و روح ما را با محبتت جریحه‌دار کردی...»

 
🔹۷. ساعت نهم

ساعت نهم، همان ساعت سه بعد از ظهر می‌باشد. در این ساعت، عیسی روح خود را بر روی صلیب به خدای پدر تسلیم کرد، همان‌گونه که اناجیل مقدس بیان می‌کنند: «در ساعت نهم، عیسی با صدای بلند، فریاد برآورد... و دمِ آخر برکشید» (مرقس ١٥ :­۳۴، ۳۹). مزموری که ما می‌خوانیم، به آزارهایی که بر مسیح موعود وارد شد، اشاره دارند؛ پس سرودها و دعاها نیز همین مضمون را دارند: «ای مسیح، ای خدا، تو که در ساعت نهم، در جسم به‌خاطر ما مرگ را چشیدی، طغیان و سرکشی جسم ما را بمیران و ما را نجات بخش!»

بدین نحو، کلیسا با این مراسم روزانه به جماعت خود کمک می‌کند تا آنچه مزمور می‌گوید را به کار ببندد: «شبانگاه و بامداد و نیمروز، شِکْوه و ناله می‌کنم؛ و او صدایم را می‌شنود» (مزمور ٥٥ :­۱۸)؛ و «نیمه‌های شب برمی‌خیزم تا سپاست گویم، به جهت قوانین عادلانه‌ات» (مزمور ١١٩ :­۶۲).

☦@LessonsOrthodox

🏵 جلسه پانزدهم / آرتین
☦@LessonsOrthodox

✅ توبه

1- توبه یک راز کلیسایی است
2- توبه و اعتراف
3- توبه و کلیسا
4- توبه و نجات
5- توبه و عمل فيض
6- توبه و تجربيات
7- توبه، شادی و ندامت
8- توبه و نو شدن حیات
9- توبه بر ساير آيينها مقدم است
10- توبه، رفتار و کردار

☦@LessonsOrthodox

اهميت توبه بر همگان آشکار و مبرهن است اما توبه در کليسای ارتدکس از نظر تعریف، تأثیر، عمل و ضرورتش در نجات، با توبه در ساير کليساها متفاوت است.

توبه یک راز کلیسایی است.

در مفهوم ارتدکسی، توبه یکی از هفت راز کلیساست و «راز توبه» نامیده می شود. حال آنکه توبه نزد پروتستانها، یک راز به حساب نمی‌آید، زیرا ایشان به رازهای مقدس کلیسا اعتقاد ندارند. با این‌حال، تفاوتی بین «توبه» و «راز توبه» وجود دارد. این تفاوت پیامدهای الهیاتی خود را نیز دارد.

توبه و اعتراف

در مفهوم ارتدکسی، اعتراف گناهان بخش بنیادی راز توبه است، البته منظورمان اعتراف نزد روحانی است: «هر كه‌ گناه‌ خود را بپوشاند، برخوردار نخواهد شد؛ اما هر كه‌ آن‌ را اعتراف‌ كند و ترك‌ نماید رحمت‌ خواهد یافت». (امثال 28:‌13)
در عهد عتیق می‌خوانیم، که مردم به گناهانشان اعتراف می‌کردند. چنانکه نوشته شده: «و چون‌ در هر كدام‌ از اینها مجرم‌ شد، آنگاه‌ به‌ آن‌ چیزی‌ كه‌ در آن‌ گناه‌ كرده‌ است‌ اعتراف‌ بنماید و قربانی‌ جرم‌ خود را برای‌ گناهی‌ كه‌ كرده‌ است‌ نزد خداوند بیاورد، یعنی‌ ماده‌ای‌ از گله‌ بره‌ای‌ یا بزی‌ بجهت‌ قربانی‌ گناه‌، و كاهن‌ برای‌ وی‌ گناهش‌ را كفاره‌ خواهد كرد». (لاویان 5:‌5‌،6)
کتاب‌مقدس مملو از نمونه‌های اعترافات است. اعتراف، تا آخرین نبی عهد عتیق و یا مابین عهد عتیق و عهد جدید یعنی زمان یوحنای تعمید‌دهنده ادامه می‌یابد، چنانکه گفته شده: «در این‌ وقت‌، اورشلیم‌ و تمام‌ یهودیه‌ و جمیع‌ حوالی اُردُنّ نزد او بیرون‌ میآمدند، و به‌ گناهان‌ خود اعتراف‌ كرده‌، در اُرْدُن‌ از وی تعمید می‌یافتند». (متی 3:‌5‌،6)
در عهد جدید نیز مردم به گناهان خود اعتراف می‌کردند. مکتوب است که: «و بسیاری‌ از آنانی‌ که‌ ایمان‌ آورده‌ بودند آمدند و به‌ اعمال‌ خود اعتراف‌ کرده‌، آنها را فاش‌ می‌نمودند» (اعمال 19:‌18) و نیز «نزد یکدیگر به‌ گناهان‌ خود اعتراف‌ کنید و برای‌ یکدیگر دعا کنید تا شفا یابید، زیرا دعای‌ مرد عادل‌ در عمل‌، قوت‌ بسیار دارد». (یعقوب 5:‌16)
با این‌همه، پروتستانها به اعتراف اعتقاد ندارند و آن را جزئی از توبه نمی‌شمارند.

توبه و کلیسا

درست است که توبه عملیست که در قلب صورت می‌گیرد و شامل پشیمانی و تصمیم برای ترک گناه و عملاً دور شدن از گناه است؛ با این‌حال، توبه در کلیسا و با اعتراف و بخشش به کمال می‌رسد.
گناهکار می‌بایست به گناهانش اعتراف کند و کشیش (کاهن) اعلام مغفرت و بخشش گناهان کند ، بنابر حکم خداوند که «روح‌القدس‌ را بیابید. گناهان‌ آنانی‌ را که‌ آمرزیدید، برای‌ ایشان‌ آمرزیده‌ شد و آنانی‌ را که‌ بستید، بسته‌ ‌شد». (یوحنا 20:‌22‌،23)

بدین شکل، گناهکار توسط پدر روحانی خود هدایت می‌شود تا در توبه خود استوار بماند.
اما در نظر پروتستانها، توبه امریست که کاملاً مستقل از کلیساست؛ آن، امری شخصی است و به دخالت کشیش نیازی ندارد زیرا ایشان به کهانت معتقد نیستند بلکه به رابطه مستقیم با خدا تأکید می‌ورزند.
در این مورد، پروتستانها به دو گروه منقسم می‌شوند:
الف) گروهی که آشکارا «اعتراف» و «کهانت» را رد می‌کنند. اینان گروه‌های ضعیفترند زیرا واضح است کسانی که در ایمان خود استوارند، مراقب چنین تعالیمی هستند. همچنین، اندیشه‌های این گروه مبرهن و قابل انکار است.
ب) گروه دوم علیه «اعتراف» یا «کهانت» یا «عشای ربانی» صحبت نمی‌کنند، اما پیروانشان در مورد این رازها صحبت نمی‌کنند و به جایشان، چیزهای دیگر جایگزین می‌کنند تا مردم را سرگرم کنند. مثلاً می‌گویند: «تو به توبه نیاز داری و باید نزد خدا بازگردی. برو و خود را پیش پای‌های خدا بیافکن؛ عصیانت را نزد وی رها کن تا تو را با خونش پاک سازد و تو عادل شمرده خواهی شد، گویی هرگز گناه نکرده‌ای. او تو را غسل می‌دهد و همچون برف سفید می‌گرداند».

آنان در مورد اهمیت اعتراف و بخشش یا عشای ربانی صحبت نمی‌کنند. ایشان این مسائل را نادیده می‌گیرند تا مردم فراموششان کنند. در عین حال، از کلمات روحانی استفاده کرده، بسیاری از مردم ساده‌لوح را فریب می‌دهند. این یک روش ناآشکار است و وظیفه ماست که آن را بر مردم آشکار سازیم.

☦@LessonsOrthodox

توبه و نجات

بسیاری از پروتستانها می‌کوشند تا توبه را از موضوع نجات متمایز سازند. ایشان با تمرکز بر خون مسیح به مردم می‌گویند: «شما با خون مسیح نجات یافته‌اید نه با توبه. توبه یک عمل است و شما نمی‌توانید با اعمالتان نجات یابید».
ما انکار نمی‌کنیم که نجات به واسطه خون مسیح کامل می‌شود، اما هیچ نجاتی بدون توبه صورت نمی‌گیرد. مسیح خداوند می‌گوید: «... اگر توبه‌ نکنید، همگی‌ شما همچنین‌ هلاک‌ خواهید شد». (لوقا 13:‌3)
توبه لازمه نجات است زیرا هیچکس بی‌گناه نیست. تا زمانیکه گناه وجود دارد، جریمه گناه نیز وجود دارد، و «مزد گناه موت است». هیچ راه نجاتی از این مرگ وجود ندارد، مگر توبه. توبه ما را شایسته خون مسیح می‌گرداند: «اگر توبه‌ نکنید، همگی‌ شما همچنین‌ هلاک‌ خواهید شد».

توبه و عمل فیض

اکثر پروتستانها تأکید می‌کنند که توبه یکی از اعمال فیض است و تمام تلاشهای انسان باطل می‌باشد. کافیست که انسان خود را پیش پاهای مسیح بیافکند تا او را از این گناهان برهاند.
آموزه ارتدکسی تأکید می‌کند که تمام زندگی روحانی انسان، مشارکت با روح‌القدس است. روح‌القدس یاری می‌دهد، اما انسان باید تلاش کند. اگر انسان تلاش نکند، رسول نیز او را سرزنش کنان می‌گوید: «هنوز در جهاد با گناه‌ تا به‌ حد خون‌ مقاومت‌ نکرده‌اید». (عبرانیان 12:‌4)

کتاب‌مقدس زندگی روحانی را همچون نبردی که به اسلحه تام خدا نیاز دارد به تصویر می‌کشد: «زیرا ما را کشتی گرفتن با جسم و خون نیست، بلکه ما علیه قدرتها، علیه ریاستها، علیه خداوندگاران این دنیای تاریک، و علیه فوجهای ارواح شریر در جایهای آسمانی می‌جنگیم». (افسسیان 6:‌12)

این جنگ بی‌شک به انسان نیاز دارد تا بجنگد و پیروز شود. این نبرد همان چیزی است که مسیح خداوند در پیام خود به فرشتگان هفت کلیسا می‌گوید: «آنکه‌ غالب‌ آید،‌ به‌ وی‌ خواهم‌ داد» (مکاشفه 2:‌17). فیض، به تنهایی تمام کارها را انجام نمی‌دهد، وگرنه خدا نمی‌گفت: «بسوی‌ من‌ بازگشت‌ كنید ... من‌ به‌ سوی‌ شما رجوع‌ خواهم‌ نمود». (زکریا 1:‌3)

توبه و تجربیات

پروتستانها توبه را یک تجربه می‌شمارند و شخص توبه‌کار را تشویق می‌کنند تا تجربیات خود را به دیگران بازگو کند. بنابراین شما این عبارات را از ایشان می‌شنوید: «من چنین و چنان بودم و اکنون چنین و چنان شدم». شخص توبه‌کار بدون هیچ پروایی به بازشماری گناهان پیشین خود نزد دیگران ادامه می‌دهد، و آنان را با فیضی که اکنون به دست آورده می‌پوشاند. و اگر ساکت بماند، به او خواهند گفت: «از تجربیاتت بگو».

اما ایمان ارتدکسی چنین سخنانی را منع می‌کند زیرا با این سخنان، شخص توبه‌کار به تغییرات خود مباهات می‌کند.

توبه، شادی و ندامت
ایمان ارتدکسی به ندامت روح شخص توبه‌کار اهمیت می‌دهد. او باید در پیشگاه خدا گناهانی را که مرتکب شده به یاد آورد. باید بستر خود را غرق در اشک کند چنانکه داود نبی می‌کرد (مزامیر 6:6). اما پروتستانها مردم را به شادی دعوت می‌کنند، که در آن هیچ ندامتی نیست. در اکثر موارد، شخص توبه‌کار مستقیماً خادم می‌شود و به وی فرصت نمی‌دهند تا برای گناهان درونی خود اندوهگین شود. دلیلی که پروتستانها برای چنین روشی ارائه می‌دهند این است که توبه‌کار باید برای نجات خود شادمان باشد.
در جواب به این مسئله، ما به یاد آنها می‌آوریم که در عهد عتیق زمانی که مردم اسرائیل گوشت بره عید فصح را می‌خوردند، با وجود آن شادی‌ای که بخاطر نجاتشان بواسطه شمشیر فرشته مرگ، یافته بودند، بنابر حکم خداوند، می‌بایست بره فصح را همراه با علفهای تلخ می‌خوردند. (خروج 12:‌8)
علفهای تلخ گناهانشان را به یاد می‌آورد، گناهانی که باعث شده‌بود آنان بردگی فرعون را بکنند. درست است که خوردن بره فصح، نجات و شادی آن را یادآور می‌شد، اما گوشت بره باید به همراه علفهای تلخ خورده می‌شد.
جایگاه این «علفهای تلخ» نزد پروتستانها چیست؟
یکی از پروتستانها در کتاب خود حتی به فراز «خداوندا رحمت نما» که ما در دعاهایمان می‌گوییم، اعتراض کرده بود! همچنین به تمام فرازهای مربوط به ندامت معترض شده و آنها را مخالف با شادی نجات دانسته بود.

☦@LessonsOrthodox

توبه وحیات نو

آنچه که ما در ایمان ارتدکسی خود «توبه» می‌خوانیم، پروتستانها آن را «نو شدن حیات»، «تولد تازه» یا «نجات» می‌نامند. برخی پروتستانها از یکدیگر می‌پرسند: «آیا حیات نو داری؟ آیا نجات یافته‌ای؟ آیا تولد تازه را تجربه کرده‌ای؟» و منظورشان عمل توبه است، نه بیشتر و نه کمتر.
در مفهوم ارتدکسی، تمام این عبارات: «تولد تازه»، «نو شدن حیات» و «نجات» در راز تعمید به کمال می‌رسند اما توبه یک روند تغییر روش زندگی در انسان است.

توبه بر تمامی رازها مقدم است

راز توبه مقدم بر راز تعمید است، چنانچه پطرس رسول می‌گوید: «توبه‌ کنید و هر یک‌ از شما ... تعمید گیرید» (اعمال 2:‌38). بر راز قربانی مقدس مقدم است چنانچه پولس رسول به ما می‌آموزد: «بدین سان، کسی که احیاناً نان را می‌خورد یا جام خداوند را ناشایست می‌آشامد نسبت به جسم و خون خداوند مجرم خواهد بود. پس آدمی خود را آزمایش کرده و سپس از این نان بخورد و از این جام بیاشامد. زیرا آنکه می‌خورد و می‌آشامد اگر بدن خداوند را تشخیص نمی‌دهد، محکومیت خود را می‌خورد و می‌آشامد». (اول قرنتیان 27:‌11-29)

راز توبه همچنین بر راز تدهین بیماران مقدم است. یعقوب رسول می‌گوید: «و هرگاه‌ کسی‌ از شما بیمار باشد، کشیشان‌ کلیسا را طلب‌ کند تا برایش‌ دعا نمایند و او را به‌ نام‌ خداوند به‌ روغن‌ تدهین‌ کنند. و دعای‌ ایمان‌، مریـض‌ را شفـا خواهـد بخشیـد و خداونـد او را خواهد برخیزانید، و اگر گناه‌ کرده‌ باشد، از او آمرزیده‌ خواهد شد». (یعقوب 5:‌14‌،15)
این تقدم بر تمامی رازها صدق می‌کند زیرا نظر به اینکه رازهای مقدس، فیض‌های روح‌القدس هستند، باید برای آنها آماده شویم؛ یعنی از طریق توبه قلب خود را پاک سازیم، اما از آنجاکه پروتستانها نه به رازهای مقدس و نه به توبه اعتقاد ندارند، این آماده‌سازی نیز برای آنها معنایی نخواهد داشت.

توبه، سلوک و اعمال

پروتستانها تأکید می‌کنند که زندگی مسیحی، زندگی سلوک و اعمال نیست بلکه زندگی فیض و ایمان است. در ایمان ارتدکسی، ایمان و فیض مهم هستند، با این وجود ما نیز همراه یوحنای تعمیددهنده اعلام می‌کنیم: «اكنون‌ ثمره‌ شایسته‌ توبه‌ بیاورید» (متی 3:‌8)، چراکه معتقدیم سلوک امری مهم و لازم برای نجات است.
اگر پروتستانها به اهمیت خون مسیح برای طهارت انسان اصرار ورزند، ما در مقابل، این گفته از یوحنای رسول را که در مورد ارتباط بین سلوک و خون خداوند است، بیان می‌کنیم: «لکن‌ اگر در نور سلوک‌ می‌نماییم‌، چنانکه‌ او در نور است‌، با یکدیگر شراکت‌ داریم‌ و خون‌ پسر او یسوع مسیح‌ ما را از هر گناه‌ پاک‌ می‌سازد». (اول یوحنا 1:‌7)
در اینجا، سلوک و اعمال به عنوان شرط گذاشته شده است. بدون توبه هرگز با خون او پاک نمی‌شویم؛ توبه یک شرط اساسی است.

☦@LessonsOrthodox

🏵 جلسه هفدهم / متروپولیتن سوتیریوس
☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

🔆بخش 3  -  یک ایماندار ارتدوکس خدا را پرستش می‌کند
🔸فصل 35 -  آيين نیایش الهی (ليتورگى الهی)
 

✅ از میان تمام جلسات یا مراسم مقدس کلیسای ارتدوكس، کدامیک مهمتر از سایرین است؟

مهم‌ترین مراسم، آیین نیایش الهی (Divine Liturgy) می‌باشد. این آیین فقط جلسه‌ای مانند جلسات دیگری که بدانها اشاره کردیم نیست. آیین نیایش، حدّ اعلا یا نقطۀ اوج پرستش کلیسای ارتدوكس می‌باشد. می‌توانیم با استفاده از استعاره یا زبان مَجازی، آن را خورشیدی تابان بدانیم که گرمایش و نور خود را به اطرافش منعکس می‌گرداند. آیین نیایش در رابطه با سایر مراسم مقدس نیز همین ‌گونه عمل می‌کند. مراسم مقدس و برگزاری آنها حتی در خصوص آیین هاى مقدس، از دلِ آیین نیایش الهی بیرون می‌آیند و توجهشان معطوف به آن است. آنها همگی در اینجا، یعنی آیین نیایش تکمیل می‌شوند. به همین دلیل است که رازهای مقدس تعمید، مسح مقدس (در کلیسای ارتدوكس به تدهین اشاره دارد) و باقی آنها در رابطه‌ای ذاتی و جدایی‌ناپذیر با آیین نیایش قرار دارند. آنها قدمهایی هستند که ایماندار را به نقطۀ اوج می‌رسانند که در آنجا با راز بزرگ و غیرقابل درک عشای ربانی که در آیین نیایش برگزار می‌شود، با خدا ملاقات کرده و با او متحد خواهد شد.


✅ عبارت آيين نیایش الهى به چه معناست؟

کلمۀ یونانی «لیتورگی» (Liturgy) بدون تغییر و بدون هیچ ترجمه‌ای، وارد زبانهای دیگر مانند انگلیسی و سایر زبانها شده است.[1] این کلمه از دو بخش ساخته شده: «λειτός » (لیتوس) که به معنای «مردم»، و «ἔργον» (اِرگون) که به معنای عمل یا کار است؛ بنابراین، «لیتورگی» (liturgy) به معنای عمل یا کارِ مردم یا عمل یا کاری برای ایشان است. این عملِ پرستش از سوی قوم خدا، روحانیون و مسیحیان عادی انجام می‌شود و برای کل مردم، روحانیون و مسیحیان عادی نیز انجام می‌شود. ساختار آیین نیایش مستلزم مشارکت نه تنها برگزارکنندگان- یعنی اسقف، مشایخ و شماسان- بلکه مسیحیان عادی نیز می‌باشد. حتی یک کانن (قانون) کلیسایی وجود دارد که کاهن را، اگر بخواهد آن را به تنهایی انجام دهد و مانع مشارکت مسیحیان عادی شود، از برگزاری این آیین باز می‌دارد.

صفت «الهی» («Divine») که بعد از عبارت «آیین نیایش» (Liturgy) می‌آید، نشان‌دهندۀ این است که این عملی عادی و بشری نیست، بلکه کاری است که از سوی خدا بنیان نهاده شده، و مخاطب آن خداست، و برای جلال او برگزار می‌شود.

✅ رکن خاصی که آیین نیایش الهی را از سایر مراسم مقدس متمایز می‌کند تا از آنها بسیار بالاتر باشد، چیست؟

سایر مراسم مقدس شامل مزامیر، سرودهایی که خدا را مخاطب قرار می‌دهند، او را ستایش می‌کنند، سپاس می‌گویند، از او چیزی می‌طلبند و بدینسان، با او ارتباط برقرار می‌کنند، می‌گردند. هر فرد مسیحی، راهب، مسیحی عادی، زن یا مرد، هر جا که باشد، حتی در خانه‌اش، می‌تواند این مراسم را به جا آورد.

از سوی دیگر، آیین نیایش الهی در کلیسا و توسط اسقف یا کاهن برگزارکننده (که بدون ایشان، برگزاری آیین نیایش امکان‌پذیر نیست) برگزار می‌شود، و قطعاً همان طور که گفتیم، باید با مشارکت جماعت ایمانداران انجام می‌شود.

آیین نیایش الهی، مانند تمام جلسات و مراسم مقدس، شامل مزامیر، سرودهای روحانی، درخواستها و دعاها می‌شوند، هرچند به اینها محدود نمی‌گردند. در آیین نیایش الهی، راز بزرگ عشای ربانی (یا آیین سپاسگزاری[2]) برگزار می‌شود، آیینی که خداوندگار به رسولانش و از طریق ایشان به کلیسای خود عطا فرمود، همان‌ طور که به  هنگام صحبت دربارۀ هفت راز مقدس بدین مطلب اشاره کردیم.

 ☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

✅ در آیین نیایش الهی عملاً چه اتفاقی می‌افتد؟

اتفاقی که در این آیین می‌افتد (و این برای هر ایماندار از تمامی اعصار می‌باشد)، تکان‌دهنده‌ترین واقعۀ تاریخ بشریت است: نمایش مجدد زندگی و کار رهایی‌بخش آن خدا-انسان، یعنی خداوندگارْ عیسی مسیح.

دیدیم که خداوندگارِ قیام‌کرده، کمی قبل از صعود به آسمان، به تمام کسانی که کنار او بودند چنین وعده داد: «و به آنان تعلیم دهید که هرآنچه به شما فرمان داده‌ام، به جا آورند. اینک من هر روزه تا پایان این عصر با شما هستم!» (م.ک. متی ۲۸:‏۲۰). پس این امر چگونه باید اتفاق بیفتد؟ خداوندگار قبلاً در شب آخر، هنگامی که راز سپاسگزاری مقدس را به ایشان داد، پاسخ این سوٴال را داده بود.

پس از آنکه رسولان بدن و خون مقدس خداوندگار را دریافت کردند، او بدیشان گفت: «آنچه من امشب انجام دادم، خودتان نیز باید انجام دهید» (م.ک. ۱-قرنتیان ١١ :­۲۵-۲۶). «با برگزاری راز سپاسگزاری مقدس، من خواهم آمد و حضور خواهم یافت، درست مانند الآن؛ نه در قالب بشری که اکنون مرا می‌بینید، بلکه در قالب نان و شرابی که دریافت کردید. این نان بدن من است که برای شما قربانی خواهد شد، اما برخیزانیده نیز خواهد شد. درون جام، خون من است که برای نجات تمام جهان بر روی صلیب ریخته خواهد شد» (م.ک. متی ۲۶:­۲۶-۲۸). هر کس که بدن و خون مرا با ایمان و حرمت دریافت کند- یعنی همان راز عشای ربانی را- با من متحد می‌گردد، تا جایی که وارد قلب او خواهم شد و او در من مى ماند(م.ک. یوحنا ٦ :­۵۶).

خداوندگار پس از رستاخیزش، به مدت چهل روز با شاگردانش ملاقات می‌کرد و دستوراتی به ایشان می‌داد در این زمینه که چطور باید ماٴموریت و رسالت خویش را به انجام رسانند، با این هدف که کلیسا را حتی مستحکم‌تر گردانند (م.ک. اعمال ١ :­۳). برای اینکه پی ببریم رسولان مقدس چگونه راز عشای ربانی را برگزار می‌کردند و از این طریق، فرمان مسیح را به جا می‌آوردند، باید به آیین نیایشی رجوع کنیم که حضرت یعقوب برگزار کرد، همان برادر خداوندگار و کسی که از جانب او به‌عنوان نخستین اسقف اورشلیم منصوب گشت. متن این آیین نیایش تا به امروز باقی مانده است. متن تمام آیین‌های نیایش که تا به امروز برگزار می‌شوند، در بخشهای اصلی و بنیادی‌شان، مشابه این آیین نیایش می‌باشند.

☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

✅ مفهوم حضور مسیح و زندگی و کار او در آیین نیایش را به چه طریقی درک می‌کنیم؟

مطابق با اناجیل مقدس، مراحل مهم زندگی خداوندگار از این قرار است: ولادت او در بیت‌لحم، ظاهر شدن علنی‌اش بر جهان پس از تعمید، موعظه، اعمال نیک و خیرخواهانه‌اش در حق مردم، سپردن راز سپاسگزاری یا عشای ربانی به شاگردانش (و از طریق ایشان، به کلیسا)، محکوم شدن به مرگ و راهی شدن به سوی جلجتا، قربانی‌اش بر روی صلیب، رستاخیز، و در نهایت صعودش به آسمان. تمام این وقایع رهایی‌بخش برای دنیا که حدود دو هزار سال پیش روی داد، در طول آیین نیایش تمام حواسِ ما را تحت تاٴثیر قرار می‌دهند. یک مسیحی وفادار احساس می‌کند که مسیح از طریق آنچه «زمان نیایش» می‌نامیم، در حین تمام این وقایع حضور دارد. اینکه چگونه قادر هستیم وقایعی را که هزاران سال پیش رخ داده‌اند و امروز نیز به خاطر ما روی می‌دهند، احساس کنیم، همچون یک راز است! به همین دلیل است که کلمۀ «امروز» مشخصۀ سرودهای روحانی و دعاهای مربوط به اعیاد خداوندگارمان، عیسی مسیح است. به عنوان مثال، در روز میلاد مسیح می‌خوانیم: «امروز باکره، آن یگانه ذات متعالی را به دنیا آورد...»؛ در روز تجلی خدا (یا ظهور) می‌گوییم: «امروز بر عالم هستی ظاهر شدی و نورت، ای خداوند بر ما تابان گشت...»؛ درجمعۀ مقدس می‌خوانیم: «امروز مصلوب گشت، او که زمین را در میان آبها قرار داد...»؛ در عید رستاخیز می ‌خوانیم: «امروز فصح مقدس [پِسَح] بر ما نمایان می‌‌شود، فصحی مقدس و جدید...»؛ و در عید صعود می‌خوانیم: «امروز در آسمان قدرت‌های آسمان... شاهد... صعود هستند.» کلیسا چنان احساس می‌کند که گویی این وقایع امروز اتفاق می‌‌افتند. آنها بیست قرن پیش رخ دادند، اما از نیروی رهایی‌بخششان در جماعت کلیسا هیچ چیز کم نشده است. ما آنها را به‌گونه‌ای تجربه می‌کنیم که انگار هم‌اکنون اتفاق می‌افتند، و به همین دلیل است که در جانهای کسانی که با ایمان بدانها نزدیک می‌شوند، به نحوی تقدیس‌کننده عمل می‌کنند.

اگر کسی بر ضد آن بحث کند و بگوید که این رویکرد برخلاف منطق بشری است، می‌توان با استفاده از ستاره‌شناسی با او بحث کرد. ستاره‌شناسان بر این باورند که ستارگانی ثابت وجود دارند که که دو و سه میلیون سال نوری از زمین فاصله دارند. ایشان می‌گویند نوری که امروز مشاهده می‌کنیم، همان نوری است که ستارگان دو میلیون سال پیش از خود ساطع کردند و همین نور است که همچنان می‌تابد! اگر یک جسم مادی و ستاره‌ای که خدا خلق کرده، چنین خصوصیتی دارد، آیا غیرممکن است که مسیح، «خورشید عدالت» که خودْ خالق است، کاری کند که وقایع شگفت‌انگیز زندگی‌اش که تنها دو هزار سال پیش رخ داد، امروز به ما برسد؟ با این همه، این رازی است ماورای منطق در خصوص حضور مطلق خدا، و تنها با ایمان می‌توان به آن نزدیک شد.

☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

حال اجازه دهید تا بر این وقایع مقدس زندگی مسیح به همراه آیین نیایش، یک به یک نگاهی بیندازیم.

 
☀️ ولادت عیسی

کار تدارک هدایای گرانبها در پروتسیس مقدس (یا میز پیشکشی) و بر طاقچه‌ای ایوان‌مانند در سمت چپ میز مقدس (یا مذبح) انجام می‌شود. کاهن برگزارکننده، «پروسفورو» (یا پیش‌کشی- یک قرص نان که به روشی خاص آماده شده و از سوی جامعۀ ایماندار محل تقدیم می‌گردد) و «ناما» (شراب، که باید خالص و پاک باشد) را دریافت می‌کند. او در مراسمی خاص و مرحله‌ای[3]، این هدایا را به خدا پیشکش می‌کند. کاهن از بخش میانی قرص نان، تکه‌ای برمی‌دارد که به آن «برۀ» خدا می‌گویند[4] که حروف ΙΣ/ΧΡ. ΝΙ/ΚΑ (به معنای عیسی مسیح پیروز است) به صورت برجسته روی آن نقش بسته است.[5] سپس، در جدی‌ترین لحظۀ آیین نیایش، این تکه تقدیس شده به بدن مقدس مسیح تبدیل خواهد گردید. کاهن در این لحظه «بره» را در مرکز بشقاب نان عشای ربانی (Discarion یا سینی) که گِرد و نماد کل دنیاست، قرار می‌دهد. در این لحظه ما از تولد مسیح از احشای مقدس مادر خدا و ظهورش بر زمین آگاه می‌شویم. به‌علاوه، کاهن «نشانِ ستاره» که یادآور ستارۀ بیت‌لحم می‌باشد و مغان را به آخور هدایت نمود، برگرفته و آن را بالای «بره» قرار می‌دهد.[6] سپس، پوششی مخصوص از جنس پارچه به دور بشقاب می‌پیچد که این نماد قنداقی است که مادر مقدس او را در آن «پیچید و در آخوری خوابانید» (لوقا ٢ :­۷).

«یادآوری» قربانی مسیح بر روی صلیب، این واقعۀ محوری و اصلی آیین نیایش از مراسم «Proskomidē» شروع شده است. به همین دلیل است که اغلب کنار شمایل تولد مسیح (نمادی که در محرابِ «Proskomidē» در جایگاه والایی قرار دارد)، شمایل «نهایت فروتنی» قرار می‌گیرد که معنای آن عبارت است از مسیحِ خفته.[7]

 
☀️ظهور علنی عیسی و شروع خدمتش

عیسی در طول سی سال از زندگی‌اش بر روی زمین، بدون آشکار کردن الوهیتش، در ناصره می‌زیست. او پس از تعمید در رود اردن به دست یحیاى پیشرو، «در همۀ شهرها و روستاها گشته، در کنیسه‌های آنها تعلیم می‌داد و بشارت ملكوت را اعلام می‌کرد و هر درد و بیماری را شفا می‌بخشید.» (متی ٩ :­۳۵).

این همان ظهور علنی خداوندگار است که در به‌اصطلاح «ورود کوچک» انجیل مقدس در طول آیین نیایش، شاهدش هستیم. کاهن (یا شماس، در صورتی که کسی دیگر در برگزاری این آیین همکاری می‌کند) از محراب مقدس انجیل مقدس- نماد مسیح- را بالا نگاه می‌دارد و گام برداشته، در مرکز سالن کلیسا می‌ایستد. یک شمع روشن در جلوی صف قرار دارد. این نمادِ همان پیشروِ مقدس و شریفی است که از قبل آمد تا راه را برای آمدن عیسی باز کند. برگزارکنندۀ این آیین که انجیل مقدس را با دستانش بلند می‌کند، چنین اعلان می‌نماید: «حکمت. بیایید دقت کنیم»؛ به بیانی دیگر، انجیل مقدس حاوی حکمت خداست: «مسیح، قدرت خدا و حکمت خداست» (اول قرنتیان ١ :­۲۴). تمام ایمانداران با شنیدن این کلمات و نگریستن به انجیل که برافراشته شده، یکدیگر را با این سرود ترغیب می‌کنند: «بیایید پرستش کرده، سرهای خود را نزد مسیح خم کنیم...» مثل آن روزهای اولیه که جماعت با شنیدن خبر آمدن عیسی به شهر و دیارشان دیگران را صدا می‌زدند تا بیایند و در برابر او تعظیم کنند! نه تنها این، بلکه همه بسته به درد یا مشکل خود، به او التماس می‌کردند و می‌گفتند: «سرور ما، نجاتمان ده!» (متی ٨ :­۲۵)، یا «سرور من، نجاتم ده!» (متی ١٤ :­۳۰). به همین نحو، ایمانداران با صدایی بلند مسیح را خطاب قرار داده، از او استدعا کرده، می‌گویند: «ما را نجات ده، ای پسر خدا... هنگامی که برایت می‌سراییم: هللویا.»
 

☀️ خداوندگار به مردم تعلیم می‌دهد و به مردم نیکی می‌کند

همانطور که مردم در جلیل و یهودیه به‌طور مستقیم سخنان خداوندگار را می‌شنیدند و از او تعلیم می‌گرفتند، در طول آیین نیایش نیز چنین می‌کنند، آن هنگام که ایمانداران هر عصری از طریق خواندن درسهای انجیل، همان کلام عیسی را می‌شنوند و به کارهایی که برای مردم انجام می‌داد، و حتی به معجزات، توجه می‌کنند.

ایمانداران از روی احترام به اینکه صدای خودِ مسیح را می‌شوند، و برای اینکه به کلام او دقت و توجه بیشتری داشته باشند، در حالتِ ایستاده به درس انجیل مقدس گوش می‌دهند و در آخر با بانگِ «جلال بر تو، ای خداوندگار، جلال بر تو» او را جلال می‌دهند که ایشان را شایستۀ شنیدن از او گردانید.

☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

☀️خداوندگار در مسیر خود به سوی جلجتا

پس از آنکه خداوندگار به مدت سه سال سراسر فلسطین را پیمود و مردم را به توبه فراخواند و ارادۀ خدا را بر ایشان مکشوف ساخت- اینکه هر آنکه این اراده را به کار ببندد، شایستۀ پادشاهی او می‌گردد- «به‌ خاطر گناهان ما تسلیم مرگ گردید» (رومیان ٤ :­۲۵). او به‌خاطر عشقی که به نجات ما داشت، اجازه داد که به دست دشمنانش تسلیم گردد. مطلبی که کتاب‌مقدس در نمونه‌های بسیاری خاطر نشان می‌کند، حائز اهمیت است، اینکه عیسی به ارادۀ خود و برای قربانی شدن به خاطر ما «تسلیم گردید»، نه اینکه نمی‌توانست از حکم مرگ بگریزد. با این همه، وقتی پطرس به هنگام مشاهدۀ جمعیتی وحشی که برای دستگیری او نزدیک می‌شدند، شمشیر کشید، عیسی به وی فرمود: «شمشیر خود در نیام کن... آیا گمان می‌کنی نمی‌توانم هم‌اکنون از پدر خود بخواهم که بیش از دوازده فوج فرشته به یاری‌ام فرستد؟» (متی ٢٦ :­۵۲-۵۳).

بدینسان، عیسی پس از دستگیری، از سوی حاکمان یهود به مرگ محکوم شد، محکومیتی که از سوی پیلاطس، حاکم رومی مورد تاٴیید قرار گرفت. ایشان عیسی را در حالی که صلیب چوبی سنگینش را حمل می‌کرد، به تپۀ جلجتا بردند.

در حین آیین نیایش، ایماندار شاهد پیمودن این مسیر به مکان شهادت خداوندگار است. کاهن برگزارکنندۀ این مراسم، سینی و پیالۀ مقدس را که حاوی هدایای گرانبهاست، به دست می‌گیرد و آنها را در یک راهپیمایی رسمی از محراب به سالن کلیسا می‌برد، از میان جماعت عبور می‌کند و از پله‌های بِما [نوعی منبر یا محراب] بالا می‌رود و آنها را روی مذبح یا قربانگاه مقدس که نماد جلجتاست، قرار می‌دهد. ما نام این مراسم را «ورود بزرگ» می‌نامیم! هنگامی که ایماندار به صلیب بزرگ و چوبیِ واقع در پشت قربانگاه مقدس که مسیح مصلوب روی آن قرار دارد، می‌نگرد، همین واقعه را مشاهده می‌کند.

در طول این راهپیمایی، کاهن برگزارکنندۀ این آیین، با صدایی بلند و با استفاده از عباراتِ دزد توبه کار که کنار مسیح مصلوب گشت، از خداوندگار استدعا کرده، می‌گوید: «ای خداوندْ خدا، همۀ ما را در ملكوت خود به یاد آور، از حال تا ابدالاباد» (م.ک. لوقا ٢٣ :­۴۲).

 
☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

☀️* قربانی مسیح برای نجات جهان

در سرود کروبیان[8] که در شنبۀ مقدس خوانده می‌شود، به قربانی مسیح در آیین نیایش اشارۀ واضحی می‌شود: «...شاه شاهان و رب الارباب می‌آید تا قربانی شود و [جان] خود را به‌عنوان خوراک ایماندار بدهد.» در وهلۀ نخست، این کلمات خشن و تند به نظر می‌رسند، اما حقیقت را بازتاب می‌کنند. اشعیای نبی قرنها پیش نبوت کرده بود که مسیح موعود «...همچون بره‌ای [است] که برای ذبح می‌برند» (اشعیا ٥٣ :­۷) و در متون آیینی، مذبح‏ مقدس «Thysiasterion» خوانده می‌شود (=مکان، یا میز قربانی) که مسیح در مقابل خدای پدر جان خویش را به‌عنوان قربانی و «برای حیات و نجات دنیا داد.» کاهن برگزارکنندۀ این مراسم این کلام را قرائت می‌کند: «بگیرید، بخورید؛ این است بدن من که [به‌جهت آمرزش گناهان شما پاره می‌شود]»، همان کلامی که مسیح به هنگام سپردن راز سپاسگزاری مقدس بیان فرمود؛ «همۀ شما از این بنوشید. این است خون من برای عهد جدید که به‌خاطر بسیاری به‌جهت آمرزش گناهان ریخته می‌شود.» زمان حال استمراری که خداوند در این عبارات به کار می‌برد («پاره می‌شود» و «ریخته می‌شود») از اهمیت بسزایی برخوردار است. در روز جمعۀ بزرگ و مقدس، هنگام مصلوب شدن، بدن او پاره و خون او ریخته شد. اما این امری نیست که در گذشته اتفاق افتاده و تمام شده باشد، بلکه از ابعادی گسترده و وسیع برخوردار است. اتفاقی که در آن روز رخ داد، تاٴثیری مفید و مستمر بر قوم خدا از تمامی اعصار دارد. به همین دلیل است که کاهن برگزارکنندۀ این آیین چنین ادامه می‌دهد: «از این‌رو، با به خاطر سپردن فرمان نجات‌دهنده و تمام اموری که به‌خاطر ما رخ داد، صلیب حیات‌بخش، دفن شدن او به مدت سه روز... این هدایا را از هدایایی که تو پیشکش کردی، تقدیمت می‌نماییم...»

این لحظه‌ای مهم است که در آن بدن کلیسا از طریق کاهن یا اسقف برگزارکنندۀ مراسم، این هدایای گرانبها را پیشکش می‌کند و از خدای پدر استدعا می‌کند که روح‌القدس را بفرستد و نان و شرابی را که در جام مقدس قرار دارد، به بدن و خون مقدس مسیح، آن خدا و نجات‌دهندۀ ما، عیسى مسیح تبدیل کند. در این لحظات مقدس است که این راز تقدیس می‌گردد، رازی که خارج از منطق بشری است، مانند راز تجسم الهی مسیح که «از طریق روح‌القدس و مریم باکره» به انجام رسید. به هنگام نزول روح القدس، نان و شراب به بدن و خون مقدس مسیح تبدیل می‌گردند. خداوندگار و خدای ما، عیسى مسیح، این شکل فروتنانه را به خود می‌گیرد تا خود را به ایمانداران اهداء کند، ایشان را احیا و تقدیس نماید و با خود یکی گرداند. او فرمود: «کسی که بدن مرا می‌خورَد و خون مرا می‌نوشد، در من ساکن می‌شود و من در او» (یوحنا ٦ :­۵۶). سرودِ «راز هیچ تجسسی را روا نمی‌داند» که ما در روز ولادت مسیح می‌خوانیم نیز در اینجا معتبر و قابل قبول می‌باشد. هنگامی که خداوندگار در جلجتا جان خویش را به‌عنوان قربانی می‌دهد، ما ایمانداران در آنجا به هر صورت حضور داریم و فیض و رهایی‌ای را که از این قربانی سرچشمه می‌گیرد، دریافت می‌کنیم.

 
☀️شرکت در مراسم شام آخر

خداوندگار به هنگام سپردن راز سپاسگزاری (همان عشاء ربانی)، پس از شکرگزاری نزد خدای پدر، نان و شراب را برکت داد و آنها را به بدن و خون خویش تبدیل نموده، به شاگردان داد و فرمود: «بگیرید، بخورید؛ این است بدن من»، و نیز: «همۀ شما از این بنوشید. این است خون من...» (متی ٢٦ :­۲۷-۲۸). بدین نحو، شاگردان برای نخستین بار از دستان مسیح، در بدن و خون مقدس وی شریک شدند.

دقیقاً این همان اتفاقی است که دوباره در هر آیین نیایش اتفاق می‌افتد. کاهن در دعای پایانی آیین نیایش، قبل از عشاء ربانی، چنین دعا می‌کند: «خداوندگارْ عیسى مسیح، صدای ما را بشنو... و اجازه بده بدن پاک و خون پربهای تو با دستان مقتدرت به ما و از طریق ما به تمام قومت داده شود.» کمی بعد از آنکه کاهن نزدیک می‌آید تا خودش عشاء ربانی را دریافت کند، می‌گوید: «بدن پربها و مقدس خدا، خداوندگار و نجات‌دهندۀ ما عیسى مسیح به من داده می‌شود [نام خود را بر زبان می‌آورد]...». آنچه از تمامی اینها آشکار می‌شود، این است که این خودِ مسیح است که بدن مقدس خودش را می‌دهد- «همان که تقدیم می‌کند و خود را تقدیم کرده است»- از دستان کاهن استفاده می‌کند تا عشاء ربانی را به ایمانداران بدهد. به همین دلیل است که هنگامی که اسقف عشاء ربانی را به کاهن- یا کاهن به شماس- می‌دهد، نمی‌گوید «من به تو تقدیم می‌کنم...»، بلکه می‌گوید «بدن گرانبها و مقدس تقدیمِ تو می‌شود.»؛ یعنی، این من نیستم که بدن و خون مقدس را به تو می‌دهم، بلکه این کار را خداوندگار انجام می‌دهد.

☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

🏵از این رو، هنگامی که در آیین نیایش شرکت می‌کنیم، به بالاخانه و شام آخر منتقل می‌شویم، و در جماعت رسولان مقدس، لایق دریافت بدن و خون مطهر و مقدس مسیح‌مان می‌شویم، آن هم از دستان خودش، و بدین نحو خود را با او و تمام اعضای کلیسای مقدس متحد می‌سازیم.

 ☀️شاهدان رستاخیز عیسی

آیین نیایش، ما را پیام‌آور نه تنها قربانی مسیح بر روی صلیب، بلکه رستاخیز او نیز می‌گرداند. همانطور که دیدیم، پس از تقدیس هدایای گرانبها [نان و شراب]، بدن مقدس روی سینی مقدس و خون گرانبها در جام مقدس قرار می‌گیرد. شخصی که مسئول برگزاری آیین نیایش است، در حرکتی پرمعنا، تکه‌ای از بدن مقدس که نام عیسی روی آن حک شده را برمی‌گیرد و آن را با خون گرانبها همراه می‌سازد. سپس دعای معروف روز رستاخیز را می‌خواند: «رستاخیز مسیح را شاهد بودیم...ِ» بدنی که قربانی شد، مرد و دفن شد، همراه با خون حیات می‌بخشد و اکنون با آب گرم (zeon) که اضافه می‌شود، گرم می‌گردد؛ بدین نحو، ما شاهد رستاخیز خداوندگار می‌شویم.[9] احساس می‌کنیم در رستاخیز باشکوه مسیح حضور داریم. ما با چشمان ایمان به مسیحِ قیام‌کرده می‌نگریم؛ به همین علت است که می‌گوییم: «رستاخیز مسیح را شاهد بودیم...»، زیرا در حقیقت رستاخیز مسیح را دیده‌ایم. لذا، وقتی عشاء را دریافت می‌کنیم، بدن و خون مقدس و قیام‌کردۀ مسیح را دریافت می‌کنیم، نه بدن و خون مرده را.

در حین آیین نیایش و از طریق تمام این تجارب، نه تنها شاهد رستاخیز می‌گردیم، بلکه در واقعۀ خداوندگار قیام‌کرده شریک می‌‌شویم.

 
☀️حاضر در صعود مسیح

همانطور که از اناجیل مقدس می‌دانیم، عیسی چهل روز بعد از رستاخیز و پس از به پایان رسانیدن کار نجات‌بخش خود، در حضور شاگردانش به آسمان صعود کرد. در طول آیین نیایش ما نیز تجربه‌ای از این واقعۀ شگفت‌انگیز بدست می‌آوریم. برگزارکنندۀ این مراسم پس از اجرای عشاء ربانی، به این هدایای گرانبها بخور تقدیم کرده، می‌گوید: «ای خدا، در آسمانها جلال یافته. بگذار جلالت بر زمین نمایان شود.» سپس، با احترامی عمیق، جام مقدس را که حاوی بدن مقدس و خون گرانبهاست، از مذبح (یا قربانگاه) برمی‌گیرد، آن را بالا می‌برد- حرکتی که نشانۀ صعود است- و خدا را جلال داده، می‌گوید: «خدای ما متبارک است. همواره، اكنون و تا ابد و تا جميع اعصار.»

👈در این مرحله، آیین نیایش و هدف آن نیز به اتمام می‌رسد. بنابراین، آیین نیایش زندگی کامل خداوندگار را از آخور تا صلیب، و از رستاخیز تا صعود، و نیز انتظار بازگشت مسیح را در برابر دیدگان ایمانداران، به نمایش می‌گذارد.👉

یک مسیحی که با ایمان در آیین نیایش شرکت می‌جوید، احساس می‌کند که در هر یک از این وقایع حضور دارد. از همان لحظه‌ای که عشاء را دریافت می‌دارد، حس می‌کند که مسیح نه تنها لبهایش را، بلکه تمام حواس او را لمس می‌کند، و همه چیز را تقدیس می‌نماید، یعنی روح و جانش را.

 ☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

✅ آیا تمام آیین هاى نیایش که در کلیساهای ارتدوكس و در طول یک سال کامل برگزار می‌شوند، همین مضمون را دارند؟

ساختار اصلی یکی است. تفاوتها شامل دروس برگرفته از رسولان و انجیل، و همچنین سرودهای خاص می‌شوند، که این بستگی به روز و عیدی دارد که آیین نیایش در آن برگزار می‌شود. در خصوص مضمون دعاها، امروزه سه شکل از آیین نیایش مرسوم شده‌اند:
 

🔹۱. آیین نیایش قدیس یعقوب، برادر او که خداست (آدلفوتئوس).

این قدیمی‌ترین آیین نیایش است که معمولاً دو بار در سال، در عید قدیس یعقوب (بیست و سوم اکتبر) و یکشنبۀ بعد از عید میلاد برگزار می‌شود، زمانی که یاد قدیس یعقوب دوباره به همراه داوود نبی و پادشاه (جدّ عیسی به‌لحاظ جسمانی) و یوسف، حامی و محافظ مادر خدا (Theotokos) گرامی داشته می‌شود. این آیین عمدتاً حاوی دعاهایی طولانی است که شکل اولیۀ آنها به قدیس یعقوب، برادر عیسی نسبت داده می‌شوند، چیزی که سی و دومین قانون شورای جهانی در ترولو، موسوم به [10]Penthēcte، مورد تاٴیید قرار گرفته است.

 

🔹۲. آیین نیایش قدیس باسیل کبیر، اسقف اعظم قیصریه در کاپادوکیه

کسی که به آیین نیایش شکل بخشید، اسقف بزرگ و حکیم کلیسا است که از تمام آیین‌های نیایشی که در دست داشت به‌عنوان اساس و مبنا استفاده کرد. چیزی که در آیین قدیس باسیل به‌طور خاص برجسته و تأثیرگذار است، دعای طولانی انافورا می‌باشد (تقدیم هدایای گرانبها) که دلیل آن مفاهیم الهیاتی عمیق و سبک بیان زیبای آن می‌باشد. آیین نیایش قدیس باسیل کبیر ده بار در سال برگزار می‌شود. در روز یادبود او، شب عید میلاد، شب قبل از ظهور عیسی، پنجشنبۀ نیکو، شنبۀ نیکو و پنج یکشنبه از ایام روزه (۴۰ روزه).
 

🔹۳. آیین نیایش قدیس یوحنای زرین‌دهان (کریزوستوم)

این آیین نیایش در اصل از طرف کلیسای انطاکیه برگزار شد، جایی که در آن قدیس یوحنا (۳۴۹-۴۰۷) که به‌خاطر موعظه‌های عالی‌اش، به «زرین‌دهان» (کریزوستوم) معروف بود، به‌عنوان واعظ خدمت می‌کرد. تفاوت این آیین با آیین نیایش قدیس باسیل کبیر فقط در زمینۀ دعاهاست، یعنی دعاهای آن کوتاهتر می‌باشند. وقتی قدیس یوحنای زرین‌دهان، اسقف اعظم قسطنطنیه شد (۳۹۸-۴۰۴)، این آیین برای تمام کلیساهای ارتدوكس مسیحی شرق به رسمیت شناخته شد. این آیین در سراسر سال، هر یکشنبه و در هر عید کوچک یا بزرگ برگزار می‌شود.
 

🔹۴. آیین نیایش مبتنی بر هدایایی که از پیش تقدیس یافته‌اند

این آیین تنها در چهارشنبه‌هاى در طول ایام روزه (۴۰ روزه) برگزار می‌شود. در این آیین، راز عشاء ربانی برگزار نمی‌شود. در واقع، این آیین نیایشی که توضیح دادیم نیست، بلکه مراسمی ترکیبی از بخش نخست دعای عصر و بخشی از آیین نیایش پس از تقدیس هدایاست. هدف این آیین، شرکت کردن ایماندار در عشاء ربانی است و چون کلیسا ثابت کرده که روح رستاخیز آن را فراگرفته، در ایام هفته که مخصوص روزه است، یعنی دوشنبه تا جمعه، در طول دورۀ روزۀ بزرگ و قبل از رستاخیز برگزار نمی‌شود. از سوی دیگر، برای اینکه ایمانداران در طول این ایام پشیمانی و توبه (ایام روزه)، از عشاء ربانی محروم نشوند، کلیسا تصمیم گرفته که مراسم هدایای از پیش تقدیس‌یافته برگزار شود، مراسمی بسیار مقدس که به ایماندار کمک می‌کند که از طریق عشاء ربانی با مسیح متحد شود.
 

✅ از آنجایی که هیچ آیین مشخصی برای تقدیس هدایای گرانبها برگزار نمی‌شود، پس چگونه مسیحیان حین آیین نیایش از پیش تقدیس‌یافته، عشاء را دریافت می‌کنند؟

بدن مقدس و خون گرانبها از آیین نیایش یکشنبۀ قبل کنار گذاشته می‌شوند تا حین آیینهای نیایش هدایای از پیش تقدیس‌یافته به ایمانداران داده شوند.

 ☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

✅ بخشهای اصلی آیین نیایش کدامند؟

اساساً آیین نیایش از سه بخش تشکیل شده است:

🔺الف) نخستین بخش“Proskomidē”  است که در مذبحِ پروتسیس (میز پیشکشی) برگزار می‌شود. در این مراسم، آماده‌سازی هدایای گرانبها انجام می‌شود. سپس، حین ورود اصلی، آنها را در صفی رسمی به سوی مذبح مقدس می‌آورند و در زمان مناسب به بدن و خون مقدس عیسی تبدیل خواهند شد.

🔺ب) دومین بخش آیین کلام است (یا آیین نوآموزان مسیحی). این بخش با این اعلام شروع می‌شود: «متبارک است ملكوت پدر و پسر و روح القدس.» پس از آن، دعاها و سرودهای مناسبِ روز خوانده می‌شوند. «ورود کوچک» یا راهپیمایی رسمیِ انجیل مقدس انجام می‌گیرد و پس از آن قرائت‌هایی از رسولان و انجیل انجام می‌شود. سپس، کلام خدا موعظه می‌شود. این بخش با دعاهایی برای نوآموزان مسیحی پایان می‌پذیرد. ما این بخش را «آیین نوآموزان مسیحی» می‌نامیم زیرا نوآموزان نیز می‌توانند در آن شرکت داشته باشند، یعنی افرادی که هنوز تعمید نگرفته‌اند. نظم و ترتیب درست حکم می‌کند که چه زمانی آیین نیایش به پایان می‌رسد و نوآموزان کلیسا را ترک می‌کنند؛ سپس، آیین راز عشاء مقدس آغاز می‌گردد. اما با معافیت، اجازه و برکت اسقف محل، نوآموزان می‌توانند تا پایان آیین نیایش در کلیسا بمانند تا با آنچه در حین مراسم اتفاق می‌افتد، آشنا شوند. این موضوع به طور مخصوص زمانی مطرح است که یک کلیسایی خاص، پس از آیین نیایش برای نوآموزان دورۀ تعالیم دینی تدارک دیده باشد.

🔺ج) سومین بخش آیین، راز سپاسگزاری الهی است که آیین ایمانداران نیز نامیده می‌شود. نخستین بخش با دعاهایی برای ایمانداران تعمیدیافته آغاز می‌شود. سپس، سرود کروبیان خوانده می‌شود که روحانیون و مسیحیان عادی را تشویق می‌کند که هرگونه نگرانی دنیوی زندگی خود را کنار بگذارند تا از مسیحْ پادشاه استقبال کنند، کسی که همراه با لشکر فرشتگان می‌آید و بایستی برای نجات ما قربانی شود! هنگامی که «ورود بزرگ» ( که دربارۀ آن صحبت کردیم) اتفاق می‌افتد، این سرود برای لحظه‌ای قطع می‌شود. پس از آن، سرود کروبیان تمام می‌شود و هدایای گرانبها روی محراب مقدس قرار می‌گیرند. پس از آن، یک سری دعاها و درخواستها مطرح می‌شوند که ایماندار را ترغیب می‌نمایند که با محبت نسبت به یکدیگر، هرگونه کینه و دشمنی را از قلب خود بزدایند و با قرائت اعتقادنامه نیقیه، به ایمان ارتدوكس خویش اعتراف کنند. سپس دعای طولانی انافورا خوانده می‌شود که در طول آن، راز سپاسگزاری مقدس برگزار می‌گردد. پس از آن و با دعاهایی مناسب، ایمانداران خود را برای دریافت عشاء مقدس آماده می‌کنند. پس از عشاء مقدس، از خداوند به خاطر این افتخار و برکت عظیم که شامل حال مان کرده تا ما را با خود متحد سازد، شکرگزاری می‌کنیم. آیین نیایش با دو دعای شکرگزاری و استغاثه برای کل دنیا به پایان می‌رسد.
 

✅ چرا گفته می‌شود که در آیین نیایش، کلیسا آشکار می‌گردد؟ چگونه چنین اتفاقی ممکن است؟

همانطور که قبلاً گفتیم، کلیسا بدن الهی-انسانی مسیح است. «مسیح سر کلیسا است» (افسسیان ٥ :­۲۳). مسیح که شخص دوم تثلیث اقدس است، با پدر و روح القدس متحد می‌گردد. از این رو، در آیین نیایش خدای تثلیث حضور دارد. همچنین فرشتگان مقدس که گرداگرد خدا هستند نیز حضور دارند. به‌علاوه، مریم مادر مقدس همراه با مقدسین و تمام مسیحیان تعمیدیافته نیز با ایشان هستند که از طریق ایمان با مسیح متحد گشته‌اند. لذا،🎗 در آیین نیایش تمام اعضای کلیسا حضور دارند، آنانی که بر روی زمین هستند (کلیسای «مبارز») و آنانی که در آسمان هستند، یعنی کلیسای «پیروز.»

در شمایل‌نگاری کلیسای بیزانتینی که آیین نیایش در آن برگزار می‌شود، تصویری آشکار از حضور کل کلیسا در ساختمان کلیسای ارتدوكس داریم:

🏵در مرکز گنبد، شمایل مسیح، آن «قادر مطلق» وجود دارد. در اطراف او فرشتگان و فرشتگان اعظم به تصویر کشیده شده‌اند. در بین آنها مریم مادر مقدس مسیح، یحیی تعمیددهنده و پیشرو، و سایر انبیاء قرار دارند. چهار انجیل‌نگار که اناجیل مقدس را نوشتند، چهار مثلث واقع در ستون گنبد را دربرگرفته‌اند، این در حالی است که در شمعدان[11] وسطی تصویر دوازده رسول نقش بسته است.

بر روی دیوارها، از بِمای مقدس (یا جایگاه مقدس) و شمایل مریم مقدس که «Platytera ton Ouranon» نامیده می‌شوند (=پهناورتر از آسمانها)، تصاویر اسقفهای مقدس، شهیدان و مقدسین سرسپرده[12] و سایر قدیسین قرار دارد. همچنین وقایع تاریخی مهم زندگی خداوندگار که بدانها اشاره کردیم، نقش بسته‌اند که در حین آیین نیایش زنده و روشن می‌گردند.

اما در اصل، از لحظه‌ای که «Proskomidē»، یا پیشکش هدایای گرانبها در میز پیشکشی شروع می‌شود- که قبلاً در مورد آن صحبت کردیم- حضور کل کلیسا به یک تجربه تبدیل می‌گردد.

☦@LessonsOrthodox

📚کتاب "ایمان و زندگی ارتدوکس"
🎗نوشته متروپولیتن سوتیریوس           

کاهن برگزارکنندۀ آیین، از بین چندین قرص نان (prosfora =قرصهای نان پیشکش شده) که ایمانداران به کلیسا آورده‌اند، سه قرص برمی‌دارد و آنها را به سمت آسمان بلند می‌کند، بدین معنا که آنها را تقدیم خداوند کرده و خدا را جلال می‌دهد.

کاهن وسط قرص نان اول را که قبلاً گفتیم «بره» نام دارد، جدا می‌کند؛ این بخش به بدن مقدس مسیح تبدیل خواهد شد. او آن را در وسط سینی مقدس که گرد است و نماد کل عالم هستی می‌باشد، قرار می‌دهد.

سپس، تکه‌ای مثلثی از نان دوم جدا می‌کند که روی آن حروف اول کلمات «مادر خدا» نوشته شده، و بیانگر این جمله می‌باشد: «به احترام و یادبود متبارک‌ترین و بزرگوارترین شخص، بانوی ما، آن ”مادر خدا“ و مریم عذرا...» او آن را در سمت راست «بره» قرار می‌‌دهد و این عبارت برگرفته از مزمور را می‌خواند: «به جانب راستت، ملكه... ایستاده است» (مزمور ٤٥ :­۱۰).

کاهن نُه تکۀ مثلثی از نان سوم جدا می‌کند و آنها را در سمت راست «بره» قرار می‌دهد. در هنگام جدا کردن تکۀ نخست می‌گوید: «به احترام و یادبود فرشتگان اعظمِ [13]Taxiarch میکائیل و جبرائیل و تمام قدرتهای آسمانی که فاقد کالبد می‌باشند»، یعنی کل فرشتگان دنیا. به هنگام جدا کردن تکۀ دوم از یحیی تعمیددهنده، پیشروِ بزرگوار و تمام انبیاء یاد می‌کند. به هنگام جدا کردن تکۀ سوم، از رسولان مقدس یاد می‌کند. به هنگام جدا کردن تکۀ چهارم، از تمام پدران مقدس کلیسا یاد می‌کند. به هنگام جدا کردن تکۀ پنجم، یاد شهیدان مقدس را گرامی می‌دارد. به هنگام جدا کردن تکۀ ششم، از پدران خداترس و سرسپرده یاد می‌کند که با وجود تمام تمایلات بسیار به‌عنوان راهب و راهبه‌ها در صومعه‌ها یا بیابانها در تمرین و تزکیۀ روحانی، روزه و دعای بی‌وقفه زندگی خویش را سپری کردند. کشیش به هنگام جدا کردن تکۀ هفتم از مقدسین پزشک و Anargyroi[14]، کسانی که معجزه می‌کردند و بدون دریافت هزینه‌ای بیماران را مداوا می‌نمودند، یاد می‌کند. او به هنگام جدا کردن تکۀ هشتم یاد «تئوپاتروسِ» مقدس (= والدین مقدسِ) مادر خدا، يوآخيم و آنا، و همچنین مقدسینی را که آن روز عید مخصوص ایشان است، گرامی می‌دارد. کاهن به هنگام جدا کردن تکۀ نهم، یاد تمامی مقدسینی که آیینِ ایشان برگزار می‌گردد، یعنی قدیسْ یوحنای زرین‌دهان یا قدیسْ باسیل کبیر را گرامی می‌دارد.

پس از آن، کاهن سهم اسقف کلیسای محلی را نیز جدا می‌کند و آن را زیر «بره» قرار می‌دهد. آنگاه تکه‌های کوچک را جدا می‌کند و از اسامی ایمانداران، روحانیون و مسیحیان عادی، و سپس آنانی که «خفته‌اند»[15] یاد می‌کند.

بدین نحو، با گرامی داشتن و قرار دادن سهم تمام افرادی که بدانها اشاره کردیم، آنچه که در سینی مقدس و گرداگرد خداوندگارمان عیسی مسیح داریم، کلیسا به عنوان یک کل می‌باشد.

پس از آنکه روحانیون و مسیحیان عادی عشاء ربانی را دریافت کردند، تکه‌هایی که نشان‌دهندۀ اعضای کلیساست، در جام مقدس با بدن و خون مقدس مسیح متحد و یکی می‌شوند. این به چه معناست؟ به شکل رمزآلود که ذهن انسان قادر به درک آن نیست، این بدان معناست که کل بدن کلیسا «به خون گرانبهای مسیح، آن برۀ بی‌عیب و بی‌نقص» تقدیس یافته است (۱-پطرس ١ :­۱۹). پس از آن، کلیسا به‌عنوان «عروسی در تمام جلال، پاکی و قدوسیتش، بدون «هیچ لک و چین و نقصی» نشان داده می‌شود (م.ک. افسسیان ٥ :­۲۷).

تمام این دلایل مساوی است با این حقیقت که ما در آیین نیایش فقط حضور مسیح را نداریم، بلکه کل کلیسا نیز حاضر است، کلیسایی که به شکل جدایی‌ناپذیری با او پیوند خورده و متحد شده است، از این طریق که بدن خودِ اوست. اگر کسی با ایمان به راز کلیسا نزدیک شود، می‌تواند این حقیقت را احساس کند.

☦@LessonsOrthodox

📌پیوست

[1]  کلمۀ liturgiya که معادل دقیق کلمۀ λειτουργία است، در زبانهای ویتنامی، روسی، لهستانی، چکوسلواکی، ارمنی و غیره کاربرد دارد. همین کلمه یعنی Liturgie در زبان آلمانی و فرانسه به کار می‌رود، هر چند فرقه‌‌های کاتولیک رومی، لوتری و انگلیکن از کلمۀ مرسوم Mass (از missa که یک کلمۀ لاتین میانه است، گرفته شده) با معانی و مفهومهای مختلف استفاده می‌کنند. (یادداشت مترجم)

[2]  کلیسای ارتدوكس این مراسم را Holy Eucharist (آیین سپاسگزاری) می‌نامد زیرا در واقع نمایش مجدد شام آخر است که در طول آن عیسی نان و شراب را برکت داد و «پس از شکرگزاری» آنها را به‌عنوان بدن و خون خویش به شاگردانش داد (م.ک. ۲۲:­۱۹-۲۰). پس از آن، آیین سپاسگزاری مقدس تجلیل و یادبودِ «صلیب، قبر، تدفین سه روزه، رستاخیز به آسمان، نشستن به دست راست پدر و بازگشت ثانوی و پیروزمندانۀ» [مسیح] می‌باشد، همانطور که «دعای تقدیم یا پیشکشی» بیان می‌کند! (یادداشت مترجم)

[3]  این بخش تدارکاتی آیین Proskomidē نامیده می‌شود (کلمه‌ای یونانی به معنای «پیش‌کش کردن» [هدایا]) که به‌خاطر تقدیم داوطلبانۀ نان و شراب از سوی مسیحیان وفادار به منظور برگزاری آیین سپاسگزاری و آمادگی ایشان در جلسه‌ای رسمی و جدی از سوی کاهن چنین نامیده می‌شود، کاهنی که لباس رسمی و مرتبط با مقام خود را به طور کامل بر تن کرده است. (یادداشت مترجم)

[4]  به دلیل کلام یحیی تعمید دهنده چنین نامیده می‌شود که یادآور کلام اشعیاست: «این است برۀ خدا که گناه جهان را برمی‌دارد!» (یوحنا ١ :­۲۹؛ م.ک. اشعیا ٥٣ :­۷). (یادداشت مترجم)

[5]  روی نان تقدیمی مُهری حک شده که مرکز آن علامت صلیب قرار دارد. در هر بخش افقی، سمت چپ و راست قسمت بالایی صلیب می‌توان حروف یونانی ΙΣ (Ἰησοῦς=عیسی) / XP (Χριστός=مسیح) را خواند و در پایین و سمت راست و چپِ صلیب، حروف ΝΙ/ΚΑ (Νικᾶ= او پیروز است) حک شده است. (یادداشت مترجم)

[6]   دو نیم دایره از جنس فلز، طلا یا نقره یک ستارۀ کوچک و گرد را شکل می‌دهند که به عنوان یک پل در بشقاب عمل می‌کند تا اجازه ندهد پوشش دور سینی با «بره» تماس پیدا کند. (یادداشت مترجم)

[7] همراه بودن این دو شمائل در کنار یکدیگر نه امری غیرمهم است و نه اتفاقی. در وقایع زندگی «تاریخی» مسیح یعنی پسر خدا که فارغ از قید زمان است، نه عاملِ زمان مرسوم و قابل اندازه گیری وجود دارد نه عامل فضا و فاصله. زمانی که پیکرنگاران بیزانسی تولد مسیح را «روایت» می‌کردند (این یک اصطلاح فنی است که در پیکرنگاری به کار می‌رود) می‌خواستند این «بُعد» متعالی زمان را ثبت کنند. آنها نوزاد مقدس را در آخور و پیچیده در قنداق به تصویر کشیدند که شبیه کفن به نظر می‌رسد و با این نام بدان اشاره می‌شود! با این همه، دلیل، معنا و چکیدۀ تجسم قربانی رهایی‌بخش کلمۀ خداست! (یادداشت مترجم)

[8]  ما سرود کروبیان را برای آمادگی و قبل از ورود اصلی (یا بزرگ) هدایای گرانبها در هر آیین نیایش می‌خوانیم. دلیل نامیده شدن این سرود این است که با کلماتی هشدار دهنده آغاز می‌شود: «ما که در این راز نمایندۀ کروبیان هستیم...بیایید تمام نگرانی‌ها و دغدغه‌ای این زندگی را کنار بگذاریم تا به استقبال پادشاه عالم رویم!» در آیین نیایش قديس باسیل کبیر، در صبح شنبۀ مقدس یک سرود ورود دیگر جایگزین سرود مرسوم کروبیان می‌شود که دعوتی بس تکان‌دهنده‌تر دارد: «بگذارید هر جاندار فانی خاموش گردد، زیرا شاه شاهان...!» (یادداشت مترجم)

[9] هر یک از جزئیات آماده‌سازی عشای ربانی به شدت ظریف، رمزآلود و پرمعناست. کشیش برگزار کننده پس از جدا کردن قسمت «بره» و تکه‌ کردن آن به قسمتهای کوچک در حین خواندن این جمله که «برۀ خدا پاره و [بین همه] توزیع شده است؛ پاره شده اما جدا و تقسیم نشده...» بخشی از آن را داخل جام قرار می‌دهد و می‌گوید «پری روح القدس. آمین» سپس، آب گرم را که خادم کلیسا در جامی کوچک و فلزی (به آن zeon می‌گویند= داغ شده از حرارت زیاد یا آبی که درون آن است) نزد او آورده برکت می‌دهد؛ پس از برکت دادن آن را به شکل صلیب در جام می‌ریزد و می‌گوید «گرمی روح القدس. آمین.» بدن مقدس (نان پاره شده اما لزوماً تقسیم و جدا نشده است)، خون گرانبها و آب گرم، هر سه با هم در جام «عناصر» عشای ربانی را تشکیل می‌دهند؛ یعنی واقعۀ مسیح قیام کرده که ایماندار در آن شرکت می‌کند. (یادداشت مترجم)

☦@LessonsOrthodox