شیوۀ نگارش «ـ‌ام، ـ‌ای، ـ‌است، ـ‌ایم، ـ‌اید، ـ‌اند» (۱)
(براساس ویراست پنجم شیوه‌نامۀ گروه متنوک)

در فارسیِ رسمی و غیرشکسته، رسم‌الخط فعل‌های ربطیِ «ـ‌ام، ـ‌ای، ـ‌است، ـ‌ایم، ـ‌اید، ـ‌اند» (مضارع اِخباری فعل «بودن») در پیوند با انواع واژه‌ها به شرح زیر است:
۱) واژه‌های پایا‌ن‌یافته به حروف پیوسته (مانند «ب» و «ه» و «یِ») و حروف جدا (مانند «د»):
- خوبم، خوبی، خوب است، خوبیم، خوبید، خوب‌اند/ خوبند
- متوجهم، متوجهی، متوجه است، متوجهیم، متوجهید، متوجه‌اند/ متوجهند
- صاحب‌رأیم، صاحب‌رأیی، صاحب‌رأی است، صاحب‌رأییم، صاحب‌رأیید، صاحب‌رأی‌اند/ صاحب‌رأیند
- شادم، شادی، شاد است، شادیم، شادید، شادند

۲) واژه‌های پایان‌یافته به همزه (مانند «مبدأ» و «جزء»):
- مبدأم، مبدئی، مبدأ است، مبدئیم، مبدئید، مبدأند
- جزئم، جزئی، جزء است، جزئیم، جزئید، جزءاند/ جزئند

۳) واژه‌های پایان‌یافته به صدای e (های بیان حرکت):
ساده‌ام، ساده‌ای، ساده است، ساده‌ایم، ساده‌اید، ساده‌اند
یادآوری:
همزۀ «است» پس از واژه‌های پایان‌یافته به صدای e (= های بیان حرکت) حذف نمی‌شود و بافاصله نوشته می‌شود، مگر در شعر و به ضرورت وزن: صنم با دایه گفت این مرد ساده‌ست/ به صحرا کس غزال از دست داده‌ست؟ (سنجر کاشانی).

۴) واژه‌های پایان‌یافته به صدای ey:
راست‌پی‌ام، راست‌پی‌ای، راست‌پی است، راست‌پی‌ایم، راست‌پی‌اید، راست‌پی‌اند

۵) واژه‌های پایان‌یافته به صدای i:
- کُره‌ای‌ام، کره‌ای‌ای، کره‌ای است، کره‌ای‌ایم، کره‌ای‌اید، کره‌ای‌اند
- مانتویی‌ام، مانتویی‌ای، مانتویی است، مانتویی‌ایم، مانتویی‌اید، مانتویی‌اند
- ناجی‌ام، ناجی‌ای، ناجی است، ناجی‌ایم، ناجی‌اید، ناجی‌اند
یادآوری:
همزۀ «است» پس از واژه‌های پایان‌یافته به i حذف نمی‌شود و بافاصله نوشته می‌شود، مگر در شعر و به ضرورت وزن: ماهم این هفته شد از شهر و به‌ چشمم سالی‌ست/ حال هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی‌ست (حافظ).

۶) واژه‌های پایان‌یافته به صدای o:
تواَم، تویی، توست/ تو است، توایم، (شما صاحب) مانتواید*، تواَند
★ چون «تواید» بی‌معنی است، «مانتواید» آورده شد.

۷) واژه‌های پایان‌یافته به صدای ow:
تیزرواَم، تیزرویی، تیزرو است، تیزروایم، تیزرواید، تیزرو‌اَند

۸) واژه‌های پایان‌یافته به صدای u:
- سخنگویم، سخنگویی، سخنگوست/ سخنگو است، سخنگوییم، سخنگویید، سخنگویند
- عمویم، عمویی، عموست/ عمو است، عموییم، عمویید، عمویند

۹) واژه‌های پایان‌یافته به صدای â:
بینایم، بینایی، بیناست/ بینا است، بیناییم، بینایید، بینایند

۱۰) واژه‌های پایان‌یافته به «یٰ» (مانند «کبریٰ»):
کبرایم، کبرایی، کبراست/ کبرا است، کبراییم، کبرایید، کبرایند

این را هم ببینید: شیوۀ نگارش فعل‌های ربطی در فارسی گفتاری و شکسته.
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

شهادةٌ جامعيّة وأربعةُ كتب ومِئاتُ المقالات، وما زِلتُ أُخطِئُ في القراءة! تَكتُبينَ لي «صباحَ الخير» وأقرَؤها «أُحِبُّك»... (محمود درویش)

با مدرک دانشگاهی و چهار کتاب و صدها مقاله، هنوز هم نمی‌توانم درست بخوانم! تو برایم «صبح به‌خیر» می‌نویسی و من آن را «دوستت دارم» می‌خوانم...
#ادبیات #پرسه_در_متون
‌۱‌۴‌۰۳‌/۰‌۳/۱‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

چرا «پاچه‌خاری» درست است؟
+ یک واژۀ جدید که نمی‌دانید!
#واژه‌شناسی #املا_رسم‌الخط
۱۴‌۰‌۳‌/۰‌‌۳‌/‌۱‌۶‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

چرا «پاچه‌خاری» درست است؟
+ یک واژۀ جدید که نمی‌دانید!
#متن‌آوا
۱۴‌۰‌۳‌/۰‌‌۳‌/‌۱‌۶‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

مضارع التزامی منفی / مثبت تشکیل شده‌است از پیشوند تصریفی «نَـ ـ» / «بِـ ـ» + بن مضارع (ستاک حال) + شناسه. در چنین فعل‌هایی، اگر بن مضارع با الف آغاز شود، الف آن به «ی» تبدیل خواهد شد: نیرزم / بیرزم، نیرزی / بیرزی، نیرزد / بیرزد، نیرزیم / بیرزیم، نیرزید / بیرزید، نیرزند / بیرزند. پس املای*نیارزد، که در تصویر آمده‌، نادرست است.

یادآوری:
مصرع دوم تصویر نیز به این صورت درست است: ... / نیرزد آن‌که وجودی ز خود بیازارند.
#دستورزبان #املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

#واژه‌شناسی
۱۴‌۰‌‌۳‌‌/۰‌‌‌۳‌/‌۲‌‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

اصطلاح «پدر کسی را درآوردن» از کجا آمده و در اصل چه بوده؟
#متن‌آوا
۱۴‌۰‌‌۳‌‌/۰‌‌‌۳‌/‌۲‌‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

این‌ها همیشه بافاصله:
مگر آن‌که، مگر این‌که، مگر نه آن‌که، مگر نه این‌که، مگر نه.

این همیشه بی‌فاصله:
وگرنه (= «در غیر این صورت»).
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

دربارۀ دستورخط فارسی شکسته

سخنران: دکتر امید طبیب‌زاده (عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی)
مکان: فرهنگستان زبان و ادب فارسی
زمان: دوشنبه، ۲۱ خرداد ۱۴۰۳
#گفتاری‌نویسی #املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@theapll
@Matnook_com
www.matnook.com

«اگر مرگ نبود، بیشترِ کارها را می‌گذاشتم برای بعد. عجله نمی‌کردم و چون تنبلم، با خیال راحت کارهایی که می‌خواهم انجام بدهم را* بعداً انجام می‌دادم. بعداً به جاهایی که دوست دارم بروم می‌رفتم. بعداً ورزش می‌کردم. بعداً کتاب‌هایی که دوست دارم بخوانم و فیلم‌هایی که دوست دارم ببینم را* می‌خواندم و می‌دیدم. بعداً به آن‌هایی که دوستشان دارم سر می‌زدم. بعداً خبری از دوستانی که مدت‌هاست از آن‌ها بی‌خبرم می‌گرفتم. بعداً بابت اشتباهاتم معذرت می‌خواستم و بعداً اشتباهات بقیه را می‌بخشیدم. بعداً می‌دویدم. بعداً یک شب رفقا را به یک چلوکباب عالی دعوت می‌کردم. بعداً سه روز لش می‌کردم و هیچ کاری نمی‌کردم. بعداً سیگار را ترک می‌کردم. بعداً می‌رفتم قلۀ توچال. بعداً مثنوی را می‌خواندم. بعداً طلوع خورشید را نگاه می‌کردم. بعداً چندنفری یک سفر باحال می‌رفتیم. بعداً همۀ کارها را می‌کردم، همۀ کارهایی که دلم می‌خواست را... ولی مرگ هست!» (سروش صحت)
★ مفعول، در فارسی، یا گروه (یک یا چند واژه) است یا جمله و پس از آن نیز معمولاً «را» می‌آید، مانند همین دو «را»یی که نشانه‌گذاری کرده‌ام و پس از مفعولی آمده‌اند که جمله است. بنابراین چیزی به نام «"را"ی بعد از فعل» نداریم و این عبارتِ من‌درآوردی، که سال‌هاست به‌واسطۀ‌ کتاب غلط ننویسیم لقلقۀ زبان ویراستاران و دغدغۀ جان ایشان شده‌، به‌کلی نادرست و ناممکن است.
چشم‌ داری تو به چشم خود نگر
منگر از چشم سفیهی بی‌خبر
گوش داری تو به گوش خود شنو
گوش گولان را چرا باشی گرو؟
بی ز تقلیدی، نظر را پیشه کن
هم برای عقل خود اندیشه کن (مولوی)
#ادبیات #دستورزبان
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

در این بیت، «سربه‌راه»* و «سربه‌هوا» و «چشم‌به‌راه» با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند. الگوی ساخت‌واژی‌شان واژه + «به» + واژه است (واژه‌های این الگو، مانند واژهٔ «سربه‌سر»، یکسان نیستند). ۶۰ مثال دیگر:
آتش‌به‌اختیار، آدم‌به‌دور، آرزوبه‌دل، آغازبه‌کار، آماده‌به‌خدمت، ابتدابه‌ساکن، اتکابه‌نفس، اعتمادبه‌نفس، انحراف‌به‌چپ، انحراف‌به‌راست، انگشت‌به‌دهان، پابه‌جا، پابه‌راه، پابه‌رکاب، پابه‌ماه، پابه‌مُهر، تابه‌حال، تفنگ‌به‌دوش، جون‌به‌سر، چراغ‌به‌دست، چماق‌به‌دست، حسرت‌به‌دل، حق‌به‌جانب، خانه‌به‌دوش، دست‌به‌آب، دست‌به‌جیب، دست‌به‌سینه، دست‌به‌عصا، دست‌به‌کار، دست‌به‌کمر، دست‌به‌گریبان،‌ دست‌به‌نقد، دست‌به‌یقه، دیگ‌به‌سر، روبه‌جلو، روبه‌راه، روبه‌قبله، روبه‌موت، زنده‌به‌گور، سربه‌زیر،‌ سربه‌مُهر، سیزده‌به‌در، شانه‌به‌سر، عاقبت‌به‌خیر، قریب‌به‌اتفاق، قریب‌به‌یقین، قلم‌به‌دست، قلم‌به‌مزد، گل‌به‌سر، گوش‌به‌راه، گوش‌به‌زنگ، گوش‌به‌فرمان، لَچَک‌به‌سر، معامله‌به‌مثل، مقابله‌به‌مثل، مقرون‌به‌صرفه، منحصربه‌فرد، نابه‌کار، نمک‌به‌حرام، یکی‌به‌دو.
★ به‌لحاظ وزن شعر، «سربه‌ره» درست است.
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

پایان داستان تنوین!
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

یک هشتگ مفید و پرنکته: #زنگ_املا.
سید محمد بصام
@Matnook_com

تفاوت «جزء» با «جزو» چیست؟
کدام درست است و چرا؟
#املا_رسم‌الخط #واژه‌شناسی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

تفاوت «جزء» با «جزو» چیست؟
کدام درست است و چرا؟
#املا_رسم‌الخط #واژه‌شناسی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

در دو سه کارگاه دیگر هم شرکت کرده بودم، ولی...

نظرات و نتایج شما:
@Matnook_01

«زغال» یا «ذغال»؟
واژه‌های دواملایی را چگونه بنویسیم؟
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com

«زغال» یا «ذغال»؟
واژه‌های دواملایی را چگونه بنویسیم؟
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com

شیوۀ نگارش «ـ‌ام، ـ‌ای، ـ‌است، ـ‌ایم، ـ‌اید، ـ‌اند» (۲)
(براساس ویراست پنجم شیوه‌نامۀ گروه متنوک)

در فارسی گفتاری و شکسته، رسم‌الخط فعل‌های ربطیِ «ـ‌ام، ـ‌ای، ـ‌است، ـ‌ایم، ـ‌اید، ـ‌اند» (مضارع اِخباری فعل «بودن») در پیوند با انواع واژه‌ها به شرح زیر است:
۱) واژه‌های پایا‌ن‌یافته به حروف پیوسته (مانند «ب» و «ه» و «یِ») و حروف جدا (مانند «د»):
- خوبم، خوبی، خوبه، خوبیم، خوبید/ خوبین*، خوبن
- متوجهم، متوجهی، متوجهه، متوجهیم، متوجهید/ متوجهین، متوجهن
- صاحب‌رأیم، صاحب‌رأیی، صاحب‌رأیه، صاحب‌رأییم، صاحب‌رأیید/ صاحب‌رأیین، صاحب‌رأیَن
- شادم، شادی، شاده، شادیم، شادید/ شادین، شادن
★ «خوبین» نسبت‌به «خوبید» صمیمانه‌تر و خودمانی‌تر است. تفاوت «ـ‌ین» با «ـ‌ید» در دیگر مثال‌ها نیز همین است.

۲) واژه‌های پایان‌یافته به همزه (مانند «مبدأ» و «جزء»):
- مبدأم، مبدئی، مبدئه، مبدئیم، مبدئید/ مبدئین، مبدأن
- جزئم، جزئی، جزئه، جزئیم، جزئید/ جزئین، جزئن

۳) واژه‌های پایان‌یافته به صدای e (های بیان حرکت):
ساده‌م، ساده‌ای، ساده‌س، ساده‌ایم، ساده‌اید/ ساده‌این، ساده‌ن

۴) واژه‌های پایان‌یافته به صدای ey:
راست‌پی‌ام، راست‌پی‌ای، راست‌پِیِه، راست‌پی‌ایم، راست‌پی‌اید/ راست‌پی‌این، راست‌پی‌ان

۵) واژه‌های پایان‌یافته به صدای i:
- کُره‌ای‌ام، کره‌ای‌ای، کره‌ایه، کره‌ای‌ایم، کره‌ای‌اید/ کره‌ای‌این، کره‌ای‌ان
- مانتویی‌ام، مانتویی‌ای، مانتوییه، مانتویی‌ایم، مانتویی‌اید/ مانتویی‌این، مانتویی‌ان
- ناجی‌ام، ناجی‌ای، ناجیه، ناجی‌ایم، ناجی‌اید/ ناجی‌این، ناجی‌ان

۶) واژه‌های پایان‌یافته به صدای o:
تواَم، تویی، توئه، توایم، (شما صاحبِ) مانتواید/ مانتواین*، تواَن
★ چون «تواید» و «تواین» بی‌معنی است، «مانتواید» و «مانتواین» آورده شد.

۷) واژه‌های پایان‌یافته به صدای ow:
تیزرواَم، تیزرویی، تیزروئه، تیزروایم، تیزرواید/ تیزرواین، تیزرو‌اَن

۸) واژه‌های پایان‌یافته به صدای u:
سخنگواَم، سخنگویی، سخنگوئه، سخنگوییم، سخنگویید/ سخنگویین، سخنگواَن

۹) واژه‌های پایان‌یافته به صدای â:
دانام، دانایی، دانائه/ داناس، داناییم، دانایید/ دانایین، دانان/ دانائن

۱۰)‌ واژه‌های پایان‌یافته به «یٰ» (مانند «کبریٰ»):
کبرام، کبرایی، کبرائه/ کبراس، کبراییم، کبرایید/ کبرایین، کبران/ کبرائن

این را هم ببینید: شیوۀ نگارش فعل‌های ربطی در فارسی رسمی و غیرشکسته.
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com

✍️نکاتی در این کارگاه آموختم که به هیچ وجه حتی در دانشگاه هم آموزش داده نشد!

🔰سجاد کاشی‌پور، از مشهد، کارشناسی زبان و ادبیات فارسی، از ویرایش‌آموزان کارگاه‌های متنوک
📣نظرات و نتایج شما: 👇
@Matnook_01

۳ اشکال، ۳ نکته!

۱) «چشم‌به‌راه» یک واژه است و کاملاً با نیم‌فاصله نوشته می‌شود. الگوی آن و ۶۰ نمونۀ دیگر: اینجا.

۲) کسرۀ واژۀ «غیرممکن» خفیف است و بی‌فاصله نوشته می‌شود. این دو ویدیو را حتماً ببینید:
- ۲ نکته دربارۀ «کسرۀ خفیف» که شاید ندانید!؛
- ۷ نکته دربارۀ «غیر» در ۷ دقیقه!.

۳) پیش از نام مترجم، باید بنویسیم «مترجم: ...»، نه «ترجمه: ...» یا «ترجمۀ: ...». بنابراین «مترجم: مجتبی نهانی» درست است. همچنین برای نویسنده یا ویراستار اثر باید بنویسیم «نویسنده: ...» یا «ویراستار: ...». توضیح بیشتر و تکمیلی: اینجا.
#تمرین_ویرایش #فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com
instagram.com/matnook_com