مسعود پزشکیان: در مدیریت تهران گیر کرده‌ایم [نه *کردیم].

یادآوری:
۱) ماضی نقلی، در گفتار غیررسمی، نزدیک به ماضی ساده تلفظ می‌شود. اما نباید آن را در نوشتار هم به‌صورت ماضی ساده بنویسیم. این اشتباهی است که بسیاری از نویسندگان و حتی ویراستاران مرتکب می‌شوند.
۲) ماضی نقلی رسمی و گفتاری به این صورت نوشته می‌شوند:
- ماضی نقلی رسمی: کرده‌ام، کرده‌ای، کرده‌است، کرده‌ایم، کرده‌اید، کرده‌اند؛
- ماضی نقلی گفتاری: کرده‌م، کردی، کرده‌، کردیم، کردید / کردین، کرده‌ن.
ببینید: گفتاری‌نویسی ماضی نقلی + ـ‌‌م، ـ‌‌ت، ـ‌‌ش، ـ‌‌مون، ـ‌‌تون، ـ‌‌شون.
#ویرایش_زبانی #گفتاری‌نویسی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

۱۶ واژهٔ مرکب «خط»دار!

کسرهٔ واژه‌های زیر به‌اصطلاح خفیف است؛ یعنی یک تکیهٔ اصلی دارند که بر روی هجای آخرشان قرار می‌گیرد (تکیه ویژگی آوایی هجایی است که با شدت بیشتری تلفظ می‌شود). واژه‌های دارای کسرهٔ خفیف معمولاً یک معنای واحد و مجازی دارند و اگر مثلاً پسوندی (مانند نشانهٔ جمع «-ها») به آن‌ها بیفزاییم، در پایانشان افزوده می‌شود، نه در میان آن‌ها: «خط‌ِمشی‌ها»، نه «خط‌های مشی». پس این واژه‌ها در خط کاملاً با نیم‌فاصله نوشته ‌می‌شوند:
- خطِ‌آهن
- خطِ‌ابرو
- خطِ‌اتو
- خطِ‌ترمز
- خطِ‌تیره
- خطِ‌چشم
- خطِ‌ریش
- خطِ‌فاصله
- خطِ‌فقر
- خطِ‌قرمز
- خطِ‌لب
- خطِ‌لوله
- خطِ‌مشی
- خطِ‌مقدّم
- خطِ‌واحد
- خطِ‌ویژه
ببینید: ۲ نکته دربارۀ «کسرۀ خفیف» که شاید ندانید!.
#دستورزبان #فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

۵ نکتۀ ویرایشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»، بهار ۱۳۹۸

یادآوری:
تا امروز، محتوای «دورۀ جامع ویرایش» را بیش از ۵۰٪ به‌روزرسانی کرده‌ایم و آن را یکجا همراه با جزوه ارائه می‌دهیم. «دورۀ جامع» را همیشه به‌روزرسانی می‌کنیم و تمام به‌روزرسانی‌ها و مطالب جدید را رایگان در اختیار ویرایش‌آموزان قرار می‌دهیم.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

چهارشنبه‌سوری

گذشته از آیین‌های گوناگونی که عوام برای چهارشنبهٔ آخر سال قائل بوده‌اند، دربارهٔ منشأ و نیز چگونگی نامگذاری این جشن اطلاع روشنی که مورد اتفاق همگان باشد در دست نیست. «سور» را در «چهارشنبه‌سوری» معمولاً به معنای «جشن و سرور» دانسته‌اند. اگر چهارشنبه‌سوری را جشنی کهن و متعلق به دوران پیش از اسلام بدانیم، با دو مشکل مواجه خواهیم بود؛ اول این‌که ایرانیانِ قبل از اسلام هفته نداشتند و هریک از روزهای ماه را به نامی می‌خواندند. دیگر این‌که بی‌احترامی به آتش و پریدن از روی آن با آیین زردشتیان سازگار نیست. ضمن آن‌که، در قدیم‌ترین اشاره به «شب‌ سوری» در قرن چهارم در تاریخ بخارای نَرشَخی سخنی از چهارشنبه نیست: «و چون امیر منصور بن نوح به مُلک بنشست، فرمود تا آن سرای را دیگر بار عمارت کردند و هرچه هلاک و ضایع شده بود، بهتر از آن به حاصل کردند. آنگاه امیر به سرای بنشست و هنوز سال تمام نشده بود که شب سوری، چنانکه عادت قدیم است، آتشی عظیم افروختند.»
با این حال، احتمال دارد چهارشنبه‌سوری صورت بازمانده‌ و‌ تحول‌یافته‌ای از یکی از جشن‌های رایج در ایران باستان بوده باشد، از جمله گاهنبارِ هَمَسْپَتْمَدَم و نیز جشن نزول فروهرها که شش روز پیش از فرارسیدن نوروز برگزار می‌شد یا حتی جشن سده که البته احتمال آن بسیار کمتر است. این فرض و‌ نظر نیز مطرح شده‌است که برافروختن آتش در این روز بازماندهٔ سنت اعلان سال نو با آتش‌افروزی بر بام‌هاست و پریدن از آتش، یادمان عبور سیاوش از آتش. از سوی دیگر، چون در برخی منابع از شومی روز چهارشنبه سخن رفته، ممکن است ابداع چهارشنبه‌سوری یا تحول آن به‌صورت کنونی در قرون اولیهٔ اسلامی رخ داده باشد. همچنین گفته شده‌است که چهارشنبه‌سوری به مناسبت بزرگداشت قیام مختار ثقفی به خونخواهی امام حسین در سال ۶۶ هجری در کوفه بوده‌است که در روز چهارشنبه‌ای آغاز شد و برای اعلان این قیام، یاران مختار بر پشت‌بام خانه‌های خود آتش افروختند.
در عین حال، ریشه‌ای غیرآیینی نیز می‌توان برای چهارشنبه‌سوری در نظر گرفت که نیازمند تأمل و بررسی است: برافروختن آتش ـ که کاربردهای بهداشتی و خاصیت گندزدایی داشته‌است ـ احتمالاً بخشی از برنامه‌های نظافت عمومیِ پیش از آغاز سال جدید بوده، به‌ویژه این‌که دور انداختن و شکستن کوزه‌های قدیمی و مصرف‌شده در طول سال نیز از رسوم رایج در چهارشنبه‌سوری بوده‌است.
در گذشته، رسم‌‌ورسومی در چهارشنبه‌سوری رواج داشته که برخی از آن‌ها امروزه کمرنگ شده یا به فراموشی سپرده شده‌است، از جمله:
- پلشت‌زدایی (خانه‌تکانی و نو کردن اثاث خانه)؛
- آتش‌افروزی (برای طلسم‌زدایی و شتاب بخشیدن به بازگشت خورشید و گرما در بهار به‌همراه پایکوبی)؛
- تفأل زدن (شعرخوانی و فال‌گوش‌نشینیِ دختران و زنان بر سر راه‌ها و پشت درِ خانه‌ها)؛
- کوز‌ه‌شکنی (برای دور کردن بلاهای سال و بازگشت تندرستی و شادی)؛
- بلاگردانی و برکت‌زایی (با پختن آش ابودَردا، کوکوی هفت‌سبزی، دود کردن اسفند، قاشق‌زنی، و ...).
امروزه در ایران چهارشنبه‌سوری معمولاً محدود است به فراهم آوردن بوته‌های خاروخاشاک یا توده‌های سوختنیِ دیگر که در شب چهارشنبهٔ آخر سال با آن‌ها آتش می‌افروزند و با شادی از روی آن می‌پرند. آتش‌افروزیِ ایرانیان از دیرباز گویا بدین منظور بوده‌است که اهریمنِ تاریکیِ شب و شومی چهارشنبه را با پرتو سرخ آتش از بین ببرند. عبارت «زردی من از تو، سرخی تو از من» به همین باور اشاره دارد.
(برگرفته از دانشنامۀ جهان اسلام، مدخل «چهارشنبه‌سوری»، با اندکی تلخیص و ویرایش)
#واژه‌شناسی #منهای_ویرایش
سید محمد بصام
@Matnook_com
https://news.1rj.ru/str/dirindirin/1781

🔺فریبا نوایی، از آمل، ارشد هوش مصنوعی، از ویراستاران مؤسسه

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

باشگاه کتابخوانی ویدان
جایی برای علاقه‌مندان به کتاب و یادگیری!

در ویدان، خلاصهٔ بهترین و تأثیرگذارترین کتاب‌های دنیا به اشتراک گذاشته می‌شود. 👇
t.me/+6CAZppUIIzYxYjM0
#کتاب_خوب_بخوانیم
سید محمد بصام
@Matnook_com

در وبگاه زیر می‌توانید هر ویدیویی را به‌آسانی بارگیری کنید (از پست و استوری اینستاگرام گرفته تا پینترست و یوتوب و توییتر). کافی است پیوند آن را کپی کنید و در آن بگذارید. هم می‌توانید ویدیو را با صدا و هم بدون صدا و هم فقط صدای آن را بارگیری کنید. همچنین می‌توانید از تنظیمات آن تعیین کنید که ویدیو با چه کیفیتی بارگیری شود. 👇
https://cobalt.tools/
#منهای_ویرایش
سید محمد بصام
@Matnook_com

آشنایی و روش کار با برنامۀ «ویراستیار»
برای ویرایش خودکار متن و اصلاح ایرادهای صوری
بخشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»، بهار ۱۳۹۸
مدرس: سید محمد بصام (بنیان‌گذار آموزش آنلاین ویرایش در ایران و مدیر گروه آموزشی متنوک)
@Matnook_FreeWorkshop

برنامۀ ویراستیار، نسخۀ ۳٫۵
برای ورد تا نسخۀ ۲۰۱۰، همراه با آموزش نصب

یادآوری:
پس از دانلود، فایل را با برنامۀ WinRAR و مانند آن از حالت فشرده درآورید و سپس آن را نصب کنید. این برنامه برای ورد تحت ویندوز است.
@Matnook_FreeWorkshop

برنامۀ ویراستیار، نسخۀ ۴ (بتا)
برای ورد ۲۰۱۰ به بعد، همراه با آموزش نصب

یادآوری:
پس از دانلود، فایل را با برنامۀ WinRAR و مانند آن از حالت فشرده درآورید و سپس آن را نصب کنید. این برنامه برای ورد تحت ویندوز است.
@Matnook_FreeWorkshop

نکته‌ای دربارۀ «حضور به هم رساندن»

در نامه‌های اداری یا دعوت‌نامه‌های رسمی، برای رعایت احترام و کوتاهی سخن، به‌جای فعل «حضور به هم رساندن» از «حضور یافتن» و «شرکت فرمودن» استفاده کنید. مثال: از جناب‌عالی / حضرت‌عالی / سرکار عالی دعوت می‌شود در جلسۀ هیئت‌مدیره حضور یابید / شرکت فرمایید.

یادآوری:
۱) «حاضر شدن» لزوماً جایگزین مناسبی نیست، چون معمولاً آن را مقام‌های بالاتر در خطاب به مقام‌های پایین‌تر استفاده می‌کنند. برای نمونه، قاضی دو طرف دعوا را فرامی‌خواند که در دادگاه حاضر شوند، ولی فلان استاد دانشگاه را دعوت می‌کنیم که در نشستی علمی حضور یابد. این یعنی اصل «مخاطب‌شناسی» در کاربرد واژه‌ها که یکی از مهم‌ترین اصول نگارش و ویرایش است.
۲) «جناب‌عالی» و «حضرت‌عالی» برای آقایان به کار می‌رود و «سرکار عالی» برای بانوان.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

شیوۀ نگارش «پیوست» در نامه‌های اداری

۱) اگر نامه‌ای پیوست دارد، فقط نباید در سربرگ بنویسیم «دارد» (مانند عکس شمارۀ ۴)، بلکه باید دقیقاً بنویسیم که چه چیزی به پیوست دارد (مانند عکس شمارۀ ۵) و حتی تعداد آن را هم مشخص کنیم. در متن نامه هم باید بنویسیم که پیوست دارد.
۲) اگر نامه‌ای پیوست ندارد، فقط باید در سربرگ بنویسیم «ندارد» (مانند عکس شمارۀ ۳). گذاشتن خط تیره یا نوشتن «صلوات» و جز این‌ها (مانند عکس شمارۀ ۱ و ۲) یا خالی گذاشتن جای آن اشتباه و خارج از عرف نامه‌نگاری اصولی است.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

۴ شیوه‌نامهٔ کاربردی برای اهل قلم
مطابق با آخرین ویراست شیوه‌نامهٔ گروه متنوک

- شیوهٔ نگارش ضمیرهای شخصی¹ در فارسی رسمی (۶ قاعده)
- شیوهٔ نگارش ضمیرهای شخصی در فارسی گفتاری (۸ قاعده)
- شیوۀ نگارش فعل‌های ربطی² در فارسی رسمی (۱۰ قاعده)
- شیوهٔ نگارش فعل‌های ربطی در فارسی گفتاری (۱۰ قاعده)

۱) ضمیرهای شخصی: ـ‌‌م، ـ‌‌ت، ـ‌‌ش، ـ‌‌مان، ـ‌‌تان، ـ‌‌‌شان
۲) فعل‌های ربطی: ـ‌ام، ـ‌ای، ـ‌است، ـ‌ایم، ـ‌اید، ـ‌اند
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

ساده‌نویسی چیست؟

هر متنی که فقط با یک بار خوانده شدن فهمیده شود «ساده» است. پس «ساده‌نویسی» یعنی «نوشتن متن به شیوه‌ای که آسان خوانده و بی‌درنگ فهمیده‌ شود، چه کوتاه باشد و چه بلند» (روشن است که ساده‌نویسی در برابر پیچیده‌نویسی قرار می‌گیرد، نه لزوماً درازنویسی). اینک نمونه‌ای از یک نامۀ اداری:

❌ ناویراسته:
مستدعی است که کلیۀ واحدهای زیرمجموعه و ادارات تابعه، پس از بذل توجه کامل به مفاد بخشنامۀ شمارۀ ۵/۷۲، مورخ ۱۴۰۳/۰۴/۲۲، که در این راستا صادر گردیده‌است، نسبت‌به ارسال مستندات و گزارش‌های مالی مرتبط با پروژه‌های اجراشده در حوزۀ وظایف ذاتی خود، حداکثر تا پایان هفتۀ جاری به دبیرخانۀ مرکزی اقدام لازم و مقتضی را به عمل آورند.

✅ ویراسته:
خواهشمند است واحدهای زیرمجموعه و ادارات وابسته، طبق بخشنامۀ شمارۀ ۵/۷۲، به تاریخ ۱۴۰۳/۰۴/۲۲، مستندات و گزارش‌های مالی پروژه‌های خود را حداکثر تا پایان هفتۀ جاری به دبیرخانۀ مرکزی ارسال کنند.

🗝 فهرست گام‌به‌گام ویرایش:
۱) «مستدعی است که» به «خواهشمند است»: جایگزینی عبارت قدیمی با عبارتی رایج‌تر و رسمی‌تر برای درخواست.
۲) حذف «کلیه»: این واژه در اینجا زائد بود و چیزی به معنا اضافه نمی‌کرد.
۳) «ادارات تابعه» به «ادارات وابسته»: جایگزینی واژه با معادل مفهوم‌تر و فارسی‌.
۴) خلاصه‌سازی عبارت ارجاع به بخشنامه: طولانی‌ترین بخش حشو یعنی «بذل توجه کامل به مفاد ... که در این راستا صادر گردیده‌است» به «مطابق بخشنامه ...» تبدیل شد تا مبنای درخواست به‌کوتاهی بیان شود.
۵) حذف توضیحات زائد: عباراتی مانند «مرتبط با» و «در حوزۀ وظایف ذاتی خود» که معنای آن‌ها از خود جمله برداشت می‌شد، حذف شدند.
۶) تبدیل عبارت فعلی حشوآمیز به فعل مستقیم و کوتاه: «نسبت به ارسال ... اقدام لازم و مقتضی را به عمل آورند» به فعل ساده و مستقیمِ «ارسال کنند» تبدیل شد.

💡 یادآوری:
فرایند ویرایش و ساده‌سازی نشان می‌دهد چگونه می‌توان متنی ۵۸واژه‌ای را به ۳۱ واژه (تقریباً نصف) کاهش داد، بدون آسیب به معنا و محتوای اصلی. نسخۀ کوتاه‌ و ساده تأثیر بیشتری دارد، چون خواننده سریع‌تر به پیام اصلی می‌رسد. هدف از نوشتن هم همین است.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

«انگیزه» یا «هدف»؟

گاهی واژه‌های «انگیزه» و «هدف» به‌اشتباه به‌جای یکدیگر به کار می‌روند، درحالی‌که تفاوت آن‌ها روشن است:
«انگیزه» نیروی درونی و برخاسته از علاقه، نیاز یا باور شخصی است که فرد را به انجام کاری وامی‌دارد؛ یعنی پاسخ به این پرسش است: چرا این کار را انجام می‌دهم؟
در مقابل، «هدف» مقصد مشخصی در آینده است که فرد برای رسیدن به آن می‌کوشد؛ یعنی پاسخ به این پرسش است: به کجا می‌خواهم برسم یا چه چیزی می‌خواهم به دست آورم؟
به‌ بیان ساده:
انگیزه: دلیل انجام کار
هدف: مقصد یا نتیجۀ مطلوب

❌ نادرست: هدفم از نوشتن این کتاب علاقه‌ام به آموزش است.
🔍 چرا نادرست؟ چون «علاقه» انگیزه است، نه مقصد نهایی یا نتیجه.
✅ درست: انگیزه‌ام برای نوشتن این کتاب علاقه‌ام به آموزش است.

❌ نادرست: انگیزه‌اش برای شرکت در مسابقه کسب مقام اول بود.
🔍 چرا نادرست؟ چون «کسب مقام» نتیجه‌ای بیرونی است، نه نیروی محرک درونی.
✅ درست: هدفش از شرکت در مسابقه کسب مقام اول بود.
#واژه‌شناسی #ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com

«تدوین» یا «تألیف» یا «تصنیف»؟

✍️ تدوین: گردآوری و سازمان‌دهی منظم مطالب دیگران در قالبی نو و یکپارچه، بدون تحلیل یا نوآوری محتوایی (مانند مجموعه‌مقالات و کشکول‌ها).
💡 در تدوین، علاوه‌بر حفظ اصالت منابع، در محتوا دخل‌وتصرف نمی‌شود.

✍️ تألیف: بررسی و ترکیب منابع گوناگون همراه با تحلیل و بازنویسی و افزودن دیدگاه یا نتیجه‌گیری شخصی نویسنده (مانند پایان‌نامه‌‌ها و آثار علمی ـ پژوهشی).
💡 تألیف نیازمند درک عمیق موضوع و توانایی استدلال است.

✍️ تصنیف: خلق اثر با سبک و محتوای جدید و منحصربه‌فرد، مستقل از آثار پیشین و بدون وابستگی اساسی به آن‌ها (مانند گلستان سعدی یا آثار فلسفی نوآورانه).
💡 در تصنیف، زبان و ساختار اثر بیانگر خلاقیت و ابتکار نویسنده است.
#واژه‌شناسی
سید محمد بصام
@Matnook_com

📚 ۴ الگوی طلایی فشرده‌سازی پاراگراف
📌 ویژۀ نویسندگان، مترجمان، ویراستاران

✍️ در این فایل، چهار روش کاربردی به شما آموزش می‌دهیم که بتوانید جمله‌های زائد را حذف، جمله‌های پراکنده را یکپارچه و متن‌های پیچیده را ساده و روان کنید.

✍️ اگر اهل قلم هستید و به‌دنبال نگارش متنی موجز و اثرگذارید، این آموزش برای شماست.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com

چگونه تمام فاصله‌های اضافهٔ متن را فقط با یک دستور به یک فاصله تبدیل کنیم؟
#ورد
سید محمد بصام
@Matnook_com

فاصله‌گذاری نام‌های خانوادگی مرکب

ملاکِ فاصله‌گذاریِ نام‌های خانوادگیِ مرکب «تلفظ» است. اگر بخش‌های نام خانوادگی به هم اضافه شوند، بافاصله نوشته می‌شوند (مانند «حسینیِ شیرازی» و «محمدیِ گلپایگانیِ اَبیانه»). وگرنه، با نیم‌فاصله یا بی‌فاصله نوشته می‌شوند (مانند «احمدی‌مقدم» و «یزدان‌پناه» یا «رادمنش» و «مختارزاده»). پس:
❌ حسینی‌شیرازی، یزدان پناه
✅ حسینی شیرازی، یزدان‌پناه
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

۳ نکته دربارهٔ «بدین» و «بدان»

۱) «بدین» و «بدان» همان «به این» و «به آن» است، زیرا «بِد» (pad) در فارسی میانه (= دورۀ اشکانی و ساسانی) به معنای «به» بوده‌است. همچنین «بدو» (= «به او»).
۲) «بدین» و «بدان» بیشتر در متون ادبی و رسمی به کار می‌روند. بهتر است در فارسی معیار به‌جای آن‌ها از «به این» و «به آن» استفاده شود.
۳) «بدین» و «بدان» همواره با واژۀ پس از خود بافاصله نوشته می‌شوند: بدین‌ ترتیب، بدان سبب، بدین وسیله، و ... .
#واژه‌شناسی #فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

✍️ یک قاعدۀ فاصله‌گذاری ساده و کاربردی همراه با نکته‌ای دربارۀ «مبنی ‌بر» و «مبتنی ‌بر» که شاید ندانید!

💡 یادآوری:
«مبنی بر چیزی» یعنی «بناشده بر چیزی»؛ «بر پایۀ‌ چیزی». «مبنی بر» نسبت‌به «مبتنی بر» سابقه‌مندتر و پربسامدتر و دقیق‌تر است.
#متن‌آوا
سید محمد بصام
@Matnook_com