Difference between systematic and narravtive review.

1. تعریف کلی:
Systematic Review (مرور نظام‌مند)
یک نوع مرور ساختارمند و دقیق است که با روش علمی مشخص و قابل تکرار انجام می‌شود تا به یک سوال مشخص پژوهشی پاسخ دهد. منابع با معیارهای مشخص جست‌وجو، انتخاب، و تحلیل می‌شوند.

Narrative Review (مرور روایتی)
یک مرور کلی‌تر و انعطاف‌پذیرتر است که نویسنده بر اساس دانش و تجربه شخصی‌اش، منابع موجود را خلاصه و تفسیر می‌کند؛ معمولاً ساختار خاصی ندارد.


2. هدف:
Systematic Review
پاسخ به یک سؤال تحقیقاتی خاص با استفاده از شواهد موجود در منابع علمی با روشی استاندارد، قابل تکرار و شفاف. اغلب در مطالعات مبتنی بر شواهد (مثل پزشکی مبتنی بر شواهد) استفاده می‌شود.

Narrative Review
ارائه‌ی دید کلی درباره یک موضوع، نظریه، یا روند علمی و برای درک بهتر یک حوزه‌ی پژوهشی، تحلیل تفسیری و کشف الگوها یا تضادها در متون موجود کاربرد دارد.

3. تمرکز:
:Systematic Review
محدود به منابع با معیارهای ورود/خروج مشخص و اغلب فقط شامل مقالات با روش‌های علمی سخت‌گیرانه.

:Narrative Review
می‌تواند منابع متنوع‌تری را پوشش دهد (مقالات، تئوری‌ها، تجربه‌ها، و حتی آثار غیرداوری‌شده).


4. روش جستجوی منابع:
Systematic Review
جستجوی سیستماتیک و شفاف در پایگاه‌های داده، با معیارهای ورود و خروج مشخص.

Narrative Review:
جستجوی غیرسیستماتیک، معمولاً بدون ذکر کامل روش جستجو.

5. تحلیل داده‌ها:
Systematic Review
گاهی شامل متاآنالیز می‌شود (ترکیب آماری نتایج مطالعات مختلف).

Narrative Review
تحلیل کیفی، بدون تحلیل آماری دقیق.

6. قابلیت بازتولید (Reproducibility):
Systematic Review
قابل تکرار توسط پژوهشگران دیگر.

Narrative Review
به‌سختی قابل تکرار است چون روش مشخصی ندارد.



چرا این تفاوت مهم است؟
چون نوع مرور بر نتیجه‌گیری پژوهش، اعتبار علمی، و کاربرد عملی آن اثر می‌گذارد. انتخاب نوع مرور باید با هدف پژوهش متناسب باشد

نتیجه‌گیری :
هیچ‌یک از این دو روش برتری نسبت به دیگری ندارد؛ هر کدام برای هدف خاصی مناسب‌اند. پژوهشگران باید به‌درستی تشخیص دهند که کدام نوع مرور با سوال تحقیقاتی و زمینه علمی آن‌ها همخوانی دارد.


گردآورنده: مجتبی اسماعیلی

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

گام‌های اساسی در انجام یک مرور سیستماتیک

مرور سیستماتیک یک روش ساختارمند و جامع برای جمع‌آوری و ترکیب شواهد موجود در رابطه با یک پرسش مشخص پژوهشی است. برخلاف مرورهای سنتی یا روایتی، مرور سیستماتیک از روش‌شناسی شفاف و قابل تکرار استفاده می‌کند تا احتمال سوگیری را کاهش داده و نتایجی معتبر و قابل اطمینان برای تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد فراهم کند. این نوع از مرور به‌ویژه در پژوهش‌های بالینی، اجتماعی و سیاست‌گذاری اهمیت بالایی دارد، جایی که تصمیم‌گیری باید بر اساس بهترین شواهد موجود صورت گیرد.

گام‌های اصلی برای انجام یک مرور سیستماتیک :

۱. تعریف پرسش پژوهشی واضح و مشخص

پایه‌ریزی مرور سیستماتیک با یک پرسش دقیق و قابل پاسخ‌دهی آغاز می‌شود. برای مطالعات مداخله‌ای، ساختار PICO بسیار کاربردی است:
P – جمعیت مورد مطالعه (Population)
I – مداخله مورد نظر (Intervention)
C – گروه مقایسه یا کنترل (Comparison)
O – پیامد مورد نظر (Outcome)

مثال: در بیماران تحت عمل جراحی فتق اینگوینال، آیا نورکتومی ایلیواینگوینال (در مقایسه با حفظ عصب) باعث کاهش درد مزمن پس از عمل می‌شود؟ چنین پرسش‌هایی مسیر انتخاب مطالعات و استخراج داده را مشخص می‌کنند.

۲. تدوین پروتکل مرور
قبل از شروع جمع‌آوری داده‌ها، باید پروتکلی نوشته شود که شامل اهداف مطالعه، معیارهای ورود و خروج، روش‌های انتخاب مطالعه، استخراج داده‌ها و برنامه تحلیل باشد. ثبت این پروتکل در پایگاه‌هایی مانند PROSPERO باعث شفافیت بیشتر و پیشگیری از سوگیری می‌شود. پروتکل نقش کلیدی در پیشگیری از گزارش‌دهی انتخابی دارد.

۳. جستجوی جامع منابع
جستجوی گسترده و دقیق در پایگاه‌های اطلاعاتی مختلف مانند PubMed، EMBASE، Cochrane Library و Scopus برای شناسایی تمامی مطالعات مرتبط ضروری است. استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط، اصطلاحات موضوعی (مانند MeSH)، و ترکیب آن‌ها با عملگرهای منطقی (مانند AND و OR) توصیه می‌شود. همچنین جستجوی مواردی مثل پایان‌نامه‌ها، چکیده‌های کنفرانس و ثبت‌نامه‌های کارآزمایی بالینی اهمیت دارد.

۴. انتخاب مطالعات واجد شرایط
دو پژوهشگر به طور مستقل، ابتدا عنوان و چکیده مقالات را بر اساس معیارهای از پیش تعیین‌شده بررسی می‌کنند. سپس متن کامل مقالات مرتبط بررسی می‌شود. در صورت اختلاف نظر، شخص دیگری به‌عنوان داور تصمیم‌گیری می‌کند. استفاده از نمودار PRISMA برای گزارش روند انتخاب مطالعات رایج است.

۵. استخراج داده‌ها
با استفاده از فرم استاندارد، داده‌های کلیدی از مطالعات انتخاب‌شده استخراج می‌شود. اطلاعاتی نظیر:
_مشخصات مطالعه (نویسنده، سال، کشور)
_جمعیت مورد مطالعه و ویژگی‌های دموگرافیک
_نوع مداخله و مقایسه
_نتایج کلیدی و اندازه اثر

۶. ارزیابی کیفیت مطالعات (ریسک سوگیری)
ارزیابی کیفیت مطالعات وارد شده با استفاده از ابزارهای معتبر مانند Cochrane، ابزار ارزیابی سوگیری برای کارآزمایی‌های تصادفی انجام می‌شود.

۷. ترکیب داده‌ها (سنتز نتایج)
بسته به نوع داده‌ها، سنتز می‌تواند روایی یا کمی (مثل متاآنالیز) باشد. در متاآنالیز، داده‌ها با روش‌های آماری ترکیب می‌شوند و اندازه اثر کلی محاسبه می‌شود.

۸. تفسیر نتایج
نتایج مرور باید در چارچوب دانش موجود، کیفیت شواهد و محدودیت‌ها تفسیر شوند. پیامدهای عملی، بالینی یا سیاستی نتایج نیز باید مشخص شوند. نباید نتایج فراتر از کیفیت شواهد تفسیر شود.

۹. گزارش‌نویسی و انتشار
مرحله نهایی نوشتن مقاله مرور است که باید با استانداردهایی مانند PRISMA تطابق داشته باشد. این موارد شامل:
_چکیده و خلاصه ساختاریافته
_مقدمه و بیان مسئله
_روش‌ها (جستجو، انتخاب، ارزیابی)
_نتایج (جداول، نمودارهای جنگلی)
_بحث و نتیجه‌گیری
_منابع و ضمائم
اکثر مجلات معتبر و نهادهای علمی، پایبندی به چارچوب PRISMA را الزامی می‌دانند.

مرور سیستماتیک فرآیندی دقیق و مبتنی بر روش‌شناسی استاندارد است. از تعریف پرسش تا تحلیل و گزارش نهایی، تمامی مراحل باید با هدف شفافیت، تکرارپذیری و کاربرد بالینی انجام شوند. چه در ارزیابی مداخلات جراحی، مانند مرور نورکتومی، و چه در بررسی فناوری‌های نوین مانند واقعیت افزوده در آموزش، مرور سیستماتیک ابزاری کلیدی در تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد است.

گرداورنده: زهرا یونسی

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

🔸 چارچوب PICO چیست ؟ 

چارچوب PICO در ابتدا برای حوزه پزشکی توسعه یافت تا به تعیین بهترین روش درمان یا مداخله برای بیماران کمک کند.  در آموزش دانشجویان رشته‌های علوم بهداشتی درباره رویکرد مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Practice)، معمولاً اساتید و کتابداران از چارچوب PICO برای تدوین سوالات بالینی استفاده می‌کنند.  این چارچوب، اولین بار توسط ریچاردسون و همکاران پیشنهاد شد و همراه با دسته‌بندی‌های مرتبط با درمان، تشخیص، پیش‌آگهی و آسیب‌شناسی/اتیولوژی که توسط ساکت و همکاران مطرح شد، به دانشجویان کاردرمانی (OT) و فیزیوتراپی (PT) آموزش داده شده است.  با وجود چارچوب PICO، حداقل ۹ مدل مختلف دیگر برای تدوین سوالات بالینی در مطالعات علمی نیز پیشنهاد شده‌اند.

🔸 ویژگی های چارچوب PICO :

مدل PICO بدون شک پرکاربردترین مدل برای تدوین سوالات بالینی محسوب می‌شود. هدف از استفاده از PICO دارای سه جنبه اصلی است: 

تمرکز بر مهم‌ترین مسئله و نتیجه: این مدل، فرد پرسشگر را مجبور می‌کند تا بر مهم‌ترین دغدغه و نتیجه‌ای که بیمار یا مراجعه‌کننده در نظر دارد، تمرکز کند. 
کمک به جستجوی سیستماتیک و دیجیتالی: PICO فرایند جستجوی کامپیوتری را تسهیل کرده و به پرسشگر کمک می‌کند تا کلمات کلیدی مناسب را برای یافتن منابع علمی انتخاب کند. 
شفاف‌سازی عناصر اصلی تحقیق: این مدل به پرسشگر کمک می‌کند تا مشکل، مداخله درمانی و نتایج مرتبط با مراقبت ارائه‌شده به بیمار را به‌وضوح مشخص کند.

مدل PICO به‌طور گسترده به‌عنوان ابزاری برای ساختاردهی به سوالات پژوهشی بالینی در ارتباط با ترکیب شواهد علمی (مانند بررسی‌های سیستماتیک) استفاده می‌شود. 


🔸 اجزای چارچوب PICO :

در این چارچوب ، بخش جمعیت (Population=P) می‌تواند شامل ویژگی‌های مختلفی مانند سن، جنسیت، بیماری، علائم یا درمان فعلی باشد. 
بخش مداخله (I=Intervention) و مداخله مقایسه‌ای (Comparison Intervention=C) می‌توانند شامل تمامی انواع درمان‌ها باشند، مانند داروها، روش‌های درمانی، آزمایش‌ها، جراحی‌ها، مراقبت‌های معمول یا دارونما (placebo).  نتیجه (Outcome=O) همان تأثیر مشاهده‌شده است که در نتیجه مداخله یا مداخله مقایسه‌ای رخ می‌دهد. در حالت ایده‌آل، این نتیجه باید بهبود شاخص‌های بیماری یا پیامدهای درمانی باشد. 


🔸 چگونه با استفاده از این چارچوب یک سوال خوب تدوین کنیم ؟

تدوین یک سؤال پژوهشی بی‌نقص، هنری است که نیاز به مهارت و دقت دارد. از این رو راهکارهای زیر پیشنهاد می شود :

شفافیت و مشخص بودن: سؤال پژوهشی باید دقیق، متمرکز و واضح باشد و به‌طور دقیق مشخص کند که هدف تحقیق چیست. 

ارتباط موضوعی: سؤال پژوهشی باید یک مسئله مهم و مرتبط با زمینه تحقیق را بررسی کند و در چارچوب رشته یا موضوع موردنظر قرار گیرد. 

امکان‌پذیری: سؤال باید قابل تحقیق باشد و بتوان آن را در محدوده زمان، منابع موجود و داده‌های در دسترس بررسی کرد. 

اصالت و نوآوری: لزومی ندارد سؤال کاملاً جدید باشد، اما باید جنبه‌ای را بررسی کند که کمتر مطالعه شده یا دیدگاه تازه‌ای درباره یک موضوع موجود ارائه دهد. 

قابلیت اندازه‌گیری: سؤال پژوهشی باید قابل پاسخگویی باشد و بتوان نتایج قابل اندازه‌گیری و داده‌هایی که قابل تحلیل و تفسیر هستند را از آن استخراج کرد. 

اهمیت علمی: پاسخ به این سؤال باید به دانش موجود در این حوزه اضافه کند و بینش ارزشمندی به تحقیقات علمی ارائه دهد. 

جذابیت: یک سؤال پژوهشی خوب باید کنجکاوی و علاقه مخاطبان علمی یا جامعه پژوهشی را برانگیزد. 

ملاحظات اخلاقی: سؤال پژوهشی باید مطابق با اصول اخلاقی و استانداردهای تحقیقاتی باشد و از نظر اخلاقی قابل قبول باشد.

گردآورنده : رضا ایمانی

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

💠 استاندارد طلایی برای نوشتن مرورهای سیستماتیک و متاآنالیز : PRISMA

🔹 در دنیای علم امروز، که تصمیم‌گیری‌های بالینی باید بر پایه شواهد دقیق و قابل اتکا باشد، نگارش صحیح مرورهای سیستماتیک اهمیتی دوچندان یافته است. اما سؤال مهم اینجاست: چطور باید یک مرور سیستماتیک را استاندارد، دقیق و قابل‌قبول نوشت؟

🔹 پاسخ این سؤال، یک کلمه است: PRISMA
راهنمایی برای نگارش مرورهای سیستماتیک که مسیر پژوهش را حرفه‌ای‌تر و قابل اعتمادتر می‌کند.

🔹 عبارت PRISMA، مخفف Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses است، یعنی: موارد گزارش‌دهی ترجیحی برای مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها.

🔹 هدف این راهنما، ارتقاء شفافیت، دقت، و تکرارپذیری در گزارش‌دهی مرورهاست. استفاده از آن باعث می‌شود نتایج مرورها در سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری بالینی، و آموزش قابل اعتماد باشند.

🕰 تاریخچه PRISMA
🔹 نسخه‌ اول PRISMA، در سال 2009 منتشر شد تا به پژوهشگران در گزارش‌دهی صحیح مرورهای سیستماتیک کمک کند.

🔹 نسخه به‌روزشده PRISMA 2020، در مارس 2021 معرفی شد و با توجه به پیشرفت‌های روش‌شناختی در مطالعات مروری، جایگزین نسخه قبلی شد.

📋 چک‌لیست PRISMA 2020 چیست؟
🔹 نسخه ۲۰۲۰ شامل ۲۷ آیتم کلیدی است که نویسنده را از ابتدا تا انتهای نوشتن مرور سیستماتیک همراهی می‌کند. این موارد شامل:

✅ عنوان و چکیده ساخت‌یافته
✅ تعریف دقیق سؤال پژوهشی با چارچوب PICO
✅ شرح دقیق منابع و استراتژی جستجو
✅ نمودار جریان غربالگری مطالعات (Flow Diagram)
✅ ارزیابی ریسک سوگیری و کیفیت شواهد
✅ تحلیل داده‌ها، بررسی ناهمگنی، و متاآنالیز در صورت امکان

🛠 ابزارهای گسترش‌یافته PRISMA
🔹 برای موقعیت‌های خاص، نسخه‌های مکملی از PRISMA وجود دارد که عبارت‌اند از:
🔸 برای نگارش پروتکل مرور: PRISMA-P
🔸برای گزارش دقیق استراتژی جستجوی منابع: PRISMA-S
🔸برای مرورهای دامنه‌ای (Scoping Reviews): PRISMA-ScR
🔸 برای مرورهایی با داده‌های فردی (Individual Participant Data): PRISMA-IPD

در نهایت PRISMA 2020 راهنمایی کامل و استاندارد برای نگارش مرورهای سیستماتیک است که با هدف تقویت شفافیت، کاهش سوگیری و افزایش کیفیت پژوهش‌های مرور تدوین شده است. این راهنما نه تنها برای نویسندگان، بلکه برای ویراستاران، داوران و خوانندگان علمی نیز بسیار ارزشمند است.

گردآورنده: دکتر محمد مهدی قربانی

🔗لینک مقاله

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

پایگاه‌های داده پزشکی برای جستجوی هوشمندانه اسناد پزشکی:
اولین قدم شناسایی پایگاه‌های داده مرتبط و یادگیری نحوه کار با آنهاست. برخی از پایگاه‌های داده پزشکی عبارتند از:
• PubMed
• EMBASE
•Cochrane Library
• MEDLINE
در این متن به اصول اولیه و ابزارهای جستجو در PubMed پرداختیم.

•پاب مد:
پاب‌مد یک پایگاه داده علوم زیستی و پزشکی است که توسط مرکز ملی اطلاعات زیست‌فناوری( NCBI)، بخشی از کتابخانه ملی پزشکی، مدیریت می‌شود. پاب‌مد هلث(PubMed Health) یک منبع تخصصی ایجاد شده توسط NCBI است که به محققان و عموم مردم در ارزیابی شیوه‌های مؤثر مراقبت‌های بهداشتی کمک می‌کند.

•حسابهای کاربری:
پاب‌مد دارای چندین ویژگی قابل استفاده بدون نیاز به ایجاد حساب کاربری My NCBI است، از جمله فیلترها، دسترسی رایگان به برخی مقالات، و امکان ارسال استنادها. در صورت عدم ایجاد حساب، تاریخچه جستجو و فعالیت‌ها به مدت ۸ ساعت ذخیره می‌شوند.
ایجاد حساب کاربری My NCBI به کاربران، امکان می‌دهد «‌دسته‌بندی» برای سازماندهی استنادها ایجاد کنند. همچنین، ابزارهای پیشرفته جستجو با ایجاد حساب در دسترس کاربران قرار می‌گیرند.

•ابزارهای پیشرفته جستجو:

*Publication dates: تاریخ انتشار پژوهشها را تنظیم کرده ونتایج جستجو را باتوجه به این بازه مطابقت میدهد

*Text availability: جهت انتخاب مقالاتی که متن کامل در اختیار مخاطب میگذراند یا فقط چکیده

*Species: جامعه مورد مطالعه (انسان – حیوان - ...)؛ مطالعات زیادی از حیوانات استفاده میکنند پس اگر هدف شما مطالعات انسانی ست، بهتر است از این گزینه استفاده کنید

*Article (publication) type: نوع انتشار (کتاب – مقاله مروری - ...)

*language: جهت انتخاب زبان پژوهش- پاب مد مطالعاتی بالغ بر ۴۰ زبان را پوشش میدهد اما بازهم مقالات به هر زبانی باشند، چکیده انگلیسی خواهند داشت.

*Ages: سن افراد مورد مطالعه

*توجه بفرمایید در این فیلترها میتوانید چند گزینه را همزمان انتخاب کنید*

•نحوه سرچ موثر:
برای استفاده مؤثر از پاب‌مد، ابتدا پرسش پژوهشی خود را به‌وضوح تعریف کنید. سپس، یک استراتژی جستجو تدوین کنید که شامل شناسایی مفاهیم کلیدی، در نظر گرفتن اصطلاحات جایگزین، و تنظیم دقیق پارامترهایی مانند بازه‌های زمانی یا انواع مطالعات باشد. همچنین نام نویسندگان را نیز می‌توان بصورت اسم-فامیل یا معکوس جستجو کرد( مثلاً Robert Smith یا Smith Robert). اگر پاب‌مد نتواند یک اصطلاح جستجو را با MeSH، فهرست مجلات، نویسندگان یا پژوهشگران تطبیق دهد، واژه‌های جداگانه را در تمامی فیلدها جستجو کرده و آن‌ها را به‌طور خودکار با عملگر AND ترکیب می‌کند.
*منطق بولین* ابزاری قدرتمند برای اصلاح جستجوها و تعریف روابط بین اصطلاحات است:

- AND: تضمین می‌کند که نتایج جستجو حتما شامل تمام اصطلاحات مشخص‌شده باشد. اگر از عملگرهای بولین استفاده نشود، پاب‌مد به‌طور خودکار این بولین را بین اصطلاحات درج می‌کند
- OR: جستجو را گسترش داده و نتایجی را شامل می‌شود که حداقل یکی از اصطلاحات را داشته باشند. اگر یک اصطلاح ۱۰ مقاله داشته باشد و دیگری ۲۰ مقاله، استفاده از این بولین حدود ۳۰ مقاله را ارائه می‌دهد
- NOT: اصطلاحات ناخواسته را از جستجو حذف می‌کند. برای مثال، اگر بخواهید اطلاعاتی درباره‌ی تغذیه بازیکنان فوتبال آمریکایی جستجو کنید، می‌توانید از
Nutrition AND football NOT soccer
استفاده کنید.

•ذخیره و دسترسی مجدد به نتایج سرچ:
درنهایت پس از تعیین خط سرچ موثر و تنظیم ابزارهای سرچ، میتوان نتایج را ذخیره و دانلود کرد. کاربر کافیست جستجویی در متون انجام دهد و سپس روی لینک «ذخیره جستجو» که مستقیماً در زیر کادر جستجو قرار دارد، کلیک کند. پس از ایجاد یک جستجوی ذخیره شده، گزینه‌ای در صفحه اصلی My NCBI در دسترس است که در آن سیستم به طور خودکار جستجو را دوباره اجرا و به‌روزرسانی می‌کند و استنادهای جدید را به صورت ماهانه، هفتگی یا روزانه به یک ایمیل دلخواه ارسال می‌کند.

گردآورنده: مهسا نوری
🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

❇️فرآیند انتخاب مطالعه پایه(basic study selection process)❇️


فرآیند انتخاب مطالعه پایه یک مولفه حیاتی در انجام مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها در تحقیق است. این فرآیند به محققان کمک می‌کند تا مطالعات مرتبط با سوال تحقیق خاص خود را شناسایی، انتخاب و ارزیابی کنند و اطمینان حاصل کنند که نتایج قابل اعتماد و کاربردی هستند.

«مراحل فرآیند انتخاب مطالعه»

🔸1)شناسایی سوال تحقیق

تعریف واضح یک سوال تحقیق ضروری است زیرا کل فرآیند انتخاب را راهنمایی می‌کند. سوال تحقیق دامنه مرور و نوع مطالعاتی که در آن گنجانده خواهند شد را تعیین می‌کند.

🔹2) مرور تحقیقات گذشته

انجام یک مرور برای درک اینکه چه تحقیقاتی قبلاً در زمینه مورد نظر انجام شده، ضروری است. این مرحله به شناسایی شکاف‌های موجود در دانش و اطلاع‌رسانی در مورد جهت‌گیری مطالعه جدید کمک می‌کند.

♦️3)تعیین معیارهای ورود

معیارهای ورود مشخص می‌کنند که مطالعات باید چه ویژگی‌هایی را داشته باشند تا در مرور گنجانده شوند. این ویژگی‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
🟡جمعیت هدف (مانند گروه سنی، وضعیت سلامتی)
🔴نوع مداخله (مانند دارو، درمان)
🟢نتایج مورد نظر (مانند اثربخشی، عوارض جانبی)
🔶4)تنظیم معیارهای خروج

معیارهای خروج به محققان کمک می‌کند تا تعیین کنند که کدام مطالعات بر اساس عوامل خاصی گنجانده نشوند، مانند:
طراحی مطالعه (مانند حذف آزمایش‌های غیر تصادفی)
کیفیت مطالعه (مانند مطالعاتی با نقص‌های قابل توجه)

🔷5)استخراج داده‌ها
پس از انتخاب مطالعات، محققان باید داده‌های مرتبط را به طور سیستماتیک استخراج کنند. این شامل جمع‌آوری اطلاعاتی مانند اندازه نمونه، روش‌های استفاده شده، مداخلات آزمایش شده و یافته‌های کلیدی است.

⚠️چالش‌ها در فرآیند انتخاب

محققان معمولاً در طول فرآیند انتخاب با چندین چالش مواجه می‌شوند، از جمله:

«1»دشواری در پیدا کردن مطالعاتی که معیارهای تعیین شده را برآورده می‌کنند.
«2»ماهیت ذهنی در اعمال معیارهای ورود و خروج که می‌تواند منجر به ناهماهنگی‌هایی شود.
«3»تنوع در کیفیت و استانداردهای گزارش‌دهی مطالعات.

‼️نتیجه‌گیری‼️

فرآیند انتخاب مطالعه پایه برای اطمینان از اعتبار و قابلیت اعتماد یافته‌های تحقیق حائز اهمیت است. با پیروی از دستورالعمل‌های سیستماتیک و معیارهای واضح، محققان می‌توانند مرورهای جامع و مؤثری را انجام دهند که به طور قابل توجهی به حوزه خود کمک می‌کند.

گردآورنده:ساینا انتظاریان

منبع:
Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & The PRISMA Group. (2009). Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses: The PRISMA Statement. PLoS Med, 6(7), e1000097. DOI: 10.1371/journal.pmed.1000097



🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

📈اهمیت ارزیابی کیفیت در مطالعات(Quality assessment of studies)

📌چکیده:

مرورهای سیستماتیک و فراتحلیل‌ها ابزارهای مهمی برای تجمیع شواهد علمی و افزایش قدرت آماری مطالعات هستند. با این حال، ورود مطالعات با کیفیت پایین و دارای سوگیری می‌تواند نتایج را گمراه‌کننده کند. ارزیابی کیفیت مطالعات به پژوهشگران امکان شناسایی مطالعات ضعیف، افزایش درجه اطمینان نتایج و بهبود شفافیت مرورهای سیستماتیک را می‌دهد. این مقاله اهمیت ارزیابی کیفیت را بررسی کرده و به معرفی ابزارهای استاندارد مانند RoB 2 می‌پردازد.

📌مقدمه:

در پژوهش‌های علمی، مرورهای سیستماتیک و فراتحلیل‌ها به منظور جمع‌آوری، ارزیابی و تجمیع نتایج مطالعات متعدد انجام می‌شوند. با این حال، اگر این مرورها شامل مطالعات با کیفیت پایین باشند، اعتبار نتایج کاهش یافته و می‌تواند موجب گمراهی تصمیم‌گیرندگان شود. بنابراین، ارزیابی کیفیت مطالعات یکی از مراحل کلیدی در انجام مرورهای سیستماتیک است که به افزایش اعتبار و صحت نتایج کمک می‌کند.

📍اهمیت ارزیابی کیفیت:

ارزیابی کیفیت مطالعات پژوهشی به پژوهشگران این امکان را می‌دهد که مطالعات ضعیف را شناسایی کرده و در تحلیل حساسیت آن‌ها را حذف کنند. این فرآیند همچنین باعث افزایش درجه اطمینان به نتایج و بهبود شفافیت و قابلیت تکرار مرورهای سیستماتیک می‌شود. به عبارت دیگر، ارزیابی کیفیت به ارتقای کیفیت طراحی مطالعات در آینده نیز کمک می‌کند.

📌ابزارهای ارزیابی کیفیت:

ابزارهای مختلفی برای ارزیابی کیفیت مطالعات وجود دارد که از جمله معتبرترین آن‌ها ابزار RoB 2 است. این ابزار که توسط تیم کوکران توسعه یافته، بر روی ارزیابی ریسک سوگیری در مطالعات تصادفی‌شده تمرکز دارد. RoB 2 با مجموعه‌ای از دامنه‌ها و سوالات سیگنال‌دهی، امکان قضاوت دقیق و ساختارمند درباره کیفیت مطالعات را فراهم می‌کند.

🔎بحث:

اجرای ارزیابی کیفیت نیازمند آموزش و تخصص کافی است و ممکن است زمان‌بر باشد، اما نتایج حاصل ارزش این سرمایه‌گذاری را دارد. علاوه بر این، ارزیابی کیفیت باید به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از کل فرآیند پژوهش علمی از مرحله طراحی تا گزارش نهایی در نظر گرفته شود. تاکید بر آموزش پژوهشگران در زمینه مفاهیم کیفیت و روش‌های ارزیابی، امری حیاتی برای بهبود کیفیت پژوهش‌هاست.

📝نتیجه‌گیری:

ارزیابی کیفیت مطالعات پژوهشی یک ضرورت در تحقیقات علمی است که نقش مهمی در صحت و اعتبار نتایج ایفا می‌کند. استفاده از ابزارهایی مانند RoB 2 و ادغام ارزیابی کیفیت در مرورهای سیستماتیک و فراتحلیل‌ها موجب افزایش اطمینان به یافته‌ها و بهبود تصمیم‌گیری‌های بالینی و علمی می‌شود.

📚منابع: cochrane's handbook

گردآرونده: فرناز صلح اندیش

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

مقدمه‌ای بر ارزیابی خطر سوگیری
(Introduction to risk of bias assessment)


ارزیابی خطر سوگیری (Risk of Bias) یکی از مراحل ضروری و حیاتی در مطالعات مرور سیستماتیک و متاآنالیز است. این ارزیابی به شناسایی منابع خطای سیستماتیک در مطالعات اولیه کمک کرده و در نتیجه، اطمینان از اعتبار و قابل‌ اتکابودن نتایج حاصل را فراهم می‌آورد.
ریسک سوگیری عبارت است از احتمال انحراف نتایج مطالعه از واقعیت به دلیل طراحی، اجرا، تجزیه ‌و راست‌سازی یا گزارش‌دهی نامناسب مطالعه این مفهوم با ابزارهای ارزیابی کیفیت (مانند checklist ها) تفاوت دارد، چرا که تمرکز اصلی آن بر سنجش اعتبار درونی (Internal Validity) بوده و هر حوزه بایاس را به‌ صورت جداگانه بررسی می‌کند.

اهمیت ارزیابی خطر سوگیری:
الف)تضمین شفافیت و قابلیت تکرار در تصمیم‌گیری‌ها
ب)کاهش تصمیم گیری‌های نادرست بر پایه شواهد مغشوش یا متعصب (bias)
۳)تقویت درجه همگنی و اعتبار نتایج نهایی مرور

-به منظور ارزیابی ریسک بایاس،ابزار هایی متناسب با نوع مطالعه ایجاد شده اند که برخی از ابزار و نوع مطالعات پیشنهادی و کاربردی برای هر کدام به شرح زیر است:
1)
نام ابزار:
Cochrane RoB tool and RoB2.0 tool
نوع مطالعه:
Randomized controlled trial
Diagnostic accuracy study
2)
نام ابزار:
ROBIS

نوع مطالعه:
Non-randomised interventional study



3)
نام ابزار:
Newcastle-OttawaScale(NOS)
نوع مطالعه:
Cohort study
Case-control study
4)
نام ابزار:
CASP checklist
نوع مطالعه:
Randomized controlled trial
Cohort study
Case-control study
Cross-sectional study
Diagnostic test study
Clinical prediction rule
Economic evaluation
Qualitative study
Systematic review
5)
نام ابزار:
JBI critical appraisal checklist

نوع مطالعه:
Randomized controlled trial
Non-randomized experimental study
Cohort study
Case-control study
Cross-sectional study
Prevalence data
Case reports
Economic evaluation
Qualitative study
Text and expert opinion papers
Systematic reviews and research syntheses

6)
نام ابزار:
PEDro scale

نوع مطالعه:
Randomized controlled trial
7)
نام ابزار:
IHE quality appraisal tool

نوع مطالعه:
Case-series (Interventional)
8)
نام ابزار:
AXIS tool
نوع مطالعه:
Cross-sectional study


در ادامه به بررسی چند مورد از رایج ترین انواع ابزار های ارزیابی ریسک بایاس می پردازیم:
Cochrane- RoB 2
ارزیابی ریسک بایاس در رویکرد Cochrane یکی از رایج‌ترین و معتبرترین روش‌ها برای بررسی کیفیت مطالعات اولیه، به‌ویژه مطالعات کارآزمایی تصادفی‌شده (RCTs) است که در سال 2008 معرفی شد. این ارزیابی در قالب ابزارهایی مانند RoB 1 (نسخه قدیمی) و RoB 2 (نسخه به‌روز) ارائه شده است.
RoB 2 نسخه بروز تر و اصلاح شده Cochrane است که بر پایه مشاوره‌های گسترده درون و بیرون Cochrane ،انجام آزمایش‌های اولیه متعدد، و ادغام بازخوردهای مبتنی بر تجربه کاربران طراحی شده است.
ارزیابی‌های ابزار RoB 2 به خطر سوگیری در یک برآورد منفرد از اثر مداخله برای یک پیامد یا نقطه پایانی خاص مربوط می‌شوند، نه برای کل کارآزمایی بالینی.
ابزار RoB 2 در قالب پنج حوزه سوگیری (bias domains) سازمان‌دهی شده است. این حوزه‌ها با هدف پوشش تمامی سازوکارهای مهمی که می‌توانند منجر به ورود سوگیری در نتایج یک کارآزمایی شوند، انتخاب شده‌اند؛ این انتخاب بر مبنای ترکیبی از شواهد تجربی و ملاحظات نظری صورت گرفته است.که 5 حوزه ذکر شده عبارت اند از:
1.سوگیری ناشی از فرآیند تصادفی‌سازی (Randomisation Process)
2. سوگیری ناشی از انحراف از مداخلات موردنظر (Intended Interventions)
3. سوگیری ناشی از داده‌های گمشده‌ی پیامد (Missing Outcome Data)
4. سوگیری در اندازه‌گیری پیامد (Measurement of the Outcome)
5. سوگیری در انتخاب نتیجه‌ی گزارش‌شده (Selection of the Reported Result)
در RoB 2، داوری‌ها در مورد میزان خطر سوگیری بر اساس پاسخ به پرسش‌های راهنما و با استفاده از الگوریتم‌های مشخص به دست می‌آیند.که در نهایت نتیجه ی پایانی به صورت بدین صورت گزارش می شود:
✅ Low risk
⚠️ Some concerns
❌ High risk
ابزار RoB 2 برای کارآزمایی تصادفی انفرادی،گروه های موازی و تصادفی خوشه ای در سایت https://www.riskof bias.info/welcome/rob-2-0-tool قابل دسترس است.
ابزار RoB 2 می تواند به پژوهشگران در مطالعات مروری سیستماتیک و کارآزمایی بالینی کمک کند تا به قابل اعتماد ترین یافته های ممکن دست یابند.

ROBIS
ارزیابی ریسک بایاس در مرورهای سیستماتیک با ابزار ROBIS (Risk Of Bias In Systematic Reviews) انجام می‌شود. این ابزار به‌طور خاص برای بررسی کیفیت روش‌شناختی مرورهای سیستماتیک (نه مطالعات اولیه مثل RCT) طراحی و در سال 2016 معرفی شده است.
ساختار ابزار ROBIS به طور کلی 3 مرحله اصلی دارد که شامل:
1) ارزیابی ارتباط (اختیاری) (assess relevance)
2) شناسایی نگرانی‌ها در مورد فرآیند مرور(identify concerns with the review process)

این مرحله شامل ۴ دامنه اصلی است،که هرکدام با چند سؤال سیگنالی (signal questions) بیان می شوند:
1. Study eligibility criteria (آیا معیارهای ورود/خروج مشخص و درست تعریف شده‌اند؟)
2. Identification and selection of studies (آیا جستجوی مطالعات جامع و بدون سوگیری بوده؟)
3. Data collection and study appraisal (آیا داده‌ها دقیق استخراج شده‌اند و ارزیابی کیفیت به‌درستی انجام شده؟)
4. Synthesis and findings (آیا تحلیل‌ها درست انجام شده و نتایج به‌درستی تفسیر شده‌اند؟)

پاسخ‌ها به هر سؤال بالا به صورت زیر می باشد:
✅Yes / ❌ No / ⚠️ Unclear / ✳️ Probably Yes / ✖️ Probably No

3) قضاوت در مورد خطر سوگیری(judge risk of bias)

بر اساس اطلاعات مراحل قبل، در این فاز تصمیم‌گیری نهایی انجام می‌شود:
Low risk of bias🟢
High risk of bias🔴
Unclear⚪️

ابزار ROBIS و اسناد راهنما در وب سایت ROBIS((www.robis-tool.info قابل دسترس است.
به طور کلی ابزار ROBIS اولین ابزار توسعه یافته دقیقی ست که به طور خاص برای ارزیابی حطر سوگیری در مرور های سیستماتیک طراحی شده و قابل استفاده می باشد.

Newcastle–Ottawa Scale (NOS)
ابزار NOS حاصل همکاری مداوم بین دانشگاه‌های نیوکاسل، استرالیا و اتاوا، کانادا است. در میان تمام ابزارهای موجود برای مطالعات کوهورت و مورد-شاهدی، NOS رایج‌ترین ابزار مورد استفاده در حال حاضر است که امکان اصلاح آن بر اساس یک موضوع خاص را نیز فراهم می‌کند.

ساختار ابزار NOS به طور کلی 3 حیطه اصلی دارد و بر اساس آنها امتیاز بندی انجام می شود که شامل موارد زیر است:

1)انتخاب (Selection) – حداکثر ۴ امتیاز (ستاره)

بررسی می‌کند که چگونه شرکت‌کنندگان انتخاب شده‌اند و آیا این انتخاب به نحوی بوده که خطر سوگیری را کاهش دهد یا خیر.

2. مقایسه‌پذیری (Comparability) – حداکثر ۲ امتیاز

بررسی می‌کند که آیا گروه‌ها از لحاظ عوامل مخدوش‌کننده (confounders) قابل مقایسه هستند یا خیر. این قسمت نشان می‌دهد که پژوهش تا چه حد در کنترل این عوامل موفق بوده است (برای مثال از طریق تطابق یا تحلیل آماری چند متغیره).

3. بررسی پیامد یا مواجهه (Outcome or Exposure) – حداکثر ۳ امتیاز

این بخش به قابلیت اعتماد روش‌های جمع‌آوری داده و میزان از دست رفتن اطلاعات (loss to follow-up) توجه دارد.
در مطالعات Cohort، این بخش پیامدها و نحوه پیگیری آن‌ها را ارزیابی می‌کند.
در مطالعات Case-Control، چگونگی اندازه‌گیری مواجهه بررسی می‌شود.


روش امتیاز دهی در ابزار NOS:
امتیاز دهی در ابزار NOS اینگونه است که در صورت رعایت شدن هر معیار یک امتیاز(ستاره) دریافت میکند.بنابراین حداکثر امتیاز کلی میتواند 9 ستاره باشد و امتیاز بالاتر به معنای کیفیت بالاتر مطالعه و خطر کمتر سوگیری می باشد.

به طور کلی NOS یکی از ابزارهای پرکاربرد برای ارزیابی کیفیت و خطر سوگیری در مطالعات مشاهده‌ای (Observational Studies) شامل مطالعات مورد-شاهدی (Case-Control) و مطالعات هم‌گروهی (Cohort) است.


ارزیابی کیفیت روش‌شناختی (خطر سوگیری) گامی حیاتی پیش از بهره‌برداری از نتایج مطالعات است و نقش اساسی در افزایش اعتبار و صحت مرورهای سیستمی دارد. برای دستیابی به این هدف در ابتدا باید تشخیص دقیق نوع مطالعه انجام شود و سپس باید از ابزار مناسب، پروتکل شفاف، و رویکردی نظام‌مند و مستند در تحلیل و گزارش بهره گیری کرد. این فرایند باید در تمام سطوح از تحلیل تا گزارش نهایی دیده شود تا هم شفافیت افزایش یابد و هم تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد تقویت شود.به‌طور خلاصه، تسلط جامع بر دانش مرتبط و انجام تمرین‌های عملی بیشتر، از الزامات پایه برای ارزیابی صحیح کیفیت روش‌شناختی مطالعات محسوب می‌شود.


🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers

فراتحلیل: یکپارچه‌سازی مطالعات پژوهشی

🔹 مقدمه

با افزایش حجم ادبیات پزشکی، پزشکان دائماً با چالش تفسیر و ترکیب حجم زیادی از اطلاعات جدید مواجه هستند. فراتحلیل یک روش آماری است که یافته‌های چندین مطالعه مرتبط با یک پرسش خاص را ترکیب می‌کند و برآورد دقیق‌تری از اندازه اثر ارائه می‌دهد.
با توجه به ماهیت حساس علوم پزشکی، ممکن است این سؤال مطرح شود که آیا فراتحلیل خطر نادیده گرفتن جزئیات مهم را به همراه دارد؟

🔹 محدودیت‌های فراتحلیل

فراتحلیل در معرض سوگیری انتشار قرار دارد. در این سیستم، هرچه یک موضوع بیشتر مورد مطالعه قرار گرفته باشد، نتایج آن بیشتر در ادبیات علمی نمایان می‌شود. اما موضوعات کمتر بررسی‌شده—با وجود اهمیت بالقوه بیشتر—ممکن است صرفاً به دلیل کمبود توجه پژوهشی کمتر دیده شوند.
عبارت "زباله وارد شود، زباله خارج می‌شود" یکی دیگر از محدودیت‌ها را نشان می‌دهد: اگر فراتحلیل شامل مطالعات بی‌کیفیت باشد، نتایج آن احتمالاً سوگیرانه یا گمراه‌کننده خواهد بود.
علاوه بر این، فراتحلیل اغلب نمی‌تواند ذهنیت پژوهشگران را کاملاً حذف کند، زیرا معمولاً بر اثرات اصلی تمرکز دارد و ممکن است جزئیات مطالعات فردی را نادیده بگیرد.

🔹 راهکارهای عملی

با وجود این محدودیت‌ها، چندین راهکار مؤثر برای بهبود اعتبار و کاربرد فراتحلیل‌ها وجود دارد. یکی از چارچوب‌های پرکاربرد GRADE است.

🔹GRADE چیست؟

GRADE مخفف "درجه‌بندی توصیه‌ها، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی"است. این روش یک رویکرد سیستماتیک در پزشکی مبتنی بر شواهد برای ارزیابی میزان قطعیت و قابلیت اعتماد شواهد، به‌ویژه در زمینه مرورهای سیستماتیک و فراتحلیل‌ها است.

🔹 مدیریت خطر سوگیری

بحث‌های مداومی در مورد این موضوع وجود دارد که آیا فراتحلیل‌ها باید فقط به مطالعات با ریسک پایین سوگیری محدود شوند یا خیر.
به جای حذف مطالعات با ریسک بالاتر، یک راهکار عملی‌تر دسته‌بندی مطالعات به سه گروه است:

- مطالعات با ریسک پایین سوگیری
- مطالعات با ریسک بالای سوگیری
- ترکیب همه مطالعات

این لایه‌بندی امکان مقایسه‌های واضح‌تر را فراهم می‌کند و به حفظ شفافیت تحلیل کمک می‌کند. اگر میزان سوگیری یک مطالعه نامشخص باشد، نباید آن را به‌عنوان ریسک پایین در نظر گرفت. در چنین مواردی، ارائه نتایج به‌صورت لایه‌بندی‌شده اعتبار یافته‌ها را افزایش می‌دهد.

🔹 ناسازگاری در GRADE

در سیستم GRADE، ناسازگاری به تفاوت‌های قابل‌توجه در نتایج مطالعات اشاره دارد.
وقتی یافته‌ها از نظر جهت یا اندازه اثر متفاوت باشند، اعتماد به برآورد کلی اثر کاهش می‌یابد و ممکن است کیفیت شواهد کاهش یابد.
شناسایی دلایل احتمالی ناسازگاری—مانند تفاوت در جمعیت‌های مورد مطالعه، مداخلات، یا روش‌های پژوهشی—برای دستیابی به نتایج معتبر ضروری است.

🔹 نتیجه‌گیری

در نهایت، ارزش فراتحلیل به میزان دقت و مناسب بودن اجرای آن بستگی دارد.
وقتی فراتحلیل بر اساس مطالعات با طراحی مناسب و ترجیحاً داده‌های فردی بیماران از کارآزمایی‌های بزرگ انجام شود، می‌تواند معتبرترین و قابل‌تعمیم‌ترین برآوردها را از اثرات درمانی ارائه دهد—هم برای جمعیت کلی و هم برای زیرگروه‌های بالینی مرتبط.

📚 منابع

- Higgins JPT. Incorporating ‘risk of bias’ assessments into meta-analyses.
- Lee YH. An overview of meta-analysis for clinicians. Korean J Intern Med. 2018;33(2):277–283. doi: 10.3904/kjim.2016.195
گردآورنده:فرشته فعال

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

❇️عنوان : بیان ساده نمودارهای فارست پلات
❇️(Forests plots explained simply )



🔶️نمودار فارست پلات (Forest plot) یک ابزار بصری برای خلاصه‌کردن نتایج مطالعات مختلف در متاآنالیز است. نمودار Forest Plot یکی از نمودارهای پرکاربرد در مطالعات مروری نظام‌مند (Systematic Review) و متاآنالیز است. این نمودار به ما کمک می‌کند تا نتایج چندین مطالعه مختلف را در یک تصویر ببینیم و بفهمیم که در کل، یک درمان یا مداخله مؤثر بوده یا نه.

✅نمودار Forest شامل چهار بخش است:

🔹1) نام یا شماره هر مطالعه

🔹2) اندازه اثر هر مطالعه (مثلاً نسبت شانس، میانگین تفاوت و...)

🔹3)بازه اطمینان (CI)

🔹4) گراف تصویری اندازه اثر به صورت مربع و خط


✅توضیحات بخش های اصلی :


🔸1) نام مطالعه یا کد آن :

معمولاً در ستون سمت چپ، نام نویسنده یا سال انتشار مطالعه آورده می‌شود.


🔸2) مقدار اثر (Effect Size):

عددی مانند Odds Ratio (OR)، Risk Ratio (RR) یا Mean Difference (MD) که نشان‌دهنده‌ی قدرت اثر مداخله است.


🔸3) بازه اطمینان (Confidence Interval) :

معمولاً بازه ۹۵٪ که محدوده‌ی دقیق‌بودن نتیجه را مشخص می‌کند.


🔸4. نمایش گرافیکی (Graph) :

با مربع‌ها، خطوط افقی و الماس نهایی؛ برای نمایش تصویری نتایج.
هر سطر مربوط به یک مطالعه است که شامل مقدار اثر و CI آن است.

🔺بخش چهارم در تفسیر نتایج اهمیت بسیار زیادی دارند.


✅توضیح بیشتر بخش نمایش گرافیکی:


🔺۱)خط افقی:

هر خط افقی نشان‌دهنده یک مطالعه است و بازه اطمینان (Confidence Interval) ۹۵٪ را نمایش می‌دهد. اگر خط از ۱ عبور کند → معنی‌دار نیست.

🔺۲) مربع روی خط :

مربع روی هر خط، نشان‌دهنده "اندازه اثر" آن مطالعه است. اندازه مربع، وزن مطالعه را نشان می‌دهد (مطالعات با حجم نمونه بالاتر، وزن بیشتری دارند).

🔺۳)خط عمود:

خط عمودی در مرکز نمودار معمولاً مقدار "بدون اثر" را نشان می‌دهد (مانند نسبت شانس = ۱). نشان‌دهنده نقطه‌ای است که هیچ تفاوتی بین گروه‌ها وجود ندارد (مثل OR=1).و به طور کلی خط عمودی به‌عنوان مرجع "بدون اثر" استفاده می‌شود‌.

🔺۴) الماس :

در انتهای نمودار، یک "الماس" وجود دارد که تخمین ترکیبی از اثر مطالعات مختلف را نمایش می‌دهد. مرکز الماس، مقدار اثر کلی و عرض آن بازه اطمینان ترکیبی را نشان می‌دهد. نتیجه کلی متاآنالیز است. اگر این هم از ۱ عبور کند، نتیجه کلی هم بی‌معنی است. الماس نهایی میانگین وزنی اندازه اثر مطالعات است. اگر بازه اطمینان این الماس، خط مرکزی را قطع نکند، نتیجه نهایی از نظر آماری معنی‌دار است. اگر الماس به سمت راست خط بی‌اثری است و بازه‌اش خط را قطع نمی‌کند، نشان‌دهنده اثر مثبت درمان است.اگر بازه CI الماس خط عمودی را قطع کند، یعنی نتیجه کلی معنی‌دار نیست. گاهی نمودار شامل تحلیل زیربخش‌ها (subgroups) هم هست که در آن برای هر گروه جداگانه الماس گذاشته می‌شود.


🔴نتیجه:

طبق توضیحات بالا و اجزای نمایش گرافیکی این نمودار کمک می‌کنه به تفسیر بهتر شواهد، اما همیشه باید نتیجه آماری رو با شرایط بالینی و سایر فاکتورها تلفیق کنیم.پس یادگیری نحوه خواندن و تفسیر نمودار های فارست پلات برای هر دانشجوی پزشکی و پژوهشگری ضروری است.


🔺گرد آورنده : آیدا محمودجانلو

🔺منبع:

1) Sedgwick P.
Meta-analyses: what is the forest plot?
BMJ. 2015 Apr 22;350:h1942.
DOI:10.1136/bmj.h1942
PMID: 25897088


2) Kuru R, Tolu S.
Forest plot in medicine and science: a simple illustration.
Turk J Emerg Med. 2022;22(2):132–135.
PMCID: PMC8956732


3) Sarkis-Onofre R, et al.
Meta-analyses in clinical dentistry: methods, interpretation, and reporting.
J Prosthet Dent. 2021 Mar;125(3):462–470.
DOI:10.1016/j.prosdent.2020.04.015
PMID: 32561360



🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

🆔 @Neurosurgery_association
🆔@Neuroresearchers
🌐neuro-surgery.info

#Heterogeneity_in_simple_terms

«ناهمگونی»
به هر نوع تفاوت یا تنوع بین مطالعاتی می‌گویند که در یک مرور نظام‌مند یا متاآنالیز گنجانده شده‌اند؛تفاوت‌هایی که از ویژگی‌های شرکت‌کنندگان، مداخلات، روش انجام مطالعه یا نتایج قابل اندازه‌گیری ناشی می‌شوند».
ممکن است مطالعات از نظر ویژگی‌های جمعیتی (مثل سن، شدت بیماری)، نوع یا شدت مداخله (مثل دوز دارو، مدت زمان درمان)، یا روش‌های اندازه‌گیری نتیجه،تفاوت داشته باشند.

همچنین در طرح پژوهش، کیفیت اجرا یا روش تحلیل داده‌ها هم متنوع باشند.

این تفاوت‌ها وقتی ناهمگونی آماری محسوب می‌شوند که جامعاً منجر به اختلاف معنادار در نتایج عددی بین مطالعات شوند.

🔺به زبان ساده تر:
ناهمگونی یعنی وقتی چند مطالعه روی موضوعی مشابه انجام می شوند،اما:

1. گروه افراد متفاوت هستند (جنسیت، سن، شدت بیماری)؛

2. درمان یا مداخله یکسان نیست (نوع، دوز، طول درمان فرق داره)؛

3. شیوه انجام تحقیق یا نحوه تحلیل داده‌ها متفاوت است؛
و در نهایت حتی نتایج آماری آن ها هم با هم فرق می‌کند،یعنی عدد ثابت و یکنواختی از همه مطالعات استخراج نمی‌شود.[1]

کاربرد ها:

🩺 1. در پزشکی: تأثیر دارو بر فشار خون

مثال: ۱۰ مطالعه بررسی کردند که دارو هایی مانند مانند مهارکننده‌های آنژیوتانسین (ACE inhibitors)، مسدودکننده‌های کانال کلسیم دیهیدروپیریدینی (dihydropyridine calcium channel blockers) و دیورتیک‌ها (thiazide diuretics) چه تاثیری بر فشار خون دارند.

دسته بندی گروه های مورد مطالعه:
1⃣:سالمندان(سن بالاتر از ۶۵)2⃣:افراد گروه سنی ۱۸ تا ۴۵ سال (جوانان)
1⃣:خانم ها 2⃣:آقایان

📌 نتیجه:
دارو در سالمندان بهتر جواب داده است ولی در جوان‌ها اثر قابل توجهی نداشته است.
⬅️ ناهمگونی کمک می‌کند تا بفهمیم:
برای چه گروهی این دارو واقعاً مفید است؟[2]
---

🧠 2. در روان‌شناسی: درمان اضطراب با CBT

مطالعات زیادی روی درمان اضطراب با CBT (رفتاردرمانی شناختی) انجام شده است.
دسته بندی گروه های مورد مطالعه:
1⃣:درمان آنلاین 2⃣:درمان حضوری
1⃣:جلسات هشت هفته ای 2⃣:جلسات دوازده هفته ای

📌 نتیجه:
درمان حضوری تاثیر بیشتری داشته است و تعداد جلسات هم تاثیر گذار بوده است.

⬅️ ناهمگونی نشان می‌دهد که:
نوع اجرا و زمان درمان بر اثرش تاثیر دارد.[3]
---

🥗 3. در تغذیه: تأثیر رژیم مدیترانه‌ای روی دیابت

مطالعات زیادی گفته اند رژیم مدیترانه‌ای (روغن زیتون، ماهی، سبزیجات) خطر دیابت نوع ۲ را کاهش می‌دهد.

دسته بندی گروه های مورد مطالعه:
1⃣:تحقیقات در آسیا 2⃣:تحقیقات در اروپا

📌 نتیجه:
تأثیر رژیم در کشورهای اروپایی بیشتر بوده؛ شاید به خاطر سبک زندگی کلی یا ژنتیک باشد.
⬅️ناهمگونی کمک می‌کند تا بفهمیم:
رژیم غذایی یکسان، همیشه و همه‌جا به یک شکل اثر نمی‌ گذارد[4]

---

🧪 4. در مطالعات آزمایشگاهی: اثر دمای محیط روی آزمایشات

مثال: چندین آزمایش برای بررسی اثر داروی Y روی سلول‌های بدن انجام شده است.

دسته بندی گروه های مورد مطالعه:
اما در بعضی آزمایشگاه‌ها:
1⃣دمای اتاق متفاوت بوده
2⃣زمان نگهداری سلول‌ها تفاوت داشته است
3⃣یا نوع سلول‌ها یکی نبوده

📌 نتیجه:
دارو در یک محیط اثر کرده، در یکی دیگه نه!
⬅️ ناهمگونی اینجا کمک می‌کند تا بفهمیم:
نتایج ممکنه به دلیل شرایط آزمایشگاه فرق کنن، نه خود دارو.[5]

---

👨‍🏫 5. در آموزش: تأثیر آموزش مجازی بر یادگیری دانش‌آموزان

مطالعات نشان داده اند آموزش مجازی در بعضی کشورها مؤثر بوده، در بعضی کشور ها خیر.

📌 دلیل:
1⃣تفاوت در سرعت اینترنت
2⃣امکانات خانه، یا سواد دیجیتال.

⬅️ناهمگونی نشان می دهد که:
موفقیت آموزش مجازی بستگی به شرایط محیطی و فنی داره.[6]

نکات قابل توجه به دست آمده از ناهمگونی:

🧠 نکته 1: تأثیر سن بر اثربخشی بخش‌های مختلف دارویی

بررسی ۷۰ کارآزمایی رندوم‌شده (حدود ۳۵۰٬۰۰۰ نفر، شامل ۲۰۰ هزار بیمار بالای ۶۵ سال) نشان داد همه کلاس‌های دارویی (دیورتیک‌ها، مهارکننده‌های ACE، ARB، مسدودکننده‌های کلسیم) تأثیر قابل توجهی در کاهش خطر عوارض قلبی داشتند.

تنها β‑بلاک‌کننده‌ها در افراد بالای ۶۵ کمتر مؤثر بودند.
📌 یعنی اگر زیر ۶۵ سال باشد، با β‑بلاکرها اثربخشی برابر با بقیه داروها دارد، اما با افزایش سن، نقش‌شان کاهش پیدا می‌کند.[7]

---

📉 نکته 2: کاهش ریسک نسبی با سن بیشتر، اما سود مطلق بیشتر

در یک متاآنالیز با داده‌های فرد به فرد (SoFL) از حدود ۳۶۰٬۰۰۰ نفر از سن ۲۱ تا ۱۰۵ سال:

کاهش ۵ mmHg فشار سیستولیک باعث کاهش نسبی ریسک رویداد قلبی در همه گروه‌ها شد، اما در افراد بالای ۸۵ سال نسبت کاهش کمتر بود (HR≈0.99).

اما کاهش مطلق در ریسک قلبی برای افراد مسن‌تر بیشتر بود, زیرا پایه ریسک‌شان بالاتر است.[8]

---

⚠️ نکته 3: ملاحظات ویژه برای گروه بالای ۷۵ سال

بر اساس یک متاآنالیز روی بزرگسالان ≥۶۰ سال: تأثیر شدید کنترل فشار (<۱۴۰ mmHg) ریسک سکته، نارسایی قلبی و مرگ را کاهش داد، اما ریسک نارسایی کلیوی افزایش یافت؛

این افزایش ریسک در گروه سنی ≥۷۵ سال معنی‌دار بود (p-interaction=0.02)  .
یعنی در سالمندان، باید حتما عملکرد کلیه بررسی شود.[9]

✅بلاکر ها در سالمندان کمتر موثر هستند پس ممکن است پزشک روش موثر تری را انتخاب کند
✅اثر دارو فشار خون شاید با افزایش سن کمتر شود، ولی چون سالمندان بیشتر در معرض خطرند، باز هم سود زیادی می‌برند.
✅در سالمندان، نباید فشار خون رو بیش از حد پایین آورد؛ چون ممکن است باعث آسیب کلیوی بشود.

REFERENCES:
1/2/3/4/ 5/6/7/8/9

گرد آورنده: دکتر کیانا کیانپور

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

ایران، نه یک کشور؛ که روایت بلند تاریخ جهان است.
صفحه به صفحه‌اش، فاتحانی آمدند… و در خاکش دفن شدند.
این خاک، پایان هر ارتشی‌ست که خیال تسخیرش را دارد.
در کنار هم، استوار و نترس بمانیم.
نه دلسوزی جز خودمان داریم،
نه پناهی جز همدیگر.

🆔@Neuroresearchers

سوگیری انتشار چیست؟
سوگیری انتشار زمانی رخ می‌دهد که مطالعاتی با نتایج مثبت یا معنادار (مثلاً «جراحی جدید مؤثر بود» یا «دارو تشنج را کاهش داد») بیشتر منتشر می‌شوند، در حالی که مطالعات با نتایج منفی یا غیرقطعی (مثلاً «جراحی اثری نداشت») کمتر دیده می‌شوند یا اصلاً منتشر نمی‌شوند. این موضوع می‌تواند درک ما از درمان‌های نوروسرجری و نورولوژی را تحریف کند.
🔺 به زبان ساده‌تر:
سوگیری انتشار یعنی:
مجلات و محققان نتایجی را منتشر می‌کنند که «جذاب» یا «معنادار» هستند.
نتایجی که «چیزی نشان نمی‌دهند» اغلب کنار گذاشته می‌شوند.
این باعث می‌شود فکر کنیم یک روش درمانی یا جراحی بهتر از واقعیت است!

کاربردها و مثال‌ها:
🧠 1. در نوروسرجری: جراحی تومور مغزی
مثال: ۱۵ مطالعه بررسی کردند که روش جراحی جدید برای تومورهای گلیوما مؤثر است یا خیر.
📌 دسته‌بندی:
1⃣ مطالعات با نتایج مثبت (بهبود بقای بیمار).
2⃣ مطالعات با نتایج منفی (بدون بهبود یا عوارض بیشتر).
📌 نتیجه: فقط ۱۰ مطالعه مثبت منتشر شدند، ۵ مطالعه منفی کنار رفتند.
⬅️ سوگیری انتشار باعث شد این روش جراحی بیش از حد موفق به نظر برسد.

🩺 2. در نورولوژی: داروهای ضدتشنج
مثال: مطالعات روی داروی جدید ضدتشنج برای صرع.
📌 دسته‌بندی:
1⃣ مطالعاتی که کاهش حملات صرع را نشان دادند.
2⃣ مطالعاتی که اثر کم یا عوارض جانبی را نشان دادند.
📌 نتیجه: نتایج مثبت بیشتر منتشر شدند، اما نتایج منفی کمتر گزارش شدند.
⬅️ سوگیری انتشار باعث شد داروی جدید مؤثرتر از واقعیت به نظر برسد.

🧪 3. در پژوهش‌های آزمایشگاهی: تحریک مغزی عمقی (DBS)
مثال: بررسی اثرات تحریک مغزی عمقی در مدل‌های حیوانی پارکینسون.
📌 دسته‌بندی:
1⃣ آزمایش‌هایی که بهبود علائم را نشان دادند.
2⃣ آزمایش‌هایی که اثر محدود یا عوارض را نشان دادند.
📌 نتیجه: فقط نتایج مثبت منتشر شدند، نتایج منفی کنار گذاشته شدند.
⬅️ سوگیری انتشار باعث شد DBS در آزمایش‌ها بیش از حد موفق به نظر برسد.

🩺 4. در نورولوژی بالینی: درمان سکته مغزی
مثال: بررسی اثر یک داروی جدید برای بهبود پس از سکته مغزی ایسکمیک.
📌 دسته‌بندی:
1⃣ مطالعاتی که بهبود عملکرد حرکتی را نشان دادند.
2⃣ مطالعاتی که هیچ بهبودی نشان ندادند.
📌 نتیجه: مطالعات مثبت بیشتر منتشر شدند، اما نتایج منفی کمتر دیده شدند.
⬅️ سوگیری انتشار باعث شد این دارو مؤثرتر از واقعیت به نظر برسد.

🧠 5. در نوروسرجری: جراحی صرع
مثال: بررسی نتایج جراحی لوب تمپورال برای صرع مقاوم به درمان.
📌 دسته‌بندی:
1⃣ مطالعاتی که کاهش کامل تشنج را نشان دادند.
2⃣ مطالعاتی که عوارض یا نتایج متوسط را گزارش کردند.
📌 نتیجه: نتایج مثبت بیشتر منتشر شدند، اما عوارض کمتر گزارش شدند.
⬅️ سوگیری انتشار باعث شد جراحی صرع کم‌خطرتر به نظر برسد.

نکات کلیدی درباره سوگیری انتشار در نوروسرجری و نورولوژی:
📉 نکته 1: تأثیر روی تصمیم‌گیری بالینی
مثال: اگر فقط مطالعات مثبت درباره یک روش جراحی منتشر شوند، جراحان ممکن است آن را بیش از حد استفاده کنند، بدون توجه به عوارض گزارش‌نشده.
⚠️ نکته 2: خطر برای بیماران
مثال: اگر نتایج منفی داروهای ضدتشنج منتشر نشوند، بیماران ممکن است دارویی با عوارض جانبی بالا دریافت کنند.
✅ نکته 3: راه‌حل چیست؟
ثبت همه مطالعات (مثبت و منفی) در پایگاه‌های داده مثل ClinicalTrials.gov.
استفاده از نمودار قیفی (funnel plot) برای شناسایی سوگیری.
تشویق مجلات نوروسرجری و نورولوژی به انتشار نتایج غیرمعنادار.

منبع:
Ioannidis, J. P. A. (2005). Why most published research findings are false. PLoS Medicine, 2(8), e124.

گردآورنده: دکتر نگین صفری دهنوی


🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

موضوع: Writing the methods section 🧪📝

بخش روش ها در یک مقاله پژوهشی یکی از مهم ترین بخش های یک مقاله پژوهشی است، زیرا اطلاعاتی در مورد
اعتبار مطالعه و اعتبار نتایج ارائه می دهد. شرح ناکافی روش ها به عنوان یکی از دلایل اصلی رد مقاله گزارش شده است. ❌📉

🔹 ساختار بخش روش ها:
ساختار بخش روش ها باید به صورت منطقی و به ترتیب زمانی جریان داشته باشد که شامل:

📌 طراحی مطالعه:
طراحی مطالعه بر اساس اهمیت بالینی آن رتبه بندی می شود. انواع مختلفی از طرح های مطالعه بر اساس اهمیت آنها از تأثیر زیاد تا تأثیر کم به شرح زیر وجود دارد.

۱) متاآنالیز: 📊
این نوعی مرور سیستماتیک با رویه آماری برای ترکیب داده های حاصل از مطالعات متعدد است.

۲) مرور سیستماتیک: 📚
این یک رویکرد روایی (بدون تجزیه و تحلیل آماری) است که نتایج مطالعات مراقبت های بهداشتی موجود (کارآزمایی های کنترل شده) را که با دقت طراحی شده اند، خلاصه می کند و سطح بالایی از شواهد را در مورد اثربخشی مداخلات مراقبت های بهداشتی ارائه می دهد.

۳) کارآزمایی تصادفی کنترل شده: 🧪⚖️
این یک کارآزمایی با طراحی تصادفی و کنترل شده است؛ اثرات درمان مورد مطالعه (مداخله) با اثرات درمان کنترل مقایسه می شود.

۴) مطالعات مشاهده ای: 👀
مطالعات مشاهده ای در دسته طرح های مطالعه تحلیلی قرار می گیرند و خود به زیرگروه های طرح های مطالعه مشاهده ای یا تجربی تقسیم می شوند. هدف مطالعات تحلیلی شناسایی و ارزیابی علل یا عوامل خطر بیماری ها یا رویدادهای مرتبط با سلامت است.
تفاوت بین طرح های مطالعه مشاهده ای و تجربی این است که در یک مطالعه مشاهده ای، محقق مداخله نمی کند و صرفاً «مشاهده» می کند و قدرت رابطه بین یک متغیر مواجهه و بیماری را ارزیابی می کند.
سه نوع مطالعه مشاهده ای شناخته شده است که شامل مطالعات کوهورت، مورد-شاهدی و مقطعی می شود.
در یک مطالعه کوهورت مشاهده ای، محقق یک گروه مورد نظر را که در معرض یک عامل خطر یا یک درمان قرار دارند شناسایی می کند و یک گروه کنترل با مواجهه متفاوت را انتخاب می کند. سپس این گروه ها به صورت آینده نگر پیگیری می شوند و پیامدهای بلندمدت مواجهه ها مقایسه می شوند.
آن ها به ویژه برای ارزیابی عوامل خطر بیماری، پیش آگهی، میزان بروز و یا نسبت خطر مرتبط هستند.

شرکت کنندگان:
ویژگی های جمعیت مورد مطالعه باید شرح داده شود. این شامل اطلاعات جمعیت شناختی اولیه و وضعیت سلامت عمومی می باشد.
معیارهای ورود به مطالعه برای نحوه شناسایی و انتخاب آزمودنی ها و همچنین دلایل حذف آنها باید به تفصیل شرح داده شود.
علاوه بر انسان ها، سوژه های تحقیقاتی ممکن است شامل حیوانات یا موجوداتی مانند سلول ها نیز باشند.
هنگامی که حیوانات مورد مطالعه قرار می گیرند، روش ها باید گونه، وزن، سن و جنس حیوانات را توصیف کنند.

⚙️ تجهیزات و سایر مواد:
تمام تجهیزات و سایر مواد مورد استفاده در مطالعه، از جمله دستگاه ها، لوازم جانبی مرتبط، داروها یا مواد شیمیایی را مشخص کنید.
در اولین اشاره به هر دستگاه، نام خاص آن، شماره مدل در صورت وجود و اطلاعات سازنده را ارائه دهید.
📷 استفاده از شکل ها می تواند وسیله ای مؤثر برای ارائه توصیف بصری از چیدمان تجهیزات باشد، به خصوص زمانی که اجزای زیادی در آن دخیل هستند. این امر همچنین می تواند به کاهش حجم متن و بهبود درک نحوه مونتاژ تجهیزات کمک کند.
🔧 آماده سازی تجهیزات یکی دیگر از ملاحظات بخش روش ها است و بایستی نحو کالیبراسیون تجهیزات شرح داده شود.
💊 علاوه بر تجهیزات، تمام داروها، مواد شیمیایی، گازها یا سایر موادی که به طور خاص برای مطالعه استفاده می شوند بایستی شناسایی شوند. جزئیات داروها و گازها باید شامل غلظت، دوز، دفعات و نحوه تجویز باشد. در مورد گازها نیز باید جریان مورد استفاده ذکر شود و مواد شیمیایی باید با ذکر نام و غلظت در صورت لزوم ذکر شوند.

📊 تحلیل داده ها:
تحلیل داده ها فرآیند استخراج اطلاعات از داده ها است. این فرآیند شامل مراحل متعددی از جمله ایجاد یک مجموعه داده، آماده سازی داده ها برای پردازش، اعمال مدل ها، شناسایی یافته های کلیدی و ایجاد گزارش ها است.
🎯 هدف از تحلیل داده ها، یافتن بینش های عملی است که می تواند در تصمیم گیری ها مؤثر باشد.
تحلیل داده ها می تواند شامل داده کاوی، تحلیل توصیفی و پیش بینی و تحلیل آماری باشد.

📜 تأیید اخلاقی:
این مهمترین بخش روش ها در هر مطالعه ای است.
تأیید هیئت بررسی نهادی (IRB) سندی بسیار مهم برای ادامه هر مطالعه ای است.
❗ عدم ارائه سند اصلی IRB، در صورت درخواست سردبیر مجله، منجر به عواقب جدی خواهد شد.

💡 نکته طلایی:
بخش Methods قلب مقاله شماست ‍ پس اگر درست نوشته نشود، کل پژوهش زیر سوال می رود. ⚠️

📚 منابع:
📎 منبع ۱
📎 منبع ۲
گردآورنده:دکتر پارمیدا مفاخری
🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

بیان صحیح محدودیت‌ها در پژوهش های علمی

محدودیت‌ها بخش جدایی‌ناپذیر هر پژوهش علمی هستند و آشکارسازی کامل و صادقانه آنها نقش اساسی در شفافیت و اعتبار نتایج تحقیق دارد. بحث بی‌طرفانه و روشن از محدودیت‌ها «جزئی اساسی از گفت‌وگوی علمی و پیشرفت در پژوهش» است؛ و عدم انعکاس درست محدودیت‌ها می‌تواند منجر به برداشت‌های نادرست از یافته‌ها و ایجاد بحران تکرارپذیری در علم شود.

به عنوان مثال، یک بررسی نشان داده‌‌است تنها ۱۷٪ مقالات حتی از واژه «محدودیت» استفاده کرده‌اند، هیچ‌یک از آنها تاثیر محدودیت‌ها بر نتایج خود را مورد بحث قرار نداده‌اند. از این‌رو، مسئولیت اخلاقی پژوهشگر را ایجاب می‌کند که تمام محدودیت‌های مهم مطالعه را بی‌کم‌وکاست گزارش دهد و چگونگی اثر آنها را توضیح دهد.

🔸 روش‌های مؤثر برای بیان محدودیت‌ها

✅ ذکر محدودیت‌ها در بخش Results؛ در پایان بخش نتایج محدودیت های اصلی ذکر شوند تا اهمیت و بازتاب منصفانه‌ای از محدودیت‌ها نشان داده شود.

✅ توضیح دقیق ماهیت و پیامد محدودیت؛ در بخش Discussion، هر محدودیت باید به صورت شفاف تشریح شود و توضیح داده شود که چگونه می‌تواند نتایج را تحت‌تاثیر قرار دهد. علاوه بر شرح محدودیت، پژوهشگر می‌تواند راهکار جایگزین و اقداماتی را که برای کاهش اثر آن اتخاذ شده است بیان کند. این کار، فهم دقیق‌تر خوانندگان از اثرات محدودیت‌ها را فراهم می‌کند.

✅ بحث درباره دامنه کاربرد نتایج (External Validity)؛ محدودیت‌ها را فقط به جنبه‌های داخلی مطالعه محدود نکنید، بلکه موانع تعمیم نتایج به شرایط دیگر را نیز بررسی کنید. به عنوان مثال، توضیح دهید که آیا نتایج در جمعیت‌ها یا شرایط متفاوت قابل تعمیم هستند یا خیر و چه عواملی ممکن است در پذیرش روش‌ها یا یافته‌ها در عمل تداخل ایجاد کنند.

✅ بیان نقاط قوت و پیشنهاد برای پژوهش‌های آینده؛ علاوه بر محدودیت‌ها، به دستاوردها و قوت‌های مطالعه اشاره کنید تا مخاطب بتواند نسبت ضعف‌ها به قوت‌ها را متوجه شود. همچنین پیشنهادهای مشخصی برای تحقیق‌های بعدی ارائه دهید که چگونه می‌توان محدودیت‌های فعلی را رفع یا کاهش داد.

✅ وجود یک بخش جداگانه تحت عنوان محدودیت‌ها یا Limitations در پایان مقالات؛ این باعث افزایش شفافیت و صداقت علمی می‌شود، و می‌تواند محل مناسبی برای بیان کامل و منظم تمامی محدودیت‌های مطالعه باشد.

🔸 پیامدهای نادیده گرفتن محدودیت‌ها

نادیده گرفتن یا کم‌اهمیت جلوه دادن محدودیت‌ها پیامدهای منفی متعددی دارد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که با افزایش تعداد محدودیت‌های یک مطالعه، اعتبار نتایج به طور معناداری کاهش می‌یابد. اگر محدودیت‌ها به درستی مطرح نشوند، نتایج اغراق‌آمیز پنداشته می‌شوند و ممکن است تصمیم‌گیری‌های پزشکی و سیاست‌گذاری‌های بعدی بر پایه داده‌های ضعیفی شکل گیرد. در نتیجه، بدون آگاهی از محدودیت‌های پژوهش، تکرار یافته‌ها توسط دیگران دشوار می‌شود و در کل «بحران تکرارناپذیری» در علم تشدید می‌گردد. علاوه بر این، فقدان شفافیت در محدودیت‌ها می‌تواند اعتبار علمی پژوهشگران را خدشه‌دار کند؛ زیرا اگر خواننده و داور احساس کند نویسنده از اشاره به محدودیت‌ها خودداری کرده است، این پرسش مطرح می‌شود که آیا آنها از ضعف‌های کار خود آگاه بوده‌اند یا خیر.

🔸 پیشنهاداتی برای نویسندگان و مجلات

▪️محدودیت‌های مهم پژوهش را به طور کامل و صادقانه گزارش کنند، و در توصیف هر محدودیت، اثرات و میزان تاثیر آن بر نتیجه را توضیح دهند و در صورت امکان راه‌حل‌های جایگزین یا جبرانی ارائه کنند. از دانش خود از موضوع استفاده کنند تا سوءتفاهم درباره محدودیت‌ها پیش نیاید. همچنین پیشنهادهایی برای پژوهش‌های بعدی بر اساس نقاط ضعف فعلی ارائه دهند تا نشان دهند محدودیت‌ها فرصتی برای بهبود تحقیقات آینده‌اند.

▪️درج بخش «محدودیت‌ها» در دستورالعمل نگارش مقالات الزامی شود تا پژوهشگران به این موضوع توجه کنند. در فرآیند داوری، ویرایشگرها و داوران باید بر جامعیت بحث محدودیت‌ها تاکید کنند؛ تحقیقات نشان می‌دهند که مراحل داوری علمی می‌توانند به طور معناداری تعداد و کیفیت بیان محدودیت‌ها را افزایش دهند. در تصمیمات نشر، ویرایشگران باید فقدان محدودیت‌ها را نقطه‌ ضعف مقاله بدانند و فرصت تکمیل آن را قبل از انتشار فراهم کنند. به علاوه، در صورت نیاز می‌توان اطلاعات تکمیلی (مثلاً پیوست الکترونیکی) برای شرح بیشتر محدودیت‌ها و توضیح نحوه مقابله با آنها در اختیار خواننده قرار داد.

گردآورنده: دکتر روزبه اسدی

منابع: [1] / [2] / [3] / [4] / [5] / [6]

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

#با_مقاله_درس_بخوانیم

بررسی ساختار یافته در مقابل بررسی گسترده

✅ تفاوت ها و کاربردهای بررسی‌ گسترده و بررسی ساختاریافته می تواند در انتخاب روش مناسب برای تحقیقات به پژوهشگران کمک کند.

⬅ بررسی ساختاریافته(systematic review )
بررسی سیستماتیک یک روش دقیق و ساختاریافته برای تحلیل شواهد علمی است که مراحل زیر را شامل می‌شود:
- جستجوی جامع در منابع علمی.
- ارزیابی کیفیت و قابلیت اطمینان مطالعات.
- استخراج و ترکیب داده‌ها برای پاسخ به یک سؤال خاص.
- ارائه‌ی راهکارهای عملی برای تصمیم‌گیری در حوزه‌ی پزشکی و سیاست‌گذاری.

⬅ موارد استفاده‌ی بررسی سیستماتیک:
1. کشف شواهد علمی جهانی.
2. تأیید یا رد شیوه‌های موجود در درمان.
3. شناسایی مسیرهای تحقیقات آینده.
4. بررسی تناقضات نتایج مطالعات.
5. تولید راهنمایی‌های عملی برای تصمیم‌گیری‌های پزشکی.

⬅ بررسی گسترده( Scoping Review )
این روش برای بررسی گسترده‌ی یک حوزه‌ی تحقیقاتی به کار می‌رود. برخلاف بررسی سیستماتیک که بر یک سؤال مشخص تمرکز دارد، این روش به شناخت کلی از یک زمینه کمک می‌کند.

⬅ موارد استفاده‌ی بررسی گسترده:
- تعیین انواع شواهد موجود در یک حوزه‌ی تحقیقاتی.
- روشن‌سازی مفاهیم و تعاریف کلیدی.
- بررسی روند تحقیقات در یک حوزه.
- شناسایی عوامل کلیدی مرتبط با یک موضوع.
- آماده‌سازی برای انجام بررسی سیستماتیک.
- تحلیل شکاف‌های علمی و کمبودهای‌ دانشی.

⬅ تفاوت ها
- بررسی گسترده برای شناسایی شکاف های پژوهشی ، تحلیل محتوای مطالعات و ایجاد چارچوب اولیه برای تحقیقات آینده به کار می‌رود.
- بررسی سیستماتیک رویکردی دقیق‌تر است و شامل ارزیابی انتقادی مطالعات، بررسی روش شناسی و ارائه تحلیل های قابل اعتماد می‌شود.
- بررسی گسترده می‌تواند مقدمه ای برای بررسی سیستماتیک باشد، زیرا به پژوهشگران کمک می‌کند تا سوالات پژوهشی و معیارهای ورود به بررسی سیستماتیک را تعیین کنند.
- بررسی سیستماتیک برای تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد در حوزه‌های علمی، به‌ویژه در پزشکی، کاربرد دارد.
- بررسی گسترده معمولاً برای شناسایی منابع موجود، تحلیل شکاف های دانش، تعریف مفاهیم و مدل ها، و ارزیابی روش های پژوهشی مفید است.

به طور کلی بررسی گسترده نباید جایگزین بررسی سیستماتیک شود، بلکه باید در شرایط مناسب انجام شود. همچنین پژوهشگران باید با دقت روش مناسب را انتخاب کنند تا نتایج علمی مفید و قابل اعتماد حاصل شود.

📚منابع:

Munn, Z., Peters, M. D. J., Stern, C., Tufanaru, C., McArthur, A.,  Aromataris, E. (2018). Systematic review or scoping review? Guidance for authors when choosing between a systematic or scoping review approach. *BMC Medical Research Methodology*, 18(1), 143.

Chrastina, J. (2019). Systematic review and (systematic) scoping review: Similarities or differences?

✍گردآورنده:طراوت واله

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

Clinical Trial Reviews overview
بررسی مرور های کارآزمایی های بالینی
🟢مقدمه:
مرور کارآزمایی‌های بالینی به فرآیندهای ارزیابی و نظارت کارآزمایی‌های بالینی گفته می‌شود که در جهت سنجش اعتبار این کارآزمایی‌ها از نظر علمی، اخلاقی و قانونی به کار گرفته می‌شود. این مرورها قبل، بعد و در حین انجام کارآزمایی بالینی انجام می‌شوند و کمیته‌های اخلاقی، آژانس‌های نظارتی و داوران همتا در این فرآیند‌ها درگیر هستند.
این مرورها، نقاط بازرسی حیاتی در توسعه و نظارت در تحقیقات پزشکی با حضور شرکت کنندگان انسانی هستند که برای ارزیابی کیفیت علمی طرح مطالعه، ملاحظات اخلاقی، انطباق مقررات با قوانین محلی و بین‌المللی، کیفیت انجام تحقیق از جمله یکپارچگی داده‌ها و انجام کارآزمایی و نظارت مداوم بر ایمنی در طول کارآزمایی و بعد از آن به کار می‌روند
از جمله اهداف این مرورها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. حفاظت از شرکت کنندگان و سوژه‌های انسانی
2. اطمینان از نتایج معتبر و قابل تکرار
3. ارتقای شفافیت و مسئولیت‌پذیری
4. جلوگیری از آسیب و تقلب
5. اطمینان از انطباق با عملکرد خوب بالینی (GCP) و استانداردهای قانونی
انواع مرورهای کارآزمایی های بالینی:
🔴مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها:
این مرورها، ابزارهای ضروری برای خلاصه کردن شواهد به طور دقیق و قابل اعتماد هستند و در موارد زیر بسیار سودمند هستند:
1. کمک به بروز ماندن پزشکان
2. ارائه شواهدی برای سیاستگذاران برای قضاوت در مورد ریسک‌ها، فواید و آسیب‌های ناشی از رفتارها و مداخلات کادر درمان
3. جمع‌آوری و خلاصه کردن تحقیقات مرتبط برای بیماران و مراقبان آنها
4. فراهم کردن یک نقطه شروع برای توسعه دهندگان راهنماهای عمل بالینی
5. فراهم کردن خلاصه ای از تحقیقات گذشته برای تامین کنندگان مالی که می‌خواهند از یک تحقیق جدید حمایت کنند
6. به ویراستاران کمک می‌کند تا در مورد شایستگی انتشار مطالعات جدید قضاوت کنند.
یک مرور سیستماتیک تلاش می‌کند تا تمام شواهد تجربی را که با معیارهای واجد شرایط بودن از پیش تعیین شده می‌خواند را جمع‌آوری کند تا به سوال مشخص مطالعه جواب دهد. به استفاده از تکنیک‌های آماری برای ادغام کردن و خلاصه کردن نتایج مطالعات وارد شده، متاآنالیز گفته می‌شود. تعداد زیادی از مرورهای سیستماتیک دارای متاآنالیز می‌باشند ولی نه همه آنها.
🔴مرورهای نظارتی و قانونی:
این مرورها با هدف بررسی انطباق کارآزمایی‌ها با قوانین ملی، قبل و در حین کارآزمایی انجام می‌شوند. این بررسی های نظارتی توسط مقامات نظارتی ملی مثل سازمان غذا و دارو(FDA)، آژانس دارویی اروپایی(EMA) و آژانس نظارتی دارو و محصولات بهداشتی (MHRA) در بریتانیا صورت می‌گیرند و بر ایمنی دارو، طراحی کارآزمایی، استانداردهای ساخت(GMP) و نظارت بر داده‌ها تمرکز دارد.
در ایالات متحده، حامیان مالی شرکت‌های دارویی یک درخواست برای طرح تحقیقی داروی جدید(IND) را قبل از شروع کارآزمایی بالینی مطابق قانون در اختیار سازمان غذا و دارو (FDA) قرار می‌دهد و این سازمان درخواست را در معمولا 30 روز مورد بررسی قرار می‌دهد تا اطمینان پیدا کند که ایمنی افراد تحقیق مورد نظر در معرض یک خطر غیر منطقی قرار نمی‌گیرد.
آژانس دارویی اروپایی (EMA) معادل FDA در اتحادیه اروپا می‌باشد، این آژانس از چند کمیته علمی تشکیل شده که وظیفه ارزیابی درخواست‌های شرکت‌های داروسازی را بر عهده دارند.
در بقیه نقاط دنیا، آژانس‌های نظارتی وظایف مشابهی را برعهده دارند، ولی ممکن است تحت قوانین محلی متفاوتی اداره شوند.
🔴مرورها و بررسی‌های اخلاقی:
این مرورها توسط کمیته‌های اخلاقی و کمیته بررسی اخلاقی (IRB)، قبل از شروع مطالعه و با هدف اطمینان از حفاظت حقوق، امنیت و رفاه شرکت ‌کنندگان انجام می‌شوند. این کمیته‌ها به طور ویژه‌ای روی گروه‌های آسیب پذیر مانند زندانی‌ها، کودکان، افراد محروم از نظر اقتصادی و آموزشی، بیماران بسیار بدحال و افراد با ناتوانی های ذهنی، تمرکز دارند.
بیشتر از 130 کشور و سازمان بین‌المللی، کمیته‌های مستقلی را برای تایید و یا رد تحقیقاتی که در آنها سوژه‌های انسانی وجود دارند، توسعه داده‌اند. کمیته بررسی اخلاقی (IRB)، هیئت بررسی اخلاقی(ERB)، کمیته‌های مستقل اخلاقی (IEC)، هیئت‌های اخلاق تحقیق (REC) از جمله نام‌های این کمیته‌های هستند.

کمیته بررسی اخلاقی تمامی پروتکول های کارآزمایی های بالینی‌ای را که درآن شرکت کنندگان انسانی درگیر هستند را بررسی می‌کند و مرجعیت تایید، رد و یا اعلام نیاز به تغییرات در پروتکول را دارد. این کمیته همچنین مسئولیت بازبینی تحقیقات در حال انجام را دارد تا اطمینان حاصل کند که سوژه‌های مطالعه در معرض خطر ناعادلانه قرار نگرفته‌اند و رضایت آگاهانه و غیر اجباری برای شرکت در مطالعه می‌دهند. آموزش و تربیت محققان در موسسه‌ای که در تحقیقات بالینی شرکت ‌می‌کنند نیز از وظایف این کمیته می‌باشد. اعضای این کمیته معمولا از طیف گسترده‌ای از افراد در رشته‌های علمی و جوامع خارج دانشگاهی که در آن تحقیقات انجام می‌شوند تشکیل می‌شود.
🔴مرورهای همتا یا داوری‌های همتا:
این داوری‌ها، توسط کمیته‌های علمی، مجله‌ها و یا اسپانسرهای تحقیقات برای ارزیابی دقت و ارتباط علمی، به طور معمول قبل از چاپ مقاله، انجام می‌شوند، و مقالات مورد بررسی و تغیر قرار می‌گیرند.
این فرآیند که توسط مجلات زیست پزشکی انجام می‌شود می‌تواند به دو روش عمده تقسیم شود:
1. رویکرد انتخابی یا select-in: این روش بیشتر توسط مجلات با تاثیر بالا به کار گرفته می‌شود که یک گروه کوچک از پیش‌نویس‌های ارسالی را با بیشترین ارتباط با خوانندگان خود و بیشترین اثر بالینی را انتخاب می‌کنند. در این روش، مجلات معمولا 90 درصد پیش‌نویس ها را رد می‌کنند، اما فرآیند بررسی معمولا به طور کامل و زمانبر انجام می‌شود.
2. رویکرد غربالگری یا screening-out: در این رویکرد تا زمانی که پیش‌نویس‌های ارسالی در محدوده مورد نظر مجله، از نظر استانداردهای اخلاقی و روش‌شناختی باشند، می‌توانند مورد تایید قرار بگیرند. این مجلات عموما سرعت بیشتری نسبت به گروه اول دارند و می‌توانند توسط سازمان‌هایی که به طورمکرر مطالعات تکراری یا روتین منتشر می‌کنند، مورد استفاده قرار بگیرند.
این موضوع به صورت جهانی پذیرفته شده است که روند داوری‌های همتا ناقص است، ولی هیچ جایگزین بهتری در حال حاضر وجود ندارد. از جمله معایب این پروسه می‌توان به این موارد اشاره کرد: کند، گران، زمانبر، عینی نبودن، مستعد سوگیری، خطا و تقلب. همچنین این روند ممکن است مطالبی را تولید کند که سطوح مناسبی از قابلیت اطمینان و ارتباط را نداشته باشد. همچنین این داوری توسط بازبینان از کشورهای با درآمد بالا بیشتر از کشورهای با درآمد پایین ارائه می‌شود که ممکن است پاسخ کمتر به کمبود بازپرداخت مالی را مطرح کند، با این وجود شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد داوری همتا، باعث افزایش کیفیت مقالات و مطالعات شده است.

1. A L, Dg A, J T, C M, Pc G, Jp I, et al. The PRISMA statement for reporting systematic reviews and meta-analyses of studies that evaluate health care interventions: explanation and elaboration. PLoS Med [Internet]. 2009 Jul 21 [cited 2025 Jun 22];6(7).
2. Miller E, Weightman MJ, Basu A, Amos A, Brakoulias V. An overview of the peer review process in biomedical sciences. Australas Psychiatry. 2024 Feb 8;32(3):247.
3. Yao B, Zhu L, Jiang Q, Xia HA. Safety monitoring in clinical trials. Pharmaceutics. 2013 Jan 17;5(1):94–106.
4. Capili B, Anastasi JK. Ethical Guidelines and the Institutional Review Board – An Introduction. Am J Nurs. 2024 Feb 22;124(3):50.

گردآورنده: دکتر علی اصغر بصیری

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |

#با_مقاله_درس_بخوانیم

چه زمان مرور سریع را انتخاب کنیم؟

چه زمان بررسی سریع لازم است: مرور سریع اغلب در موقعیت هایی که لازم به تصمیم گیری سریع می‌باشد، مورد استفاده قرار میگیرد مثلا در بخش های اورژانس، موقعیت های سیاسی و اجتماعی ناپایدار یا زمانی که مسئولین مراقبت بهداشت( اعم از پزشک، پرستار، ماما و… ) نیاز دارند که تصمیمی برای درمان بگیرند. این نوع مرور اغلب در شاخه های مراقبت بهداشتی و آموزشی مورد استقبال قرار می‌گیرند چون به مدارک و اطلاعات سریع و قابل استناد احتیاج هست.

بصورت بالقوه مرور سریع به اندازه بررسی سیستماتیک محکم و قابل استناد نیست.

☀️موقعیت هایی که برای مرور سریع مناسب هستند:
☀️تصمیم گیری سریع و اورژانسی:
زمانی که تصمیم باید سریع گرفته شود مانند بحران های بهداشت عمومی و یا شرایط ناپایدار سیاسی.

☀️محدودیت های زمان و منابع:
زمانی که بررسی سیستماتیک بصورت کامل ممکن نیست بدلیل محدودیت زمان، بودجه و پرسنل.

☀️اطلاع رسانی سیاسی یا عملکردی:
زمانی که هدایت لازم هست برای پیشرفت یا بروزرسانی راهبردها ، سیاست گذاری ها یا عملکردهای بالینی.

☀️شناسایی تفاوت های بزرگ در شواهد:
برای ارزیابی سریع آنچه شناخته شده است و مشخص کردن مناطقی که در آن تحقیقات بیشتری لازم است.

☀️موضوعات تحقیق های نوظهور:
برای دستیابی سریع به یافته های اولیه درمورد مطالب جدید که هنوز بررسی سیستماتیک و کامل مورد نیاز نیست.

☀️بروزرسانی بررسی‌های موجود:
برای ضمیمه کردن سریع شواهد جدید به مطالب بررسی های سیستماتیک موجود.

☀️چه زمانی مرور سریع مناسب نیست:
☀️زمانی که سختگیری لازم هست:
اگر تصمیم اتخاذ شده، خطر یا عواقب قابل‌توجهی داشته باشد. در این صورت یک بررسی سیستماتیک کامل لازم هست تا به دقت اطلاعات به دست آمده مطمئن شد.

☀️فقط برای کاهش هزینه و افزایش سرعت:
مرور سریع نباید صرفا برای کاهش هزینه و افزایش سرعت در زمانی که بررسی های کامل لازم است، استفاده شود.

☀️عدم وجود پرسش(موضوع) تحقیقاتی واضح:
زمانی که موضوع تحقیق کاملا واضح و مشخص نیست و به خوبی تعریف نشده است وای دامنه بررسی خیلی گسترده باشد؛ بررسی سریع اثربخش نخواهد بود.

محدودیت های بررسی سریع:
•جست و جو جامع نیست.
•در بعضی موارد فقط یک نفر بررسی را انجام می‌دهد.
•تفسیر محدود از یافته ها بدست می‌آید.
•بصورت بالقوه محدودیت ها و تورش هایی دارد.
•به اطلاعات اولیه ای درمورد بررسی سیستماتیک احتیاج دارد چون بسیاری از مراحل این دو بررسی مشابه است.


منابع=
https://www.covidence.org/blog/the-difference-between-systematic-reviews-and-rapid-reviews/

https://support.covidence.org/help/types-of-review

https://www.covidence.org/blog/the-difference-between-systematic-reviews-and-rapid-reviews/#:~:text=Where%20you'll%20see%20it,still%20needs%20to%20be%20solid

https://systematicreviewlibrarian.com/what-is-a-rapid-review/#:~:text=%E2%80%9CRapid%20reviews%20are%20a%20form,using%20some%20systematic%20review%20methods

گردآورنده: دکتر زینب قاسمی

🔍در انجمن پژوهشی علوم و جراحی اعصاب با ما همراه باشید…
| @NeuroResearchers |