🔻 بەنگین ڕێکانی: شاخەوان عەبدوڵا دەرنەچێت ئەگەری هەیە پارتی لە پرۆسەی سیاسی بکشێتەوە

قەندیل پرێس

🔹 بەنگین رێکانی سەرۆکی شاندی دانوستانکاری پارتی لە بەغدا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا وتی ئەگەر بێت و شاخەوان عەبدوڵا دەنگی پێویست نەهێنێت بۆ جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بە موئامەرەی دەزانین و ئەگەری ئەوەش هەیە لە پرۆسەی سیاسیی عێراق بکشێینەوە.

🔹 بەنگین رێکانی لە پەیامێکی هەڕەشە ئامێزدا بۆ یەکێتی نیشتیمانی کوردستان ئاماژەی بەوەکرد؛ سەرنەکەوتنی کاندیدەکەی پارتی کاریگەری دەبێت لەسەر کۆی رێککەوتنەکانی دیکە و هەڵبژاردنی سەرۆککۆمار.

🔹 دوێشەو لە پڕۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنی جێگری دوه‌می سه‌رۆكی په‌رله‌مانی عێراق، هیچ یه‌كێك له‌ رێبوار كه‌ریم، كاندیدی ره‌وتی هه‌ڵوێست و شاخه‌وان عه‌بدوڵا، كاندیدی پارتی نه‌یانتوانی ده‌نگی پێویست بهێنن و سه‌رۆكی په‌رله‌مانی پشویه‌كی بۆ دانیشتنه‌كه‌ راگه‌یاند.

🔹 له‌ گه‌ڕی دوه‌مدا رێبوار كه‌ریم ده‌نگه‌كانی زیادیان كردو بەدەستنهێنانی 156 نزیكتر بو له‌ به‌ده‌ستهێنانی پۆسته‌كه‌.، شاخه‌وان عه‌بدوڵای کاندیدی پارتی دیمۆکراتیش 102 دەنگی بەدەستهێنا و هەروەها دەنگی پۆچەڵیش 22دەنگ بوو و به‌وه‌ش دانیشتنه‌كه‌ بۆ هه‌ڵبژاردنەکە چووه‌ گه‌ڕی سێیه‌م، چونکە هەڵبژاردنی جێگری سەرۆكی پەرلەمان پێویستی بە (50+1) واتا پێویستی بە دەنگی (166) ئەندام هەیە.

🔹 گەڕی سێیەمی هەڵبژاردنی جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق دەکەوێتە کاتژمێر 2ـی پاش نیوەڕۆی ئەمڕۆ و جارێکی دیکە کۆدەبنەوە.

🔻 ئۆجەلان: پێویستە تورکیا رۆڵی ئەرێنی لە رێککەوتنی هەسەدە و دیمەشق ببینێت

🔹 عەبدوڵڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیکراوی پەکەکە رایگەیاند: رێککەوتنی 10ـی ئاداری نێوان هەسەدە و دیمەشق، مۆدێلێکی سیاسی دیموکراسییە کە تێیدا هەموو گەل و نەتەوەکان دەتوانن پێکەوە خۆیان بەڕێوەببەن. زۆر گرنگە تورکیا لەم پرۆسەیەدا ڕۆڵی ئاسانکاریی دیالۆگ بگێڕێت. ئەوەش گرنگە بۆ ئاشتی ناوچەکە بەهێزکردنی ئاشتی ناوخۆیی.

🔹 بە بۆنەی ساڵی نوێوە، پارتی یەکسانی و دیموکراسی گەلان (دەم پارتی) ئەمڕۆ سێشەممە (30ـی کانوونی یەکەمی 2025) پەیامی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، رێبەری زیندانیکراوی پارتی کرێکارانی کوردستانی لە ئیمراڵییەوە بڵاوکردەوە، کە تیایدا هاتووە: ئێمە دەچینە ناو ساڵی نوێ، پێویستە جارێکی دیکە لەبیرمان بێت کە بەدرێژایی سەدەی ڕابردوو هێرشە ئیمپریالیستی و ڕەگەزپەرستییەکان پێکەوە پێشڕەوییان کردووە و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان خستۆتە ناو شەڕ و ململانێی توندەوە. ئەم شەڕە ڕێگەی بۆ وێرانکاری و داڕمانی کۆمەڵایەتی خۆشکردووە. ئەو تائیفەگەری و ناسیۆنالیزمە ئیتنیکییەی ئەمڕۆ لە ناوچەکەدا پراکتیزە دەکرێت، ڕەگ و ڕیشەی خۆی لەم مێژووە پڕ لە ئازارەدا هەیە. بەداخەوە ستراتیژی "دابەشکردن، داگیرکردن و حوکمڕانی"ـی سیستەمی هەژموونگەرایی بە فۆڕمی جیاواز بەردەوام دەبێت.

🔹 سەبارەت بەو پڕۆسە نوێیەی لە تورکیا دەستی پێکردووە، عەبدوڵڵا ئۆجەلان دەڵێت: ڕوانگەی ئاشتی و کۆمەڵگای دیموکراتیک کە پەرەمان پێداوە، تەنیا بژاردە نییە، بەڵکو وەک ئەرکێکی مێژوویی لەبەردەمماندایە. ئەگەر ئەم دیدگایە بە دروستی تێبگەین و هەڵسەنگێندرێت، ئەوا دەتوانێت بەر بە شەڕ و ململانێ بگرێت. ئەم ڕوانگەیە بنەمای ژیانێکی ئارام و ئازاد پێکەوە دروست دەکات. بەرپرسیارێتی سەرەکیمان لە داهاتوودا؛ ڕێگریکردنە لە ململانێ نوێیەکان.

🔹 لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا، ئۆجەلان دەڵێت: قەیران و ململانێ سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕۆژ لە دوای ڕۆژ قووڵتر دەبنەوە. پرسی کورد لە ناوەندی ئەم قەیرانانەدایە. چارەسەری کێشەکە تەنیا بە ئاشتی کۆمەڵایەتی و کۆدەنگی دیموکراسی بەدەست دەهێنرێت. پێویستی چارەسەرکردنی کێشەکە نەک لە ڕێگەی ململانێ و شەڕ و میتۆدی سەربازی و ئاساییشەوە بێت، بەڵکو لەسەر بنەمایەکی دیموکراسی کە ئیرادەی گەل وەک بنەمای خۆی وەربگرێت و بەم شێوەیە مامەڵەی لەگەڵدا بکات.

🔹 ئۆجەلان، جارێکی دیکە جەختی لەسەر ئازادی ژن کردووەتەوە و دەڵێت: نابێت لەبیرمان بچێت؛ تا ژن ئازاد نەبێت کۆمەڵگا ئازاد نابێت، تا کێشەی عەقڵیەتی پیاوسالاری چارەسەر نەکرێت، کولتووری شەڕ کۆتایی نایەت و ئاشتی هەمیشەیی نایەتەدی. بۆیە ئازادی ژن وەک بنیاتنەری کۆمەڵگایەکی دیموکراسی و ڕێبازێکی گرنگ دەبینم.

🔹 سەبارەت بە دۆخی سوریا و رۆژئاوای کوردستانیش، ئۆجەلان ئاماژەی بەوەکردووە، وێنەیەکی نوێی ئاژاوەگێڕی لە سوریا دەبینرێت، زۆر بە ڕوونی چاوەڕوانی چارەسەرێکی دیموکراسییە. ئەو شێوازی حوکمەی کە ساڵانێکە لەسەر بنەمای تاکڕەوی و چەوساندنەوە و نکۆڵیکردن لە ناسنامەکان دامەزراوە، ناتوانێت بەردەوام بێت، ئەمەش وایکردووە داواکاری یەکسانی و ئازادی بۆ کورد و عەرەب و عەلەوی و هەموو گەلان بەهێزتر بێت.

🔹 لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا عەبدوڵڵا ئۆجەلان ئاماژەی بە ڕێککەوتنی 10ـی ئاداری نێوان هێزەکانی سوریای دیموکرات و ئیدارەی کاتی دیمەشق کردووە و دەڵێت: ئەو داواکاریانەی لەم ڕێککەوتنەدا هاتوون، مۆدێلێکی سیاسی دیموکراسییە کە تێیدا هەموو گەلان یان نەتەوەکان دەتوانن پێکەوە خۆیان بەڕێوەببەن. جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی 10ـی ئادار ڕێگا بۆ پرۆسەکە خۆش دەکات بەرەوپێشی دەبات.

🔹 ئۆجەلان دەڵێت: زۆر گرنگە تورکیا لەم پرۆسەیەدا ڕۆڵی ئاسانکاریی و بنیاتنەر و دیالۆگ بگێڕێت. ئەوەش زۆر گرنگە هەم بۆ ئاشتی ناوچەیی و هەم بۆ بەهێزکردنی ئاشتی ناوخۆیی.

🔹 لە کۆتایی پەیامەکەیدا بە بۆنەی ساڵی نوێوە، عەبدوڵڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیکراوی پەکەکە دەڵێت: با ساڵی نوێ ساڵی شەڕ و وێرانکاری و هەڵاواردن نەبێت، هیوادارم ساڵی ئیرادە بێت بۆ بنیاتنانی کۆدەنگی دیموکراسی و ئاشتی و پێکەوە ئیرادەیەکی هاوبەش بۆ بنیاتنانی ئایندەی گەلان دروست بکەین. ئاواتی من ئەوەیە ساڵی نوێ زەمینە بۆ ئاشتی و ئازادی و ئایندەیەکی دیموکراسی لە تورکیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان خۆش بکات. هیوادارم ساڵی نوێ ببێتە مایەی ئارامی و ژیانێکی خۆش بۆ گەلەکەمان.

🔻 فوزا یوسف: توافقات نظامی با دمشق حاصل شده است/ برای فصل تازه‌ای از روابط با ترکیه آماده‌ایم

فوزا یوسف، عضو شورای رهبری حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) و رئیس هیئت مذاکره‌کننده با دولت انتقالی، در جدیدترین اظهارات خود پیرامون تحولات سیاسی و امنیتی منطقه، از گشایش‌های تازه در پرونده‌های داخلی و منطقه‌ای خبر داد.

توافقات امنیتی و پافشاری بر تمرکززدایی

🔹 فوزا یوسف با اعلام اینکه دیالوگ میان شمال-شرق سوریه و دمشق قطع نشده است، فاش کرد که تحت نظارت و میانجیگری ایالات متحده، توافقاتی «شفاهی» در حوزه‌های نظامی و امنیتی برای ادغام همکاری‌ها صورت گرفته است. وی با اشاره به دریافت سندی از سوی دمشق که حاوی مطالبات متعددی است، خاطرنشان کرد که دمشق همچنان بر سیستم «تمرکزگرا» تأکید دارد، در حالی که از نظر ما تنها راه درمان دردهای سوریه و تضمین یکپارچگی کشور، استقرار یک نظام «غیرمتمرکز » است.

روابط با ترکیه و چشم‌انداز ۲۰۲۶

🔹 رئیس هیئت مذاکره‌کننده در بخشی از سخنان خود به تحولی مهم در سیاست خارجی اشاره کرد و گفت: «کانال‌های مستقیمی برای گفتگو میان ما و ترکیه ایجاد شده است و ما آمادگی داریم تا صفحه جدیدی را در روابط با این کشور بگشاییم.» وی همچنین تأکید کرد که سال ۲۰۲۶ سال برداشتن گام‌های عملی برای تأسیس «جمهوری دموکراتیک سوریه» خواهد بود.

جایگاه نیروهای نظامی و نقش عبدالله اوجالان

🔹 یوسف با تأکید بر حفظ ساختار نیروهای یگان‌های مدافع زنان (YPJ) به عنوان یک نیروی خودمختار در منطقه، به اهمیت نقش عبدالله اوجالان در حل مسئله کوردها اشاره کرد و خواستار فراهم شدن بستر دیدار با وی شد. به گفته وی، حل پرونده‌های استراتژیک مانند نفت و گذرگاه‌های مرزی می‌تواند کلید ایجاد آرامش و ثبات پایدار در کل سوریه باشد.

🔻 ڕۆڵی تورکیا لە رێککەوتنی نێوان هەسەدە و حکومەتی سوریا؛ ئاشتی بە مەرجی سڕینەوە


قەندیل پرێس - راپۆرتی بنکۆڵکاری

🔹 تورکیا هەوڵ دەدات ئەزموونی ئۆتۆنۆمی ڕۆژئاوا وەک هەڕەشەیەکی ستراتیژی نەهێڵێت و لە ڕێگەی فشارە سەربازی و دیپلۆماسی و هەواڵگرییەوه بیخاتە ناو پێکهاتەی حکومەتی ناوەندی دیمەشقەوە؛ بەڵام نەک بۆ ئەوەی ئاشتی بەدەست بهێنرێت، بەڵکو بۆ بێکاریگه‌رکردنی هەر مۆدێلێکی گۆڕانکاری سیاسی لە خوارەوە. ئەم فشارانە لەبری ئەوەی ئامانجیان پاراستنی یەکپارچەیی خاکی گوماناوی سوریا بێت، خزمەت بە چەسپاندنی نەزمی پاوانخوازانەی ناوچەکە دەکات کە تێیدا هیچ بوارێک بۆ بەشداریی ڕاستەقینەی هێزە ناوخۆیی و دیموکراتییەکانی وەک ڕۆژئاوا نییە. یەکگرتنی سەپێنراو لە ڕاستیدا هەوڵێکە بۆ گەڕاندنەوەی "دۆخی ئێستا" بۆ پێش شۆڕش، نەک بەدیهێنانی ئاشتییەکی دادپەروەرانە.
قەندیل پرێس لەم ڕاپۆرتە بنکۆڵکاریەدا هەوڵدەدات بەدواداچوون بۆ ئامانجە سیاسی و جیۆپۆلیتیکییەکانی تورکیا بکات لە فشارخستنە سەر پێکهاتەی ئۆتۆنۆمی ڕۆژئاوا و هەوڵدان بۆ تێکەڵکردنی لەگەڵ حکومەتی ناوەندی نوێی دیمەشق. هەر لەم پێوەندییەدا ڕاپۆرتەکە بەدواداچوون بۆ ئەوە دەکات کە چۆن ئەم گوشارانە بۆ پەرەپێدانی سەقامگیریی ناوچەکە نین و هه‌روه‌ها بۆ تێکدانی مۆدێلە دیموکراتییە ئەڵتەرناتیڤەکانن و له هه‌مان کاتدا بۆ ڕێگرتن لە تەشەنەسەندنی سیاسەتی کوردی داڕێژراون. هەروەها هەوڵ دەدات بە شێوەیەکی ڕەخنەگرانە ڕۆڵی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان، ڕەچاوکردنی ئاسایشی ناوچەکە و دژایەتییەکانی ناو گوتاری فەرمی زلهێزە دەستێوەردانکارەکان لە داڕشتنی ئەم دۆخەدا بکۆڵێتەوە.

🔹 مێژووی دوژمنایەتی جیۆپۆلەتیکی تورکیا لەگەڵ ڕۆژئاوا
تورکیا هەر لە سەرەتای پێکهێنانی ڕۆژئاواوە دوژمنایەتی خۆی لەگەڵ ئەم پڕۆژە دیموکراسییە دەربڕیوە؛ دوژمنایەتییەک کە ڕەگ و ڕیشەی لە ترسی مێژوویی ئەنقەرەدا هەیە لە هەر ئەزموونێکی سیاسی سەرکەوتووی کورد، جا چ لە باشووری کوردستان بێت یان لە ڕۆژئاوا.
لە ڕاستیدا لە سەردەمی سەرهەڵدانی داعش و پێش دامەزراندنی قەوارەی سیاسی ڕۆژئاوا، تورکیا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ڕۆڵی هەبوو لە هێرشی داعش بۆ سەر کۆبانی و ناوچە کوردستانییەکانی دیکە بە ئاسانکاری بۆ تێپەڕاندنی جیهادییەکان و داخستنی سنوورەکان بە ڕووی کورد. دوای شکستی داعش لەلایەن هێزەکانی سوریای دیموکرات (پاڵەوانی سەرەکی مەیدانەکە)، تورکیا قۆناغێکی نوێی دەستێوەردانی سەربازی ڕاستەوخۆی دەستپێکرد.
ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئەنقەرە، وەکو لقی زەیتون (٢٠١٨، داگیرکردنی عەفرین) و کانی ئاشتی (٢٠١٩، داگیرکردنی سێریکانی و گریسپی)، بە بیانووی فەرمی “بەرگریکردن لە ئاسایشی نیشتمانی” لە ڕۆژئاوای فورات بە گڵۆپی سەوزی ڕووسیا و بێدەنگی ناتۆ. ئامانج لەم کردەوانە خنکاندنی ئەزمونی سیاسی کورد بوو. دواتر بە نێوەندگیری ئەمریکا و ڕووسیا، پلانی دروستکردنی ناوچەیەکی پارێزراو بە درێژایی ٣٠ کیلۆمەتری بە درێژایی سنوورەکانی تورکیا و ڕۆژئاوا جێبەجێ کرا؛ فۆرمێک لە داگیرکاری بەردەوام و چەکداماڵینی وردە وردەی ئەو هێزەی کە بە شێوەیەکی کاریگەر داعشی تێکشکاندبوو.
بەڵام ئێستا تورکیا بە پشتیوانی تەواو لە تەحریر شام و کاریگەری لە پێکهاتەکانی ئۆپۆزسیۆنی سوریادا، دەیەوێت ڕۆڵێکی باڵادەست و پێشەنگ لە داڕشتنی پێکهاتەیەکی سیاسی نوێ لە باکوری سوریادا بگێڕێت؛ پڕۆژەیەک کە بە ڕوونی کار بۆ نەهێشتنی ناسنامەی کورد و لەناوبردنی مۆدێلی حوکمڕانی دیموکراسی لە ڕۆژئاوا دەکات. سیاسەتی ئێستای تورکیا بەرامبەر بە ڕۆژئاوا بەرهەمهێنانەوەی هەمان ئەو سیاسەتە دوژمنکارانەیە کە لە ساڵانی نەوەدەکاندا بەرامبەر بە باشور گرتبووی، لە هاندانی هێزی بە وەکالەت بۆ دەستێوەردانی سەربازی ڕاستەوخۆ، لە پشتیوانیکردنی تیرۆرەوە بۆ دیپلۆماسی سەرکوتکەر لە دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان.

🔹 ڕۆژئاوا؛ خاڵی هاوسەنگی هێزی ئەمریکا لە سوریا
دوای کشانەوەی ڕێژەیی و تاکتیکی ئەمریکا لە هەندێک ناوچەی ڕۆژئاوا، یەکێک لە ڕێگا بەدیلەکان بۆ سەقامگیرکردنی پێگەی هێزە کوردییەکان و ڕێگریکردن لە پێشڕەوی زیاتری تورکیا، نێوەندگیریی واشنتۆن بوو بۆ لێکنزیککردنەوەی ڕۆژئاوا و دیمەشق. ئەم هەوڵانە لە شێوەی کۆبوونەوەی نافەرمی و پاشان فەرمیدا گەیشتە ئاستێک کە ژەنەڕاڵ مەزلوم کۆبانی فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکرات سەفەری بۆ دیمەشق کرد و لەگەڵ جۆلانی سەرۆکی کاتی حکومەتی ناوەندی سوریا ڕێککەوتنێک واژۆ کرا.
هەرچەندە وردەکارییە فەرمی و نووسراوەکانی ڕێککەوتنەکە بڵاونەکراونەتەوە، بەڵام پێدەچێت بڕگەکانی پرسەکانی وەک هاوبەشکردنی ڕۆڵی ئەمنی لە ناوچە سنوورییەکان، دوورکەوتنەوە لە ململانێی ڕاستەوخۆ، تاوتوێکردنی فۆڕمی حوکمڕانی ناوخۆیی و پێشنیارەکانی یەکخستنی وردە وردە لەگەڵ پێکهاتەی دەوڵەتی سوریادا گرتبێتەوە.
بەڵام بۆشایی بنەڕەتی لە پێناسەکردنی سەروەری و خۆبەڕێوەبەریدا بووەتە هۆی بەردەوامبوونی ناکۆکی سیاسی نێوان هەردوولا. دیمەشق بەردەوامە لە پێداگری لەسەر گەڕانەوەی تەواو بۆ سەروەری مەرکەزی، لە کاتێکدا ڕۆژئاوا جەخت لەسەر مۆدێلی خۆبەڕێوەبەری فرە نەتەوەیی، لامەرکەزی، دیموکراسی دەکاتەوە، مۆدێلێک کە بە شێوەیەکی کاریگەر بەدیلێکی سیاسییە بۆ پێکهاتەی دەوڵەتی نەتەوەیی سوریای ناوەندی.
بەڵام ئێستا پەیوەندییەکانی ئەمریکا لەگەڵ هێزەکانی سوریای دیموکرات چووەتە قۆناغێکی ستراتیژییەوە؛ واشنتۆن لە ڕێگەی وەزارەتی جەنگ (پنتاگۆن)ەوە پاڵپشتی ڕاستەوخۆی دارایی و سەربازی و لۆجستی پێشکەش بەو هێزانە دەکات. تەرخانکردنی 130 ملیۆن دۆلار لە بودجەی ساڵی 2026دا تەنها یەکێکە لە نیشانەکانی ئەم هاوکارییە بەردەوامە.
لەم ساڵانەی دواییدا بە تایبەتی دوای لاوازبوونی پێکهاتەی حکومەتی ناوەندی سوریا، واشنتۆن ئامادەیی سەربازی خۆی لە بنکەکانی وەک "حەریە"، "ڕمایلان"، "ئەلشەدادی" و "دێرەزوور" زیادکردووە. بوونی ڕاستەوخۆی هێزە تایبەتەکانی ئەمریکا و کەرەستەی لۆجستیکی پێشکەوتوو نیشان دەدات کە پنتاگۆن نەک وەک ناوچەیەکی پەراوێزی، بەڵکو وەک ناوەندێکی ژیانی هاوکێشە جیۆپۆلیتیکییەکانی سوریا سەیری ڕۆژئاوا دەکات. تورکیا، وەک ئەندامێکی ناتۆ، ساڵانێکە هەوڵی کەمکردنەوەی بوونی ئەمریکا لەو ناوچانە دەدات و هه‌سه‌ده وەک "مەترسی تیرۆریستی" وێنا بکات، بەڵام واشنتۆن بە دابینکردنی پاڵپشتی دارایی و هەواڵگری و چەک بۆ ئەو هێزانە، هاوسەنگی هێزی بەجۆرێک ڕێکخستووە کە هەم داعش لاواز دەبێت و هەم تورکیا کۆنتڕۆڵ بکات. لە ڕاستیدا ڕۆژئاوا بۆ ئەمریکا زیاتر لە هاوبەشێکه؛ ئەم ناوچەیە هێڵی سووری ستراتیژی ئەمریکایە بۆ پاراستنی نفوزی خۆی لە سوریا و ڕێگریکردن لە وەرگرتنەوەی دەسەڵاتی ئێران لە سوریا و بە جۆرێک پاراستنی ئاسایشی ئیسرائیل و کۆنترۆڵکردنی نەوتی ڕۆژهەڵات و ڕێگریکردن لە یەکگرتنەوەی نفوزی تورکیا و ڕووسیا. دەکرێ بڵێین بەهێزکردنی هه‌سه‌ده بەشێکە لەو هاوکێشە جیۆپۆلەتیکییە گەورەیە.

🔹 سیاسەتی ئیسرائیل لە سوریا
ئیسرائیل بە قبوڵنەکردنی شەرعیەتی حکومەتی نوێی دیمەشق لە ژێر کاریگەری تورکیادا، سیاسەتێکی دەستدرێژی پێشوەختە لە 72 کاتژمێری یەکەمی داڕمانی بەشار ئەسەددا جێبەجێ کرد؛ لەناوبردنی ژێرخانی سەربازی سوریا، لە کۆگاکانی چەکەوە تا سیستەمی ئاسمانی، تەنها ڕێوشوێنێکی ئەمنی نەبوو، بەڵکو ڕاگەیاندنی کۆتایی هاتنی ڕۆڵی مێژوویی سوریا بوو وەک بەرەیەکی دژە بە وەکالەت لە نێوان ئێران و ئیسرائیلدا.
ئەم کردەوە سەربازییە توند و تیژە دژی ئیسلامیزم نەبوو بەڵکو دژی گەڕانەوەی دەسەڵاتی ناوەندی بوو لە سوریا. ئیسرائیل بە پێچەوانەی ئەکتەرەکانی دیکە، خاوەنی پڕۆژەیەکی ستراتیژییە؛ سوریا دەبێت بۆ هەمیشە بە پارچەپارچە و بێدەسەڵات لە ڕووی سەربازییەوە بمێنێتەوە و لە نێوان هێزە کەمینەکانی وەک کورد و دروز و عەلەوییەکاندا دابەش بمێنێتەوە، ئەمەش بە دڵی تورکیا نییە.
لە ڕاستیدا ئیسرائیل تەحریر شام بە درێژکراوەی هەمان هێزەکانی ئیخوانەکانی تورکیا دەبینێت و ڕێگە نادات هێزێکی ئایینی لەسەر سنوورەکانی نیشتەجێ بێت. بەشێکی گەورەی ناڕوونی و ئاڵۆزی پێشهاتەکانی ناوچەکە بە وردی پەیوەستە بەم ئاڵۆزییەی ململانێی نێوان ئیسرائیل و تورکیا و ماتریکسی بەرژەوەندییە تێکەڵاوەکانیانەوە و ئەمەش خۆی بووەتە بەربەست لەبەردەم گەیشتن بە جۆرێک لە ئاشتی یان ڕێککەوتن لەسەر مۆدێلێکی سیاسی دیاریکراو.
ئیسرائیل و هەسەدە بەرژەوەندی هاوبەشەیان هەیە، ئەوەی روون و ئاشکەرایە ئیسرائیل سوریایەکی ناناوەندی لاواز و سوپایەکی بێ چەکی دەوێت کە رۆلی تورکیا تێیدا نەبێت، ئەمەش لە بەرژەوەندی هەسەدە دایە.

🔹 شمشێری دوو لێوار: پرۆسەی ئاشتی پەکەکە-تورکیا
پڕۆسەی ئاشتی نێوان حکومەتی تورکیا و پەکەکە یەکێک بووە لە پڕۆسە سیاسییە ئاڵۆز و تێچووی زۆرەکانی مێژووی هاوچەرخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هەوراز و نشێوی زۆری هەبووە. لە دوایین خۆلی هەوڵەکانی ئاشتیدا، نیشانەکانی نەرمبوونی ستراتیژی لەلایەن په‌که‌که‌وه بینرا؛ لەوانەش ڕاگەیاندنی خۆهەڵوەشاندنەوە، چەکداماڵینی ڕەمزی و کشانەوەی لە هەندێک ناوچه بە مەبەستی ئاسانکاری بۆ دەستپێکردنی پرۆسەی گفتوگۆ. ئەم ڕێوشوێنانە لە چوارچێوەی عەقڵانییەتی سیاسی و دروستکردنی متمانە بۆ گواستنەوە لە شەڕی درێژخایەنەوە بۆ ئاشتی بەردەوام گیراونەتەبەر. لەم چوارچێوەیەشدا لە زیندانی ئیمرالی کۆبوونەوە لە نێوان عەبدوڵڵا ئۆجالان و شاندەکانی حکومەت و دم پارتی بەڕێوەچوو. ئەم کۆبوونەوانە هیوای چارەسەری سیاسی بۆ پرسی کورد لە تورکیا لە ماوەیەکی کورتدا زیندوو کردەوە و زەمینەی بۆ گفتوگۆی گشتی لەسەر مافە کولتوورییەکان و خۆبەڕێوەبەری ناوخۆیی و کۆتایی هاتنی شەڕ و پێکدادانەکان خۆش کرد.
بەڵام ئه زموونی ڕابردوو به تایبه تی له پڕۆسه ی ئاشتی شکستخواردوو له ساڵی 2015دا نیشان ده دات که له تورکیا زۆرجار پڕۆسه ی ئاشتی ئامرازێک بووه بۆ کێبڕکێی هه‌ڵبژاردن نه‌ک داڕشتنی سیاسه‌تی پێکهاته‌یی و درێژخایه‌ن.
لە قۆناغی پێشوودا حکومەتی تورکیا لە ئارامکردنەوەی پرسی کورد و پەیوەندی لەگەڵ ئۆجالان بۆ پتەوکردنی پێگەی هەڵبژاردنی خۆی بەکارهێنا و دوای هەڵبژاردنەکان، لە وەرچەرخانێکی ڕوون، گەڕایەوە سەرکوت و شەڕی بەرفراوان.
هەروەها نیگەرانی ئەوە هەیە کە پڕۆژەی نوێی "ئاشتی" تەنیا ئامرازێکی تاکتیکی بێت بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی هەڵبژاردن و چەسپاندنی دەسەڵاتی ئەردۆغان یان هاوپەیمانی دەسەڵاتدار. لە حاڵەتێکی وادا ئەم پڕۆژەیە نەک هەر بێ ئاکام ده‌بێت، بەڵکو دەبێتە هۆی نائومێدی قووڵتر لە نێوان هێزە کوردییەکان و کۆمەڵگەی مەدەنیدا و تێچووی جیۆپۆلەتیکی و ئەمنی قورسی بۆ تورکیا بەدوای خۆیدا دەهێنێت.
ڕوونە کە بەردەوامبوونی ئاشتی پێویستی بە پابەندبوونێکی ڕاستەقینە هەیە بە یەکسانی سیاسی و یاسایی و ناسنامەییەوە نەک یارییە هەڵبژاردنەکان. ئەزموونەکان دەریانخستووە کە دوو سەرکوتی دوای بەڵێنەکانی ئاشتی نەک پرسی کوردی بێدەنگ نەکردووە، بەڵکو گەیاندووەتە ڕەهەندێکی ناوچەیی و نێودەوڵەتی. تورکیا ئەگەر ئاشتی ڕاستەقینەی دەوێت، دەبێت ئەمجارە نەک بە تاکتیک، بەڵکو بە قبوڵکردنی واقیعی فرەیی دەسەڵات و شوناس لەناو سنوورەکانیدا، قۆناغەکە دابنێت. بەڵام ڕوانگە یان خواستی تورکیا بەرامبەر بە ڕۆژئاوا دۆخەکەی ئاڵۆز کردووە.
پڕۆسەی "ئاشتی" یان "تورکیا بێ تیرۆر" بە ڕادەی پێویست دووفاقییە و لە نێوان لێدوانە دیپلۆماسییەکاندا، وا دیارە ڕۆژئاواش بەشێکە لەم پرسه.

🔹 سیاسەتی تورکیا بەرامبەر بە ڕۆژئاوا
تورکیا هەڕەشەی تێکەڵکردنی هێزەکانی هە‌سە‌دە لە سوپای سوریا دەکات، بەڵام ئامانجی ڕاستەقینەی ئەو وڵاتە چەکداماڵینی کوردەکانە لە ڕووی سیاسییەوە و تێکدانی ژێرخانی ئۆتۆنۆمی ڕۆژئاوا.
هەڕەشەی دووبارەی ئەنقەرە بۆ ڕادەستکردنی هێزەکانی هە‌سە‌دە بە سوپای حکومەتی ناوەندی، پشت بەستن بە ڕێککەوتننامەی 10ـی ئادا، هەوڵێکە بۆ سەپاندنی نەزمی ملکەچی و سه‌رکوتی ئیرادەی سیاسی سەربەخۆی کورد، بەڵام هێڵی سووری ئۆجەلان، کە جەخت لە سەر ئۆتۆنۆمی و ئیرادەی سیاسی کورد لە ڕۆژئاوا دەکاتەوە، خاڵێکی ستراتیژییە لە دژی ئەم پڕۆژەیە.
لێرەدا هەندێک ئەگە هەیە: ئایا هەڕەشەی بەردەوامی تورکیا لە دژی ڕۆژئاوا ڕەنگدانەوەی شکستی پرۆژەی ئاشتی پەکەکە لەگەڵ حکومەتی ئەردۆغان، یان بەشێکە لە دژایەتییە جیۆپۆلەتیکییە بەرفراوانەکان کە ئێستا لە دڵی نەزمی داڕوخاو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا شێوەی خۆیان دەگرن؟
لە ساڵانی سەرەتای شەڕی سوریادا، هێشتا ئومێدێک هەبوو کە ڕۆژئاوا وەک بەشێک لە چارەسەری سیاسی بۆ "پرسی کورد" لە چوارچێوەیەکی ناوچەییدا هەژمار بکرێت، بەڵام دوای گەڕانەوەی ئەردۆغان بۆ سیاسەتی ئەمنی و ناوەندگەرایی، نەک هەر ئەو پەنجەرەیە داخرا، بەڵکو ڕۆژئاواش وەک هەڕەشەیەکی جیۆپۆلەتیکی بۆ سەر حکومەتی ئەنقەرە ناسێندرا. تورکیا ئێستا هەوڵ دەدات بە بەکارهێنانی هاوپەیمانی کاتی و لە لایەکی دیکەوە بە بەکارهێنانی هێڵی دیپلۆماسی لە ڕۆژئاوا بۆ وەرگرتنی گڵۆپی سەوزی ئەمنی بۆ جموجۆڵە سەربازییەکانی، فشار بخاتە سەر ڕۆژئاوا.
سەردانەکەی ئەم دواییەی ئەردۆغان بۆ ئەمریکا و هەوڵەکانی بۆ چاککردنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ناتۆ و ڕۆژئاوا ڕەنگە بەشێک بێت لەم یارییە، واتە ئیمتیازاتی دیپلۆماسی لە بەرامبەر بێ هەڵوێستی ئەمریکا لە سەپاندن و سنووردارکردنی سیاسی بەسەر ڕۆژئاودا.
لە لایەکی دیکەوە، بەڵگەنامەکانی بودجەی بەرگری ئەمریکا بۆ ساڵی 2026 و جەختکردنەوەیەکی ئاشکرایان لەسەر بەردەوامی پشتیوانی لە هێزە کوردییەکان لە عێراق و سوریا، ئاماژەن بۆ بەردەوامبوونی وەبەرهێنانی جیۆپۆلەتیکی ئەمریکا لە پرۆژەی ڕۆژئاوادا. ئەمەش تەنیا پشتیوانیکردن لە هێزێکی ناوخۆیی نییە، بەڵکو بەشێکە لە پڕۆژەیەک بۆ کۆنتڕۆڵکردنی کاریگەرییەکانی تورکیا، ئێران و ڕووسیا لە سووریا و دەستەبەرکردنی کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکان و ڕێڕەوی ستراتیژیی باکووری سووریا.
لەم نێوەندەدا، قسە و باسەکان سەبارەت بە ڕۆڵی ئیسرائیلیش هاتوونەتە ناو حیساباتەکانەوە؛ کە تەلئەبیب هەوڵدەدات جۆرێک لە ڕێڕەوی کاریگەری لەسەر سنوورەکانی باکووری سوریا و لوبنان و عێراق لە ڕێگەی هاوپەیمانی کەمینەکانەوە (کورد، عەلەوی، دروز) دروست بکات. هەرچەندە ئەم شیکارییانە هێشتا لە ئاستی قسەدان، بەڵام لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هیچ هاوپەیمانییەک تەنیا سەربازی نییە؛ هەموو هاوپەیمانییەک پێکهاتەیەکی دووبارە دابەشکردنەوەی دەسەڵاتە.
لە کۆتاییدا هەڕەشەی تورکیا بۆ سەر ڕۆژئاوا تەنیا کاردانەوە نییە بەرامبەر بە پڕۆژەی کورد، بەڵکو یەکتربڕینی شکستی ناوخۆییە لە ئاشتی و کێبڕکێی ناوچەیی لەگەڵ ئێران و سعودیە و ئیسرائیل هەوڵێکە بۆ دووبارە پێناسەکردنەوەی شوێنی خۆی لە نەزمی دوای ئەمریکای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.