@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
✅نقدی بر توسعه روستایی در ایران
🔵دکتر عبدالرضا افتخاری (گفت و گو با روزنامه اطلاعات) پنجشنبه ۱۸ خرداد1396
بحث درباره تغییر در محیط درونی و بیرونی، به ویژه در عرصههای جهانی مانند جهانی شدن،همواره جامعه اطلاعاتی و جوامع روستایی را با تهدیدها یا فرصت هایی روبرو میکند. به همین دلیل تدوین برنامههای ملّی، برای مدیریت برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.
فرض ما بر این است که با وجود افزایش سطح توجه به توسعه پایدار روستایی در برنامه های بعد از انقلاب که بیشترین آن در برنامه چهارم و ششم توسعه مشاهده می شود، متاسفانه عناصر توانمندسازی در باور خط مشی گذاران و برنامه ریزان برای نهادینه کردن پایداری به درستی شناخته نشده است و مدیریت اجرایی از ظرفیت لازم برای اجرای پایدار برخوردار نیست.
در این زمینه دکتر عبدالرضا افتخاری استاد دانشگاه تربیت مدرس و مدیر گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه تربیت مدرس و رئیس انجمن علمی توسعه روستایی ایران به نقد و ارزیابی ساختاری یا نقد پیکرگرای برنامه های توسعه روستایی کشور به عنوان یکی از روش های علمی شناخته شده پرداخته است که ماحصل آن را می خوانید:
وی ابتدا با اشاره به سند توسعه روستایی که توسط معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم منتشر شده است،می گوید: نقد و ارزیابی ساختاری یا نقد پیکرگرا برنامه های توسعه روستایی کشور یکی از روشهای علمی شناخته شده است تا بدین وسیله اندیشه، روش و مدیریت برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی را در فرایند برنامه ها نمایان کند؛ زیرا به نظر
می رسد با وجود سابقه بیش از چندین دهه تجربه اندیشه ای، روش شناسی و مدیریتی در برنامه ریزی و توسعه و همچنین توسعه روستایی، وجود ۶۰ هزار روستا با جمعیت ۲۱ میلیون نفر و شکل گیری ساختار و کارکرد جدید روستایی با توجه به تحولات ناشی از علم و تحولات اقتصادی – اجتماعی در جهان و ایران، هنوز مشکلات روستا و روستایی در ابعاد زیست محیطی، اقتصادی، و اجتماعی پابرجاست.
این استاد دانشگاه می افزاید: در واقع وجود مشکلاتی چون آسیب پذیری شدید محیط های روستایی از پدیده های طبیعی و غیرطبیعی مانند پدیده های انسانی، فناوری و مدیریتی و برنامه ریزی در حوزه های اقتصادی، پایین بودن سطح درآمد، کمبود فرصت های شغلی، غیراقتصادی بودن فعالیت های تولیدی، نبود انگیزه و منابع برای سرمایه گذاری و… در حوزه های اجتماعی، مهاجرت سرمایه های انسانی و اجتماعی، اختلاف میان کیفیت زندگی در شهر و روستا، کم رنگ شدن هویت روستایی و بومی و عدم تمایل جوانان به ابراز هویت روستایی و… در چند دهه و تشدید آنها، گویای آسیب پذیری و آسیب دیدگی روستا و روستاییان است.
این استاد دانشگاه می گوید: درواقع این آسیب ها و مشکلات، بیانگر شکاف توسعه ای در جامعه روستایی است که آن را می توان به نوعی انشقاق فضایی – اندیشه ای، روش شناسی و مدیریت برنامه ریزی به لحاظ معیارهای توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی
ناشی از خط مشی گذاری ها، برنامه ریزی ها و مدیریت کلان برای جامعه روستایی دانست؛ بدین معنا که همزمان با تحولات علمی در سه بعد یاد شده، در چارچوب پارادایم توسعه پایدار و معیارهای آن به عنوان پارادایم جدید توسعه چندان بهره برداری نشده است.
به بیان دیگر، شکاف توسعه ای در مناطق روستایی، بیانگر خطوط تمایز و تعارضی است که بین جایگاه واقعی روستاها در فرایند برنامه ریزی کلان ملی به لحاظ پایداری وجود دارد که نتیجه آن بازماندگی توسعه ای جامعه روستایی از فرایند توسعه ای ملی براساس پارادایم جدید است.
وی اضافه می کند: در این ارتباط ضرورت دارد مدیران و برنامه ریزان روستایی با ارزشیابی مداوم برنامه های توسعه و چشم اندار، تلاش در تامین سازگاری برنامه های توسعه ملی با وضع موجود و مطلوب جوامع روستایی، به لحاظ دستیابی به توسعه پایدار داشته باشند.
بنابراین، تحلیل و بررسی محتوایی برنامه های توسعه روستایی در فرایند برنامه ریزی های توسعه ملی با رویکرد انتقادی نشان دهنده این است که در هر برهه زمانی، برنامه ها، فرایند و سیر حرکت غالب توسعه روستایی به چه میزان در راستای الگوی چند بُعدی توسعه پایدار سازگار با سپهر جامعه روستایی بوده است؟ و توانمندسازی، ظرفیت سازی، شبکه سازی و فرایند مشارکتی حداکثری و… به مثابه عناصر اساسی رویکرد توسعه روستایی چقدر مد نظر بوده است؟ آیا تغییرات در جامعه روستایی با روش هایی که توانایی ارزیابی و اندازه گیری، تفسیر و تبیین را دارند، قابل درک است
یا نه؟
رئیس انجمن علمی توسعه روستایی ایران تاکید می کند: ابزارها و روش های بسیاری برای اندازه گیری پیشرفت به سمت توسعه پایدار طرّاحی شده اند، اما با وجود دیدگاه های متفاوتی که وجود دارد، نمی توان به یک منبع و روشی پذیرفته شده و قابل کاربرد در تمام مناطق و بخش ها و موضوعات و سؤال ها اتکا کرد.
منبع . روستا پژوهشی
@RuralDevelopment
🔵دکتر عبدالرضا افتخاری (گفت و گو با روزنامه اطلاعات) پنجشنبه ۱۸ خرداد1396
بحث درباره تغییر در محیط درونی و بیرونی، به ویژه در عرصههای جهانی مانند جهانی شدن،همواره جامعه اطلاعاتی و جوامع روستایی را با تهدیدها یا فرصت هایی روبرو میکند. به همین دلیل تدوین برنامههای ملّی، برای مدیریت برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.
فرض ما بر این است که با وجود افزایش سطح توجه به توسعه پایدار روستایی در برنامه های بعد از انقلاب که بیشترین آن در برنامه چهارم و ششم توسعه مشاهده می شود، متاسفانه عناصر توانمندسازی در باور خط مشی گذاران و برنامه ریزان برای نهادینه کردن پایداری به درستی شناخته نشده است و مدیریت اجرایی از ظرفیت لازم برای اجرای پایدار برخوردار نیست.
در این زمینه دکتر عبدالرضا افتخاری استاد دانشگاه تربیت مدرس و مدیر گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه تربیت مدرس و رئیس انجمن علمی توسعه روستایی ایران به نقد و ارزیابی ساختاری یا نقد پیکرگرای برنامه های توسعه روستایی کشور به عنوان یکی از روش های علمی شناخته شده پرداخته است که ماحصل آن را می خوانید:
وی ابتدا با اشاره به سند توسعه روستایی که توسط معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم منتشر شده است،می گوید: نقد و ارزیابی ساختاری یا نقد پیکرگرا برنامه های توسعه روستایی کشور یکی از روشهای علمی شناخته شده است تا بدین وسیله اندیشه، روش و مدیریت برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی را در فرایند برنامه ها نمایان کند؛ زیرا به نظر
می رسد با وجود سابقه بیش از چندین دهه تجربه اندیشه ای، روش شناسی و مدیریتی در برنامه ریزی و توسعه و همچنین توسعه روستایی، وجود ۶۰ هزار روستا با جمعیت ۲۱ میلیون نفر و شکل گیری ساختار و کارکرد جدید روستایی با توجه به تحولات ناشی از علم و تحولات اقتصادی – اجتماعی در جهان و ایران، هنوز مشکلات روستا و روستایی در ابعاد زیست محیطی، اقتصادی، و اجتماعی پابرجاست.
این استاد دانشگاه می افزاید: در واقع وجود مشکلاتی چون آسیب پذیری شدید محیط های روستایی از پدیده های طبیعی و غیرطبیعی مانند پدیده های انسانی، فناوری و مدیریتی و برنامه ریزی در حوزه های اقتصادی، پایین بودن سطح درآمد، کمبود فرصت های شغلی، غیراقتصادی بودن فعالیت های تولیدی، نبود انگیزه و منابع برای سرمایه گذاری و… در حوزه های اجتماعی، مهاجرت سرمایه های انسانی و اجتماعی، اختلاف میان کیفیت زندگی در شهر و روستا، کم رنگ شدن هویت روستایی و بومی و عدم تمایل جوانان به ابراز هویت روستایی و… در چند دهه و تشدید آنها، گویای آسیب پذیری و آسیب دیدگی روستا و روستاییان است.
این استاد دانشگاه می گوید: درواقع این آسیب ها و مشکلات، بیانگر شکاف توسعه ای در جامعه روستایی است که آن را می توان به نوعی انشقاق فضایی – اندیشه ای، روش شناسی و مدیریت برنامه ریزی به لحاظ معیارهای توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی
ناشی از خط مشی گذاری ها، برنامه ریزی ها و مدیریت کلان برای جامعه روستایی دانست؛ بدین معنا که همزمان با تحولات علمی در سه بعد یاد شده، در چارچوب پارادایم توسعه پایدار و معیارهای آن به عنوان پارادایم جدید توسعه چندان بهره برداری نشده است.
به بیان دیگر، شکاف توسعه ای در مناطق روستایی، بیانگر خطوط تمایز و تعارضی است که بین جایگاه واقعی روستاها در فرایند برنامه ریزی کلان ملی به لحاظ پایداری وجود دارد که نتیجه آن بازماندگی توسعه ای جامعه روستایی از فرایند توسعه ای ملی براساس پارادایم جدید است.
وی اضافه می کند: در این ارتباط ضرورت دارد مدیران و برنامه ریزان روستایی با ارزشیابی مداوم برنامه های توسعه و چشم اندار، تلاش در تامین سازگاری برنامه های توسعه ملی با وضع موجود و مطلوب جوامع روستایی، به لحاظ دستیابی به توسعه پایدار داشته باشند.
بنابراین، تحلیل و بررسی محتوایی برنامه های توسعه روستایی در فرایند برنامه ریزی های توسعه ملی با رویکرد انتقادی نشان دهنده این است که در هر برهه زمانی، برنامه ها، فرایند و سیر حرکت غالب توسعه روستایی به چه میزان در راستای الگوی چند بُعدی توسعه پایدار سازگار با سپهر جامعه روستایی بوده است؟ و توانمندسازی، ظرفیت سازی، شبکه سازی و فرایند مشارکتی حداکثری و… به مثابه عناصر اساسی رویکرد توسعه روستایی چقدر مد نظر بوده است؟ آیا تغییرات در جامعه روستایی با روش هایی که توانایی ارزیابی و اندازه گیری، تفسیر و تبیین را دارند، قابل درک است
یا نه؟
رئیس انجمن علمی توسعه روستایی ایران تاکید می کند: ابزارها و روش های بسیاری برای اندازه گیری پیشرفت به سمت توسعه پایدار طرّاحی شده اند، اما با وجود دیدگاه های متفاوتی که وجود دارد، نمی توان به یک منبع و روشی پذیرفته شده و قابل کاربرد در تمام مناطق و بخش ها و موضوعات و سؤال ها اتکا کرد.
منبع . روستا پژوهشی
@RuralDevelopment
با وجود این ضرورت دارد، در تحلیل ها از روش های کل گرا و نظام مند موجود در ادبیات توسعه پایدار یاری جست.
وی می افزاید: این روش ها بر اساس تجربه های جهانی در پنج نوع چارچوب مورد توجه قرار گرفته اند که هر یک شاخص ها و معرّف های خاصی از پایداری را نشان می دهندکه عبارتند از: اندازه گیری ثروت ملل، چارچوب فشار وضع واکنش، ردپای اکولوژیکی، پایداری بارومتری، کمیسیون توسعه پایدار.
افتخاری می گوید: با وجود شکل گیری شاخص ها و ابزارها در سطوح جهانی، ملّی و منطقه ای از یکسو در سنجش پایداری مناطق روستایی در سطح محلّی مشکلاتی وجود دارد و از سویی دیگر، شاخص های موجود به طور عمده بر اساس رویکرد بالا به پایین بوده و توسط مؤسسه های ذی نفع و بر اساس درک آنها از مفهوم توسعه پایدار روستایی طرّاحی شده است؛ بنابراین تحلیل اسناد برنامه های توسعه روستایی با محدودیت هایی که در سنجش و ارزیابی آن وجود دارد، انجام می گیرد و تلاش می شود تا این محدودیت ها، هدف پژوهش را که دستیابی به میزان همسویی اهداف و سیاست های برنامه های توسعه ملّی با الگوی توسعه پایدار روستایی به عنوان الگوی غالب دهه های اخیر است، از طریق روش تحلیل محتوایی اسناد با مدل تعالی سازمانی مشخص کند تا شناختی مناسب از روندها و تحولات وضع موجود برنامه توسعه روستایی با رویکرد توسعه پایدار و نحوه استمرار آن ها در جهت ترسیم آینده مناطق روستایی به دست آید و همچنین میزان و سطح اختلاف بین هدف ها و وضع موجود در برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی را در چارچوب برنامه های کلان توسعه بعد از انقلاب مشخص کند.
وی تصریح می کند: در این چارچوب، پرسش های اساسی عبارتند از اینکه آیا در برنامه های توسعه بعد از انقلاب، به نقش و جایگاه روستا و برنامه ریزی
توسعه پایدار روستایی توجه شده است یا نه؟ و آیا خط مشی های برنامه های توسعه پنج ساله بعد از انقلاب، به عنوان چارچوب و مبنای برنامه ریزی و خطمشی گذاری برای توسعه روستایی در راستای توسعه پایدار تدوین شده است؟
این استاد دانشگاه تربیت مدرس در مورد چارچوب مفهومی شناسایی
معرف های توسعه پایدار می گوید: باید گفت که مفهوم توسعه پایدار را به روش های گوناگون در قالب مفاهیم متنوعی چون، بیان چشم اندازها، تبادل ارزش ها، توسعه اخلاقی، بازسازماندهی اجتماعی، فرآیند تحول به سمت آینده بهتر، عدم به مخاطره انداختن کیفیت محیط زیست، توانمندسازی مردم، ایجاد ظرفیت های جدید، احترام به اطلاعات و دانش بومی، افزایش آگاهی ها و اطلاعات، رساندن انسان به مرحله رضایت از زندگی خویش و آزادی انتخاب و برابری در دسترسی به فرصت ها می توان تلقی کرد که همگی به نوعی تبیین کننده ایده محوری توسعه پایدار، یعنی برآورده ساختن نیازهای نسل حاضر با در نظر گرفتن نیاز نسل های آتی است.
با این تعریف مفهومی، توسعه پایدار فرآیندی است به سوی پایداری؛ پس نمی توان آن را یک پروژه تلقی کرد.
زیرا توسعه پایدار فرآیندی چند بُعدی است که در جستجوی یکپارچگی اهداف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی به روش پایدار است و از سوی دیگر فرآیندی پایدار با تغییرات مداوم اقتصادی، اجتماعی و محیطی است که برای افزایش رفاه بلندمدت کل اجتماع در سطوح مختلف طراحی شده است.
وی می افزاید:در این چارچوب، اجتماع پایدار (جامعه روستایی) دارای چهار خصوصیت است که عبارتند از امنیت اقتصادی، یکپارچگی زیست محیطی، کیفیت زندگی و توانمندی همراه با مسئولیت پذیری و پاسخگویی.
بر این اساس می توان گفت که توسعه پایدار روستایی، یعنی نگرشی همه جانبه و سینوپتیکی و فرآیندی به تعامل انسان سازمان یافته با محیط زیست خویش (فضای زندگی) و الگوی خاص از این تعامل در ابعاد سه گانه راهبردی اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، در راستای افزایش انتخاب مردم با گسترش دامنه دموکراتیک و تواناسازی آنها به منظور تصمیم گیری برای شکل دهی به فضای زیست، افزایش رفاه و خوشبختی، گسترش فرصت ها و ظرفیت های بالقوه، تواناسازی زنان، فقرا و کشاورزان مستقل و آزاد برای سازماندهی فضای زیست خویش و همچنین تواناسازی برای انجام کار گروهی است که در آن صورت می توان گفت، توانمندسازی و ظرفیت سازی به منزله کانون و هسته مرکزی پارادایم جدید در این تعریف مورد توجه است.
https://news.1rj.ru/str/RURALRESEARCHS0
منبع روستاپژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
وی می افزاید: این روش ها بر اساس تجربه های جهانی در پنج نوع چارچوب مورد توجه قرار گرفته اند که هر یک شاخص ها و معرّف های خاصی از پایداری را نشان می دهندکه عبارتند از: اندازه گیری ثروت ملل، چارچوب فشار وضع واکنش، ردپای اکولوژیکی، پایداری بارومتری، کمیسیون توسعه پایدار.
افتخاری می گوید: با وجود شکل گیری شاخص ها و ابزارها در سطوح جهانی، ملّی و منطقه ای از یکسو در سنجش پایداری مناطق روستایی در سطح محلّی مشکلاتی وجود دارد و از سویی دیگر، شاخص های موجود به طور عمده بر اساس رویکرد بالا به پایین بوده و توسط مؤسسه های ذی نفع و بر اساس درک آنها از مفهوم توسعه پایدار روستایی طرّاحی شده است؛ بنابراین تحلیل اسناد برنامه های توسعه روستایی با محدودیت هایی که در سنجش و ارزیابی آن وجود دارد، انجام می گیرد و تلاش می شود تا این محدودیت ها، هدف پژوهش را که دستیابی به میزان همسویی اهداف و سیاست های برنامه های توسعه ملّی با الگوی توسعه پایدار روستایی به عنوان الگوی غالب دهه های اخیر است، از طریق روش تحلیل محتوایی اسناد با مدل تعالی سازمانی مشخص کند تا شناختی مناسب از روندها و تحولات وضع موجود برنامه توسعه روستایی با رویکرد توسعه پایدار و نحوه استمرار آن ها در جهت ترسیم آینده مناطق روستایی به دست آید و همچنین میزان و سطح اختلاف بین هدف ها و وضع موجود در برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی را در چارچوب برنامه های کلان توسعه بعد از انقلاب مشخص کند.
وی تصریح می کند: در این چارچوب، پرسش های اساسی عبارتند از اینکه آیا در برنامه های توسعه بعد از انقلاب، به نقش و جایگاه روستا و برنامه ریزی
توسعه پایدار روستایی توجه شده است یا نه؟ و آیا خط مشی های برنامه های توسعه پنج ساله بعد از انقلاب، به عنوان چارچوب و مبنای برنامه ریزی و خطمشی گذاری برای توسعه روستایی در راستای توسعه پایدار تدوین شده است؟
این استاد دانشگاه تربیت مدرس در مورد چارچوب مفهومی شناسایی
معرف های توسعه پایدار می گوید: باید گفت که مفهوم توسعه پایدار را به روش های گوناگون در قالب مفاهیم متنوعی چون، بیان چشم اندازها، تبادل ارزش ها، توسعه اخلاقی، بازسازماندهی اجتماعی، فرآیند تحول به سمت آینده بهتر، عدم به مخاطره انداختن کیفیت محیط زیست، توانمندسازی مردم، ایجاد ظرفیت های جدید، احترام به اطلاعات و دانش بومی، افزایش آگاهی ها و اطلاعات، رساندن انسان به مرحله رضایت از زندگی خویش و آزادی انتخاب و برابری در دسترسی به فرصت ها می توان تلقی کرد که همگی به نوعی تبیین کننده ایده محوری توسعه پایدار، یعنی برآورده ساختن نیازهای نسل حاضر با در نظر گرفتن نیاز نسل های آتی است.
با این تعریف مفهومی، توسعه پایدار فرآیندی است به سوی پایداری؛ پس نمی توان آن را یک پروژه تلقی کرد.
زیرا توسعه پایدار فرآیندی چند بُعدی است که در جستجوی یکپارچگی اهداف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی به روش پایدار است و از سوی دیگر فرآیندی پایدار با تغییرات مداوم اقتصادی، اجتماعی و محیطی است که برای افزایش رفاه بلندمدت کل اجتماع در سطوح مختلف طراحی شده است.
وی می افزاید:در این چارچوب، اجتماع پایدار (جامعه روستایی) دارای چهار خصوصیت است که عبارتند از امنیت اقتصادی، یکپارچگی زیست محیطی، کیفیت زندگی و توانمندی همراه با مسئولیت پذیری و پاسخگویی.
بر این اساس می توان گفت که توسعه پایدار روستایی، یعنی نگرشی همه جانبه و سینوپتیکی و فرآیندی به تعامل انسان سازمان یافته با محیط زیست خویش (فضای زندگی) و الگوی خاص از این تعامل در ابعاد سه گانه راهبردی اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، در راستای افزایش انتخاب مردم با گسترش دامنه دموکراتیک و تواناسازی آنها به منظور تصمیم گیری برای شکل دهی به فضای زیست، افزایش رفاه و خوشبختی، گسترش فرصت ها و ظرفیت های بالقوه، تواناسازی زنان، فقرا و کشاورزان مستقل و آزاد برای سازماندهی فضای زیست خویش و همچنین تواناسازی برای انجام کار گروهی است که در آن صورت می توان گفت، توانمندسازی و ظرفیت سازی به منزله کانون و هسته مرکزی پارادایم جدید در این تعریف مورد توجه است.
https://news.1rj.ru/str/RURALRESEARCHS0
منبع روستاپژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
Audio
سخرانی دکتر حافظ نیا استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس در گردهمایی دانشجویان و دانش آموختگان علوم جغرافیایی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندیم
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندیم
📸 دو زن عشایر و کودک
📷عکاس آنتوان سوروگین
📅سال عکسبرداری: ۱۹۰۱میلادی مصادف با ۱۲۸۰ خورشیدی
محل نگهداری موزۀ مردم شناسی هلند
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
📷عکاس آنتوان سوروگین
📅سال عکسبرداری: ۱۹۰۱میلادی مصادف با ۱۲۸۰ خورشیدی
محل نگهداری موزۀ مردم شناسی هلند
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
نقدی بر کتاب «اصلاحات ارضی در ایران» نوشته آ. ک. اس. لمبتون از نگاه دکتر مصطفی ازکیا - قسمت دوم : نتیجه
(اولین نشست گروه تخصصی جامعه شناسی روستایی و عشایر انجمن جامعه شناسی ایران روز چهارشنبه 4 اسفندماه 1395)
آنچه خانم لمبتون از دوره آسایش و رفاه دهقانان ایرانی یاد می کند عمدتاً به نفع گروه های متنفذ جامعه روستایی بوده است. در مرحله دوم اصلاحات ارضی گفته شد که به دهقانانی زمین می دهیم که یک سال روی آن کار کرده باشند، و به اندازه ای می دهیم که نسق زراعی دارند. یعنی اگر 2 هکتار نسق زراعی دارند، 2 هکتار زمین می دهیم. بنابراین توزیع زمین نابرابر بود، و براساس همان میزان نابرابر نسق ها، زمین ها بین افراد تقسیم می شد. نظام قشربندی قبل از اصلاحات ارضی در بعد از اصلاحات ارضی تثبیت شد و براساس همان نظام، زمینها تقسیم گشت. پس از سال 1351 که اصلاحات ارضی به پایان رسید آمارگیری کشاورزی نشان می دهد که 5/3 میلیون از اراضی کشاورزی در اختیار مالکین و بهره برداران است که بیش از صد هزار هکتار زمین دارند. در این دوره در کل کشور 16 میلیون هکتار زمین زراعی در کشور داشتیم. مطالعات نشان می دهد که 40 درصد از دهقانان ما کمتر از 2 هکتار زمین بدست آوردند. با 2 هکتار زمین نمی شود کار کشاورزی انجام داد. با ثابت نگه داشتن قیمت محصولات کشاورزی در این دوره کشاورزان به جایی رسیدند که گندم کاری مقرون به صرفه نبود. دهقانان به آن اندازه می کاشتند که خودشان مصرف کنند.
در این دوره یعنی دهه 40 خورشیدی، دو سازمان توسعه ای برای کشاورزی ایران احداث شده بود: بانک کشاورزی که بانک خواص بود و شرکت تعاونی روستایی که بانک عوام می گفتند. متوسط اعتبار شرکت تعاونی برای دهقانان 500 تومان بود، اما اعتبار بانک کشاورزی برای مالکان 100 هزار تومان. با 500 تومان کاری نمی شد کرد، فقط باید کم و کسری جاری زندگی را جبران کرد. اما با 100 هزار تومان می شد چاه عمیق یا نیمه عمیق احداث کرد. به طور کلی منافع اصلاحات ارضی از قبیل: بانک کشاورزی، شرکتهای تعاونی، و سایر امکانات نصیب گروه های مرفه جامعه دهقانی و سرمایه داران ارضی می شد. به دهقانان خرده پا یا خوش نشینان هیچ امکان و رفاهی تعلق نمی گرفت. به عنوان مثال، دولت آب پشت سدها را که برای خودش 3 ریال تمام شده بود، به روستاییان 2 ریال می فروخت اما به شرکت صنعت و کشت 1 ریال!
در اصلاحات ارضی ایران به گونه ای عمل شد که اگر گفته نشود تمام منافع اصلاحات ارضی ولی قسمت اعظم آن به گروه های متنفض و مالکان تعلق گرفت. دو نکته قابل تأمل است: اول اینکه مالکیت زمین و آب از هم جدا بود. زمین توزیع شد ولی آب توزیع نشد. در بسیاری از نقاط کشور زمین در اختیار کسانی قرار گرفت که آب در اختیار آنها بود. صنفی پیدا شد به نام آبفروشان و در جنوب کشور هنوز این صنف وجود دارد.
دوم اینکه ساخت اجتماعی و قشربندی اجتماعی تغییر نکرد و قدرت از مالک به دهقان منتقل نشد. لمبتون درباره شرکت بابا قاسم می نویسد که: "صاحبان این شرکت از پدربزرگ و پدر و فرزند کدخدای ده بودند"! این توالی نشانگر عدم تغییر در ساخت قدرت ده است. اصلاحات ارضی هیچ تغییری در ساختار قدرت ایجاد نکرد. اینکه چرا فقط گروه های متنفذ می توانند از منافع اصلاحات ارضی بهره ببرند! لمبتون هیچ توجه ای به آن نکرده است و این یکی از اشکالات بزرگ است.
تعاونی ها بیشتر یک شاخه از بوروکراسی دولتی بودند نه نهضتی خودجوش و از درون مردم. شرکتهای تعاونی یک نهاد مشارکتی نبود، بلکه اهداف سیاسی اجتماعی بود که دولت آن را تعقیب می کرد. خلاصه اینکه 10 سال اصلاحات ارضی در ایران اتفاق افتاد (41 تا 51)، اما مسأله زمین حل نشد. اصلاحات ارضی نتوانست املاک اربابان غایب را بین دهقانان تقسیم کند. هرچند 40 درصد از دهقانان کمترین مقدار زمین را صاحب شدند اما نتوانستند قدرت مالکان را از آن خود کنند. حتی این امکان بوجود آمد که فرزندان دهقانان مرفه و ثروتمند و سرمایه داران ارضی در دستگاه بوروکراسی دولتی جذب شوند. این امکان هم برای دهقانان خرده پا فراهم نشد. ناچار دهقانان خرده پا به شهرها مهاجرت کردند.
نکته مهم آخر این است که: اصلاحات ارضی یک میلیون خانوار خوش نشین را نادیده گرفت. این خوش نشین ها در هیچ برنامه توسعه ای گنجانده نشدند. خوش نشینها به عنوان پارازیتهایی بودند که باید دفع می شدند، حتی نباید در روستاها می ماندند. بدهی دهقانان خرده پا در طول اصلاحات ارضی سه برابر شد. یا وام های دهقانان خرده پا با بهره های سنگین سلف خران، پیله وران یا چوب داران باید پرداخت می شد. می توانیم این نتیجه را از اصلاحات ارضی در ایران بگیریم که: اصلاحات ارضی زمین را بین 40 درصد از دهقانان خرده پا تقسیم کرد اما قدرت سیاسی را از مالکان به دولت انتقال داد. در دوره اصلاحات ارضی ساخت طبقاتی تثبیت شد اما فقط رأس آن از مالک به دولت تغییر یافت.
@RuralDevelopment
(اولین نشست گروه تخصصی جامعه شناسی روستایی و عشایر انجمن جامعه شناسی ایران روز چهارشنبه 4 اسفندماه 1395)
آنچه خانم لمبتون از دوره آسایش و رفاه دهقانان ایرانی یاد می کند عمدتاً به نفع گروه های متنفذ جامعه روستایی بوده است. در مرحله دوم اصلاحات ارضی گفته شد که به دهقانانی زمین می دهیم که یک سال روی آن کار کرده باشند، و به اندازه ای می دهیم که نسق زراعی دارند. یعنی اگر 2 هکتار نسق زراعی دارند، 2 هکتار زمین می دهیم. بنابراین توزیع زمین نابرابر بود، و براساس همان میزان نابرابر نسق ها، زمین ها بین افراد تقسیم می شد. نظام قشربندی قبل از اصلاحات ارضی در بعد از اصلاحات ارضی تثبیت شد و براساس همان نظام، زمینها تقسیم گشت. پس از سال 1351 که اصلاحات ارضی به پایان رسید آمارگیری کشاورزی نشان می دهد که 5/3 میلیون از اراضی کشاورزی در اختیار مالکین و بهره برداران است که بیش از صد هزار هکتار زمین دارند. در این دوره در کل کشور 16 میلیون هکتار زمین زراعی در کشور داشتیم. مطالعات نشان می دهد که 40 درصد از دهقانان ما کمتر از 2 هکتار زمین بدست آوردند. با 2 هکتار زمین نمی شود کار کشاورزی انجام داد. با ثابت نگه داشتن قیمت محصولات کشاورزی در این دوره کشاورزان به جایی رسیدند که گندم کاری مقرون به صرفه نبود. دهقانان به آن اندازه می کاشتند که خودشان مصرف کنند.
در این دوره یعنی دهه 40 خورشیدی، دو سازمان توسعه ای برای کشاورزی ایران احداث شده بود: بانک کشاورزی که بانک خواص بود و شرکت تعاونی روستایی که بانک عوام می گفتند. متوسط اعتبار شرکت تعاونی برای دهقانان 500 تومان بود، اما اعتبار بانک کشاورزی برای مالکان 100 هزار تومان. با 500 تومان کاری نمی شد کرد، فقط باید کم و کسری جاری زندگی را جبران کرد. اما با 100 هزار تومان می شد چاه عمیق یا نیمه عمیق احداث کرد. به طور کلی منافع اصلاحات ارضی از قبیل: بانک کشاورزی، شرکتهای تعاونی، و سایر امکانات نصیب گروه های مرفه جامعه دهقانی و سرمایه داران ارضی می شد. به دهقانان خرده پا یا خوش نشینان هیچ امکان و رفاهی تعلق نمی گرفت. به عنوان مثال، دولت آب پشت سدها را که برای خودش 3 ریال تمام شده بود، به روستاییان 2 ریال می فروخت اما به شرکت صنعت و کشت 1 ریال!
در اصلاحات ارضی ایران به گونه ای عمل شد که اگر گفته نشود تمام منافع اصلاحات ارضی ولی قسمت اعظم آن به گروه های متنفض و مالکان تعلق گرفت. دو نکته قابل تأمل است: اول اینکه مالکیت زمین و آب از هم جدا بود. زمین توزیع شد ولی آب توزیع نشد. در بسیاری از نقاط کشور زمین در اختیار کسانی قرار گرفت که آب در اختیار آنها بود. صنفی پیدا شد به نام آبفروشان و در جنوب کشور هنوز این صنف وجود دارد.
دوم اینکه ساخت اجتماعی و قشربندی اجتماعی تغییر نکرد و قدرت از مالک به دهقان منتقل نشد. لمبتون درباره شرکت بابا قاسم می نویسد که: "صاحبان این شرکت از پدربزرگ و پدر و فرزند کدخدای ده بودند"! این توالی نشانگر عدم تغییر در ساخت قدرت ده است. اصلاحات ارضی هیچ تغییری در ساختار قدرت ایجاد نکرد. اینکه چرا فقط گروه های متنفذ می توانند از منافع اصلاحات ارضی بهره ببرند! لمبتون هیچ توجه ای به آن نکرده است و این یکی از اشکالات بزرگ است.
تعاونی ها بیشتر یک شاخه از بوروکراسی دولتی بودند نه نهضتی خودجوش و از درون مردم. شرکتهای تعاونی یک نهاد مشارکتی نبود، بلکه اهداف سیاسی اجتماعی بود که دولت آن را تعقیب می کرد. خلاصه اینکه 10 سال اصلاحات ارضی در ایران اتفاق افتاد (41 تا 51)، اما مسأله زمین حل نشد. اصلاحات ارضی نتوانست املاک اربابان غایب را بین دهقانان تقسیم کند. هرچند 40 درصد از دهقانان کمترین مقدار زمین را صاحب شدند اما نتوانستند قدرت مالکان را از آن خود کنند. حتی این امکان بوجود آمد که فرزندان دهقانان مرفه و ثروتمند و سرمایه داران ارضی در دستگاه بوروکراسی دولتی جذب شوند. این امکان هم برای دهقانان خرده پا فراهم نشد. ناچار دهقانان خرده پا به شهرها مهاجرت کردند.
نکته مهم آخر این است که: اصلاحات ارضی یک میلیون خانوار خوش نشین را نادیده گرفت. این خوش نشین ها در هیچ برنامه توسعه ای گنجانده نشدند. خوش نشینها به عنوان پارازیتهایی بودند که باید دفع می شدند، حتی نباید در روستاها می ماندند. بدهی دهقانان خرده پا در طول اصلاحات ارضی سه برابر شد. یا وام های دهقانان خرده پا با بهره های سنگین سلف خران، پیله وران یا چوب داران باید پرداخت می شد. می توانیم این نتیجه را از اصلاحات ارضی در ایران بگیریم که: اصلاحات ارضی زمین را بین 40 درصد از دهقانان خرده پا تقسیم کرد اما قدرت سیاسی را از مالکان به دولت انتقال داد. در دوره اصلاحات ارضی ساخت طبقاتی تثبیت شد اما فقط رأس آن از مالک به دولت تغییر یافت.
@RuralDevelopment
خوش نشینان از دریافت زمین مستثناء شدند و... و البته متاسفانه این موارد در کتاب لمبتون دیده نشده است.
منبع
https://news.1rj.ru/str/RURALRESEARCHS
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
منبع
https://news.1rj.ru/str/RURALRESEARCHS
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
Telegram
روستاپژوهی، توسعه و ایران شناسی
نگاهی به پژوهش ها، مطالعات، یافته ها و اخبار روستایی و همچنین مطالعات توسعه و ایران شناسی
ادمین کانال
@ghoghnoos92
ادمین کانال
@ghoghnoos92
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
4_6039524265072525678.pdf
1.6 MB
فایل مصاحبه با دکتر عباس سعیدی درباره مسکن روستایی و توسعه روستایی در ایران در سایت خبری ایانا
منبع . روستا پژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
منبع . روستا پژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
4_6039524265072525685.pdf
813.2 KB
مقاله نقدبرنامه های توسعه روستایی ایران دکتر مصطفی ازکیا
منبع،روستاپژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
منبع،روستاپژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
4_6041776064886210874.pdf
298.8 KB
نویسنده در این مقاله روستا و روستاشناسی را تحلیل و جامعه شناسی و جغرافیا را دو علم موفق در روستاپژوهی معرفی می کند و بازنگری در رویکردها و سیاست ها را پیشنهاد می دهد.
منبع روستاپژوهی
@RuralDevelopment
منبع روستاپژوهی
@RuralDevelopment
4_6041776064886210935.pdf
1 MB
فهرست انتشارات و پژوهش های روستایی ایران از سال 1337 تا انقلاب اسلامی
منبع روستاپژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
منبع روستاپژوهی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
4_6014932270178108047.pdf
483.5 KB
تحلیل الگوی مدیریت برنامه ریزی فضایی مناطق روستایی
دکتر عبدالرضا افتخاری
منبع روستا پژوهشی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
دکتر عبدالرضا افتخاری
منبع روستا پژوهشی
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
@RuralDevelopment
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید
به انجمن علمی توسعه روستایی ایران بپیوندید