💢«سال هشت‌پا»: تغییرات اقلیمی چگونه باهوش‌ترین موجود دریا را به قلمروهای جدید می‌راند

این متن با کمک هوش مصنوعی تهیه شده؛ ترجمه شده از زبان: انگلیسی

امسال در آب‌های بریتانیا تعداد بی‌سابقه‌ای از اختاپوس‌های معمولی دیده شده‌اند اما علت این «شکوفایی» نادر در جمعیت این گونه دریایی چیست؟

شمار «استثنایی» از اختاپوس مدیترانه‌ای امسال در امتداد ساحل جنوبی انگلستان دیده شده‌اند و در آب‌های کم‌عمق نمایش‌هایی کم‌نظیر به راه انداخته‌اند.

این سرپای پنهانکار (که با نام اختاپوس معمولی هم شناخته می‌شود) به‌عنوان یکی از باهوش‌ترین جانوران دریایی شناخته می‌شود و معمولا در آب‌های گرم‌تر مدیترانه، در نواحی جنوبی‌تر، یافت می‌شود. حضور انبوه آنها پیش‌تر هم در بریتانیا ثبت شده بود که گاه «شکوفایی» نامیده می‌شود، اما جهش امسال بزرگ‌ترین مورد از سال ۱۹۵۰ تاکنون بود.

داوطلبان از افزایش خیره‌کننده ۱۵۰۰ درصدی نسبت به «شکوفایی کوچک» سال ۲۰۲۳ خبر دادند و توانستند ویدئوهای نادری از «راه‌رفتن»، تمیز کردن خود و جفت‌گیری این جانوران ثبت کنند. یکی از آنها حتی در حالی که به یک دوربین زیردریایی چنگ می‌زد، فیلم‌برداری شد.

این هجوم باعث شد خیریه «تراست‌های حیات‌وحش» سال ۲۰۲۵ را «سال شکوفایی اختاپوس» اعلام کند. اما آیا واقعا پدیده‌ای برای جشن‌گرفتن است؟

چرا اختاپوس‌ها به آب‌های بریتانیا می‌آیند؟

روت ویلیامز، رئیس حفاظت دریایی در «تراست‌های حیات‌وحش»، می‌گوید: «احتمالا این «انفجار جمعیتی» حاصل هم‌زمانی چند عامل محیط‌زیستی مختلف از جمله گرم‌تر شدن آب‌هاست.»

او به یورونیوز گرین می‌گوید: «دمای دریا در جنوب‌غربی بین ۱.۵ تا ۳ درجه سانتی‌گراد بالاتر از حد معمول است و زمستان‌های گرم‌تر باعث می‌شود تخم‌های اختاپوس با نرخ بالاتری زنده بمانند.»

او می‌افزاید: «با این حال برای درک جزئیات این شکوفایی به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم.»

دمای دریاها و اقیانوس‌ها با شتابی فزاینده در حال افزایش است، زیرا همچنان گرمای اضافی ناشی از گازهای گلخانه‌ای تولیدشده توسط انسان را جذب می‌کنند.

یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ که در مجله Environmental Research Letters منتشر شد هشدار داد که سطح اقیانوس چهار برابر سریع‌تر از ۴۰ سال پیش در حال گرم‌شدن است و میانگین دمای سطح دریاها به بالاترین حد ثبت‌شده رسیده است.

کریس مرچنت، استاد و نویسنده اصلی، می‌گوید: «اگر اقیانوس‌ها را مانند یک وان آب در نظر بگیریم، در دهه ۱۹۸۰ شیر آب گرم به‌آرامی باز بود و هر دهه فقط کسری از یک درجه آب را گرم می‌کرد.»

او ادامه می‌دهد: «اما حالا شیر آب گرم بسیار تندتر جریان دارد و روند گرم‌شدن شتاب گرفته است. راه کند کردن این گرمایش، بستن همان شیر است؛ یعنی کاهش انتشار جهانی کربن و حرکت به‌سوی صفر خالص.»

شکوفایی اختاپوس چه تاثیری بر بریتانیا دارد؟

هرچند این شکوفایی‌ها پدیده‌ای طبیعی به‌شمار می‌روند، اما شمار رکوردشکن امسال برای صنعت صدف و سخت‌پوستان دردسرساز شد و برخی کارگران گفتند صیدشان در ماه‌های تابستان دست‌کم ۶۰ درصد کاهش یافته است.

ویلیامز توضیح می‌دهد: «اختاپوس‌ها شکارچی‌اند و از لابستر، خرچنگ و اسکالپ تغذیه می‌کنند؛ همان موجوداتی که صیادان هم آنها را صید می‌کنند.»

او می‌گوید: «اگر تعداد اختاپوس‌ها همچنان افزایش یابد، صیادان باید خود را وفق دهند و شیوه صیدشان را بر همین اساس تغییر دهند و اکنون کارهایی برای بررسی گزینه‌های ممکن در جریان است.»

با این حال، ویلیامز اضافه می‌کند که جهش در تعداد اختاپوس‌ها ممکن است «کوتاه‌مدت» باشد و ارقام در سال‌های آینده به سطح‌های معمول‌تر برگردد.

یک «مسئله رفاهی»: آیا صید اختاپوس در بریتانیا قانونی است؟

کاهش صدف‌های خوراکی، تقاضا برای این که رستوران‌های بیشتری اختاپوس را در منوی خود بگنجانند افزایش داده و به صیادان کمک کرده سودشان را حفظ کنند.

این تابستان، صیادان در آب‌های بریتانیا بیش از هزار و ۲۰۰ تن اختاپوس صید کردند.

این رقم نسبت به سال‌های گذشته افزایش چشمگیری است، اما احتمالا به مذاق فعالان حقوق حیوانات خوش نمی‌آید؛ کسانی که مدت‌هاست خواستار حفاظت از اختاپوس در برابر کشتار برای مصرف انسانی هستند.

در سال ۲۰۲۱ دولت بریتانیا لایحه رفاه حیوانات را اصلاح کرد و اختاپوس‌ها را جاندارانی ذی‌شعور به‌رسمیت شناخت و پذیرفت که آنان درد را احساس می‌کنند. این کار رویه‌هایی مانند جوشاندن آنها در حالی که زنده‌اند را ممنوع می‌کند، اما تا ممنوع کردن کشتن آنها پیش نمی‌رود.

ویلیامز می‌افزاید: «اینها حیواناتی بسیار باهوش‌اند، بنابراین همانند بسیاری از حیواناتی که برای تولید غذا صید یا پرورش داده می‌شوند، پای یک مسئله رفاهی هم در میان است.»

🆔@ScientificDialectics

💢شکارچی خاموش اندروید/ تروجانی که با نام اپلیکیشن‌های معتبر به گوشی شما نفوذ می‌کند؟

این تروجان جدید با پنهان شدن در لایه‌های اپلیکیشن‌های مورد اعتماد، از سدهای امنیتی اندروید عبور کرده و کنترل کامل گوشی را به هکرها واگذار می‌کند.

دنیای امنیت اندروید با تهدید جدیدی روبرو شده است؛ یک تروجان دسترسی از راه دور (RAT) جدید به نام «Cellik» شناسایی شده که با سوءاستفاده از ساختار اپلیکیشن‌های موجود در گوگل‌پلی، نسخه‌های مخربی از برنامه‌های معتبر را تولید می‌کند. بر اساس گزارش شرکت امنیتی iVerify، این بدافزار نه‌تنها توانایی کنترل کامل دستگاه را دارد، بلکه می‌تواند توسط مهاجمان در دل اپلیکیشن‌های کاملاً قانونی و شناخته‌شده بسته‌بندی و توزیع شود.

بدافزاری برای هکرهای آماتور

تروجان Cellik در دسته‌بندی نوظهوری به نام «x-as-a-service» قرار می‌گیرد. در این مدل، مجرمان سایبری می‌توانند با پرداخت هزینه، به نسخه‌های آماده‌ای از ابزارهای مخرب از جمله سارقان اعتبارنامه، باج‌افزارها و کیت‌های فیشینگ دسترسی پیدا کنند. نکته نگران‌کننده درباره Cellik این است که یک بدافزار «بالغ» محسوب می‌شود؛ به این معنا که حتی هکرهایی با مهارت فنی پایین نیز می‌توانند با کمترین تلاش از آن استفاده کنند.

زمانی که این بدافزار به گوشی اندرویدی قربانی نفوذ می‌کند، مهاجم کنترل مطلق دستگاه را به دست می‌گیرد. Cellik می‌تواند محتوای صفحه نمایش را به صورت مستقیم برای هکر استریم کند و به او اجازه دهد گوشی را از راه دور هدایت نماید.

این تروجان به ویژگی کی‌لاگر (Keylogger) مجهز است که تمام تایپ‌های کاربر را ثبت می‌کند. اما قابلیت‌های آن به اینجا ختم نمی‌شود؛ مهاجم می‌تواند اعلان‌های روی صفحه، رمزهای عبور یک‌بار مصرف (OTP) و سیستم فایل گوشی را مشاهده کند. این دسترسی شامل داده‌های حساس مرورگر مانند کوکی‌ها و حتی نام‌های کاربری و رمزهای عبور ذخیره شده نیز می‌شود.

طبق تحلیل iVerify، مهاجم با استفاده از این بدافزار می‌تواند تمامی فایل‌ها را مشاهده، دانلود، آپلود یا حذف کند و حتی به فضاهای ذخیره‌سازی ابری متصل به گوشی دسترسی یابد. هکر قادر است به وب‌سایت‌ها برود، روی لینک‌ها کلیک کند و فرم‌ها را پر کند؛ در حالی که قربانی هیچ فعالیتی را روی صفحه نمایش خود مشاهده نمی‌کند.

علاوه بر این، Cellik قدرت ایجاد صفحات جعلی (Overlay) روی اپلیکیشن‌های اصلی را دارد (مثلاً نمایش یک صفحه ورود فیک روی برنامه بانکی). همچنین دارای یک سیستم سازنده خودکار است که می‌تواند در گوگل‌پلی جستجو کرده، یک اپلیکیشن معتبر را دانلود، کد مخرب Cellik را به دور آن بپیچد و دوباره بسته‌بندی کند تا برای قربانیان ارسال شود.

چگونه Cellik از سد «گوگل‌پلی پروتکت» عبور می‌کند؟

خطر اصلی Cellik در توانایی آن برای دور زدن ویژگی‌های امنیتی نظیر Play Protect نهفته است. اگرچه گوگل‌پلی پروتکت می‌تواند اپلیکیشن‌های ناشناخته یا مخرب را شناسایی کند، اما تروجانی که در دل یک بسته نرم‌افزاری محبوب و شناخته‌شده پنهان شده باشد، ممکن است به راحتی از این فیلتر عبور کند.

این اپلیکیشن‌های آلوده معمولاً در سایت‌های شخص ثالث و مکان‌هایی که کاربران اقدام به سایدلود (نصب خارج از استور رسمی) می‌کنند، یافت می‌شوند. پس از نصب، بدافزار در پس‌زمینه اجرا شده و بدون نیاز به هیچ‌گونه اکسپلویت پیچیده و تنها با تکیه بر «مهندسی اجتماعی» و اعتماد کاربر، دسترسی کامل را به هکر می‌دهد.

کارشناسان امنیتی توصیه می‌کنند برای به حداقل رساندن خطر ابتلا به این بدافزار، کاربران باید همواره با تاکتیک‌های مهندسی اجتماعی آشنا باشند و در انتخاب منبع دانلود اپلیکیشن‌ها دقت کنند. بهترین روش‌ها برای محافظت شامل موارد زیر است:

پرهیز از سایدلود: تا حد امکان اپلیکیشن‌ها را فقط از فروشگاه‌های رسمی (مانند گوگل‌پلی) دریافت کنید.

بررسی امضاها: در صورت اجبار به سایدلود، هش‌ها و امضاهای فایل APK را به صورت دستی تایید کنید.

استفاده از راهکارهای امنیتی: نصب نرم‌افزارهایی که توانایی شناسایی و واکنش به بدافزارها را دارند، می‌تواند یک لایه امنیتی اضافی ایجاد کند.

در نهایت، گزارش‌ها نشان می‌دهد که راحتی استفاده از Cellik برای هکرها، آن را به تهدیدی جدی تبدیل کرده است. در دورانی که هکرها می‌توانند بدافزار را به دور یک اپلیکیشن کاملاً عادی بپیچند، اعتماد به منابع غیررسمی می‌تواند به قیمت از دست رفتن حساب‌های بانکی، رمزهای عبور و تمامی اطلاعات شخصی تمام شود.

https://www.phonearena.com/news/a-new-android-trojan-can-hide-inside-apps-you-trust_id176750

🆔@ScientificDialectics

💢شکلات تا ۲۰۵۰ ممکن است ناپدید شود؛ آیا نمونه مقاوم به تغییرات اقلیمی جای آن را می‌گیرد؟

این متن با کمک هوش مصنوعی تهیه شده؛ ترجمه شده از زبان: انگلیسی

با سقوط تولید کاکائو،، دانشمندان برای نجات صنعت جهانی شکلات از بحران به گیاهی مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی روی آورده‌اند.

در شرایطی که هوای افراطی آینده کشت‌های جهانی کاکائو را تهدید می‌کند، شکلات با یک «محک اقلیمی» رو‌به‌رو است.

بیشترِ کاکائو(حدود ۶۰ درصد) از غرب آفریقا می‌آید؛ محصول کشورهای مرطوبی مانند ساحل عاج و غنا، جایی که دمای گرم و بارش فراوان با فصل‌های کوتاه خشکی جابه‌جا می‌شود.

اما در دو سال گذشته تولید کاکائو تا ۴۰ درصد سقوط کرده است. این وضعیت قیمت شکلات را به سطوحی رسانده که از دهه ۱۹۷۰ دیده نشده بود و کارشناسان هشدار می‌دهند ممکن است تا ۲۰۵۰ با دنیایی بدون کاکائو رو‌به‌رو شویم.

تغییرات اقلیمی چگونه صنعت شکلات را تهدید می‌کند

نشانه‌های زیادی از افول شکلات وجود دارد. گزارش‌های پیشین از استخراج غیرقانونی طلا، پیرشدن درختان و حتی قاچاقچیان کاکائو به‌عنوان مقصر نام برده‌اند، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد مقصر اصلی تضادهای شدید در بارندگی است.

انستیتوی سالاتا برای اقلیم و پایداری در دانشگاه هاروارد می‌گوید حساسیت کاکائو به هوا موضوع تازه‌ای نیست، اما با افزایش دما تغییرات اقلیمی «شدت رخدادهای بارش‌های سنگین» را تشدید می‌کند.

به ازای هر ۱ درجه سانتی‌گراد افزایش در دمای هوا، جو می‌تواند حدود ۷ درصد رطوبت بیشتری نگه دارد که باعث بارش‌های شدیدتر و سنگین‌تر می‌شود.

پژوهشگران می‌گویند: «فیزیک پایه روشن است: جوی گرم‌تر رطوبت بیشتری نگه می‌دارد و شدت افراط‌های بارش را تشدید می‌کند.» آنها می‌افزایند: «این وضعیت به آب‌گرفتگی، فرسایش خاک و شرایطی منجر می‌شود که برای بیماری‌های قارچی مساعد است.»

با انگیزه ناشی از این بحران اقلیم‌محور، دانشمندان دانشگاه ملی سنگاپور اکنون برای یافتن راه‌حل دست به کار شده‌اند.

آیا دانشمندان می‌توانند صنعت شکلات را نجات دهند؟

پژوهشگران توجه خود را معطوف خرنوب کردند؛ گیاهی مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی که در مدیترانه کشت می‌شود و به‌تدریج به‌عنوان جایگزینی امیدبخش برای کاکائو مورد توجه قرار گرفته است.

برخلاف کاکائو، خرنوب در اقلیم‌های گرم و خشک با نیاز آبی بسیار کم رشد می‌کند و از پس خشکسالی برمی‌آید. پس از برشته‌کردن، «عطر منحصر‌به‌فردی» آزاد می‌کند که به کاکائو شباهت دارد، اما مزه‌اش دقیقا همان طعم را تداعی نمی‌کند.

برای حل این مشکل، تیم دو تکنیک برای تغییر طعم گیاه طراحی کرد و با استفاده از آنزیم‌ها تلخی را افزایش داد و شیرینی را تقویت کرد.

فرآوری آنزیمی روشی ساده و پاک است که به حداقل پردازش نیاز دارد، در مقایسه با روش‌های دیگری که برای تقویت طعم از مواد شیمیایی قوی مانند اسید هیدروکلریک استفاده می‌کنند.

پژوهشگران می‌گویند با بهبود پروفایل طعمی خرنوب، این روش‌ها می‌تواند تولیدکنندگان شیرینی و شکلات را ترغیب کند از خرنوب در محصولاتی استفاده کنند که معمولا به کاکائو نیاز دارند؛ مانند شکلات‌های تخته‌ای، پودرهای کاکائو، نوشیدنی‌های مالت و دیگر محصولات بر پایه کاکائو.

اگر در مقیاس گسترده به کار گرفته شود، می‌تواند وابستگی صنعت شکلات به کاکائو را «به‌طور قابل توجه» کاهش دهد و زنجیره‌های تامین را در برابر تغییرات اقلیمی و شیوع بیماری‌های گیاهی تاب‌آورتر کند.

مانفرد کو، نویسنده اول این مقاله پژوهشی، می‌گوید: «پژوهش ما صرفا درباره بازتولید طعم کاکائو نیست، بلکه درباره متنوع‌سازی مواد اولیه‌ای است که برای ساخت جایگزین‌های شکلات به کار می‌بریم.»

او می‌افزاید: «با روی آوردن به محصولات مقاوم و تاب‌آور در برابر تغییرات اقلیمی مثل خرنوب، می‌توانیم به صنعت کمک کنیم با چالش‌های محیط‌زیستی سازگار شود و در عین حال محصولی به مصرف‌کنندگان بدهیم که از آن لذت ببرند.»

🆔@ScientificDialectics

در این خاک زرخیز ایران زمین

نبودند جز مردمی پاک دین

همه دینشان مردی و داد بود

وز آن کشور آزاد و آباد بود

چو مهر و وفا بود خود کیششان

گنه بود آزار کس پیششان

همه بنده ناب یزدان پاک

همه دل پر از مهر این آب و خاک

پدر در پدر آریایی نژاد

ز پشت فریدون نیکو نهاد

بزرگی به مردی و فرهنگ بود

گدایی در این بوم و بر ننگ بود

کجا رفت آن دانش و هوش ما

که شد مهر میهن فراموش ما

که انداخت آتش در این بوستان

کز آن سوخت جان و دل دوستان

چه کردیم کین گونه گشتیم خار؟

خرد را فکندیم این سان زکار

نبود این چنین کشور و دین ما

کجا رفت آیین دیرین ما؟

به یزدان که این کشور آباد بود

همه جای مردان آزاد بود

در این کشور آزادگی ارز داشت

کشاورز خود خانه و مرز داشت

گرانمایه بود آنکه بودی دبیر

گرامی بد آنکس که بودی دلیر

نه دشمن دراین بوم و بر لانه داشت

نه بیگانه جایی در این خانه داشت

از آنروز دشمن بما چیره گشت

که ما را روان و خرد تیره گشت

از آنروز این خانه ویرانه شد

که نان آورش مرد بیگانه شد

چو ناکس به ده کدخدایی کند

کشاورز باید گدایی کند

به یزدان که گر ما خرد داشتیم

کجا این سر انجام بد داشتیم

بسوزد در آتش گرت جان و تن

به از زندگی کردن و زیستن

اگر مایه زندگی بندگی است

دو صد بار مردن به از زندگی است


┏━━━━━━━━━━━
🏛🎭📔📕@Marham_Foundation
➖➖➖➖➖➖➖➖
@IranaPsychologicalAssociation
┗━━━━━━━━━━━━

💢تاثیر مصرف کره بر فشار خون؛ پزشکان چه می‌گویند؟

دلیل اصلی تاثیر منفی کره بر فشار خون و سلامت قلب، میزان بالای چربی اشباع آن است

اگر یکی از اولویت‌هایتان مراقبت از قلبتان است، احتمالا می‌دانید که باید با نمک محتاطانه برخورد کنید. به گفته انجمن قلب آمریکا، بیشتر آمریکایی‌ها بسیار بیشتر از حد سالم، سدیم مصرف می‌کنند.

نکته فریبنده درباره نمک این است که بسیار بیش از آنچه تصور می‌کنیم در انواع غذاها پنهان است. شاید هنگام آشپزی حواستان به نمکدان باشد، اما آمار انجمن قلب آمریکا نشان می‌دهد بیش از ۷۰ درصد سدیمی که مردم آمریکا دریافت می‌کنند، نه از غذاهای خانگی، که از غذاهای بسته‌بندی‌شده و رستورانی است.

وبسایت پرید می‌نویسد که نمک تنها متهم ماجرا نیست. یک ماده آشنای دیگر هم هست که اگر بی‌حساب مصرف شود سبب بالا رفتن سطح فشار خون می‌شود: کره. درست مانند نمک، بسیاری به‌راحتی کره را به غذا می‌افزایند و بسیاری از غذاهای رستورانی هم با کره پخته می‌شوند.

کره و فشار خون؛ ارتباطی که معمولا نادیده گرفته می‌شود

دکتر سم ستاره، متخصص قلب در مرکز قلب و عروق بورلی‌هیلز، می‌گوید گه دلیل اصلی تاثیر منفی کره بر فشار خون و سلامت قلب میزان بالای چربی اشباع آن است. او می‌گوید: «چربی‌های اشباع با افزایش فشار خون مرتبط‌اند، به‌ویژه وقتی به مقدار زیاد مصرف شوند.» به گفته او، رژیم غذایی پرچرب باعث تجمع چربی در سلول‌ها می‌شود و وقتی سلول‌ها بیش از حد چرب شوند، میزان نیتریک‌اکسید، که ماده‌ای حیاتی برای گشاد شدن رگ‌ها در بدن است، کاهش می‌یابد. همزمان مسیرهای التهابی فعال و شریان‌ها سفت می‌شوند و در پی ‌‌آن فشار خون افزایش می‌یابد.

دکتر ستاره تاکید می‌کند که اثر چربی‌های اشباع بر فشار خون کاملا متفاوت از چربی‌های غیراشباع است. در واقع، پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند اگر غذاهای سرشار از چربی اشباع را جایگزین منابع چربی غیراشباع کنیم، فشار خون پایین می‌آید.

تاثیرات کره فوری نیست، اما ماندگار است

اگر به شکل منظم غذاهای پرکره می‌خورید، احتمالا بلافاصله تغییری در فشار خونتان احساس نمی‌کنید، اما در درازمدت تاثیر آن را خواهید دید. دکتر ستاره می‌گوید: «کره باعث افزایش ناگهانی فشار خون نمی‌شود، اما مصرف مداوم چربی اشباع در طول زمان به سفتی شریان‌ها، اختلال عملکرد عروق و افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی منجر می‌شود.» اگر کره نمک‌دار باشد، اوضاع وخیم‌تر هم می‌شود. او توضیح می‌دهد: «کره نمک‌دار، سدیم را به غذایی می‌افزاید که خودش سرشار از چربی اشباع است؛ ترکیبی دوگانه که فشار خون را بالا می‌برد.»

برای افرادی که فشار خون بالا دارند یا به نمک حساس‌اند، حتی مقادیر متوسط سدیم هم فشار خون را افزایش می‌دهد. از آنجا که انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا توصیه می‌کنند مصرف سدیم روزانه بین ۱.۵ تا ۲ گرم محدود شود، کره نمک‌دار می‌تواند به میزان معناداری بار سدیم روزانه را بالا ببرد، به‌ویژه وقتی با غذاهای فراوری‌شده و رستورانی ترکیب شود.

چه جایگرینی مناسب است؟

واضح است که مصرف زیاد کره به نفع فشار خون نیست. اما «زیاد» دقیقا یعنی چقدر؟ دکتر ستاره می‌گوید برخلاف نمک، عدد قطعی و کلی برای کره وجود ندارد، اما پیشنهاد می‌کند مصرف روزانه آن به ۵ تا ۷ گرم محدود شود، یعنی حدود ۱ تا ۱.۵ قاشق چای‌خوری. او توضیح می‌دهد: «واکنش بدن افراد به چربی اشباع بسته به سن، وزن، ژنتیک، میزان مصرف نمک و الگوی کلی تغذیه متفاوت است. یک راهنمای عملی این است که کل چربی اشباع کمتر از ۶ درصد کالری روزانه باشد و کره فقط گاهی استفاده شود، نه به عنوان چربی اصلی آشپزی.»

پس چه چیزی را می‌توان جایگزین کره کرد که به جای آسیب زدن به قلب به آن کمک کند؟ دکتر ستاره می‌گوید روغن‌های گیاهی بهترین انتخاب‌اند، ازجمله روغن زیتون فرابکر، کانولا و سویا. این روغن‌ها از چربی‌های غیراشباع‌ سرشارند و برای سلامت قلب بسیار مفیدند. او می‌افزاید: «مطالعات نشان داده‌اند اگر به جای تنها ۱۵ گرم کره، یعنی حدود یک قاشق غذاخوری، روغن‌های گیاهی مصرف کنیم، چربی خون بهبود و حتی خطر مرگ‌ومیر کلی کاهش می‌یابد.»

برای پخت‌وپز، روغن زیتون و روغن آووکادو گزینه‌های خوبی‌اند. در شیرینی‌پزی هم می‌توان به جای بخشی از کره از ماست یا پوره میوه‌هایی مثل سس سیب استفاده کرد، بدون اینکه به بافت و میزان رطوبت آسیب برسد.

🆔@ScientificDialectics

💢آیا برای ابراز علاقه باید حتماً پول خرج کنیم؟ چگونه هدیه بدهیم بدون آنکه پول خرج کنیم

بهترین هدایا از دلِ آدمی نشأت می‌گیرند.

من عاشق هدیه‌دادن و هدیه‌گرفتن هستم مخصوصا متناسب با مناسبت‌ها. اما با این‌که هدایا در خرید و خرج‌کردن خلاصه شده مشکل دارم. چه کسی گفته که برای ابراز عشق و علاقه باید حتماً پول خرج کنیم؟ خودم به شما می‌گویم: شرکت‌هایی که می‌خواهند برای هدیه‌دادن هزینه کنید.

هدیه دادن صرفاً در خرج‌کردن پول خلاصه نمی‌شود. من مخالف پول‌دادن بابت هدیه نیستم. مصرف‌گرایی زمانی پدید می‌آید که تمام مشکلات، اهداف یا آرزوهای خود را به پول گره بزنیم که به نظرم خیلی‌ها در مورد هدیه‌دادن چنین دیدگاهی دارند. خوشحالی فقط مختص آن‎‌هایی نیست که جیبِ پرپول دارند.

ایده‌های تازه برای هدیه‌دادن

در هدیه دادن چند ایده را با شما به اشتراک می‌گذارم.

۱. هدیه را با تلاش خودتان درست کنید

چیزهای زیادی وجود دارد که عزیزان‌تان آن‌ها را بیش از چیزهایی که بابت‌شان پول می‌دهید دوست خواهند داشت. می‌توانید یک آلبوم عکس درست کنید، نامه بنویسید، غذا بپزید، یک وسیله تزئینی دست‌ساز درست کنید یا یک وسیله چوبی بسازید. به مهارت‌های فردی خود فکر کنید و ببینید چگونه می‌توانید یک هدیه خلاقانه بسازید.

۲. فرصت تجربه مشترک را پیشکش کنید

یکی از ارزشمندترین و گران‌بهاترین هدایایی که می‌توانید پیشکش کنید، تجربه‌ای است که می‌توانید در کنار یکدیگر یا یک گروه بزرگ‌تر داشته باشید. مثل ترتیب دادن ورزش یا بازی‌های گروهی. کارهای هماهنگی را انجام دهید و همه را کنار هم جمع کنید.

۳. پیشنهاد کمک در انجام کارها را مطرح کنید

شاید تعجب کنید، اما یکی از بادوام‌ترین دلایل شادی، نه اوقات فراغت، بلکه انجام کارهای سخت و دشوار است؛ به‌ویژه وقتی برای دیگران یا در کنار آن‌ها انجام‌شان دهید. در کارهای تعمیراتی به اعضای خانواده کمک کنید، برای دوست‌تان در طول هفته غذا بپزید، به همسایه‌تان شیرینی بدهید یا به‌صورت گروهی در کارهای خیریه داوطلب شوید. از خودتان بپرسید چطور می‌توانم برای اطرافیان مفید باشم و چه کارهایی را می‌توانیم در کنار هم انجام دهیم؟

۴. خرج‌کردن را با وقت‌گذاشتن برای دیگران جایگزین کنید

از بین هدایایی که می‌توانید پیشکش کنید، خودتان بهترین گزینه هستید. شاید بتوانید برای دورهمی تعطیلات امسال برنامه‌ریزی کنید یا بتوانید خاطره بهتری برای همه بسازید. هرکجا که می‌روید، به دنبال ایجاد ارتباط باشید. موبایل را کنار بگذارید و با اطرافیان خاطره‌سازی کنید.

۵. با عزیزان خود سنت‌های جدید خلق کنید

سنت‌های قدیمی همیشه ارزشمند هستند، اما به شرطی که با سنت‌های جدید همراه شوند تا نسل‌های جدید بتوانند ماجراها و ارزش‌های خود را به آن‌ها اضافه کنند. تلفیق سنت‌های قدیمی و جدید نشانه سرزندگی خانواده یا گروه دوستانه شما بوده و هدیه‌ای شگفت‌انگیز برای عزیزان‌تان خواهد بود. سنت‌های قدیمی را زنده نگه‌دارید و برای خلق سنت‌های جدید ایده‌پردازی کنید.

۶. مهارت‌های خود را پیشکش کنید

بسیاری از ما شغل یا سرگرمی‌هایی داریم که مهارت‌های ویژه‌ای می‌طلبند و می‌توانند برای دیگران مفید باشند. به‌جای این‌که وقت خود را صرف خرید هدیه کنید، چرا مهارت و تخصص خود را پیشکش نمی‌کنید؟ همسرم اغلب به دوستانش عکاسی رایگان هدیه می‌دهد و من به دیگران پیشنهاد می‌کنم که در راه‌اندازی وب‌سایت‌شان به آن‌ها کمک خواهم کرد. می‌توانید به کسی آموزش دهید نان ترش تهیه کند یا پیشنهاد دهید که در سفر آخر هفته از فرزندانش مراقبت می‌کنید.

۷. پذیرای کمک و لطف دیگران باشید

این مورد با سایر موارد هم‌خوانی ندارد، اما توجه به آن خالی از لطف نیست. انسان‌ها در جوامع فردمحور دوست ندارند دیگران را به زحمت بیاندازند. از این‌رو، پول خرج می‌کنند تا از کسی کمک نخواهند.

درخواست و پیشنهاد کمک، راهکاری عالی برای نشان‌دادن عشق و علاقه به دیگران است و اهمیت آن به اندازه‌ای است که نباید به دیگران سپرده شود. گاهی لازم است کمی فروتنی به خرج دهیم و درخواست کمک کنیم. این کار باعث می‌شود که دیگران با دلِ خوش به کمک ما بشتابند و شاید متقابلاً یک‌روز از ما درخواست کمک کنند.

حقیقت نهفته در فصل هدیه‌دادن همین است که هدیه‌مان از صمیم قلب باشد. این هدیه رایگان است و نیازی به پیک ندارد و همیشه با دلِ خوش پذیرفته می‌شود.

نویسنده: مایک دانگیا، نویسنده وبلاگ این خانه همیشه‌سبز

🆔@ScientificDialectics

💢پروتئینی که دقیق‌تر از کلسترول ابتلا به بیماری قلبی را پیش‌بینی می‌کند

ترجمه از وب‌سایت کانورسیشن

کلسترول فقط بخشی از ماجرا است و سیستم ایمنی عامل پیشرفت مراحل اصلی بیماری قلبی است

بیماری‌های قلبی همچنان عامل اصلی مرگ‌ومیر در جهان است. از دهه ۱۹۵۰، پس از روشن‌ شدن ارتباط برنامه غذایی، کلسترول و بیماری قلبی، ارزیابی خطر ابتلا به این بیماری تا حد زیادی بر پایه اندازه‌گیری سطح کلسترول خون انجام شده است. 

اما شواهد به‌دست‌آمده در دو دهه اخیر نشان می‌دهد پروتئین واکنشی سی (CRP) که نشانگر زیستی التهاب خفیف و مزمن در بدن است، خطر بیماری قلبی را بهتر و دقیق‌تر از کلسترول پیش‌بینی می‌کند. به همین دلیل، کالج آمریکایی قلب و عروق در سپتامبر ۲۰۲۵ توصیه‌های جدیدی برای غربالگری همگانی سطح سی‌آر‌پی در کنار اندازه‌گیری کلسترول منتشر کرد.

پروتئین واکنشی سی یا سی‌آر‌پی چیست؟

سی‌آر‌پی در کبد و در پاسخ به عفونت‌ها، آسیب‌های بافتی، وضعیت‌های التهابی مزمن مانند بیماری‌های خودایمنی و اختلال‌های سوخت‌و‌سازی نظیر چاقی و دیابت تولید می‌شود. در واقع، این پروتئین شاخصی از فعال‌ بودن سیستم ایمنی و وجود التهاب در بدن است.

اندازه‌گیری سی‌آر‌پی با آزمایش خون ساده انجام می‌شود. سطح کمتر از ۱ میلی‌گرم در دسی‌لیتر نشان‌دهنده التهاب حداقلی و محافظت در برابر بیماری قلبی است. در مقابل، سطح بالاتر از ۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر بیانگر التهاب بیشتر و افزایش خطر بیماری قلبی است. 

پژوهش‌ها نشان می‌دهد سی‌آر‌پی در پیش‌بینی حملات قلبی و سکته مغزی از لیپوپروتئین کم‌چگالی یا «کلسترول بد» و حتی از نشانگر ژنتیکی لیپوپروتئین(a) دقیق‌تر است. یافته‌های یک پژوهش حتی نشان داد سی‌پی‌آر در دقت پیش‌بینی با فشار خون برابری می‌کند.

چرا التهاب در بیماری قلبی اهمیت دارد؟

التهاب در تمام مراحل شکل‌گیری و تجمع پلاک‌های چربی در دیواره رگ‌ها نقش اساسی دارد، فرایندی که به تصلب شرایین (آترواسکلروز) منجر می‌شود. از لحظه‌ای که رگ آسیب می‌بیند، چه در اثر قند خون بالا و چه دود سیگار، سلول‌های ایمنی به محل آسیب هجوم می‌آورند. این سلول‌ها ذرات کلسترول موجود در خون را جذب می‌کنند و پلاک چربی در دیواره رگ شکل می‌گیرد. 

این روند دهه‌ها ادامه دارد تا سرانجام عوامل واسط سیستم ایمنی پوشش پلاک را پاره می‌کنند و لخته‌ای تشکیل می‌شود که جریان خون را می‌بندد و به حمله قلبی یا سکته منجر می‌شود. بنابراین، کلسترول فقط بخشی از ماجرا است و سیستم ایمنی عامل پیشرفت مراحل اصلی بیماری قلبی است.

آیا برنامه غذایی بر سطح سی‌آر‌پی اثر می‌گذارد؟

سبک زندگی می‌تواند میزان سی‌آر‌پی تولیدشده در کبد را به میزان قابل‌ملاحظه‌ای تغییر دهد. مواد غذایی و ریزمغذی‌های متعدد از جمله فیبر غذایی موجود در حبوبات، سبزیجات، مغزها و دانه‌ها، همچنین انواع توت، روغن زیتون، چای سبز، دانه چیا و بذر کتان با کاهش سی‌آر‌پی مرتبطند. کاهش وزن و فعالیت بدنی منظم نیز به پایین‌ آمدن سطح این پروتئین کمک می‌کند.

آیا کلسترول هنوز در خطر ابتلا به بیماری قلبی اهمیت دارد؟

با وجود اینکه کلسترول ممکن است مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده نباشد، همچنان عامل مهمی است. اما صرفا میزان کلسترول بد تعیین‌کننده خطر نیست. میزان خطر در دو فرد با سطح کلسترول یکسان ممکن است متفاوت باشد، زیرا تعداد ذراتی که کلسترول بد در آن‌ها جمع شده مهم‌تر از جرم کل کلسترول است؛ هرچه تعداد ذرات بیشتر باشد، خطر بالاتر است.

بنابراین، آزمایش آپولیپوپروتئین بی که تعداد ذرات کلسترول را می‌سنجد، شاخص دقیق‌تری از اندازه‌گیری مقدار کل کلسترول بد محسوب می‌شود. این شاخص نیز تحت‌تاثیر سبک زندگی است: فیبر، مغز آجیل و اسیدهای چرب امگا-۳ با کاهش تعداد ذرات مرتبط‌ند، در حالی که مصرف زیاد قند به افزایش ذرات منجر می‌شود.

علاوه بر این، لیپوپروتئین(a) نشانگر دیگری است که خطر بیماری قلبی را دقیق‌تر از کلسترول پیش‌بینی می‌کند، زیرا وجود این نوع لیپوپروتئین ذرات کلسترول را «چسبنده‌تر» می‌کند و احتمال گیر افتادنشان در پلاک‌ها را افزایش می‌دهد. سطح لیپوپروتئین(a) کاملا ژنتیکی است و فقط یک‌ بار در طول عمر اندازه‌گیری می‌شود.

بهترین راه پیشگیری از بیماری قلبی چیست؟

عوامل خطر متعددی در ابتلا به بیماری قلبی دخیل‌اند. شناخت هم‌زمان سی‌آر‌پی، کلسترول بد، آپولیپوپروتئین بی و لیپوپروتئین(a) تصویری جامع از میزان خطر ارائه می‌دهد و می‌تواند انگیزه‌ای برای پایبندی بلندمدت به اصول پیشگیری شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، مدیریت استرس، حفظ وزن سالم و ترک سیگار باشد.

🆔@ScientificDialectics

💢به جای تزریق، قرص لاغری بخورید؛ آمریکا نسخه خوراکی داروی لاغری پرفروش «ویگووی» را تایید کرد

این متن با کمک هوش مصنوعی تهیه شده؛ ترجمه شده از زبان: انگلیسی از آسوشیتدپرس

نهادهای نظارتی در ایالات متحده به نسخه خوراکی داروی پرفروش کاهش وزن وگووی (Wegovy) مجوز دادند؛ نخستین داروی خوراکیِ روزانه که به‌طور اختصاصی برای درمان چاقی تأیید می‌شود.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) روز دوشنبه ۲۲ دسامبر با این تصمیم، به شرکت داروسازی نوو نوردیسک (Novo Nordisk) برتری مهمی نسبت به رقیبش «الی لی‌لی/Eli Lilly» در رقابت عرضه قرص‌های ضدچاقی داد. قرص خوراکی لی‌لی با نام «اورفورگلیپرونorforglipron» همچنان در مرحله بررسی قرار دارد.

هر دو دارو از گروه «GLP-1» هستند؛ داروهایی که مانند نمونه‌های تزریقی پرکاربرد، با تقلید از یک هورمون طبیعی، اشتها و احساس سیری را تنظیم می‌کنند.

در سال‌های اخیر، وگووی تزریقی «نوو نوردیسک» و نیز داروی «زپ‌باند/Zepbound» از شرکت لی‌لی، درمان چاقی را متحول کرده‌اند؛ به‌ویژه در آمریکا که حدود ۱۰۰ میلیون نفر با این بیماری مزمن زندگی می‌کنند.

به گفته مقام‌های نوو نوردیسک، قرص وگووی احتمالا ظرف چند هفته آینده در دسترس قرار خواهد گرفت.

دسترسی گسترده‌تر و هزینه کمتر

کارشناسان می‌گویند ورود داروهای خوراکی ضدچاقی می‌تواند بازار پررونق این درمان‌ها را بیش از پیش گسترش دهد؛ زیرا دسترسی را افزایش داده و احتمالاً هزینه‌ها را کاهش می‌دهد.

بر اساس نظرسنجی مؤسسه پژوهشی «KFF»، حدود یک نفر از هر هشت آمریکایی تاکنون از داروهای تزریقی «GLP-1» استفاده کرده است، اما بسیاری از افراد توان پرداخت هزینه بالای این تزریق‌ها را ندارند.

فاطیما کودی استنفورد، متخصص چاقی در بیمارستان عمومی ماساچوست، می‌گوید:
«یک گروه بزرگ از بیماران می‌توانند از قرص‌ها بهره‌مند شوند. مسئله فقط این نیست که چه کسی زودتر به خط پایان می‌رسد، بلکه مهم این است که این گزینه‌ها در اختیار بیماران قرار بگیرد.»

اثربخشی بالینی

قرص چاقی نوو نوردیسک حاوی ۲۵ میلی‌گرم «سماگلوتاید» است؛ همان ماده مؤثری که در وگووی و اوزمپیک تزریقی و نیز قرص کم‌دوز «ریبلسوس/Rybelsus» برای دیابت (تأییدشده در سال ۲۰۱۹) استفاده می‌شود.

در یک کارآزمایی بالینی، شرکت‌کنندگانی که وگووی خوراکی مصرف کردند، طی حدود ۱۵ ماه به‌طور میانگین ۱۳.۶ درصد از وزن بدن خود را از دست دادند؛ در حالی‌ که این رقم در گروه دارونما تنها ۲.۲ درصد بود. این میزان کاهش وزن تقریبا با وگووی تزریقی (حدود ۱۵ درصد) برابری می‌کند.

شرکت‌کنندگانی که وگووی خوراکی مصرف کردند، طی حدود ۱۵ ماه به‌طور میانگین ۱۳.۶ درصد از وزن بدن خود را از دست دادند؛ در حالی‌ که این رقم در گروه دارونما تنها ۲.۲ درصد بود. این میزان کاهش وزن تقریبا با وگووی تزریقی (حدود ۱۵ درصد) برابری می‌کند.

کریس مرتنز، پزشک ریه کودکان ۳۵ ساله از ویسکانسین، که در این مطالعه شرکت داشت، می‌گوید با مصرف قرص وگووی حدود ۱۸ کیلوگرم (۴۰ پوند) وزن کم کرده است.

او افزود: «دارو اشتها و افکار وسواسی درباره غذا را به‌طور محسوسی کاهش داد؛ بعضی روزها اگر وعده‌ای را از دست می‌دادم، اصلاً متوجه نمی‌شدم.»

در مقابل، شرکت‌کنندگان در بالاترین دوز قرص «اورفورگلیپرون» شرکت لی‌لی، طی نزدیک به ۱۷ ماه به‌طور متوسط ۱۱.۲ درصد کاهش وزن داشتند، در برابر ۲.۱ درصد در گروه دارونما.

با این حال، هر دو قرص نسبت به داروی تزریقی «زپ‌باند/تیرزپاتاید» اثربخشی کمتری دارند؛ دارویی که با هدف‌گیری هم‌زمان دو هورمون «GLP-1» و «GIP» به کاهش وزن متوسط ۲۱ درصدی منجر شده است.

عوارض، نحوه مصرف و قیمت

تمام داروهای «GLP-1» شامل چه خوراکی و چه تزریقی، عوارض جانبی مشابهی از جمله تهوع و اسهال دارند.

قرص وگووی باید صبح‌ها، با یک جرعه آب و با معده خالی مصرف شود و پس از آن ۳۰ دقیقه از خوردن و آشامیدن پرهیز شود. این محدودیت به دلیل فرمولاسیون خاص داروست که برای جلوگیری از تجزیه آن در معده طراحی شده است.

در مقابل، قرص اورفورگلیپرون لی‌لی محدودیت مصرف ندارد و انتظار می‌رود تصمیم سازمان غذا و دارو درباره آن تا بهار آینده اعلام شود.

از آنجا که تولید قرص معمولا ارزان‌تر از داروهای تزریقی است، احتمال می‌رود قیمت داروهای خوراکی کمتر باشد. دولت ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود برای کاهش قیمت این داروها که گاه بیش از ۱۰۰۰ دلار در ماه هزینه دارند، با شرکت‌ها مذاکره کرده است.

نوو نوردیسک اعلام کرده دوز آغازین قرص وگووی با قیمت حدود ۱۴۹ دلار در ماه از سوی برخی ارائه‌دهندگان عرضه خواهد شد و اطلاعات تکمیلی درباره قیمت در ژانویه منتشر می‌شود.

هنوز مشخص نیست بیماران قرص روزانه را ترجیح خواهند داد یا تزریق هفتگی را. برخی از سوزن گریزان‌اند، اما به گفته متخصصان، بسیاری نیز با تزریق هفتگی مشکلی ندارند.

🆔@ScientificDialectics

💢سلامت در ۲۰۲۵: ۵ پیشرفت پزشکی که به ما امید دادند

این متن با کمک هوش مصنوعی تهیه شده؛ ترجمه شده از زبان: انگلیسی

یورونیوز سلامت در گزارشی ویژه به برخی از مهم‌ترین پیشرفت‌های پزشکی سال جاری در جهان می‌پردازد و آن‌ها را بررسی می‌کند و اهمیت‌شان را توضیح می‌دهد.

امسال شاهد پیشرفت‌های مهم علمی بودیم که در نهایت می‌تواند بهداشت و درمان را برای میلیون‌ها نفر در سراسر جهان متحول کند.

بخش سلامت یورونیوز نشریات معتبر پزشکی را جست‌وجو کرد تا امیدبخش‌ترین و گاه نامعمول‌ترین دستاوردهای سال را شناسایی کند، از پیوند اعضای خوک گرفته تا داروهای کاهش وزن و فناوری‌های تازه واکسن.
این پنج دستاورد پزشکی در سال ۲۰۲۵ به ما امید دادند.

1. ویرایش DNA یک نوزاد برای درمان یک بیماری نادر و مرگبار

در فوریه، نوزادی مبتلا به یک اختلال ژنتیکی نادر و اغلب مرگبار برای نخستین بار در جهان تحت درمان شخصی‌سازی‌شده با ویرایش ژنی CRISPR قرار گرفت و دانشمندان تغییرات را مستقیما در ژن‌های معیوب کبد او ایجاد کردند.

هرچند او باید تا پایان عمر تحت پایش باشد، این درمان وابستگی نوزاد به داروهایی برای کنترل اختلالش را کاهش داده و کیفیت زندگی‌اش را به‌طور چشمگیری بهبود بخشیده است. در نوامبر، مادر نوزاد گفت او شروع به راه رفتن کرده و به سایر نقاط عطف رشدی می‌رسد.

پژوهشگران گفتند موفقیت این روش یک پیشرفت بزرگ برای CRISPR است و نشان می‌دهد بیماران دیگری با اختلالات ژنتیکی ممکن است در آینده از این فناوری بهره‌مند شوند.

2. پیشرفت‌های فناوری واکسن mRNA

واکسن‌هایی که از فناوری RNA پیام‌رسان (mRNA) استفاده می‌کنند در همه‌گیری کووید-۱۹ شناخته شدند و اکنون صدها کارآزمایی بالینی در حال آزمودن آنها برای آنفلوانزا، اچ‌آی‌وی، بیماری‌های ژنتیکی و حتی سرطان است.

چندین مورد از این کارآزمایی‌ها پیش‌تر نتایج اولیه امیدبخشی داشته‌اند. در تابستان، دو مطالعه نشان داد واکسن‌های اچ‌آی‌وی مبتنی بر mRNA می‌توانند آنتی‌بادی‌های خنثی‌کننده ایجاد کنند، بخشی کلیدی از پاسخ ایمنی که به دفاع سلول‌ها در برابر عفونت‌های ویروسی کمک می‌کند.

این پیشرفت‌ها نشان می‌دهد فناوری mRNA می‌تواند ابزاری موثر علیه بسیاری از بیماری‌ها باشد، هرچند برای درک کامل ظرفیت‌ها و محدودیت‌های آن به مطالعات بزرگ‌تر با افراد بیشتر نیاز است.

3. پیوند اعضای خوک به واقعیت نزدیک‌تر شد

حوزه زنوپیوند، یعنی انتقال اعضا میان گونه‌ها، امسال چند نقطه عطف داشت، از جمله نخستین کبد اصلاح‌شده ژنتیکی خوککه به یک بیمار انسانی زنده پیوند شد.

بیمار مردی ۷۱ ساله با بیماری کبدی ناشی از هپاتیت بی و سرطان کبد بود که نمی‌توانست کبد انسانی دریافت کند یا تحت جراحی‌های معمول قرار گیرد. او ۱۷۱ روز با کبد خوک زنده ماند و نشان داد این عضو می‌تواند کارکردهای اساسی را در بدن انسان انجام دهد.

دانشمندان معتقدند پیوند اعضای اصلاح‌شده خوک به انسان شاید روزی به کاهش کمبود اهدای اعضای انسانی کمک کند. در سال‌های اخیر چند بیمار زنده نیز کلیه‌ها، ریه‌ها و قلب‌های خوک دریافت کرده‌اند و برخی برای چندین هفته زنده مانده‌اند.

4. دانشمندان بافت زنده مغز انسان را برای مدل‌سازی زوال عقل به‌کار گرفتند

دانشمندان در بریتانیا برای نخستین بار در جهان از بافت زنده مغز انسان برای پایش مراحل ابتدایی زوال عقل استفاده کردند.

این تیم سلول‌های سالمی را که در طول جراحی‌های نامرتبط جمع‌آوری شده بود در معرض یک پروتئین سمی مرتبط با آلزایمر به نام آمیلوید بتا قرار داد تا به‌طور لحظه‌ای نشان دهد این پروتئین چگونه می‌تواند ارتباطات میان سلول‌های مغزی را از بین ببرد.

توانایی مطالعه مستقیم چگونگی پیشرفت زوال عقل در مغز انسان می‌تواند یافتن درمان‌های موثر علیه آن را آسان‌تر کند، با توجه به اینکه در حال حاضر درمان قطعی وجود ندارد.

5. داروهای کاهش وزن برای برخی شرایط دیگر نیز امیدبخش هستند

مطالعات نشان داده‌اند که داروهای پرفروش مورد استفاده برای درمان چاقی و دیابت ممکن است به طیف وسیعی از شرایط دیگر نیز کمک کنند، از جمله اعتیاد و اختلالات روان‌پریشی مانند اسکیزوفرنی.

فواید این داروها هنوز در حال آزمون است اما دانشمندان معتقدند این فواید دو جنبه دارد: این داروها چاقی را مهار می‌کنند که یک عامل خطر برای بسیاری از سایر مشکلات سلامت است و جریان خون را بهبود می‌دهند و التهاب را کاهش می‌دهند که می‌تواند بر سیگنال‌های پاداش مغز و کنترل تکانه اثر بگذارد.

با این حال این داروها علاج همه‌چیز نیستند. شرکت بزرگ داروسازی دانمارکی نوو نوردیسک در نوامبر گفت مطالعاتش نشان می‌دهد سماگلوتاید، ماده فعال در اوزمپیک و وگووی، هیچ اثری بر شناخت و کارکرد در میان افراد مبتلا به زوال عقل یا اختلال خفیف شناختی ندارد.

🆔@ScientificDialectics

💢اگر هر روز ماهی تُن بخورید، دقیقا چه اتفاقی برای بدنتان می‌افتد؟

متخصصان تغذیه می‌گویند ماهی تُن سرشار از پروتئین، اسیدهای چرب امگا۳ و مجموعه‌ای از ویتامین‌ها و مواد معدنی است که از سلامت عمومی بدن محافظت می‌کنند

کنسرو ماهی تُن سال‌ها است که یکی از اقلام ثابت و ماندگار قفسه‌های آشپزخانه در سراسر دنیا است. اما این روزها تمرکز بسیار بر مصرف پروتئین، بار دیگر توجه‌ها را به این غذای ساده و کم‌هزینه جلب کرده است.

دکتر کریس مور، متخصص تغذیه و مشاور تناسب اندام، می‌گوید: «بسیاری ماهی تُن را دوست دارند چون همه‌کاره، در دسترس و سرشار از پروتئین است. طعم ملایمش باعث می‌شود بتوان آن را به‌راحتی در سالاد، ساندویچ، سوشی یا به‌تنهایی مصرف کرد. ماهی تُن همچنین کم‌چرب است و برای کسانی که به دنبال گزینه‌ای مغذی و بدون چربی اضافی هستند انتخاب جذابی است.»

البته می‌توان فیله تازه تُن هم آماده کرد یا در رستوران سفارش داد و از فواید مشابهی بهره‌مند شد، هرچند با هزینه بیشتر. با این حال، مصرف روزانه ماهی تُن بی‌اشکال نیست، به‌ویژه برای افرادی که به‌دلیل مصرف بیش‌ازحد، در معرض خطرات مرتبط با جیوه قرار دارند.

وبسایت پَرِید به نقل از متخصصان تغذیه درباره مزایا و معایب خوردن روزانه ماهی تُن توضیح می‌دهد.

ارزش غذایی ماهی تُن

متخصصان تغذیه می‌‌‌گویند که ماهی تُن سرشار از پروتئین، اسیدهای چرب امگا۳ و مجموعه‌ای از ویتامین‌ها و مواد معدنی است که از سلامت عمومی بدن محافظت می‌کنند. برای مثال، یک کنسرو ماهی تُن سفید حاوی مواد زیر است:

کالری: ۲۲۰
پروتئین: ۴۰.۶ گرم
چربی: ۵.۱ گرم
کربوهیدرات: صفر
ویتامین ب۶ : ۰.۳۷۳ میلی‌گرم
نیاسین: ۹.۹۸ میلی‌گرم
ویتامین ب۱۲: ۲.۰۱ میکروگرم
ویتامین دی: ۳.۴۴ میکروگرم
ویتامین ئی: ۱.۴۶ میلی‌گرم
سلنیوم: ۱۱۳ میکروگرم (۲۰۵ درصد نیاز روزانه)

اگر تُن تازه انتخاب کنید، یک وعده ۸۵ گرمی تُن زردباله خام شامل مواد زیر است:

کالری: ۹۳
پروتئین: ۲۰.۷ گرم
چربی: ۰.۴۲ گرم
کربوهیدرات: صفر
ویتامین ب۶: ۰.۷۹۳ میلی‌گرم
نیاسین: ۱۵.۶ میلی‌گرم
ویتامین ب۱۲: ۱.۷۷ میکروگرم
ویتامین دی: ۵۸.۶ میکروگرم
ویتامین ئی: ۰.۲۰۴ میلی‌گرم (۱۰ درصد نیاز روزانه)
سلنیوم: ۷۷ میکروگرم

پنج فایده خوردن روزانه ماهی تُن
 تامین نیاز بدن به پروتئین

ماهی تُن منبع کم‌چرب و بسیار کارآمد پروتئین است. پروتئین برای ترمیم سلولی، ساخت و حفظ عضله، تنظیم قند خون و ایجاد احساس سیری ضروری است.

سلامت خون را بهبود می‌بخشد

ماهی تُن سرشار از ویتامین ب۱۲ است؛ ماده‌ای حیاتی برای ساخت گلبول‌های قرمز سالم و پیشگیری از کم‌خونی، به‌ویژه در افرادی که کمتر گوشت مصرف می‌کنند.

دریافت ویتامین دی از طریق غذا

بیشتر غذاها به‌طور طبیعی ویتامین دی ندارند. ماهی تُن یکی از بهترین منابع غذایی این ویتامین است و به سلامت استخوان‌ها، سیستم ایمنی و کاهش خطر شکستگی کمک می‌کند.

از سلامت چشم‌ها حمایت می‌کند

امگا۳ و آنتی‌اکسیدان‌های موجود در ماهی تُن به کاهش التهاب چشم، محافظت از رگ‌های ظریف شبکیه و کاهش خطر دژنراسیون ماکولا و خشکی چشم کمک می‌کنند.

تغذیه ساده همراه با آرامش

ماهی تُن کم‌هزینه، ماندگار و بدون نیاز به پخت است؛ گزینه‌ای مطمئن برای روزهای شلوغ که فشار تصمیم‌گیری درباره غذا را کم می‌کند.

آیا خوردن روزانه ماهی تُن بی‌خطر است؟

سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه می‌کند به جای مصرف روزانه ماهی، در طول هفته دو تا سه وعده ماهی‌های کم‌جیوه مصرف شود. جیوه می‌تواند به‌مرور در بدن تجمع کند و به سیستم عصبی آسیب بزند.

معایب احتمالی مصرف روزانه ماهی تُن:

دریافت بیش‌ازحد جیوه

برخی از انواع تُن مانند آلباکور یا زردباله جیوه بیشتری دارند. کودکان، زنان باردار و مادران شیرده باید از مصرف روزانه ماهی تُن پرهیز کنند.

افزایش مصرف نمک

برخی کنسروهای تُن حاوی نمک افزوده هستند که مصرف زیاد آن ممکن است برای افراد مبتلا به فشار خون بالا، بیماری قلبی یا مشکلات کلیوی مناسب نباشد.

ناراحتی گوارشی یا واکنش آلرژیک

اگر تُن به شکل نامناسب نگهداری‌شود باعث مشکلات گوارشی می‌شود. پس از آنکه کنسرو را باز کردید مواد آن باید در ظرف دربسته در یخچال نگهداری شود و حداکثر طی سه یا چهار روز مصرف شود.

دلزدگی غذایی

خوردن مداوم یک ماده غذایی ممکن است در نهایت باعث دلزدگی و اجتناب از آن شود.

کمبود تنوع غذایی

ماهی تُن کربوهیدرات ندارد و اگر جایگزین سایر گروه‌های غذایی شود ممکن است باعث کاهش تنوع و کمبود برخی ریزمغذی‌ها شود.

متخصصان تغذیه ماهی تُن را چگونه مصرف می‌کنند؟

یکی از پیشنهادها، ترکیب تُن با آووکادو، آب‌لیمو، خیار و سبزی‌های خشک به سبک مدیترانه‌ای است؛ غذایی سبک، سیرکننده و سرشار از پروتئین. یا ترکیب آن با مقدار کمی مایونز و فلفل، همراه با نان خشک سبوس‌دار یا سبزیجات تازه.

🆔@ScientificDialectics

💢«هیولا»، لقب این موشک است

بالستیک سنگرشکن با سرجنگی ۸ هزار کیلویی

یک موشک بالستیک زمین‌به‌زمین سنگرشکن با سرجنگی ۸ هزار کیلوگرمی با هدف نفوذ به پناهگاه‌ها و تأسیسات زیرزمینی عمیق یکی از بزرگ‌ترین سلاح‌های غیرهسته‌ای جهان است.

موشک بالستیک هیونمو-۵ «Hyunmoo‑۵» به‌دلیل توان حمل یکی از سنگین‌ترین کلاهک‌های غیرهسته‌ای (تا حدود ۸ تن) و قدرت نفوذ زیاد در اهداف مستحکم، در رسانه‌ها به «موشک هیولا» مشهور شده است.

بر اساس داده‌های رسمی و گزارش‌های منتشر شده، وزن کل موشک حدود ۳۶ تُن است و وزن کلاهک جنگی آن تا ۸ تُن می‌رسد. این موشک  برای اولین بار در روز نیروهای مسلح کره جنوبی در ۱ اکتبر ۲۰۲۴ به صورت رسمی نمایش داده شد.

این موشک از نوع بالستیک دو مرحله‌ای سوخت جامد است که برد عملیاتی آن بسته به وزن کلاهک، از حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰۰ کیلومتر، و در پیکربندی با کلاهک سبک‌تر حتی تا بیش از ۵۵۰۰ کیلومتر تخمین زده می‌شود.

کره جنوبی این موشک سنگین وزن را با هدف نفوذ به پناهگاه‌ها و تأسیسات زیرزمینی عمیق از جمله مراکز فرماندهی و کنترل، تاسیسات موشکی همسایه شمالی خود طراحی کرده است. 

این موشک از نظر ظرفیت کلاهک، یکی از بزرگ‌ترین سلاح‌های غیرهسته‌ای جهان است.

به گفته تحلیل‌گران دفاعی، چنین موشکی اگرچه غیرهسته‌ای است، اما قدرت تخریب بسیار بالایی دارد و می‌تواند در سناریوهای عملیاتی نقش مؤثری در خنثی‌کردن امکانات دفاعی و تهاجمی دشمن داشته باشد. 

موشک Hyunmoo‑۵، که رسانه‌ها آن را ««موشک هیولا»» می‌نامند، یکی از برجسته‌ترین سامانه‌های موشکی غیرهسته‌ای است که کره‌جنوبی تاکنون توسعه داده است. با وزن کلاهک بسیار بالا، برد قابل توجه و قابلیت نفوذ به تأسیسات زیرزمینی، این موشک نقش مهمی در بازدارندگی راهبردی کره‌جنوبی در برابر تهدیدهای منطقه‌ای به‌ویژه از سوی کره‌شمالی بازی می‌کند.

https://www.theguardian.com/world/2025/oct/23/south-korea-monster-missile-hyunmoo-5-balance-power-north

https://www.iiss.org/online-analysis/missile-dialogue-initiative/2024/10/south-koreas-hyunmoo-5-breaks-cover/

🆔@ScientificDialectics

💢دانشگاه، کتابخانه و پژوهش

در جریان برگزاری «انجمن آینده کتابخانه‌ها» هم‌زمان با کنفرانس سالانه Association of College and Research Libraries در آوریل ۲۰۲۵، کتابداران دانشگاهی درباره نقش هوش مصنوعی در آینده آموزش و پژوهش به گفت‌وگو پرداختند.

شرکت‌کنندگان تأکید کردند که با گسترش ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در آموزش عالی، نقش کتابداران در راهنمایی دانشجویان و استادان در حال دگرگونی است.

بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده، بیش از نیمی از دانشجویان به‌طور منظم از ابزارهای هوش مصنوعی در فعالیت‌های درسی استفاده می‌کنند؛ روندی که انتظار می‌رود در سال‌های آینده شتاب بیشتری بگیرد.

این موضوع باعث شده است شیوه‌های تدریس و یادگیری بازنگری شوند و مهارت‌هایی مانند ارزیابی انتقادی خروجی‌های هوش مصنوعی اهمیت بیشتری پیدا کنند.

برخی کتابداران نسبت به تضعیف تفکر انتقادی دانشجویان هشدار دادند، اما گروهی دیگر این وضعیت را فرصتی برای آموزش «سواد هوش مصنوعی» دانستند.

به باور آنان، استفاده مؤثر از هوش مصنوعی خود نیازمند نوعی تفکر انتقادی جدید است؛ از جمله توانایی طرح پرسش مناسب و تفسیر نتایج.
در بخش دیگری از نشست، شرکت‌کنندگان بر لزوم بازنگری در نظام‌های ارزشیابی آموزشی تأکید کردند.

پیشنهاد شد ارزیابی‌ها به‌سمت روش‌هایی مانند امتحان شفاهی، کار گروهی و ارائه‌های حضوری حرکت کند تا خلاقیت و حل مسئله دانشجویان بهتر سنجیده شود.

همچنین استفاده هدایت‌شده از هوش مصنوعی در برخی ارزیابی‌ها به‌عنوان یک گزینه مطرح شد.

کتابداران شفافیت، نظارت انسانی و حاکمیت داده را از مهم‌ترین ویژگی‌های ابزارهای هوش مصنوعی دانستند.

به گفته آنان، این ابزارها باید بر پایه محتوای معتبر علمی و دانشگاهی ساخته شوند تا امکان راستی‌آزمایی نتایج وجود داشته باشد.

هوش مصنوعی می‌تواند کشف منابع علمی، مرور نظام‌مند پژوهش‌ها و تحلیل داده‌ها را تسهیل کند.

با این حال، تأکید شد که تصمیم‌گیری نهایی در پژوهش همچنان بر عهده انسان باقی می‌ماند.

شرکت‌کنندگان نقش کتابداران را در انتخاب و ارزیابی ابزارهای مناسب هوش مصنوعی بسیار کلیدی دانستند.
بر اساس نظرسنجی‌ها، دانشجویان اعتماد بیشتری به ابزارهایی دارند که از سوی کتابخانه‌ها تأیید شده‌اند.

در عین حال، بسیاری از کتابداران اعلام کردند برای استفاده گسترده از هوش مصنوعی نیازمند آموزش‌های تخصصی بیشتری هستند.

در بخش پایانی نشست، بر تغییر تدریجی نقش کتابدار از فعالیت‌های سنتی به نقش‌های آموزشی و مشاوره‌ای تأکید شد.

برگزاری کارگاه‌های سواد هوش مصنوعی و مشارکت در تدوین سیاست‌های دانشگاهی از جمله وظایف جدید کتابداران عنوان شد.

در مجموع، حاضران بر لزوم رویکردی «پیش‌دستانه» در مواجهه با هوش مصنوعی تأکید کردند.

به باور آنان، تقویت سواد هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها می‌تواند پایداری و اعتبار نظام پژوهش علمی را در عصر جدید تضمین کند.

https://www.elsevier.com/connect/librarians-as-guides-in-the-age-of-ai?utm_campaign=Nurturing+SM&utm_source=linkedin&utm_medium=referral&utm_content=LibraryConnect&dgcid=RN_AGCM_Sourced_300002809

🆔@ScientificDialectics

💢اینولین: فیبر پرمصرفی که برای بعضی‌ها هم سودمند و هم زیان‌بار است

برای جبران مصرف ناکافی میوه و سبزیجات، اینولین تصفیه‌شده بی‌سروصدا در تمام غذاهای فرآوری‌شده از جمله کیک و آب‌نبات، ماست و شیرخشک رخنه کرده است. بعضی‌ها هرروز یک قاشق اینولین درون قهوه صبحگاهی خود می‌ریزند.

این فیبر گیاهی در صنعت غذا محبوبیت فزاینده‌ای پیدا کرده است، زیرا پری‌بیوتیک است و باکتری‌های روده را تغذیه می‌کند. از این‌رو، اینولین برای غذاهای مقوی ایده‌آل است.

با این‌حال، سالم‌بودن اینولین در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. شواهد نوظهور نشان می‌دهند که این فیبر برای همه سودمند نیست و حتی ممکن است در بعضی‌ها باعث شیوع سرطان شود. ترکیب این یافته‌ها با تحقیقات دیگری که اینولین را یک ترکیب مؤثر می‌دانند، باعث سردرگمی مصرف‌کنندگان شده است.

اندرو گویرتز، کارشناس اینولین و پژوهشگر دانشگاه ایالتی جورجیا می گوید : «استفاده از این فیبر پری‌بیوتیک راهکاری مؤثر برای بهبود سلامتی است، اما باید با احتیاط مصرف شود. اینولین می‌تواند پیامدهای منفی هم داشته باشد.»

سرگذشت یک مرد

شاید هیچ‌کس به اندازه لاول پارکر مشتاق یافتن پاسخ نباشد؛ بیماری که براساس یک گزارش موردی بر اثر مصرف اینولین به سرطان روده بزرگ مبتلا شد.

این پژوهشگر و معلم بازنشسته شیمی که به سلامتی خود اهمیت می‌داد، برای افزایش مصرف فیبر و بهبود سلامت قلبی هر روز یک قاشق چای‌خوری پودر اینولین تصفیه‌شده را درون نوشیدنی صبحانه خود می‌ریخت. مصرف اینولین با صدای قار و قور شکم و نفخ همراه بود؛ علائمی که پارکر آن‌ها را مطلوب می‌دانست و باور داشت که با این کار به میکروبیوم روده خود تنوع می‌دهد و سلامتی‌اش را بهبود می‌بخشد.

اینولین مانند سایر منابع فیبر باکتری‌های روده را تغذیه می‌کند که به تولید ترکیبات مفید می‌انجامد. به گفته محققان، اینولین سد روده را تقویت کرده و حتی سلول‌های سرطانی را هم از بین می‌برد.

دو سال از آغاز مصرف اینولین می‌گذشت که پارکر در جریان کولونوسکوپی در سال ۲۰۲۱ متوجه وجود تومور شد. پارکر دچار سرطان درجه ۳ شده بود که یکی از غدد لنفاوی او را درگیر کرده بود. از این‌رو، نظرش درباره اینولین تغییر کرد. مصرف اینولین تنها تغییری بود که بعد از آخرین کولونوسکوپی که ۷ سال از انجام آن می‌گذشت در رژیم غذایی خود ایجاد کرده بود. این فرضیه که اینولین باعث ابتلای پارکر به سرطان شده به‌قدری محتمل بود که گویرتز را به مطالعه پرونده او واداشت؛ مطالعه‌ای که درنهایت در مجله گاسترو هپ ادونسز انتشار یافت.

این مطالعه براساس تحقیقات پیشین گویرتز درباره ارتباط اینولین و سرطان در حیوانات انجام گرفت. تحقیقات قبلی او نشان دادند که اینولین به تشدید التهاب مزمن جداره روده بزرگ دامن می‌زند که بعضاً به سرطان منجر می‌شود؛ به‌ویژه در حیواناتی که با دیس‌بیوز یا میکروبیوم نامتعادل دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند.

پارکر گفت: «ما معمولاً این واقعیت را نادیده می‌گیریم که وضعیت زیستی هرکسی منحصر به‌فرد است. این‌که چیزی برای شما مشکل ایجاد نمی‌کند، به این معنی نیست که برای دیگران هم دردسرساز نمی‌شود.»

مکانیزم اینولین پارکر را به دردسر انداخت: آیا این فیبر باکتری‌های مضر را هم تغذیه می‌کند و با تکثیر آن‌ها به سرطان منجر می‌شود؟

نتایج غیرمنتظره مطالعه حیوانی

گویرتز و ویشال سینگ، محقق میکروبیوم، در سال ۲۰۱۸ با استفاده از مکمل اینولین روی موش‌ها آزمایش کردند و انتظار داشتند به نتایج خوبی برسند. آن‌ها بر این باور بودند که فیبر فرآوری‌شده می‌تواند روند بیماری‌های متابولیکی مزمن مانند کبد چرب و دیابت نوع ۲ را در انسان‌ها معکوس کند.

نتایج این مطالعه که در مجله سلول انتشار یافته ضدونقیض بوده‌اند. مطالعه آن‌ها بر وجود فواید متابولیکی صحه گذاشت، اما نشان داد موش‌هایی که دیس‌بیوز داشتند و از عدم تعادل باکتری‌های مفید و مضر روده رنج می‌برند، بعد از دریافت اینولین دچار سرطان کبد شدند.

زیربنای معیوب

ایده بی‌خطر بودن اینولین در رابطه با سرطان بر مطالعه سال ۱۹۸۸ تکیه دارد که در مجله کالج آمریکایی سم‌شناسی انتشار یافته است. تولیدکنندگان اینولین در ۱۳ دادخواستی که طی ۲۰ سال خطاب به سازمان غذا و داروی آمریکا نوشتند، به این مطالعه استناد کردند.

پیچیدگی‌های اینولین

مطالعه مروری سال ۲۰۲۴ در مجله گاستروانترولوژی نشان داد که اینولین پیچیدگی زیادی داشته و تأثیر آن به میکروبیوتای اولیه، مدت زمان مصرف، مقدار مصرف و نوع اینولین بستگی دارد.

نویسندگان گفتند: «با این‌حال، در کارآزمایی‌های بالینی شواهد چندانی مبنی بر اثربخشی اینولین در پیشگیری از سرطان روده بزرگ وجود ندارد. از این گذشته، داده‌های اخیر نشان می‌دهند که مصرف نادرست اینولین حتی می‌تواند در شرایط خاص به سلامت دستگاه گوارش آسیب برساند.»

🆔@ScientificDialectics

💢چین به تکنولوژی جنگنده نسل ششم رسید

ارتش چین با عملیاتی کردن مدل دوکابینه «اژدهای نیرومند» (J-۲۰S)، عصر جدیدی از نبردهای شبکه‌محور و هدایت پهپادهای تهاجمی از داخل کابین را آغاز کرد.

گزارش‌های رصدی و تصاویر ماهواره‌ای تایید می‌کنند که جنگنده نسل پنجم و رادارگریز J-۲۰S از مرحله نمونه اولیه خارج شده و رسماً به ناوگان عملیاتی نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش چین (PLAAF) پیوسته است. این پرنده که در نمایشگاه ژوهای ۲۰۲۴ رونمایی شده بود، حالا با شماره سریال‌های رزمی در تیپ ۱۷۲ هوایی چین رویت شده است؛ واحدی که همواره میزبان پیشرفته‌ترین تسلیحات پکن است.

فراتر از یک آموزشی ساده؛ صندلی دوم برای مدیریت پهپادها

برخلاف تصورات اولیه که J-۲۰S را یک هواپیمای آموزشی می‌پنداشتند، تحلیلگران معتقدند صندلی دوم متعلق به «افسر سیستم‌های تسلیحاتی» است. وظیفه این افسر، مدیریت حجم عظیم داده‌های راداری، اجرای عملیات جنگ الکترونیک و از همه مهم‌تر، هدایت دسته پهپادهای رزمی (UCAV) است که در کنار جنگنده پرواز می‌کنند. این یعنی خلبان فقط روی پرواز تمرکز می‌کند و نفر دوم، نبرد رباتیک در آسمان را رهبری می‌کند.

مرکز فرماندهی رادارگریز در قلب آسمان

عملیاتی شدن این جنگنده نشان‌دهنده تغییر استراتژی چین به سمت نبردهای «شبکه‌محور» است. با تولید بیش از ۳۰۰ فروند از خانواده J-۲۰، پکن حالا توانایی این را دارد که در مناطق حساسی مثل تنگه تایوان و دریای جنوبی چین، نه تنها از نظر تعداد، بلکه از نظر تکنولوژی هدایت خودکار، دست برتر را داشته باشد. این رویکرد شباهت زیادی به برنامه نسل ششم آمریکا (NGAD) دارد که چین با سرعت عجیبی در حال نزدیک شدن به آن است.

تولید انبوه J-۳۵ (نسخه دریایی) در کنار مدل‌های مختلف J-۲۰ نشان می‌دهد که چین هزینه‌های هنگفت آموزش خدمه و نگهداری جنگنده‌های دوکابینه را به جان خریده است. این یعنی پکن خود را برای نبردهای پرشدت و طولانی‌مدت آماده کرده است؛ جایی که هوش مصنوعی و پهپادها، حرف اول و آخر را در تعیین برنده میدان می‌زنند.

https://www.19fortyfive.com/2025/12/chinas-new-j-20s-stealth-fighter-is-coming/

🆔@ScientificDialectics

💢همه به ۸ ساعت خواب نیاز ندارند؛ زمان طلایی خواب شما چند ساعت است؟

توصیه خواب شبانه ۷ تا ۹ ساعت است اما برای برخی پنج تا شش ساعت خواب کافی است و برخی دیگر حتما به ۹ تا ۱۰ ساعت خواب نیاز دارند

بسیاری از افراد فقط بر تعداد ساعت‌هایی که می‌خوابند تمرکز می‌کنند و کیفیت خواب را نادیده می‌گیرند، در حالی که متخصصان هر روز بیشتر بر کیفیت خواب تاکید می‌کنند و حتی آن را مهم‌تر از کمیت خواب می‌دانند.

سی‌ان‌ان به نقل از دکتر تونی کانینگهام، روانشناس بالینی و استادیار روانشناسی در دانشکده پزشکی هاروارد، می‌نویسد که مسئله فقط خوابیدن به اندازه توصیه‌شده نیست و آنچه خواب را با کیفیت می‌کند، مهم‌تر از مدت زمانی‌ است که در تخت‌ می‌گذرانیم. 

او توضیح می‌دهد: «در بدن انسان، دو فرایند متفاوت تعیین می‌کنند خواب چه کیفیتی دارد: یکی فشار خواب و یکی ریتم شبانه‌روزی. منظور از فشار خواب این است که هرچه مدت بیشتری بیدار باشید، بدن به خواب نیاز بیشتری پیدا می‌کند. ریتم شبانه‌روزی هم در واقع ساعت داخلی بدن است که زمان خواب و بیداری را تنظیم می‌کند. به این ترتیب خواب باکیفیت زمانی حاصل می‌شود که وقتی بخوابید که هم بدنتان خسته باشد و هم زمان طبیعی خواب برای بدن شما فرا رسیده باشد.»

فشار خواب را می‌توان به زمان غذا خوردن هم تشبیه کرد. هرچه مدت بیشتری از آخرین وعده گذشته باشد، گرسنه‌تر می‌شوید. کیفیت خواب وقتی افزایش می‌یباد که زمانی به تخت بروید که فشار خواب بالا باشد.

برای داشتن خواب باکیفیت، فشار خواب و ریتم شبانه‌روزی باید هماهنگ عمل کنند . این یعنی تغییرات ناگهانی یا برنامه خواب نامنظم می‌توانند خواب را مختل کنند. 

دکتر کانینگهام می‌گوید یکی از راه‌های افزایش کیفیت خواب این است که هر روز صبح سر ساعت مشخصی بیدار شوید. این کار نسبت به خوابیدن در یک ساعت ثابت در شب، تاثیر بیشتری دارد، چون اینکه وقتی هنوز خوابتان نمی‌آید به تخت بروید، خیلی خوشایند نیست.

وقتی بدن به یک برنامه خواب منظم عادت کند، به‌طور طبیعی زمان مناسب خواب را هم پیدا می‌کند.

واقعا بدن به چند ساعت خواب نیاز دارد؟

توصیه ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه برای اغلب افراد مفید است، اما باید به یاد داشت این یک عدد میانگین است و یک قانون همه‌شمول نیست. کانینگهام می‌گوید: «این به معنای آن نیست که همه انسان‌ها در جهان دقیقا به هشت ساعت خواب نیاز دارند. برای برخی افراد واقعا فقط پنج یا شش ساعت خواب کافی است و بدنشان با همین مقدار بهترین عملکرد را دارد. در مقابل، برخی افراد هم به ۹، ۱۰ یا حتی ۱۱ ساعت خواب در شب نیاز دارند.»

برای فهمیدن اینکه شما به چند ساعت خواب نیاز دارید، کانینگهام دو پیشنهاد می‌دهد:

۱ــ  یک ساعت خواب ثابت انتخاب کنید؛ زمانی که ظرف ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از آن خوابتان ببرد. اگر در این بازه خوابتان نبرد، یعنی فشار خواب کافی نیست و بهتر است قبل از تلاش دوباره، کارهای آرام‌بخش انجام دهید. مثل حمام کردن یا مراقبه زیر نور کم.

۲ــ مقطعی را انتخاب کنید که بتوانید بدون تنظیم زنگ ساعت، بخوابید تا به طور طبیعی بیدار شوید. برای این کار، ساعت‌ها را پنهان کنید، پرده‌ها را بکشید، چشم‌بند بزنید یا… خلاصه کاری کنید که هیچ نشانه‌ای از زمان وجود نداشته باشد. سپس بخوابید و بگذارید بدنتان خودش بیدار شود.

کانینگهام می‌گوید: «چند روز اول معمولا بیشتر از حد معمول می‌خوابید تا کمبود خواب جبران شود. ممکن است اگر نیمه‌شب بخوابید، تا ساعت ۱۰ یا ۱۱ صبح روز بعد بخوابید.»

بعد از چند روز که پشت سر هم بدون ساعت زنگ‌دار و بدون نشانه‌های بیرونی و محیطی، تقریبا در یک ساعت مشخص بیدار شدید، آن وقت است که ساعت مناسب خوابتان را پیدا کرده‌اید.

🆔@ScientificDialectics

💢زمان طلایی مصرف ویتامین دی؛ عادتی که ممکن است خواب شبانه‌ را مختل کند

«بهترین زمان مصرف ویتامین دی صبح یا اوایل بعدازظهر است، چون به‌طور طبیعی بدن ما در این ساعات از طریق نور خورشید ویتامین دی دریافت می‌کرده است. مصرف آن در ساعات پایانی روز تولید ملاتونین را مختل می‌کند و در نتیجه به خواب رفتن دشوار می‌شود.»

اگر مکمل ویتامین دی روزانه‌ را هر زمانی که دم دست باشد مصرف می‌کنید، مثلا همراه شام یا درست قبل از خواب، شاید بهتر باشد در برنامه‌تان تجدید نظر کنید. مشخص شده که زمان مصرف مهم‌تر از آن چیزی است که اغلب ما تصور می‌کنیم. نکته مهم‌تر این است که مصرف ویتامین دی در زمان نامناسب روی خواب تاثیر می‌گذارد. 

سه فایده مهم ویتامین دی برای سالم ماندن

 دکتر لمیس حمدان، پزشک طب تلفیقی، می‌گوید: «ویتامین دی پیش‌هورمون است که بدن آن را به هورمون فعال تبدیل می‌کند. به همین دلیل، هم نقش یک ماده مغذی را دارد و هم نقش هورمونی. بدن می‌تواند ویتامین دی را از طریق قرار گرفتن در معرض نور خورشید تولید کند یا آن را از طریق برخی غذاها و مکمل‌ها به دست آورد. ویتامین دی عملکردهای متعددی دارد، از تنظیم کلسیم گرفته تا حمایت از سیستم ایمنی، تنظیم خلق‌وخو و سلامت کلی سلول‌ها.»

سلامت استخوان‌ها را بهبود می‌بخشد

دکتر حمدان می‌گوید: «ویتامین دی جذب کلسیم را افزایش می‌دهد و خطر شکستگی و پوکی استخوان را کاهش می‌دهد.»

از سلامت قلب محافظت می‌کند

به گزارش وبسایت ومنز وُرد، مطالعات نشان می‌دهد این ماده مغذی مهم با کمک به تنظیم التهاب، از سلامت قلب محافظت می‌کند. دکتر جیکوب تایتلبام، نویسنده کتاب‌ «از خستگی تا فوق‌العاده»‌‌ (‌From Fatigued to Fantastic) می‌گوید: «بهینه‌سازی دریافت ویتامین دی با بهبود کلسترول مفید و فشار خون همراه است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که رساندن سطح ویتامین دی به حد مطلوب می‌تواند سالانه از ۵۶ هزار مرگ اضافی ناشی از بیماری‌های قلبی جلوگیری کند و خطر سکته را نیز کاهش دهد.»

سیستم ایمنی را تقویت می‌کند

هر دو پزشک تاکید می‌کنند که ویتامین دی خطر ابتلا به عفونت‌ها را کاهش می‌دهد. دکتر تایتلبام می‌افزاید که این ویتامین از خطر ابتلا به بیماری‌های خودایمنی هم می‌کاهد. او می‌گوید: «کمبود ویتامین دی باعث افزایش التهاب و بیماری‌های خودایمنی می‌شود و مقابله با انواع سرطان و عفونت را دشوار می‌کند. این کمبود همچنین با دردهای مزمن مرتبط است و یکی از دلایل شیوع گسترده دردهای مزمن و ضعف استخوان‌ها به شمار می‌رود.» خبر خوب این است که تنظیم سطح ویتامین دی، چه از طریق مکمل‌ها و چه از طریق نور خورشید یا غذاهای غنی‌شده مانند غلات صبحانه و آب‌پرتقال کار ساده‌ای است.

بهترین زمان مصرف ویتامین دی 

دکتر تایتلبام می‌گوید: «بهترین زمان مصرف ویتامین دی صبح یا اوایل بعدازظهر است، چون به‌طور طبیعی بدن ما در این ساعات از طریق نور خورشید ویتامین دی دریافت می‌کرده است. مصرف آن در ساعات پایانی روز تولید ملاتونین را مختل می‌کند و در نتیجه به خواب رفتن دشوار می‌شود.»

از آنجا که ویتامین دی محلول در چربی است، او توصیه می‌کند آن را همراه با غذا مصرف کنید تا بهتر جذب شود. به گفته او، وعده غذایی باید حدود ۹ تا ۱۱ گرم چربی داشته باشد، مثلا یک تخم‌مرغ همراه با یک لیوان شیر پرچرب، ترکیبی ساده و مناسب برای صبحانه است.

دکتر تایتلبام می‌افزاید که ویتامین دی در کنار سایر مواد مغذی بهتر عمل می‌کند، بنابراین مصرف آن به شکل مولتی‌ویتامین مفید است. او پیشنهاد می‌کند مکملی انتخاب کنید که حاوی زینک، منیزیم، بور و ویتامین‌های آ، ب، ث و کا باشد.

روزانه به چه مقدار ویتامین دی نیاز داریم؟

به گفته دکتر تایتلبام، مصرف روزانه ۱۰۰۰ واحد بین‌المللی (IU) برای بیشتر افراد مقدار مطلوب محسوب می‌شود. او توضیح می‌دهد که مسمومیت با ویتامین دی در دوزهای کمتر از ۲۵ هزار واحد در روز نادر است، مگر در افرادی که به دلیل شرایط خاص پزشکی یا هورمونی دچار افزایش کلسیم خون باشند. با این حال، چون نیاز افراد متفاوت است، بهتر است برای تعیین دوز مناسب با پزشک مشورت شود.

خوشبختانه حمایت از سلامت استخوان‌ها، قلب و سیستم ایمنی نه پیچیده است و نه پرهزینه. یک عادت ساده صبحگاهی، مصرف ویتامین دی همراه صبحانه، می‌تواند دقیقا همان چیزی باشد که بدن شما برای حفظ انرژی، استحکام و مقاومت به آن نیاز دارد.
🆔@ScientificDialectics

💢گیاه‌خواری بسته به انتخاب‌های غذایی می‌تواند آسیب‌زا باشد

رژیم‌های غذایی گیاه‌خواری عموماً سالم هستند، اما برخی از افراد دچار تغذیه نامتوازن شده و با افزایش خطر ابتلا به اختلالات متابولیکی یا بیماری‌های مزمن مواجه می‌شوند.

به‌رغم فوایدی که رژیم‌های گیاه‌خواری برای سلامتی دارند، برخی از گیاه‌خواران دچار تغذیه نامتوازن می‌شوند که خطر فشار خون بالا، کلسترول بالا، قند خون بالا، کبد چرب، افت حافظه، کم‌خونی و پوکی استخوان را افزایش می‌دهد.

رژیم گیاه‌خواری متعادل برای سلامتی مفید است

محققان در سال‌های اخیر در مطالعات مختلف تأیید کرده‌اند که رژیم‌های گیاه‌خواری در پیشگیری از بیماری‌های مختلف مؤثر هستند. مقاله‌ای که در سال ۲۰۱۹ در نشریه طب داخلی جاما منتشر شد نشان داد که رژیم گیاه‌خواری به پیشگیری از دیابت نوع ۲ کمک می‌کند، به‌ویژه اگر در رژیم غذایی خود از میوه، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و مغزها استفاده کنید. در این‌صورت، ۳۰ درصد کمتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار می‌گیرید.

مطالعه هم‌گروهی انتشاریافته در مجله سلامت عمومی لنست هم نشان داد که رژیم‌های غذایی کم‌کربوهیدرات که عمدتاً از پروتئین و چربی‌های گیاهی تشکیل می‌شوند، نرخ مرگ‌ومیر را کاهش می‌دهند.

با این‌حال، گیاه‌خوارها برای دستیابی به این اهداف باید ابتدا از چهار تله تغذیه دوری کنند. هرکدام از این تله‌ها می‌توانند باعث افزایش ناگهانی قند، چربی و فشار خون شوند.

تله ۱: مصرف بیش‌ازحد قند

راهکار: برای تأمین پروتئین، چربی‌های سالم و فیبرهای خوراکی، که شما را تا مدت‌ها سیر نگه‌می‌دارند، از حبوبات و مغزها استفاده کنید.

تله ۲: مصرف بیش‌ازحد میوه

راهکار: مصرف روزانه میوه را به حداقل برسانید و ۳۰ دقیقه پس از صرف غذا میوه میل کنید.

تله ۳: استفاده از روغن‌های نامناسب

راهکار: از روغن زیتون فرابکر، روغن کاملیا یا روغن بذر کتان استفاده کرده و پخت‌و‌پز با دمای پایین از جمله بخارپزکردن و آب‌پزکردن را امتحان کنید یا سراغ غذاهای سرد بروید.

تله ۴: مصرف بیش‌ازحد سالاد خام

راهکار: مصرف سبزی‌های پخته، به‌صورت آب‌پز یا تفت‌داده‌شده، به گرم‌شدن معده و روده، تقویت گردش خون و به جریان افتادن انرژی در بدن کمک می‌کند.

راهنمای مکمل‌های غذایی برای گیاه‌خوارها

علاوه بر اجتناب از چهار تله فوق باید به پنج ماده مغذی دیگر هم که رژیم‌های گیاه‌خواری از کمبود آن‌ها رنج می‌برند توجه کنید.

اگر به‌طور مکرر احساس ضعف می‌کنید و سست می‌شوید، احتمالاً کمبود پروتئین، ویتامین ب۱۲، آهن، کلسیم و ویتامین دی دارید.

کمبود ویتامین ب۱۲ باعث کم‌خونی و آسیب عصبی می‌شود. افت حافظه، نوسانات خلقی و بی‌حسی دست و پا از جمله نشانه‌های کمبود این ویتامین هستند. گزارشات موردی نشان می‌دهند که کمبود ب۱۲ به دمانس حاد، اختلالات خلقی و توهم منجر می‌شود. بیماران پس از مصرف مکمل ب۱۲ به‌سرعت بهبود می‌یابند. تحقیقات اخیر همچنین نشان داده‌اند که کمبود این ویتامین با تحلیل‌رفتن هیپوکامپ ارتباط دارد؛ ناحیه‌ای مهم در مغز که حافظه را کنترل می‌کند.

ب۱۲ در غذاهای حیوانی یافت می‌شود و مقدار آن در قارچ‌ها ناچیز است. به گیاه‌خوارها توصیه می‌شود غذاهای غنی‌شده مانند مخمرها یا شیرهای گیاهی غنی‌شده مصرف کنند یا در حد اعتدال از شیر و تخم‌مرغ استفاده کنند.

به گیاه‌خوارهای گروه شیر و تخم‌مرغ توصیه می‌شود روزانه ۲ تا ۳ لیوان شیر بنوشند. این افراد باید به‌طور منظم آزمایش خون بدهند تا سطح ب۱۲ خود را برای پیشگیری از افت عملکرد شناختی بر اثر سوءتغذیه تحت کنترل بگیرند.

کمبود آهن باعث خستگی، سرگیجه و ریزش مو می‌شود. تاج‌خروس قرمز و کنجد سیاه از جمله منابع گیاهی آهن هستند.

گیاه‌خوارها عمدتاً آهن غیرهِم مصرف می‌کنند که نرخ جذب کمتری دارد. برای بهبود جذب آهن باید هم‌زمان ویتامین ث مصرف کنید.

همچنین باید از مصرف ترکیباتی که جذب آهن را مختل می‌کنند اجتناب کنید. برای نمونه، چای یا قهوه یا مکمل‌های کلسیم باید دست‌کم ۲ تا ۴ ساعت پیش یا پس از خوردن غذاهای حاوی آهن مصرف شوند.

کمبود کلسیم باعث پوکی استخوان و افزایش خطر شکستگی می‌شود. مطالعات نشان می‌دهند افرادی که رژیم گیاه‌خواری مطلق دارند، ۲.۳ برابر بیشتر از گوشت‌خوارها در معرض خطر شکستگی لگن قرار می‌گیرند.

توصیه می‌شود کنجد، کوماتسونا (اسفناج خردل ژاپنی)، برگ سیب‌زمینی شیرین، کلم‌پیچ، جلبک دریایی و توفو بخورید. اگر جزو گروه گیاه‌خواری به همراه شیر و تخم‌مرغ هستید، باید روزانه ۲ تا ۳ لیوان شیر یا ماست میل کنید.

کمبود ویتامین دی باعث کاهش جذب کلسیم، کاهش تراکم استخوان، افزایش خطر پوکی استخوان و تضعیف ایمنی می‌شود. اگر روزانه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در معرض نور خورشید بمانید، به تولید ویتامین دی و بهبود جذب کلسیم کمک خواهید کرد.

🆔@ScientificDialectics

💢۱۰ چهره اثرگذار علم در سال ۲۰۲۵ از نگاه Nature: از یک نوزاد تا سارا تبریزی

مجله Nature در گزارش سالانه Nature’s 10، فهرستی از افرادی را منتشر کرده که در سال ۲۰۲۵ نقش معناداری در جهت‌دهی به علم، سیاست‌گذاری علمی یا کاربردهای مستقیم پژوهش داشته‌اند. این فهرست الزاماً شامل بهترین یا مشهورترین دانشمندان و افراد نیست، بلکه افرادی را معرفی می‌کند که اثر آن‌ها در همان سال ملموس بوده است.

افراد معرفی‌شده در Nature’s 10 – 2025

1️⃣‏ Susan Monarez

مدیر مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) که مدت کوتاهی پس از انتصاب، به‌دلیل اختلاف با مقامات سیاسی بر سر نحوه استفاده و انتشار داده‌های علمی کنار گذاشته شد. حضور او در این فهرست به نقش فشارهای سیاسی بر نهادهای علمی و سلامت عمومی اشاره دارد.

2️⃣‏ Achal Agrawal

پژوهشگر هندی که با تحلیل گسترده مقالات علمی، موارد سازمان‌یافته‌ای از تقلب پژوهشی، مقاله‌سازی و داوری جعلی را به‌ویژه در بخشی از نظام دانشگاهی هند افشا کرد. کار او بحث سلامت پژوهش، نظارت بر مجلات و کیفیت تولید علم را به موضوعی بین‌المللی تبدیل کرد.

3️⃣‏ Tony Tyson

اخترفیزیکدان و از چهره‌های کلیدی پروژه رصدخانه Vera Rubin که با تولید حجم عظیمی از داده‌های آسمانی، امکان مطالعه دقیق‌تر ماده تاریک، انرژی تاریک و پدیده‌های گذرای کیهانی را فراهم کرده است.

4️⃣‏ Precious Matsoso

از مذاکره‌کنندگان اصلی توافق جهانی آمادگی برای همه‌گیری‌ها که در تلاش بود توازن بین منافع کشورهای ثروتمند و نیازهای کشورهای کم‌درآمد در دسترسی به واکسن، داده و تجهیزات پزشکی حفظ شود.

5️⃣‏ Sarah Tabrizi

عصب‌پژوهی که نقش مهمی در پیشبرد درمان‌های ژنتیکی بیماری هانتینگتون داشته و پژوهش‌های او مسیر این درمان‌ها را از مرحله آزمایشگاهی به کاربردهای بالینی نزدیک‌تر کرده است.

با این که اصالت سارا تبریزی به ایران برمی‌گردد ولی او در مصاحبه‌ای  که با مجله نورولوژی لنست داشته، گفته است: در فرهنگ غیرایرانی بزرگ شده و فارسی هم  خیلی کم بلد است. هَگیس (غذای نمادین اسکاتلند) را هم به کوفته تبریزی ترجیح می‌دهد!


6️⃣‏ Mengran Du

زیست‌شناس دریایی که با کاوش در عمیق‌ترین نقاط اقیانوس، اکوسیستم‌هایی را شناسایی کرده که قبلاً تصور می‌شد شرایط فیزیکی آن‌ها برای حیات غیرممکن است. یافته‌های او مرزهای شناخته‌شده زیست‌شناسی را گسترش داده است.

7️⃣‏ Luciano Moreira‏

دانشمند برزیلی که با استفاده از پشه‌های حامل باکتری Wolbachia، توانسته انتقال بیماری‌هایی مانند دنگی را در مقیاس شهری کاهش دهد؛ رویکردی عملی و کم‌هزینه برای کنترل بیماری‌های منتقله توسط حشرات.

8️⃣‏ Liang Wenfeng

بنیان‌گذار شرکت DeepSeek که پس از موفقیت در حوزه سرمایه‌گذاری، منابع مالی قابل‌توجهی را به پژوهش‌های پیشرفته، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی و محاسبات پیشرفته، اختصاص داده است.

9️⃣‏ Yifat Merbl

ایمن‌شناسی که سازوکارهای جدیدی از نحوه ارائه پپتیدهای درون‌سلولی به سیستم ایمنی را شناسایی کرده است، کشفی که پیامدهای مهمی برای درک سرطان و بیماری‌های خودایمنی دارد.


0️⃣1️⃣‏ KJ Muldoon

نوزادی که نخستین درمان کاملاً شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر فناوری CRISPR را دریافت کرد. این مورد نشان‌دهنده ورود عملی ژن‌درمانی‌های اختصاصی به پزشکی بالینی است.

🆔@ScientificDialectics

💢مریخ آبی چطور سیاره سرخ شد؟

دانشمندان ناسا با استفاده از داده‌های کاوشگر فضایی MAVEN توانسته‌اند یکی از بزرگ‌ترین معماهای مربوط به تحول سیاره مریخ را حل کنند. چرا این سیاره که میلیاردها سال پیش آب مایع و جو نسبتاً ضخیم داشته، امروز به بیابانی سرد و سرخ تبدیل شده است.

شواهد زمین‌شناسی از مأموریت‌های مختلف ناسا نشان می‌دهند که میلیاردها سال پیش، مریخ دارای دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و شاید دریاهای کوچک بوده است. شکل‌گیری خاک‌های لایه‌لایه در دهانه‌هایی مانند Gale Crater و لایه‌های رسوبی در Jezero Crater نمایانگر وجود آب مایع برای مدت‌های نسبتاً طولانی بر سطح مریخ هستند. 

وجود این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که نه تنها آب در مریخ جریان داشته، بلکه جو آن به اندازه‌ای غلیظ‌تر و پرفشارتر بوده که آب مایع را برای مدتی پایدار نگه دارد. شبیه به آنچه روی زمین می‌بینیم. 

جو مریخ چگونه ناپدید شد؟

پاسخ به اینکه چرا مریخ به‌تدریج از یک جهان آبی به بیابان سرخ تبدیل شد، در تحولات جو و از دست رفتن تدریجی آن نهفته است. داده‌های کاوشگر فضایی MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution) نشان می‌دهند که جو مریخ میلیاردها سال پیش بسیار ضخیم‌تر و قادر به حفظ آب مایع روی سطح بود.

اما با از دست رفتن میدان مغناطیسی مریخ به‌دلیل سرد شدن هسته داخلی، جو بالایی سیاره در معرض بادهای خورشیدی قرار گرفت. جریان‌های پرانرژی ذرات باردار که از خورشید می‌آیند با جو برخورد کردند و موجب پراکنده شدن اتم‌های گاز از جو به فضا شدند. 

این روند نشت اتم‌ها و مولکول‌ها که به آن کندوپاش یا اسپاترینگ (sputtering) گفته می‌شود، به‌مرور باعث شد جو مریخ نازک‌تر و رقیق‌تر شود تا جایی که فشار جو به مقدار بسیار کم رسید و دیگر نمی‌توانست آب مایع را برای مدت طولانی حفاظت کند. 

از آسمان آبی تا گرد و غبار سرخ

در گذشته‌های دور، وجود اتمسفر نسبتاً ضخیم و بخار آب در هوا به معنی پراکندگی نور خورشید همانند زمین بوده است. به‌طوری‌که آسمان مریخ ممکن بود از دید یک ناظر بیرونی حتی آبی یا مایل به آبی به نظر برسد. اما امروز جو مریخ بسیار نازک و غبارآلود است و ذرات گرد و غبار باعث بازتاب و پراکنش نور با طول موج‌های قرمز و نارنجی می‌شوند، که همان رنگ سرخ قابل‌مشاهده از سطح سیاره است. 

این تغییر از جو ضخیم و آبی‌رنگ به جو نازک و قرمز فقط نتیجه از دست دادن جو نیست بلکه نشان‌دهنده تحول کلی آب و اقلیم مریخ در طول میلیاردها سال است. 

تحقیقات نشان می‌دهند که در دوره‌ای از تاریخ مریخ، شرایط اقلیمی پتانسیل پشتیبانی از آب مایع را داشت که یکی از پیش‌نیازهای حیاتی برای زندگی است. اما با نازک‌تر شدن جو و از دست رفتن آب، شرایط برای سکونت پایدار موجودات زنده به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافت. 

علاوه بر این، مدل‌های جدید اقلیمی به ما کمک می‌کنند درک بهتری از چگونگی رفتار اتمسفر مریخ و فرآیندهای تغییر اقلیم داشته باشیم. دانشی که می‌تواند در جستجوی «سیاره‌های قابل سکونت» در خارج از منظومه شمسی نیز اهمیت داشته باشد.

ناسا و دیگر آژانس‌های فضایی در حال برنامه‌ریزی برای بازگرداندن نمونه‌های مریخی به زمین هستند تا جزئیات بیشتری از ترکیب شیمیایی و تاریخچه آب و جو این سیاره را آشکار کنند. این داده‌ها می‌توانند پاسخ‌های دقیق‌تری درباره مدت‌زمان اقلیم مرطوب و امکان وجود حیات در گذشته مریخ بدهند. 

https://www.earth.com/news/nasa-learns-why-mars-atmosphere-was-blue-world-before-it-became-red-desert/

🆔@ScientificDialectics

💢چرت‌های ۴ ثانیه‌ای و خواب در پرواز؛ حیوانات با روش‌های افراطی خواب از خطر می‌گریزند

این متن با کمک هوش مصنوعی تهیه شده؛ ترجمه شده از زبان: انگلیسی

این حیوانات برای خواب راهکارهای هوشمندانه‌ای تکامل داده‌اند: از خوابیدن با نیمه‌ای از مغز حین پرواز تا چرت‌های چهار‌ثانیه‌ای برای دوام‌آوردن در پدر و مادری.

هر جانوری که مغز دارد به خواب نیاز دارد و حتی بعضی از جانوران بی‌مغز هم می‌خوابند. انسان‌ها می‌خوابند، پرندگان می‌خوابند، نهنگ‌ها می‌خوابند و حتی عروس‌های دریایی هم می‌خوابند.

پل-آنتوان لیبورل، پژوهشگر در مرکز علوم اعصاب لیون در فرانسه، می‌گوید: خواب پدیده‌ای جهانی است «هرچند در واقع بسیار پرخطر است».

وقتی جانوران چرت می‌زنند، در برابر شکارچیان زیرک بیشترین آسیب‌پذیری را دارند. با وجود این خطرها، نیاز به خواب آن‌قدر قوی است که هیچ موجودی نمی‌تواند کلا از آن صرف‌نظر کند، حتی وقتی بسیار نامناسب است.

جانورانی که در شرایط و محیط‌های بسیار سخت زندگی می‌کنند، راه‌های افراطی برای خوابیدن تکامل داده‌اند؛ از دزدیدن چند ثانیه خواب در جریان مراقبت شبانه‌روزی، تا چرت‌زدن روی بال در مهاجرت‌های طولانی و حتی چرت‌زدن هنگام شنا.

برای مدت طولانی، دانشمندان فقط می‌توانستند حدس بزنند حیوانات چه وقت می‌خوابند؛ با مشاهده زمانی که بی‌حرکت می‌ماندند و چشم‌هایشان را می‌بستند. اما در سال‌های اخیر، ردیاب‌های کوچک و کلاه‌خودهایی که امواج مغزی را اندازه‌گیری می‌کنند (نسخه‌های کوچک‌شده تجهیزات آزمایشگاه‌های خواب انسان) به پژوهشگران امکان داده‌اند برای نخستین‌بار شیوه‌های متنوع و گاه تماشاییِ خوابیدنِ جانوران وحشی را ببینند.

نیلز راتنبورگ، متخصص پژوهش خواب جانوران در موسسه ماکس پلانک برای هوش زیستی در آلمان، می‌گوید: «در می‌یابیم که خواب در پاسخ به نیازهای بوم‌شناختی واقعا انعطاف‌پذیر است».
می‌توان آن را دانش نوظهور «خواب افراطی» نامید.

پنگوئن‌های چین‌استرپ و «ریزخواب»هایشان

نمونه‌اش پنگوئن‌های پنگوئن‌ها در جنوبگان که لیبورل آن‌ها را مطالعه می‌کند.

این پنگوئن‌ها جفتی مادام‌العمر دارند و وظایف والدگری را تقسیم می‌کنند؛ یکی کنار تخم یا جوجه کوچکِ خاکستریِ پشمالو می‌ماند تا گرم و ایمن باشد و دیگری برای گرفتن غذا برای خانواده به دریا می‌رود. سپس نقش‌ها را عوض می‌کنند و این کارِ بی‌وقفه را هفته‌ها ادامه می‌دهند.

والدین پنگوئن با یک چالش مشترک روبه‌رو هستند: اینکه در حالی که چشم از نوزادشان برنمی‌دارند، خوابِ کافی داشته باشند.

آن‌ها با گرفتن هزاران چرتِ کوتاه در روز دوام می‌آورند؛ هرکدام به‌طور متوسط فقط چهار ثانیه طول می‌کشد.

این «ریزخواب»های کوتاه، به گفته وون یونگ لی، زیست‌شناسِ موسسه پژوهش قطبِ کره، ظاهرا آن‌قدر کافی هستند که والدین پنگوئن بتوانند در میان کلونی‌های شلوغ و پرسر‌و‌صدا، هفته‌ها از جوجه‌ها مراقبت کنند.

وقتی همسایه‌ای دست‌وپاچلفتی از کنارشان رد می‌شود یا پرندگان دریایی شکارچی نزدیک‌اند، والد پنگوئن پلک می‌زند و خیلی زود دوباره چرت می‌زند؛ چانه‌اش مثل راننده خواب‌آلود روی سینه می‌افتد.

این چرت‌ها جمع می‌شوند. هر پنگوئن در مجموع روزی ۱۱ ساعت می‌خوابد؛ آن‌طور که دانشمندان با اندازه‌گیری فعالیت مغزیِ ۱۴ پنگوئن بالغ طی ۱۱ روز در جزیره کینگ جورجِ جنوبگان دریافتند.

برای اینکه عمدتا هوشیار بمانند و در عین حال مقدارِ کافی چرت بزنند، پنگوئن‌ها توانایی تحسین‌برانگیزی را تکامل داده‌اند تا با خوابی به‌شدت تکه‌تکه کار کنند؛ دست‌کم در فصل زادآوری.

پژوهشگران اکنون می‌توانند ببینند چه زمانی یکی از نیمکره‌های مغز یا هر دو همزمان در خواب‌اند.

فریگیت‌بردها هنگام پرواز با نیمی از مغزشان می‌خوابند

شاعران، دریانوردان و پرنده‌نگرها مدت‌هاست می‌پرسند آیا پرندگانی که ماه‌ها بی‌وقفه پرواز می‌کنند واقعا روی بال چرت می‌زنند یا نه.

در برخی موارد پاسخ مثبت است؛ همان‌طور که دانشمندان وقتی دستگاه‌های اندازه‌گیری امواج مغزی را به سرِ پرندگان دریاییِ بزرگی که در جزایر گالاپاگوس لانه می‌سازند و «فریگیت‌برد بزرگ» نام دارند، وصل کردند، دریافتند.

هنگام پرواز، فریگیت‌بردها می‌توانند هر بار با نیمی از مغز بخوابند. نیمه دیگر نیمه‌هوشیار می‌ماند تا یک چشم همچنان موانعِ مسیر پرواز را زیر نظر داشته باشد.

همین باعث می‌شود پرندگان هفته‌ها بی‌وقفه اوج بگیرند بی‌آنکه به خشکی یا آب دست بزنند؛ کاری که به پرهای لطیف و غیرآب‌گریزِ آن‌ها آسیب می‌زند.