دانشگاه، کتابخانه و پژوهش

در جریان برگزاری «انجمن آینده کتابخانه‌ها» هم‌زمان با کنفرانس سالانه Association of College and Research Libraries در آوریل ۲۰۲۵، کتابداران دانشگاهی درباره نقش هوش مصنوعی در آینده آموزش و پژوهش به گفت‌وگو پرداختند.
شرکت‌کنندگان تأکید کردند که با گسترش ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در آموزش عالی، نقش کتابداران در راهنمایی دانشجویان و استادان در حال دگرگونی است.
بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده، بیش از نیمی از دانشجویان به‌طور منظم از ابزارهای هوش مصنوعی در فعالیت‌های درسی استفاده می‌کنند؛ روندی که انتظار می‌رود در سال‌های آینده شتاب بیشتری بگیرد.
این موضوع باعث شده است شیوه‌های تدریس و یادگیری بازنگری شوند و مهارت‌هایی مانند ارزیابی انتقادی خروجی‌های هوش مصنوعی اهمیت بیشتری پیدا کنند.
برخی کتابداران نسبت به تضعیف تفکر انتقادی دانشجویان هشدار دادند، اما گروهی دیگر این وضعیت را فرصتی برای آموزش «سواد هوش مصنوعی» دانستند.
به باور آنان، استفاده مؤثر از هوش مصنوعی خود نیازمند نوعی تفکر انتقادی جدید است؛ از جمله توانایی طرح پرسش مناسب و تفسیر نتایج.
در بخش دیگری از نشست، شرکت‌کنندگان بر لزوم بازنگری در نظام‌های ارزشیابی آموزشی تأکید کردند.
پیشنهاد شد ارزیابی‌ها به‌سمت روش‌هایی مانند امتحان شفاهی، کار گروهی و ارائه‌های حضوری حرکت کند تا خلاقیت و حل مسئله دانشجویان بهتر سنجیده شود.
همچنین استفاده هدایت‌شده از هوش مصنوعی در برخی ارزیابی‌ها به‌عنوان یک گزینه مطرح شد.
کتابداران شفافیت، نظارت انسانی و حاکمیت داده را از مهم‌ترین ویژگی‌های ابزارهای هوش مصنوعی دانستند.
به گفته آنان، این ابزارها باید بر پایه محتوای معتبر علمی و دانشگاهی ساخته شوند تا امکان راستی‌آزمایی نتایج وجود داشته باشد.
هوش مصنوعی می‌تواند کشف منابع علمی، مرور نظام‌مند پژوهش‌ها و تحلیل داده‌ها را تسهیل کند.
با این حال، تأکید شد که تصمیم‌گیری نهایی در پژوهش همچنان بر عهده انسان باقی می‌ماند.
شرکت‌کنندگان نقش کتابداران را در انتخاب و ارزیابی ابزارهای مناسب هوش مصنوعی بسیار کلیدی دانستند.
بر اساس نظرسنجی‌ها، دانشجویان اعتماد بیشتری به ابزارهایی دارند که از سوی کتابخانه‌ها تأیید شده‌اند.
در عین حال، بسیاری از کتابداران اعلام کردند برای استفاده گسترده از هوش مصنوعی نیازمند آموزش‌های تخصصی بیشتری هستند.
در بخش پایانی نشست، بر تغییر تدریجی نقش کتابدار از فعالیت‌های سنتی به نقش‌های آموزشی و مشاوره‌ای تأکید شد.
برگزاری کارگاه‌های سواد هوش مصنوعی و مشارکت در تدوین سیاست‌های دانشگاهی از جمله وظایف جدید کتابداران عنوان شد.
در مجموع، حاضران بر لزوم رویکردی «پیش‌دستانه» در مواجهه با هوش مصنوعی تأکید کردند.
به باور آنان، تقویت سواد هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها می‌تواند پایداری و اعتبار نظام پژوهش علمی را در عصر جدید تضمین کند.
منبع خبر
https://www.elsevier.com/connect/librarians-as-guides-in-the-age-of-ai?utm_campaign=Nurturing+SM&utm_source=linkedin&utm_medium=referral&utm_content=LibraryConnect&dgcid=RN_AGCM_Sourced_300002809

@UT_Central_Library

حکم مأموریت مرحوم استاد محمد تقی دانش پژوه، کارمند برجسته کتابخانه مرکزی و فهرست نویس نسخ خطی این کتابخانه به شوروی در سال 1355 خورشیدی

از اسناد کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
@UT_Central_Library

مأموریت استاد باستانی پاریزی برای شرکت در کنفرانس باستانشناسی و هنر در مونیخ در سال 1355 خورشیدی
از اسناد: کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه تهران
@UT_Central_Library

کتاب "کاریز در ایران و شیوه های سنتی بهره گیری از آن" توسط "استاد جواد صفی نژاد" به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران اهدا شد.
@UT_Central_Library

🔰ژاله آموزگار در همایش «شهرنامه‌نویسی در تاریخ ایران»؛
ای کاش باستانی‌پاریزی‌های بیشتری داشته باشیم
باستانی‌پاریزی از نادره‌کاران و فره‌داران ایران است

🔸ژاله آموزگار گفت: به نظر من نوشته‌های باستانی‌پاریزی سبک نگارش کتاب‌های تاریخ قدیم مانند تاریخ‌های طبری، بلعمی، مسعودی، یعقوبی و… را به ذهن می‌آورد که در آن‌ها غالباً مرز اسطوره و روایت‌های تاریخی و تاریخ واقعی درهم می‌آمیزد. ای کاش باستانی‌پاریزی‌های بیشتری داشته باشیم.

🔸به نظر من او تاریخ را همگانی کرد و به میان جمع برد و گروه بیشتری را تاریخ‌خوان کرد حتی اغراق نیست اگر بگویم سبک شیوای نوشته‌های او شاید بسیاری از کتاب گریزان‌ها را کتاب‌خوان کرده است. نوشته‌هایش ساده و روان است ولی در لابه‌لای این نثر ساده خواننده به اطلاعات دست اول و ارجاعات درست دست می‌یابد و سطح دانسته‌هایش بالا می‌رود. نثر او سهل و ممتنع است ولی به هیچ وجه سطحی نیست. مهارت خاص دیگری دارد که استادانه از امروز و دیروز و به سده‌های پیشین می‌رود و بازمی‌گردد و خواننده هیچ دست‌اندازی احساس نمی‌کند.

🔸نوشته‌های استاد باستانی آیینه تمام نمایی از تاریخ اجتماعی ایران معاصر است یا تکیه و یاری گرفتن از حوادث پیشین تاریخی در ایران کتاب‌های تاریخی جزیی از آثار ادبی به شمار می‌آیند. نمونه بارزی از آن کتاب تاریخ بیهقی است تاریخی است مستند و قابل ارجاع و در عین حال اثری است ادبی که جزء درس‌های اصلی گروه ادبیات فارسی به‌شمار می‌آید.


ibna.ir/x6F74

@ibna_official

#سرآمدان
#کلیپ

🔰 سخنرانی حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در آیین تقدیر از سرآمدان علمی و آزمایشگاهی کشور؛ ویدئوی کامل

🌐 https://insf.org/fa/news/1306

🆔@insf_pr

حکم مأموریت مرحوم استاد احسان اشراقی به کنفرانس باستانشناسی و هنر، سال 1355ش. همان که مرحوم باستانی هم بوده و قبلا حکم مأموریتش را آوردیم.
@UT_Central_Library

۳ دی؛ سالروز تأسیس ثبت احوال ایران
🔸صدمین سال تاسیس ثبت احوال کاشان🔸
✅در سوم دی‌ماه ۱۲۹۷ خورشیدی، اولین شناسنامه رسمی ایران برای دختری به نام «فاطمه ایرانی» در تهران صادر شد و سازمان ثبت احوال کشور فعالیت خود را آغاز کرد.
با توجه به پیشگام بودن کاشان در تاسیس ثبت احوال (۱۳۰۴ شمسی)بین شهرهای ایران و صدور شناسنامه با تصویب قانون سرشماری در دهم خرداد 1318 که به تصویب مجلس شورای ملی رسید، بلافاصله اولین سرشماری اول تیر 1318 در کاشان با رعایت نکاتی که شورای عالی آمار مقرر کرده بود انجام شد. برای این منظور شهر کاشان به دوازده منطقه و روستاهای آن نیز بنا به موقعیت طبیعی و وسایل نقلیه و ارتباطی به 300 منطقه تقسیم شدند. پس از کاشان، تبریز پنجم مهر 1319 سرشماری گردید و پس از آن در مشهد و سپس در شهرهای کرمان، شیراز، اردبیل، یزد، اصفهان، همدان، کرمانشاه، رشت و بندر انزلی نیز سرشماری به عمل آمد.
از ورقه‌ هویت(شناسنامه اولیه) تا کارت ملی‌ هوشمند، کارکنان ثبت احوال همواره حافظ هویت رسمی و اسناد هویتی ما ایرانیان بوده اند.
👈نمونه ورقه هویت در کاشان - دی ماه 1304
#کاشان_قدیم
#روز_ثبت_احوال
#شناسنامه_ایرانی
@kashanold

اهدا 600 عنوان کتاب از خانواده محترم هوتن به کتابخانه‌ مرکزی و مرکز اسناد و تأمین منابع علمی دانشگاه تهران
در راستای گسترش فرهنگ مطالعه و تقویت منابع علمی و پژوهشی، مجموعه ای ارزشمند شامل 600 عنوان کتاب و مجله به کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد و تأمین منابع علمی دانشگاه تهران اهدا شد. از میان این آثار 9 جلد کتاب چاپ سنگی بوده که از حیث تاریخی و پژوهشی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
این مجموعه نفیس از سوی خانواده مرحوم حسین هوتن و با هدف حمایت از فعالیت‌های علمی، آموزشی و صیانت از میراث مکتوب کشور در اختیار کتابخانه مرکزی قرار گرفته است. کتابخانه مرکزی ضمن قدردانی از این اقدام فرهنگی ارزشمند، با رعایت استانداردهای کتابخانه پس از انجام مراحل فهرست‌نویسی و آماده‌سازی، دسترسی به منابع مذکور را برای اعضای هیأت علمی و دانشجویان فراهم خواهد کرد.
@UT_Central_Library

حکم مأموریت مرحوم استاد عباس زریاب خویی برای شرکت در کنگره باستانشناسی و هنر مونیخ، در شهریور 1355.

ماموریت آقای ایرج افشار برای شرکت در جلسه افتتاحیه شعبه منطقه ای شورای بین المللی اسناد برای آسیای جنوبی و غربی، در سال 1355ش
از اسناد کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
@UT_Central_Library

پاسِ خدمت داروین : پژوهشی در زندگی علمی محمود بهزاد و نسخه‌شناسی نخستین کتابش میان سال‌های 1323 تا 1361 بر اساس دست‌نویس نویافته
https://jihs.ut.ac.ir/article_104989.html

✍🏻 #یادداشت #اختصاصی

🔺 سامرا در ۱۸۴۸ میلادی: گزارش جیمز فلیکس جونز (۱۸۱۳-۱۸۷۸) 🔺

مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی: جیمز فلیکس جونز[۱] (۱۸۱۳–۱۸۷۸)، افسر و نقشه‌بردار نیروی دریایی بریتانیا و کارمند کمپانی هند شرقی، یکی از چهره‌های برجسته در کاوش‌ها و بررسی‌های جغرافیایی قرن نوزدهم در منطقه میان‌رودان (عراق امروزی) است. او به دلیل تهیه‌ی نقشه‌های دقیق از بغداد و مناطق اطراف آن شهرت فراوانی دارد. اوج کار او، نقشه‌ی بزرگ و مشهور «بغداد»[۲] است که در سال ۱۸۴۶ تکمیل کرد. این نقشه به قدری دقیق بود که تا دهه‌ها به عنوان نقشه‌ی مرجع اصلی شهر بغداد مورد استفاده قرار می‌گرفت. او سپس به مناصب دیپلماتیک گمارده شد. او مدتی به عنوان نماینده‌ی سیاسی بریتانیا در بغداد خدمت کرد و سپس به نمایندگی سیاسی در بوشهر[۳] منصوب شد که یکی از مهم‌ترین مناصب بریتانیا در منطقه بود. او در همین منصب بود که نقشه‌ی تهاجم بریتانیا به ایران را طراحی کرد.

یکی از مهم‌ترین گزارش‌های او با عنوان سفرنامه‌ی یک سفر با کشتی بخار به شمال بغداد[۴] در سال ۱۸۴۶ به سفارش دولت بریتانیا تنظیم شد و در سال ۱۸۵۷ منتشر شد. این کتاب علاوه‌ بر گزارش سفر، حاوی یادداشت‌هایی درباره‌ی موضوعات و دیدنی‌های جالب‌توجه در امتداد رود دجله و مشاهدات دقیق جونز از وضعیت جغرافیایی، آثار باستانی، شهرها، و زندگی مردم در مناطقی است که از آن‌ها بازدید کرده است. جونز، در زمان انجام سفر درجه‌ی ستوانی داشته اما هنگام ارائه‌ی گزارش به درجه‌ی فرماندهی نائل شده بود. این گزارش برای دولت بریتانیا یک منبع اطلاعاتی حیاتی بود. اطلاعات جونز کمک می‌کرد که مسیرهای تجاری را ارزیابی کنند، نفوذ رقبای خود (مانند امپراتوری عثمانی) را بسنجند و با سران قبایل محلی ارتباط برقرار کنند.

در بخشی از این کتاب، جونز به وصف شهر سامرا پرداخته است و یک نقاشی سراسرنما از منظره‌ی این شهر شامل حرم امامین عسکریین، گنبد سرداب امام مهدی، و مناره‌ی مسجد جامع سامرا ثبت کرده است:

سامرای امروز، آرمیده بر صخره‌هایی که کرانه‌ی چپ دجله را شکل می‌دهند، اکنون در حصار دیواری استوار جای گرفته که به هزینه‌ی شیعیان بانفوذ هندوستان برپا شده است. سال ۱۸۴۳ که از آنجا بازدید کردم، بنیان این دیوار تازه نهاده شده بود. پیش از آن، شهر حصاری نداشت و از دست‌اندازی اعراب بادیه‌نشین در امان نبود؛ بادیه‌نشینانی که در بیرون شهر خیمه می‌زدند و اگر خواسته‌هایشان اجابت نمی‌شد، تهدید به تاراج شهر می‌کردند. اما اکنون شهر امن و امان است و از چنین آمدوشدهایی به دور. با این همه، غفلت بزرگی صورت گرفته و دیوار تا کناره‌ی صخره‌های مشرف به رود امتداد نیافته است؛ زیرا بادیه‌نشینان می‌توانند هر آن، آبراه شهر را ویران کنند و با قطع این شریان حیاتی، اهالی را به زانو درآورند.

در مجموع اما، سامرا شهری است محقر و بی‌رونق که اعتبارش را بیش از هر چیز، مدیون دو بارگاه باشکوه و گنبددار است. بارگاه بزرگ‌تر بر مرقد امام حسن عسکری بنا شده که به‌تازگی مرمت شده است. گمان می‌برم گنبدش پیشتر، همچون گنبدهای کاظمین، کربلا و نجف زراندود بوده، اما اکنون که بودجه‌ی موجود کفاف اعاده‌ی شکوه پیشین را نمی‌دهد، یکپارچه سفید است. گنبد کهتر، که از آنِ امام مهدی است، گنبدی است بس ظریف با میناکاری‌های چشم‌نواز از گل‌های زرد و سپید بر زمینه‌ای لاجوردی. امام مهدی، واپسین امام مقدس شیعیان است که گفته می‌شود در همین مکان از نظرها پنهان شده است. سرداب بزرگی که این بنا بر فرازش ساخته شده، نشانگر همین نقطه است و باور بر آن است که او در آینده‌ای نامعلوم، از همانجا ظهور خواهند کرد. از این رو، این مکان در میان مسلمانان و به‌ویژه شیعیان بسیار گرامی داشته می‌شود و زائران از سرتاسر ایران همه‌ساله رو به این مکان می‌آورند. چنین شنیده‌ام که سالانه به‌طور میانگین ده هزار ارادتمند به این مکان مقدس می‌آیند، اما گمانم بر این است که این رقم حتی امروز نیز کمتر از تعداد واقعی است. از زائران مالیاتی ستانده نمی‌شود، اما مالکان کاروانسراها و منازل، به ازای هر نفر دو «پیاستر ریگو» به دولت می‌پردازند. شهر امروزی متشکل از حدود ۲۵۰ خانوار است با جمعیتی سنی‌مذهب که اندکی کمتر از هزار نفرند و در میانشان به‌زحمت صد قبضه سلاح یافت می‌شود. امسال، عهده‌داری امور شهر از سوی دولت به ضابط کنونی، سید حسین، در برابر ۲۸۰٬۰۰۰ پیاستر ریگو، معادل تقریبی ۶۶۰ پوند استرلینگ، واگذار شده است (ص. ۱۲).

[۱] James Felix Jones
[۲] Survey of Baghdad
[۳] Political Resident in the Persian Gulf
[۴] JOURNAL OF A STEAM-TRIP TO THE NORTH OF BAGHDAD

📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی
@islamicstudies

کتابخانه‌های دانشگاهی پیشگام ارتقاء سواد هوش مصنوعی در آموزش عالی
در سال‌های اخیر، سواد هوش مصنوعی (AI Literacy) به‌عنوان مهارتی کلیدی برای دانشجویان در دوره‌ی آموزش عالی مطرح شده است؛ مهارتی که توانایی شناخت، فهم، استفاده و ارزیابی انتقادی فناوری‌های هوش مصنوعی و پیامدهای آنها را شامل می‌شود و از دانش‌آموختگان برای ورود موفق به بازار کار حمایت می‌کند.
مطالعات اخیر نشان می‌دهد که کتابخانه‌های دانشگاهی در ایالات متحده نقش محوری در آموزش این مهارت ایفا می‌کنند، از جمله طراحی منابع آموزشی، ارائه کارگاه‌های آموزشی و همکاری با اعضای هیأت‌علمی برای ادغام سواد هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی.
تحلیل محتوا از LibGuides مرتبط با سواد هوش مصنوعی در ده کتابخانه دانشگاهی نشان داد که تمامی موارد بررسی‌شده به موضوعات اخلاقی مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی و یکپارچگی علمی پرداخته‌اند، از جمله راهنمایی برای نحوه استناد به محتوای تولیدشده توسط AI و تأثیر آن بر نشر علمی. بخش قابل‌توجهی از این راهنماها همچنین مفاهیم پایه‌ای هوش مصنوعی مانند اصطلاحات کلیدی و فناوری‌های زیرساختی را شامل می‌شود که برای تقویت درک اولیه کاربران ضروری است. بیش از دو-سوم نمونه‌ها بر تقویت تفکر انتقادی نسبت به اطلاعات تولیدشده توسط AI و آموزش نحوه به‌کارگیری مؤثر این ابزارها تمرکز داشتند که برای تشخیص اعتبار و دقت محتوا اهمیت دارد. در حدود ۷۰٪ از کتابخانه‌ها، آموزش‌ها و منابع ویژه برای اساتید را ارائه کرده‌اند تا معلمان نیز در نقش راهنما در مسیر آموزش سواد هوش مصنوعی آماده شوند.
بر اساس این روندها، انتظار می‌رود کتابخانه‌های دانشگاهی در نقش مراکز آموزشی و اطلاعاتی در زمینه هوش مصنوعی به توسعه مهارت‌های لازم برای موفقیت در دنیای آکادمیک و حرفه‌ای ادامه دهند.
منبع: وب‌سایت SJSU، منتشر شده در ۱۰ ژانویه 2025
https://ischool.sjsu.edu/ciri-blog/ai-literacy-higher-education-role-academic-libraries

@UT_Central_Library

🔻از «روایت زوال» تا «سیاست امید»؛ تحلیلی بر کتاب «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» اثر علی میرسپاسی
(بازخوانی طرحی نو برای آبادانی ایران)

✍محمدهادی زاهد غروی

✔️ در «زمستان فکر ایرانی»، زمانی که گفتمان‌های زوال و انحطاط، ذهنیت جمعی را به سکوت و تسلیم محکوم کرده‌اند، کتاب علی میرسپاسی با عنوان «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» چونان نقشه‌ای راهبردی و افقی روشن ظاهر می‌شود. این اثر جسورانه، با نقد ریشه‌ای دو پارادایم مسلط—«ناسیونالیسم باستان‌گرا»ی سیدجواد طباطبایی و «توسعه‌گرایی تکنوکراتیک» صادق زیباکلام—استدلال می‌کند که خود پرسش همیشگی «چرا عقب ماندیم؟» بخشی از مشکل است، نه راه حل. میرسپاسی با احضار قهرمانان خاموش تاریخ معاصر، از عباس‌میرزا و مستشارالدوله تا روشنفکران مشروطه، نشان می‌دهد که تاریخ ایران نه تاریخ شکست، که تاریخ تلاش‌های هوشمندانه برای بومی‌سازی مدرنیته و «آبادانی» بوده است. او با احیای این مفهوم کلیدی—به جای «توسعه»—راهکاری اخلاقی، پراگماتیست و مبتنی بر «همزیستی» ارائه می‌دهد که می‌خواهد ایران را از بن‌بست روایت‌های فلج‌کننده نجات دهد و آن را به «خانه‌ای امن» برای تمامی اقوام و اندیشه‌ها تبدیل کند. این نوشتار، واکاوی این طرح نو و فراخوانی است برای تبدیل شدن از «سوگواران تاریخ» به «معماران آینده».

📎 پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/45714/


🆔 @dinonline