دین در دولت ساسانی(شماره ۱)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#تاریخچه_پرستشگاه_زرتشتیان
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
در دوره زمامداری اردشیر بی شک دین زردشت دولتی نبوده است، زیرا وی طبق منابع، فرمان داد سر دشمنان مقتول او را در آتشکده استخر نزدیک تخت جمشید بیاویزند؛ معبدی که به الهه آناهیتا منسوب بود و ساسان افسانه ای و پسرش بابک در آن سمت سرپرستی داشته اند. پسر اردشیر، شاپور اول، نیز نمی تواند پایه گذار واقعی دین دولتی زردشتی تلقی شود، چرا که وی بیش از همه به آزادی زیاد مانویت میدان داد و ضمناً در برابر یهودیان و مسیحیان نیز بردبار بود. به هر حال از کتیبه بزرگ او در کعبه زردشت می توان استنباط کرد که وی در سرزمینهایی که تسخیر می کرد دستور می داد تعداد زیادی آتشکده برپا کنند. اما در این کار نباید تصور کنیم که سخن از پرستشگاه به معنی دین دولتی ساسانیان است، بلکه معبدی است برای آیین آناهیتا. گوبل بر مبنای سکه ها به این نتیجه می رسد که مفهوم دین دولتی ساسانی مورد تأیید سکه های نیست، و حتی همه چیز حاکی از آن است که حداقل نخستین پادشاهان ساسانی پرستندگان جدی آناهیتا بوده اند. از نظر ویکاندر نیز دین فعال تا اواسط دوره ساسانیان دین قدیم مردم ایران بوده است، که خدایان متعددی و بیش از همه الهه آناهیتا را می پرستیدند. به هر حال من نظر دارم که در زمان کرتیر، در طول زمامداری بهرام دوم، دین دولتی وجود داشته است. اما پیش از آن کرتیر در عهد شاپور اول نقش کوچکی به عهده داشته است. عنوان او تنها هیربد (هرپت) به معنی نگهبان آتش است. در طول دوره زمامداری هرمز اول و بهرام اول وی عنوان مهمتری گرفت: وی دیگر «کرتیر، موبد اهورامزدا» است. «موبد» قاعدتاً باید طبقه ای دیگر از روحانیون در کنار «هرپت» باشد. رابطه این هر دو طبقه روحانی با یکدیگر روشن نیست. ویکاندر از این نظریه دفاع می کند که کانون عبادت «موبدان» یا «مغان» در شیز واقع در آذربایجان بوده است، در حالی که هیربدها در جنوب غربی ایران، یعنی فارس با مرکزیت استخر مستقر بوده اند. به گمان ویدنگرن، بعد در میانه قرن سوم امتزاجی از هر دو گرده صورت گرفته که سرانجام مذهب دولتی ساسانی از دل آن بیرون آمده است. در هر صورت کرتیر در زمان بهرام دوم (۲۹۳_۲۷۶) به اوج قدرت خود رسید.(ص ۱۰۱_۱۰۳)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

دین در دولت ساسانی(شماره ۲)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
عقیده من این است که تا زمان کرتیر در دوره بهرام دوم ادیان مختلفی برای دست یافتن به قدرت می جنگیده اند: یک بار این امر به صورت آناهیتا جلوه گر می شده است و بعد مانویت و حتماً هم مغان ماد قدیم در این کار دستی داشته اند. آخرین باری که ما از کرتیر خبر داریم در کتیبه پایکولی شاه نرسه است که در آنجا«موبد هرمز» نامیده می شود. اینکه رابطه کرتیر با پادشاه از چه قرار بوده، خوب یا بد، معلوم نیست چون کتیبه سخت صدمه دیده است. ولی این جلب توجه می کند که نرسه در نقش برجسته انتصاب، مانند سلف خود با اهورامزدا نمایانده نشده است، بلکه کار تفویض سلطنت توسط الهه آناهیتا انجام می پذیرد. سرانجام این را نیز می دانیم که امر تعقیب و آزار اقلیتها در دوره زمامداری نرسه به راه افتاده است. مشکل بتوان گفت که چه نتیجه هایی از این می توان گرفت، ممکن است تغییری در مذهب روی داده و نرسه به آیین پرستش آناهیتا بازگشته باشد یا دلایل سیاسی انگیزه این اقدام بوده است. دوران طولانی زمامداری شاپور دوم (۳۷۹-۳۰۹)، از لحاظ وضع سیاسی که در کشور وجود داشته است با رویدادهای گوناگون مشخص می شود. از یک طرف نام آناهیتا تا مدتی مدید ذکر نمی شود. شاپور دوم برای این الهه معبدی برپا داشت. دیگر اینکه تعقیب و آزار مسیحیان تا حدی غیرقابل تصور آغاز شد. این امر می تواند عکس العملی درباره بیانیه کنستانتین باشد که می خواست مسیحیت دینی با حقوق برابر با فرهنگهای رایج در دولت روم شناخته شود. اینکه این تعقیب و آزار احتمالاً به علل سیاسی روی داده است، از این واقعیت نتیجه می شود که یهودیان تحت تعقیب قرار نگرفتند، آنها بر خلاف مسیحیان از پشتیبانی قدرت بزرگی چون بیزانس برخوردار نبودند و به آن اندازه هم خطرناک نبودند. دیگر اینکه گویا در دوره شاپور دوم اوستا گردآوری شده باشد. (ص ۱۰۴)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

دین در دولت ساسانی(شماره ۳)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
در نتیجه، ارزشیابی دیدگاه مذهبی شاپور در عالم تحقیق گوناگون است. از نظر مری بويس وی به وضوح پیرو آیین زروان است، از آن گذشته وی درباره سلف او نیز همین نظر را دارد. بویس در این مورد استناد می کند به موبد موبدانی که در دوره شاپور بر سر کار بود: آتورپات مهراسپند، و وی را زروانی می شمارد. در عوض از نظر زینر همین روحانی یکی از آزاردهندگان پیروان آیین زروان بوده است. به گمان من در این مورد باز ما با «عظمتی به زحمت دست یافتنی» سروکار داریم؛ گاهی چنین به نظر می رسد که ظاهراً در این بحث یک نحله فلسفی به «مرتبه» یک دین ارتقا یافته است. از پادشاه بعدی، اردشیر دوم (۳۸۳_۳۷۹) ما نقش برجسته ای در دست داریم، که با دو خصوصیت جلب توجه می کند: این نقش برجسته در فارس نیست، بلکه در ماد قدیم، دقیقتر بگوییم در کرمانشاه تعبیه شده است، و خصوصیت دوم اینکه: در نقش برجسته تنصیب اولین بار بر یک نقش برجسته ساسانی مهر ظاهر شده است، و در عوض از الهه آناهیتا خبری نیست. توضیح قانع کننده ای برای این دو خصوصیت جدید به علت فقدان منابع در اختیار نیست. دوشن - گیمن بر این باور است که تغییر جا به علت قطع علاقه از آناهیتا و معبد او در استخر انجام گرفته است. غیبت آناهیتا نشان می دهد که تاجگذاری از این پس در معبدی در ماد و نه دیگر در جنوب عملی خواهد شد. اما کجا؟ دوشن - گیمن مانند خانم شومون به دو تاجگذاری پشت سر هم باور دارد: یکی بر تخت نشستن و دیگری تاجگذاری مذهبی در یک آتشکده این موضوع را منتفی نمی کند که این جابه جایی کانون مذهبی از جنوب به شمال در همان دوران اردشیر روی داده است، و از آن گذشته معبد معروف شیز را در آذربایجان کانون مذهبی جدیدی می شمارد. این فرضیه را با اتکاء به نتایج حفاری در تخت سلیمان آذربایجان - و البته می دانیم که شیز در اینجا است . باید مردود شمرد. حفاریهای انجام شده در آنجا حاکی از وجود یک آبادی ساسانی است که حداکثر پس از اواسط قرن پنجم میلادی تأسیس شده است.(ص ۱۰۵)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

دین در دولت ساسانی (شماره ۴)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#تاریخچه_پرستشگاه_زرتشتیان
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
درباره فعالیتهای مذهبی شاهان بعدی اطلاعات ما از لحاظ جزئیات امر اندک است. در مورد اردشیر سوم (۳۸۸-۳۸۳) این مسلم است که وی از تاجی به شیوه آناهیتا استفاده می کرد. یزدگرد اول (۴۲۱-۳۹۹) به علت تساهل در برابر یهودیان و مسیحیان معروف شد ولی در آخرین سالهای سلطنتش این بردباری، به هر حال در مورد مسیحیان، تغییر شکل پیدا کرد. بهرام پنجم (۴۳۹-۴۲۱) همسر خان مغلوب هفتالی را با تاج خان که به غنیمت گرفته بود به آتشکده آتورگشنسب به آذربایجان، یعنی به شیز برد. یزدگرد دوم (۴۵۷-۴۳۹) به علت کوششی که برای دولتی کردن مذهب زردشت و رواج آن در ارمنستان کرد، به شهرت رسید. وی در این اقدام به کمک مؤثر وزیر اعظم خود مهرنرسه مستظهر بود. درباره این اقدام اطلاعات خوبی از منابع ارمنی در اختیار داریم. از این گذشته تأسیس آتشکده های متعددی را در ایالت فارس به مهرنرسه نسبت می دهند. طبق تمام آگاهیهایی که به ما رسیده چنین به نظر می رسد که مهرنرسه از پیروان معتقد مذهب زردشت بوده است. فقط با چگونه «صبغه»ای؟ بر پایه این واقعیت که یکی از پسران وی نام زرونداد داشت و مهرنرسه دستور داد دوازده هزار اصله درخت زیتون و سرو، یعنی تعدادی که با طول سال جهان از نظر زروانیان برابر است، بکارند، به این نتیجه رسیده اند که مهرنرسه زروانی بوده است.(ص ۱۰۶)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

دین در دولت ساسانی (شماره ۵)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
اینکه آیا پیروز (۴۸۴-۴۵۹) در یک نقش برجسته مخصوص تنصیب در طاق بستان در کنار الهه اناهیتا تصویر شده است و یا این نقش خسرو دوم است در عالم تحقيق مانند گذشته اختلاف نظر است. به هر حال در دوره زمامداری پیروز بود که مذهب نسطوری به عنوان وجه قاطع مسیحیت در ایران رواج گرفت. خود پیروز گویا پیرو معتقد مذهب زردشت بوده است. در دوره قباد (۵۳۱-۴۹۹ و ۴۹۶-۴۸۸) آیین مزدک به اوج گیری خود آغاز می کند، که در زمان خسرو اول (۵۷۹-۵۳۱) به نحوی خونین پایان می یابد. از نظر ویکاندر این واقعیت که پادشاهان ساسانی لقب کی دارند و اختیار مجدد نامهای - قدیمی اوستایی، به اندازه کافی دلیل بر یک جهت گیری جدید مذهبی است که کانون آن در شیز آذربایجان قرار دارد. پس می توان پذیرفت که تازه اکنون می توان گفت که اوستا به عنوان کتاب مقدس پذیرفته شده است. ویدنگرن نیز مشابه این گمان را دارد که پس از نابودی قطعی نهضت مزدکی در دوره خسرو اول دیگر وجه دین ایرانی پیروز شد، که می توان آن را «مذهب زردشتی درست اندیش» نامید. به گمان من این طرز فکر مبالغه آمیز است، زیرا «دینکرت»، «اثری درباره مجموع:دین»، که کتابی است به پهلوی، زبان از دوران پس از ساسانیان، که همان طور که دوشن - گیمن به حق عقیده دارد، جنبه های لیبرال و آزاداندیشی خسرو را به ما می نمایاند، این واقعیت را هم که الهه آناهیتا از زمان خسرو دوم تا پایان دولت ساسانی بیش از پیش به چشم می خورد و خود را نشان می دهد، حال چه بر روی سکه ها، چه برنقش برجسته ها یا در آیین پرستش باید در نظر داشت. یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، در معبد آناهیتا در استخر تاج بر سر گذاشت - گوبل می نویسد آناهیتا در دوران بحرانی مملکت به عنوان رب النوع اصلی خاندان ساسانی مورد توجه خاص قرار می گیرد . همه اینها خلاف «پیروزی» مذهب زردشتی درست اندیش محسوب می شود. هرگاه به نحوی جامع به اوضاع و احوال مذهبی دوره ساسانی نظر بیفکنیم، بسیاری از چیزها به علت کاستی منابع در تاریکی و ابهام قرار می گیرند، که از همه آنها مهمتر فقدان تقريباً مطلق متونی اصلی از زمان ساسانی قابل ذکر است. به هر تقدیر به عقیده من نمی توان از یک دین دولتی زردشتی در تمام مدت حکومت ساسانی سخن به میان
آورد. (ص ۱۰۷_۱۰۸)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

وضع بناهای مذهبی در دوره ساسانیان (شماره ۱)
#تاریخچه_پرستشگاه_زرتشتیان
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
وضع بناهای مذهبی این دوره کاملاً به روالی دیگر است. موضوع بحث بر سر آتشکده هاست. آتش، مدتها پیش از زردشت ، سهم بزرگی در زندگی آیینی و عبادی اقوام هند و ایرانی داشته است. غیر از استفاده از آن در خانه، به عنوان گریزاندن ارواح خبیثه و در عین حال به صورت عنصری پاک کننده و نو کننده نیز به کار می رفته است. به همین نحو هم در مراسم اثبات بی گناهی اهمیت داشته است: با رفتن به میان آتش خود را از گناهی که مرتکب شده بودند، پاک می کردند. زردشت بسیاری از مصارف آتش در دوران پیش را در دین خود پذیرفت. پس می بینیم که آتشکده از «اختراعات» دوره ساسانیان نبوده است. ما به بناهایی برمی خوریم، از قرن سیزدهم، دوره ایلامی، در چغازنبیل (خوزستان) و از دوره مادها، از قرن هفتم در نوشیجان (کردستان). از دوران هخامنشیان نوعی پرستشگاه وجود دارد که در طول قرون بسیار کم و بیش و بدون تغییر پابرجا مانده است. از خصوصیات چشمگیر این ساختمان عبادتگاه مربع شکل، چهارستون داخلی، راهرو دور تا دور سرپوشیده و همچنین ادغام آتشگاه و پرستشگاه عمومی باهم قابل ذکر است که در این مرحله از تحول خاص آتشکده های ایرانی است.(ص ۱۰۸_۱۰۹)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

وضع بناهای مذهبی در دوره ساسانیان (شماره ۲)
#تاریخچه_پرستشگاه_زرتشتیان
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
اما آنچه به آتشکده های دوره ساسانی مربوط می شود این است که در وهله اول تعداد نسبتاً کثیر معابدی که تاکنون کشف شده اند جلب توجه می کند. به عنوان یک تجدد قاطع در ساختمان معابد ساسانی باید چهارطاق را ذکر کرد: بنای اصلی دیگر بسته نیست، هر کدام از «چهار دیوار آن در یک قوس بزرگ باز می شود، گنبد آن بر ستونهایی آزاد که در گوشه ها قرار دارند استوار است». گنبد روی مربع در دوره ساسانیان اولین بار در بناهای یادبود به کار رفته است. تا آن هنگام، یعنی تا زمان هخامنشیان، سقف مسطح در همه جا رایج بوده است. از زمان پارتیان به بعد ما با طاقهای قوسی از گل رُس آشنا می شویم. و در دوره ساسانیان جدایی عبادتگاه و آتشگاه جلب توجه می کند. نوع جدید عبادتگاه سؤال مهمی را به ذهن متبادر می کند: به چه دلیل اعمال عبادی، که از زمان هخامنشیان و پارتیها در کم و بیش فضاها و یا ساختمانهای بسته انجام می شد، حال قسمت اعظم آن در زیر چهارطاقها در هوای آزاد، که از دور هم دیده می شد، عملی می گردید؟ آیا این بدان معنی نیست که در دوره ساسانی دین با «زور» دولت توأم بوده است؟ مثلاً به این شکل که دولت و نمایندگان آن در عرصه مذهبی می کوشیده اند با برپا کردن چهارطاقهای متعدد «دین دولتی» را مردم پسند کنند؟ شاید بشود همصدا با هوف ایراد بگیریم که اصولاً هیچ چهارطاق تک افتاده ای وجود نداشته است. فرض وجود چنین چیزی تنها متکی است به «توصیف باقیمانده های مرئی مقداری از ویرانه ها». ولی آزمایش بعدی مواد ساختمانی موجود - این نظر هوف است - در همه جا حاکی از وجود راهروهای سرپوشیده دور ساختمان یا اطاقهای جنبی است. اگر این مطلب درست باشد، دیگر «آتش مقدس» تا دور دست مرئی نبوده است، بهرحال ساختمان آنها چنین بوده است، چه بسیاری از آنها را بر نقاط مرتفعی در مناطق کوهستانی بنا می کرده اند. همان گونه که می بینیم، تنها از همین شکل ظاهری معماری معابد ساسانی پرسشهای بسیاری به ذهن می رسد. بعضی از پژوهشگران، مثلاً گروپ، کوشیده اند با کمک گرفتن از آتشکده های زردشتیان امروزی در یزد و کرمان و بیش از همه پارسیان بمبئی و اطراف آن، و همچنین مناسکی که در این معابد انجام می گیرد به توضیحی و تشخیصی درباره پرستشگاههای مختلف عهد ساسانیان برسند. گروپ طرز تلقی عمومی را مبنی بر اینکه در آتشگاه آتش روشن ابدی وجود داشته و آن را برای مراسم عبادی عمومی به چهارطاق می آورده اند، مردود می شمارد و به این نکته استشهاد می کند که پارسیان امروزی تصور این را هم که آتش پاک را بتوان از محل آتش به محل معبد آورد غیرممکن می شمارند. من این را بسیار جسورانه می دانم که آیین عبادی زردشتیان امروزی را بدون اندک تغییری به اوضاع و احوال ایران دوره ساسانیان منتقل کنیم. اگر سنتهای پارسیان و ایران قدیم باهم مطابقت داشته باشند، در آن صورت به گفته مری بویس - یکی از باصلاحیت ترین متخصصین در این زمینه - این مطلب می تواند فقط در قرون اوليه اسلام، پس از پیروزی اسلام، هنگامی که دین زردشت به یک مذهب اقلیت مبدل شده بود، صدق کند.(ص ۱۰۹_۱۱۱)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

وضع بناهای مذهبی در دوره ساسانیان (شماره ۳)
#تاریخچه_پرستشگاه_زرتشتیان
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
موضوع تعیین درجات و یا تقسیمات آتشکده در دوره ساسانیان جالب توجه است. برحسب «بندهشن» به معنی «آفرینش آغازین»، که اثری است به فارسی میانه از دوران ساسانیان سه آتش بزرگ دولتی وجود داشت: آتورفرنبغ، که با روحانیون، آتورگشنسب، که با جنگاوران و سرانجام آتور برزین مهر، که با کشاورزان بستگی داشتند. در کنار آنها ما آتش اورمزد را به عنوان مظهر قدرت سلطنتی و آتش بهرام را می شناسیم؛ در فارسی میانه آتش بهرام اسم خاص نیست، بلکه تسمیه ای است برای آتش به صورت على العموم. کرتیر در کتیبه خود در کعبه زردشت از تأسیس آتش بهرامهای متعدد یاد می کند و پس از آن از آتشهای (آتوران) دیگر. به نظر می آید که در اینجا سخن از یک تفاوت واقعی در میان باشد، که چون این تنها آگاهی است که در این زمینه از دوران ساسانی در دست داریم، واجد اهمیت است. پس هرجند کشفیات باستان شناسی از لحاظ آتشکده ها و سایر پرستشگاههای دوران ساسانی فراوان و غنی است، با وجود این درست مانند هنگام اظهار نظر درباره اوضاع و احوال مذهبی به کمک منابع کتبی، پرسشهای بی پاسخی هم وجود دارد.(ص ۱۱۲)

مأخذ: شیپمان، کلاوس. مبانی تاریخ ساسانیان. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران. نشر و پژوهش فرزان روز‌. چاپ اول ۱۳۸۴
🔥 @atorshiz 🔥

#نوروز

ترانه قدیمی چهارشنبه سوری درسال۱۳۴۰باصدای بانو هما و استاد ناصرمسعودی
@atorabanorg

چهارشنبه سوری و جشن نزول فَروهر ها

#نوروز

نوشته:دکتر فرهاد آبادانی

از انتشارات دانشگاه پهلوی شیراز

@atorabanorg

فروغ آتش پاک زرتشت، بر همه‌ی باشندگان آریابوم، خجسته و همایون باد
#نوروز
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
🔥 @atorshiz 🔥

نوروز آمد
#نوروز
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
خواننده: بانو هایده
🔥 @atorshiz 🔥

به جمشید بر گوهر افشاندند
مران روز را روز نو خواندند

سر سال نو هرمز فرودین
برآسوده از رنج روی زمین

چنین جشن فرخ ازان روزگار
به ما ماند ازآن خسروان یادگار

"فردوسی پاکزاد"



نوروز سال ۱۳۹۸ خورشیدی را خدمت تمامی همراهان تبزیک عرض می نمایم

داریوش میرزاخانی

@adaryosh

دین در شاهنشاهی ساسانی(شماره ۱)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
بر اساس زندگینامه اردشیر و خاندان ساسان یقین داریم که کیش زرتشتی دین رسمی شاهنشاهی ساسانی بوده است. این مذهب بی گمان پیش از دوره ساسانی در پارس رواج داشته است زیرا هخامنشیان نیز پارسی بودند و اهورامزدا را می پرستیدند. سکه های پارسی، از سده دوم پیش از میلاد تا سده دوم میلادی نشان می دهند که اورمزد (اهورامزدا) در آنجا مورد پرستش و احترام بوده است. در پشت این سکه ها تصویر شاه حک شده که گاه دو نفر دست او را به نشانه احترام به سوی بنایی که بسیار شبیه کعبه زرتشت در نقش رستم است به دست گرفته اند. در بالای بنا‌ تصویر اهورامزدا به شکل انسانی هخامنشی خود در حال پرواز دیده می شود. بدین ترتیب اردشیر ادامه دهنده سنتی بود که از دوره هخامنشی در پارس وجود داشت. همگان بر این عقیده اند که خاندان اردشیر از روحانیون بوده و در آتشکده ناهید و استخر وظيفه موبدی زرتشتی را بر عهده داشته اند. آگاهی ایشان به سنت (دین زرتشت) به آنها امکان داد از لحاظ سیاسی بر آن منطقه و سپس بر سراسر فلات ایران مسلط شوند. از این لحاظ شاید بتوان آنها را با جنگجویان صوفی شمال آفریقا یا خاندان صفوی در ایران مقایسه کرد که کار خود را نخست به شکل جنبشی مذهبی و به عنوان رهبران دینی آغاز کردند و سپس فرماندهان جنگی شدند.(ص ۵۹)

مأخذ: دریایی، تورج. شاهنشاهی ساسانی. ترجمه: مرتضی ثاقب فر. انتشارات ققنوس. سال ۱۳۹۴
🔥 @atorshiz 🔥

دین در شاهنشاهی ساسانی(شماره ۲)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#تاریخچه_کتابت_اوستا
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
اردشیر در روی یکی از برجسته کاری هایی که بنا به فرمانش نقش شده است هر گونه تردید را در باره اعتقادات مذهبی اش می زداید و می گوید: «این تصویر خداوندگار (۱) مزداپرست اردشیر، شاهنشاه ایران از تبار یزدانی پسر شاه پابگ است.» همچنین سکه های او عناوین و القاب مشابهی دارد و نشان می دهد که اردشیر پیش از مغلوب کردن اردوان پنجم اشکانی سکه هایی با این القاب ضرب می کرده است. در آن زمان این اندیشه که شاهان از تخمه ایزدان (تبار خدایان) بوده اند رواج داشته است. این نکته از سکه های شاهان پارس که شعار آرامی «ذى الهی» (۲) [از خداوند] بر روی آنها ضرب می شده پیداست. در متن پهلوی دینکرد آمده است:

خدایگان [بَغ] اردشیر، شاهنشاه، پسر پابگ، از داور راست کردار توسر (تنسر) درخواست کرد همه آموزه های پراکنده را در دربار فراز آورد. توسر فرمانبرداری کرد؛ او آنهایی را که راست تر (موثق تر بودند برگزید و بقیه را کنار نهاد. و پس فرمان داد: از اکنون تنها آنهایی راستند که بر پایه دین مزدایی باشند، چون اکنون ناآگاهی و بی دانشی در باره آنها نیست.» این قطعه نشان می دهد که اردشیر با آن که خود از خاندان روحانی بود در باره مذهبی که سپس دین رسمی شاهنشاهی شد چندان خبره نبود، پس موبدی را به نام تنسر (توسر) به عنوان مرجع دینی برگزید. همچنین حاکی از آن است که اردشیر و خاندان او در باره کیش ناهید آگاهی کافی داشتند نه در باره سنت زرتشتی. ما با نام تنسر در کتیبه شاپور یکم نیز برخورد می کنیم اما شگفتا نه به عنوان پدر یکی از اعضای دربار اردشیر. این قطعه دینکرد سرنخ دیگری نیز در اختیار ما می گذارد که منابع دیگر نیز آن را تأیید می کنند و آن این است که نظریات دینی اردشیر را همه زرتشتیان نپذیرفته اند. در آغاز متن می گوید اطلاعات پراکنده ای در باره کیش زرتشتی وجود داشته که شاید بدان معنا باشد که باورها با دریافت های متفاوتی از این دین موجود بوده است. در نتیجه تنسر مأمور می شود که بر اساس متون و اسناد مکتوب باقی مانده و روایت شفاهی موبدان «معتمد»، دین زرتشتی را سامان دهد. این عمل را شاید بتوان مشابه گردآوری و تدوین متن نهایی عهد جدید (انجیل) و فرایند تدوین و پذیرش نسخه رسمی کتاب مقدس دانست که بعضی نامعتبر تشخیص داده شدند و برخی دیگر مورد پذیرش قرار گرفتند. تأیید نسخه رسمی با تقدیس متون مقدس زرتشتیان و مسیحیان تقریباً همزمان یا در یک دوره و به شیوه ای مشابه انجام گرفت، اما هر دو مذهب در دوران باستان متأخر به عنوان دو جهان بینی متفاوت که مورد حمایت فرمانروایان مستبد بودند با یکدیگر درگیری داشتند. حتی می توانیم دینی را که اردشیر به عنوان دین رسمی شاهنشاهی ایران اعلام کرد انحرافی از سنت زرتشتی و بنابراین نوعی بدعت تلقی کنیم. یعنی دینی را که او به عنوان راست کیشی زرتشتی اعلام کرد ظاهراً از سوی همگان پذیرفته نشد. این سنت جدید ابداعی ساسانیان روحانیونی برای مطابقت با خود پدید آورد. از لحاظی در آغاز نباید از راست کیشی سخن بگوییم، چون احتمالاً چنین چیزی وجود نداشت. در کتاب نامه تنسر، شاہ گیلان و مازندران که نسبت به اردشیر استقلال داشت او را متهم به بدعت و ارتداد و نوآوری در سنت می کند. اردشیر به او پاسخ می دهد که گرچه کار او به راستی نوآوری است اما برای ایجاد وحدت ملی و مذهبی ضرورت دارد.(ص ۶۰_۶۱)

۱)bag به زبان پهلوی؛ xwaday به زبان پارتی
۲)zy alahia

مأخذ: دریایی، تورج. شاهنشاهی ساسانی. ترجمه: مرتضی ثاقب فر. انتشارات ققنوس. سال ۱۳۹۴
🔥 @atorshiz 🔥

دین در شاهنشاهی ساسانی(شماره ۳)
#تاریخ_کیش_زرتشت
#تاریخچه_پرستشگاه_زرتشتیان
#پژوهشی_در_فرهنگ_زرتشتی
این مشکل که مذهب راستین زرتشتی یا «راست کیشی» چه بوده است تا زمان سقوط امپراتوری نیز حل نشد، گرچه ساسانیان و روحانیون وابسته به ایشان علاقه داشتند تصویری از همبستگی دینی ارائه دهند. در زمینه اعمال و مراسم آیینی مذهبی، شاپور یکم اطلاعاتی در اختیار ما نهاده است. در آغاز، ساسانیان به عنوان قاعده ای کلی خود را موظف به ساختن آتشکده می دانستند. شاپور یکم می گوید که حداقل پنج آتش مقدس برپا کرده که یکی به نام خودش، یکی به نام دخترش شاپوردخت، و سه دیگر به نام سه پسرش که بر ارمنستان، میسان (میشان) و سیستان فرمان می راندند بوده است. از مقدار مواد وقفی به هر آتشکده (روزانه بیست گوسفند و نان و شراب ) می توانیم به وضعیت اقتصادی آن و پول لازم جهت نگهداری آن پی ببریم. به نظر می رسد که هر پادشاه تعدادی آتشکده می ساخته و موبدانی را برای تولیت آن ها و کارگرانی برای کار در زمین های وقفی آنجا و رونق اقتصاد آن به کار می گمارده است. وظیفه خدمتگزاری موقت در این آتشکده ها نیز وجود داشته و کسانی برای تزکیه نفس یا رسیدن به هدفی مذهبی در آن جا به کار می پرداخته اند. به این مردم «بندگان آتش» (۱) یا فقط «تن» می گفته اند که مقداری از وقت خود را صرف خدمت به آتشکده می کرده اند. این موضوع یاد آور وجود سنت باستانی نگهداری از معابد و زمین های وسیع آن در خاور نزدیک است که بی گمان بر چگونگی نگهداری از آتشکده های زرتشتی نیز تأثیر گذاشته است. این بدان معناست که سیستم اداره معابد باستانی خاور نزدیک احتمالاً الگویی برای تأمین هزینه های آتشکده های زرتشتی و چگونگی کارکرد آن بوده است. بدین ترتیب در ایران آغاز دوره ساسانی با شاهی روبرو هستیم که متولی آتشکده آناهید است که یک کانون جنگی دینی نیز محسوب می شده است. یک مرجع دینی یا موبد بزرگ به نام تنسر مأمور تدوین و گردآوری و تقدیس متون مقدس می شود و در این کار از آنچه در «دل» کسانی است که از دین اطلاعاتی داشته اند نیز استفاده می کند. این امر حاکی از اهمیت سنت شفاهی است که از گویش های مختلف باقی مانده در سرودهای اوستا به گویش های آراخوزیا (رخج)، سُغدی و پارسی نیز پیداست. وضع هنگامی پیچیده تر می شود که می بینیم روحانیون و افرادی به کیش اورمزد بوده اند حال آن که خود ساسانیان ایزد ناهید را گرامی می داشته اند. کسان دیگری نیز بوده اند که پیرو ایزدان دیگری نظیر مهر (میترا) بوده اند و تفسیرهای مختلفی در مورد معنای «دین زرتشتی» وجود داشته که هر یک بر اهمیت ایزدان مورد پرستش خود تاکید می ورزیده اند. بدین سان احتمالاً با دینی روبرو هستیم که در آن ایزدان متعددی برای مردم هر منطقه نقش مهمی ایفا می کرده اند. در مورد ایزدان غیرایرانی و پرستشگاه هایی که يقيناً وجود داشته و تحت نفوذ ایزدان یونانی و بین النهرینی بوده اند چیز زیادی نمی توان گفت، زیرا در دوره ساسانیان یا پرستش آن ها کنار گذاشته شده یا جزو دین اهورایی شده بودند. (ص ۶۱_۶۲)

۱)ataxš- bandag

مأخذ: دریایی، تورج. شاهنشاهی ساسانی. ترجمه: مرتضی ثاقب فر. انتشارات ققنوس. سال ۱۳۹۴
🔥 @atorshiz 🔥

کتاب هشتم دینکرد (آوانویسی، ترجمه، یادداشت و واژه‌نامه)
#زرتشت
#متون_پهلوی
#ایرانشناسی
آوا نویسی، ترجمه، یادداشت و واژه نامه: دکتر محسن نظری فارسانی
نشر فروهر، ۱۳۹۷
۷۰۶ صفحه، ۹۰۰۰۰۰ ریال

برای خرید و ارسال پستی کتاب می‌توانید با فروشگاه فروهر، شماره تلفن ۶۶۴۶۲۷۰۴_۰۲۱ ساعت ۹ - ۱۳، ۱۵- ۱۷ تماس بگیرید.
@ketabshenasii