Zərif niyə ABŞ-ı günahlandırdı?
İranın sabiq xarici işlər naziri Cavad Zərif bəyan edib ki, ABŞ helikopterlərin ehtiyat hissələrinin satışını qadağan etdiyinə görə, İran prezidentinin ölümündə bu ölkə günahkardır. Belə ki, İbrahim Rəisi məhz ABŞ istehsalı olan “Bell 212” helikopteri ilə qəzaya uğrayıb.
Zərifin bu açıqlaması ilə öz seçki kampaniyasına başladığını deyə bilərik.
Mərhum prezident Rəisidən ən böyük zərərçəkən elə keçmiş xarici işlər nazirinin özüdür. Son prezident seçkilərində məhz Zərif zəifləmiş islahatçı qanaddan namizəd olmalı idi. Lakin onun danışıqlarının mətbuata sızması, eləcə də yuxarı dairələrin seçkilərdə iştirakına qadağa qoyması diplomatın öz namizədliyini irəli sürməsini mümkünsüz etdi.
Prezidentliyə namizədlərin seçilməsində bu və ya digər namizədin komandasının ABŞ ilə dialoq apara bilməsi bacarığı vacib rol oynayır. Zərifin xarici işlər naziri olduğu Ruhani kabineti ABŞ-da Obamanın prezidentliyi dövrünə təsadüf etdi. Məhz o zaman nüvə razılaşması əldə olundu və Tehranla Vaşinqton arasında münasibətlər istiləşdi.
Bununla belə, Trampın seçilməsi və ABŞ-ın sazişdən birtərəfli qaydada çıxması, İrana qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsi Ruhaninin nüfuzuna zərbə vurdu. Nəticədə daxildə radikal mühafizəkarlar qalib gəldi və Rəisi namizəd oldu. O zaman daxili diskursda əsas tezis Ruhaninin ABŞ-la danışıqlarda İranın maraqlarını müdafiə edə bilməməsi idi.
Qayıdaq Zərifin açıqlamasına. Onun iki ünvanı var.
- Birinci ünvan Ali Lider Xamneyidir. Mesaj ondan ibarətdir ki, Qərblə, xüsusən də ABŞ-la münasibətlərin gərginləşməsinin davam etməsi bu cür fəlakətlərə gətirib çıxarır və mövqe dəyişdirilməlidir. Bunu isə Birləşmiş Ştatlarla danışıqlar üzrə böyük təcrübəyə malik Zərif edə bilər.
- İkinci ünvan ABŞ-dır. Zərif Vaşinqtona aydın şəkildə bildirir ki, İranla qarşıdurmanın davam etməsi İslam Respublikasında radikal mühafizəkarların güclənməsi ilə nəticələnir və bu, prosesləri daha da gərginləşdirir.
Zərifin cəhdi başa düşüləndir. Prezident seçkiləri iyunun sonundadır və Ali Rəhbər İran vətəndaşlarının səs verəcəyi prezidentliyə namizədlərin siyahısını təsdiqləməlidir. Zərifin bugünki iddiası isə prezidentliyə namizəd olmaq üçün icazə almaqdır.
@cssc_cqtm
İranın sabiq xarici işlər naziri Cavad Zərif bəyan edib ki, ABŞ helikopterlərin ehtiyat hissələrinin satışını qadağan etdiyinə görə, İran prezidentinin ölümündə bu ölkə günahkardır. Belə ki, İbrahim Rəisi məhz ABŞ istehsalı olan “Bell 212” helikopteri ilə qəzaya uğrayıb.
Zərifin bu açıqlaması ilə öz seçki kampaniyasına başladığını deyə bilərik.
Mərhum prezident Rəisidən ən böyük zərərçəkən elə keçmiş xarici işlər nazirinin özüdür. Son prezident seçkilərində məhz Zərif zəifləmiş islahatçı qanaddan namizəd olmalı idi. Lakin onun danışıqlarının mətbuata sızması, eləcə də yuxarı dairələrin seçkilərdə iştirakına qadağa qoyması diplomatın öz namizədliyini irəli sürməsini mümkünsüz etdi.
Prezidentliyə namizədlərin seçilməsində bu və ya digər namizədin komandasının ABŞ ilə dialoq apara bilməsi bacarığı vacib rol oynayır. Zərifin xarici işlər naziri olduğu Ruhani kabineti ABŞ-da Obamanın prezidentliyi dövrünə təsadüf etdi. Məhz o zaman nüvə razılaşması əldə olundu və Tehranla Vaşinqton arasında münasibətlər istiləşdi.
Bununla belə, Trampın seçilməsi və ABŞ-ın sazişdən birtərəfli qaydada çıxması, İrana qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsi Ruhaninin nüfuzuna zərbə vurdu. Nəticədə daxildə radikal mühafizəkarlar qalib gəldi və Rəisi namizəd oldu. O zaman daxili diskursda əsas tezis Ruhaninin ABŞ-la danışıqlarda İranın maraqlarını müdafiə edə bilməməsi idi.
Qayıdaq Zərifin açıqlamasına. Onun iki ünvanı var.
- Birinci ünvan Ali Lider Xamneyidir. Mesaj ondan ibarətdir ki, Qərblə, xüsusən də ABŞ-la münasibətlərin gərginləşməsinin davam etməsi bu cür fəlakətlərə gətirib çıxarır və mövqe dəyişdirilməlidir. Bunu isə Birləşmiş Ştatlarla danışıqlar üzrə böyük təcrübəyə malik Zərif edə bilər.
- İkinci ünvan ABŞ-dır. Zərif Vaşinqtona aydın şəkildə bildirir ki, İranla qarşıdurmanın davam etməsi İslam Respublikasında radikal mühafizəkarların güclənməsi ilə nəticələnir və bu, prosesləri daha da gərginləşdirir.
Zərifin cəhdi başa düşüləndir. Prezident seçkiləri iyunun sonundadır və Ali Rəhbər İran vətəndaşlarının səs verəcəyi prezidentliyə namizədlərin siyahısını təsdiqləməlidir. Zərifin bugünki iddiası isə prezidentliyə namizəd olmaq üçün icazə almaqdır.
@cssc_cqtm
👍27👎1
Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov Pressklub TV-nin efirində gedən “Əsas Sual” verilişində “Rəisidən sonrakı İran, Paşinyandan sülh açıqlamaları” kimi mövzularla bağlı fikirlərini bölüşüb.
Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=Nj1gNYXJd6M
Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=Nj1gNYXJd6M
YouTube
Rəisidən sonrakı İran, Paşinyandan sülh açıqlamaları
#bəyən #paylaş #abunəol
ABUNƏ OLUN ►https://bit.ly/3rGosrr
Gördüyünüz nöqsanlara biganə qalmayın! Çəkdiyiniz foto və videoları, üzləşdiyiniz problemləri bizimlə bölüşün. Bölüşün ki,” Sizin Səsiniz” olaq!
Qaynar xətt: 055 455 45 58
Videolarımızı bəyənib…
ABUNƏ OLUN ►https://bit.ly/3rGosrr
Gördüyünüz nöqsanlara biganə qalmayın! Çəkdiyiniz foto və videoları, üzləşdiyiniz problemləri bizimlə bölüşün. Bölüşün ki,” Sizin Səsiniz” olaq!
Qaynar xətt: 055 455 45 58
Videolarımızı bəyənib…
👍11
Aİ-Çin münasibətləri: Əməkdaşlıq, rəqabət, yoxsa qarşıdurma? (I hissə)
Hazırda beynəlxalq münasibətlər sahəsində Çin ətrafında gedən müzakirələrdə daha çox ABŞ-Çin rəqabəti və Rusiya-Çin əməkdaşlığı mövzuları diqqət mərkəzindədir. Lakin Aİ-Çin münasibətləri də öz əhəmiyyətinə görə ilk iki istiqamətdən geri qalmır və hətta gələcəkdə Vaşinqton-Pekin, Moskva-Pekin əlaqələri üçün müəyyənedici amillərdən biri kimi çıxış edir.
Aİ-Çin münasibətləri özünəməxsus dinamikaya və xüsusiyyətlərə malikdir. Bəzi akademik dairələrdə bu münasibətlər yeni çoxqütblü dünya nizamının formalaşdırılması üçün sınaq prosesi kimi səciyyələndirilir. Belə ki, Brüssel və Pekin arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin ideoloji bazasını məhz hər iki tərəfin özünü çoxqütblü dünyanın fərqli mərkəzləri kimi qələmə verməsi təşkil edir.
Rəqəmlər nə deyir?
Çin ABŞ-dan sonra Aİ-nin ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Pandemiya və regional münaqişələr səbəbindən dünya ticarətindəki yavaşlamaya baxmayaraq, son 10 ildə (2013-2023) Aİ ilə Çin arasındakı ticarət dövriyyəsi demək olar ki, iki dəfə - 373 milyard avrodan 738 milyard avroyadək artıb. Özü də bu ticarətdə balans Şərq ölkəsinin xeyrinə dəyişib.
Belə ki, Aİ-nin Çinlə ticarət kəsiri 3 dəfəyə yaxın (104 milyarddan 291 milyardadək) çoxalıb. Ötən ilin yekunlarına əsasən, Çin Aİ üçün ən böyük tədarükçü və Avropa mallarının üçüncü ən böyük alıcısı olub. Çin Aİ-nin idxalında 20.5%, ixracatında isə 8.8%-lik paya sahibdir.
Bərabərtərfli üçbucaq formulu
2019-cu ildə Aİ tərəfindən Çinə münasibətdə yeni yanaşma irəli sürülüb. Brüssel Pekinlə əlaqələrini üç əsas bənd üzrə inkişaf etdirməyə başlayıb:
- Dialoq üzrə əməkdaşlıq;
- İqtisadi rəqabət;
- Sistemlərarası qarşıdurma.
Avropalı rəsmilərinin bərabərtərfli üçbucaq formulu kimi təqdim etdiyi bu yanaşma onu göstərir ki, Aİ-Çin münasibətlərində həm iş birliyi, həm də fikir ayrılıqları mövcuddur.
Dialoq üzrə əməkdaşlıq prinsipinə əsasən, Aİ müəyyən sahələrdə Çini hələ də öz tərəfdaşı kimi qəbul edir. Bu, ilk növbədə ekologiya siyasəti, yaşıl enerjiyə keçid, qlobal iqlim məsələləri kimi mövzulardır. Qeyd edilən sahələrdə Brüssel və Pekin arasındakı qarşılıqlı əlaqalər və əməkdaşlıq inkişaf edir, Aİ və Çin bir-birini yaşıl gündəliyə sadiq tərəflər kimi nəzərdən keçirirlər. Təsadüfi deyil ki, həm avropalı, həm də çinli rəsmilər Aİ-Çin əməkdaşlığının rənginin yaşıl olduğunu bəyan edirlər. Bununla yanaşı, tərəflər terrorizmə qarşı mübarizə, qanunsuz miqrasiyaya qarşı tədbirlər üzrə də birgə səylər göstərirlər.
Aİ və Çin arasında iqtisadi rəqabət tədricən artır. Bu, ilk olaraq tərəflər arasındakı iqtisadi güc və ticarət balansının dəyişməsilə bağlıdır. Avrozona ilə müqayisədə yeni minillikdəki qlobal iqtisadi təlatümlərdən daha az zərər görən Çin əvvəlcə bir sıra Şərqi və Mərkəzi Avropa ölkələri üçün industrial donor olaraq çıxış etməyə başladı. Pekinin 2020-2025-ci illəri əhatə edən “Made in China” proqramı isə ölkənın sənaye və innovativ inkişafını daha yüksək mərhələyə qaldırdı, yeni bazarlara çıxış imkanlarını xeyli genişləndirdi. Hazırda Çin müəyyən iqtisadi və elmi-texniki sahələrdə Aİ ilə rəqbət aparmaq gücündədir. Beləliklə də, Brüssel Pekinlə əlaqələrdə artıq işgüzar təşəbbüsü əldən verir. Günümüzdə Çin Avropa ölkələrində daha əlverişli yatırım mühitindən istifadə edir, qarşılıqlı investisiyalar haqda sazişi isə hələ də razılaşdırmaq mümkün olmayıb.
Siyasi müstəvidə ötən onilliyin ortalarınadək Aİ və Çin yeni çoxqütblü dünya nizamının qurulmasında gələcək mərkəzlər olaraq, daha çox bu istiqamətdəki əməkdaşlığı önə çəkirdilər. Lakin geosiyasi mübarizənin kəskinləşməsi fonunda artıq gələcək nizamın necə olacağı ətrafında fikir ayrılıqları artmağa başladı. Hazırda rəsmi Brüsselin dünyanın gələcəyi ilə bağlı baxışlarının daha çox ABŞ-ın mövqeyi ilə üst-üstə düşdüyü məlumdur. Hərçənd, bunu Fransa kimi bir sıra Avropa ölkələrinə şamil etmək olmaz. Çinə gəlincə, rəsmi Pekinin bu məsələdə Moskva ilə nisbətən yaxın yanaşmaya malik olması göz önündədir.
@cssc_cqtm
Hazırda beynəlxalq münasibətlər sahəsində Çin ətrafında gedən müzakirələrdə daha çox ABŞ-Çin rəqabəti və Rusiya-Çin əməkdaşlığı mövzuları diqqət mərkəzindədir. Lakin Aİ-Çin münasibətləri də öz əhəmiyyətinə görə ilk iki istiqamətdən geri qalmır və hətta gələcəkdə Vaşinqton-Pekin, Moskva-Pekin əlaqələri üçün müəyyənedici amillərdən biri kimi çıxış edir.
Aİ-Çin münasibətləri özünəməxsus dinamikaya və xüsusiyyətlərə malikdir. Bəzi akademik dairələrdə bu münasibətlər yeni çoxqütblü dünya nizamının formalaşdırılması üçün sınaq prosesi kimi səciyyələndirilir. Belə ki, Brüssel və Pekin arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin ideoloji bazasını məhz hər iki tərəfin özünü çoxqütblü dünyanın fərqli mərkəzləri kimi qələmə verməsi təşkil edir.
Rəqəmlər nə deyir?
Çin ABŞ-dan sonra Aİ-nin ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Pandemiya və regional münaqişələr səbəbindən dünya ticarətindəki yavaşlamaya baxmayaraq, son 10 ildə (2013-2023) Aİ ilə Çin arasındakı ticarət dövriyyəsi demək olar ki, iki dəfə - 373 milyard avrodan 738 milyard avroyadək artıb. Özü də bu ticarətdə balans Şərq ölkəsinin xeyrinə dəyişib.
Belə ki, Aİ-nin Çinlə ticarət kəsiri 3 dəfəyə yaxın (104 milyarddan 291 milyardadək) çoxalıb. Ötən ilin yekunlarına əsasən, Çin Aİ üçün ən böyük tədarükçü və Avropa mallarının üçüncü ən böyük alıcısı olub. Çin Aİ-nin idxalında 20.5%, ixracatında isə 8.8%-lik paya sahibdir.
Bərabərtərfli üçbucaq formulu
2019-cu ildə Aİ tərəfindən Çinə münasibətdə yeni yanaşma irəli sürülüb. Brüssel Pekinlə əlaqələrini üç əsas bənd üzrə inkişaf etdirməyə başlayıb:
- Dialoq üzrə əməkdaşlıq;
- İqtisadi rəqabət;
- Sistemlərarası qarşıdurma.
Avropalı rəsmilərinin bərabərtərfli üçbucaq formulu kimi təqdim etdiyi bu yanaşma onu göstərir ki, Aİ-Çin münasibətlərində həm iş birliyi, həm də fikir ayrılıqları mövcuddur.
Dialoq üzrə əməkdaşlıq prinsipinə əsasən, Aİ müəyyən sahələrdə Çini hələ də öz tərəfdaşı kimi qəbul edir. Bu, ilk növbədə ekologiya siyasəti, yaşıl enerjiyə keçid, qlobal iqlim məsələləri kimi mövzulardır. Qeyd edilən sahələrdə Brüssel və Pekin arasındakı qarşılıqlı əlaqalər və əməkdaşlıq inkişaf edir, Aİ və Çin bir-birini yaşıl gündəliyə sadiq tərəflər kimi nəzərdən keçirirlər. Təsadüfi deyil ki, həm avropalı, həm də çinli rəsmilər Aİ-Çin əməkdaşlığının rənginin yaşıl olduğunu bəyan edirlər. Bununla yanaşı, tərəflər terrorizmə qarşı mübarizə, qanunsuz miqrasiyaya qarşı tədbirlər üzrə də birgə səylər göstərirlər.
Aİ və Çin arasında iqtisadi rəqabət tədricən artır. Bu, ilk olaraq tərəflər arasındakı iqtisadi güc və ticarət balansının dəyişməsilə bağlıdır. Avrozona ilə müqayisədə yeni minillikdəki qlobal iqtisadi təlatümlərdən daha az zərər görən Çin əvvəlcə bir sıra Şərqi və Mərkəzi Avropa ölkələri üçün industrial donor olaraq çıxış etməyə başladı. Pekinin 2020-2025-ci illəri əhatə edən “Made in China” proqramı isə ölkənın sənaye və innovativ inkişafını daha yüksək mərhələyə qaldırdı, yeni bazarlara çıxış imkanlarını xeyli genişləndirdi. Hazırda Çin müəyyən iqtisadi və elmi-texniki sahələrdə Aİ ilə rəqbət aparmaq gücündədir. Beləliklə də, Brüssel Pekinlə əlaqələrdə artıq işgüzar təşəbbüsü əldən verir. Günümüzdə Çin Avropa ölkələrində daha əlverişli yatırım mühitindən istifadə edir, qarşılıqlı investisiyalar haqda sazişi isə hələ də razılaşdırmaq mümkün olmayıb.
Siyasi müstəvidə ötən onilliyin ortalarınadək Aİ və Çin yeni çoxqütblü dünya nizamının qurulmasında gələcək mərkəzlər olaraq, daha çox bu istiqamətdəki əməkdaşlığı önə çəkirdilər. Lakin geosiyasi mübarizənin kəskinləşməsi fonunda artıq gələcək nizamın necə olacağı ətrafında fikir ayrılıqları artmağa başladı. Hazırda rəsmi Brüsselin dünyanın gələcəyi ilə bağlı baxışlarının daha çox ABŞ-ın mövqeyi ilə üst-üstə düşdüyü məlumdur. Hərçənd, bunu Fransa kimi bir sıra Avropa ölkələrinə şamil etmək olmaz. Çinə gəlincə, rəsmi Pekinin bu məsələdə Moskva ilə nisbətən yaxın yanaşmaya malik olması göz önündədir.
@cssc_cqtm
👍14
Aİ-Çin münasibətləri: Əməkdaşlıq, rəqabət, yoxsa qarşıdurma? (II hissə)
Mayın əvvəllərində Aİ-Çin münasibətlərində əlamətdar hadisə baş verib. Çin sədri Si Cinpin Avropa turu çərçivəsində Fransa, Macarıstan və Serbiyaya səfər edib. Tədbirlər proqramının kifayət qədər geniş olması ilə yadda qalan bu səfər beş illik fasilədən sonra baş tutub. Bu illər ərzində isə tərəflər arasındakı ayırıcı xətlər daha da dərinləşib. Həmin xətləri aşağıdakı kimi təsvir etmək olar:
- Qərb və qeyri-Qərb. Burada tərəflər hələ də ikiqütblü dünya nizamı paradiqmasından çıxış edirlər. Aİ və Çinin Ukrayna münaqişəsinə dair mövqelərinə nəzər saldıqda, bu ayırıcı xətt daha aydın görünür. ABŞ və Aİ Çini Rusiya ilə əməkdaşlıqdan çəkinməyə çağırır. Lakin buna baxmayaraq, Pekinlə Moskva arasındakı işbirliyi getdikcə daha da dərinləşir. Belə şəraitdə Qərb və qeyri-Qərb arasındakı məsafə artır, Çin Rusiya ilə birgə mövcud dünya nizamını dəyişməkdə daha çox ittiham edilir ki, bu da Aİ ilə Çin arasında yeni siyasi-iqtisadi razılaşmaları mümkünsüz edir.
- Aİ qurumları və üzv ölkələr. İlk xətt əsasən Aİ tərəfindən qabardılırsa, ikinci xətt başlıca olaraq Çin tərəfindən formalaşdırılır. Pekin Aİ-nin ümumi institutlarında qeyri-Qərb ölkələrinə qarşı ayırıcı münasibəti sezdiyi üçün bu təsisatlarla əlaqələrini xeyli azaldıb. Çin Avropa ilə münasibətlərdə yuxarıdan aşağıya deyil, aşağıdan yuxarıya doğru hərəkəti seçib. Belə ki, hazırda Şərq nəhəngi birbaşa Brüssellə deyil, Paris və Budapeşt kimi Avropanın digər paytaxtları ilə əlaqələrə üstünlük verir. Əlbəttə ki, Macarıstanın, hətta Fransanın belə Aİ-nin “risklərin azaldılması” kimi ümumi yanaşmasını dəyişəcəyi real deyil. Amma Çin ümid edir ki, onun bir sıra Avropa ölkələrilə əlaqələri strateji xarakter alarsa, həmin ölkələr bu əlaqələri ümumavropa həmrəyliyinə qurban verməyəcəklər.
Qərbin Çin dilemması
ABŞ Çinlə münasibətlərdə “ayırma” (de-coupling) prinsipini irəli sürərək Pekini bütün fəaliyyət sahələri üzrə uzunmüddətli rəqib kimi görür. Aİ isə Çinlə əlaqələrini “risklərin azaldılması” (de-risking) konsepsiyası üzərində qurur. Brüssel Pekinlə mümkün sahələrdə qarşılıqlı əməkdaşlığı davam etdirməyə, bu əməkdaşlığı özü üçün daha təhlükəsiz etməyə, itkilərə məruz qalmadan mövcud işbirliyindən faydalanmağa çalışır. Çinlə bağlı fərqli yanaşmalar Aİ-yə üzv ölkələr arasında da özünü göstərir. Avropa dövlətlələrinin bir qismi Pekinlə münasibətlərdə məsafə saxlamağın tərəfdarı olsalar da, digər bir qismi əksinə, əməkdaşlığı daha da genişləndirməyin lehinədir.
Aİ-nin hədəfləri, Çinin məqsədləri
Aİ Çinlə münasibətlərdə ilk növbədə iqtisadi dividendlər əldə etməyi hədəfləyir. Həmçinin, Brüssel qlobal iqlim dəyişikliyi şəraitində ekoloji gündəm, eləcə də elmi-texnoloji inkişaf məsələlərində Çinlə əlaqələrdən faydalanmağa çalışır.
Çin üçün Aİ-nin öz strateji subyektliyini artırması çox vacibdir. Pekin Aİ-nin tam şəkildə ABŞ-ın təsiri altına düşməsini istəmir, Qərb düşərgəsində daxili ziddiyyətlərin və Çinlə əməkdaşlıq meyillərinin saxlanmasına çalışır. Belə ki, Şərq ölkəsinin sonrakı inkişafı üçün açıq Avropa bazarı, investisiya imkanları, Aİ-nin daha üstün elmi-texnoloji bazasından yararlanmaq imkanı vacibdir.
Səfərin nəticələri
Çin liderinin Avropaya səfəri, ilk olaraq Pekinin regiona böyük marağının göstəricisidir. Düzdür, bu səfərin ciddi qlobal nəticələrə səbəb olması mümkünsüz olsa da, o, Aİ-Çin münasibətlərində daha aktual elementləri və prioritetləri müəyyənləşdirmək üçün önəmli idi.
Çin sədrinin Paris, Belqrad və Budapeştdəki görüşləri bir daha təsdiq etdi ki, Pekin Aİ ilə strateji dialoq əvəzinə, hələ də kompromisə hazır olan ayrı-ayrı Avropa ölkələrilə əlaqələri tərcih edir.
Həmçinin, Si-Cinpinin Avropa turu Qərb və Aİ daxilindəki ziddiyyətləri bir daha üzə çıxardı, Aİ ilə Çin arasında əməkdaşlıq tendesiyalarının hələ də saxlanmasını təsdiqlədi. Bununla yanaşı, səfər ayırıcı xətlərin olduğu kimi qalmasını və onları aşmaq üçün tərəflərdən heç birinin ciddi təşəbbüs göstərməməsini nümayiş etdirdi.
@cssc_cqtm
Mayın əvvəllərində Aİ-Çin münasibətlərində əlamətdar hadisə baş verib. Çin sədri Si Cinpin Avropa turu çərçivəsində Fransa, Macarıstan və Serbiyaya səfər edib. Tədbirlər proqramının kifayət qədər geniş olması ilə yadda qalan bu səfər beş illik fasilədən sonra baş tutub. Bu illər ərzində isə tərəflər arasındakı ayırıcı xətlər daha da dərinləşib. Həmin xətləri aşağıdakı kimi təsvir etmək olar:
- Qərb və qeyri-Qərb. Burada tərəflər hələ də ikiqütblü dünya nizamı paradiqmasından çıxış edirlər. Aİ və Çinin Ukrayna münaqişəsinə dair mövqelərinə nəzər saldıqda, bu ayırıcı xətt daha aydın görünür. ABŞ və Aİ Çini Rusiya ilə əməkdaşlıqdan çəkinməyə çağırır. Lakin buna baxmayaraq, Pekinlə Moskva arasındakı işbirliyi getdikcə daha da dərinləşir. Belə şəraitdə Qərb və qeyri-Qərb arasındakı məsafə artır, Çin Rusiya ilə birgə mövcud dünya nizamını dəyişməkdə daha çox ittiham edilir ki, bu da Aİ ilə Çin arasında yeni siyasi-iqtisadi razılaşmaları mümkünsüz edir.
- Aİ qurumları və üzv ölkələr. İlk xətt əsasən Aİ tərəfindən qabardılırsa, ikinci xətt başlıca olaraq Çin tərəfindən formalaşdırılır. Pekin Aİ-nin ümumi institutlarında qeyri-Qərb ölkələrinə qarşı ayırıcı münasibəti sezdiyi üçün bu təsisatlarla əlaqələrini xeyli azaldıb. Çin Avropa ilə münasibətlərdə yuxarıdan aşağıya deyil, aşağıdan yuxarıya doğru hərəkəti seçib. Belə ki, hazırda Şərq nəhəngi birbaşa Brüssellə deyil, Paris və Budapeşt kimi Avropanın digər paytaxtları ilə əlaqələrə üstünlük verir. Əlbəttə ki, Macarıstanın, hətta Fransanın belə Aİ-nin “risklərin azaldılması” kimi ümumi yanaşmasını dəyişəcəyi real deyil. Amma Çin ümid edir ki, onun bir sıra Avropa ölkələrilə əlaqələri strateji xarakter alarsa, həmin ölkələr bu əlaqələri ümumavropa həmrəyliyinə qurban verməyəcəklər.
Qərbin Çin dilemması
ABŞ Çinlə münasibətlərdə “ayırma” (de-coupling) prinsipini irəli sürərək Pekini bütün fəaliyyət sahələri üzrə uzunmüddətli rəqib kimi görür. Aİ isə Çinlə əlaqələrini “risklərin azaldılması” (de-risking) konsepsiyası üzərində qurur. Brüssel Pekinlə mümkün sahələrdə qarşılıqlı əməkdaşlığı davam etdirməyə, bu əməkdaşlığı özü üçün daha təhlükəsiz etməyə, itkilərə məruz qalmadan mövcud işbirliyindən faydalanmağa çalışır. Çinlə bağlı fərqli yanaşmalar Aİ-yə üzv ölkələr arasında da özünü göstərir. Avropa dövlətlələrinin bir qismi Pekinlə münasibətlərdə məsafə saxlamağın tərəfdarı olsalar da, digər bir qismi əksinə, əməkdaşlığı daha da genişləndirməyin lehinədir.
Aİ-nin hədəfləri, Çinin məqsədləri
Aİ Çinlə münasibətlərdə ilk növbədə iqtisadi dividendlər əldə etməyi hədəfləyir. Həmçinin, Brüssel qlobal iqlim dəyişikliyi şəraitində ekoloji gündəm, eləcə də elmi-texnoloji inkişaf məsələlərində Çinlə əlaqələrdən faydalanmağa çalışır.
Çin üçün Aİ-nin öz strateji subyektliyini artırması çox vacibdir. Pekin Aİ-nin tam şəkildə ABŞ-ın təsiri altına düşməsini istəmir, Qərb düşərgəsində daxili ziddiyyətlərin və Çinlə əməkdaşlıq meyillərinin saxlanmasına çalışır. Belə ki, Şərq ölkəsinin sonrakı inkişafı üçün açıq Avropa bazarı, investisiya imkanları, Aİ-nin daha üstün elmi-texnoloji bazasından yararlanmaq imkanı vacibdir.
Səfərin nəticələri
Çin liderinin Avropaya səfəri, ilk olaraq Pekinin regiona böyük marağının göstəricisidir. Düzdür, bu səfərin ciddi qlobal nəticələrə səbəb olması mümkünsüz olsa da, o, Aİ-Çin münasibətlərində daha aktual elementləri və prioritetləri müəyyənləşdirmək üçün önəmli idi.
Çin sədrinin Paris, Belqrad və Budapeştdəki görüşləri bir daha təsdiq etdi ki, Pekin Aİ ilə strateji dialoq əvəzinə, hələ də kompromisə hazır olan ayrı-ayrı Avropa ölkələrilə əlaqələri tərcih edir.
Həmçinin, Si-Cinpinin Avropa turu Qərb və Aİ daxilindəki ziddiyyətləri bir daha üzə çıxardı, Aİ ilə Çin arasında əməkdaşlıq tendesiyalarının hələ də saxlanmasını təsdiqlədi. Bununla yanaşı, səfər ayırıcı xətlərin olduğu kimi qalmasını və onları aşmaq üçün tərəflərdən heç birinin ciddi təşəbbüs göstərməməsini nümayiş etdirdi.
@cssc_cqtm
👍12
Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov ARB 24 telekanalının efirində gedən “Nə baş verir?” verilişində Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesi və Ermənistan daxilində cərəyan edən proseslərlə bağlı fikirlərini bölüşüb.
Daha ətraflı: https://youtu.be/e3OvmIRiheI?si=E96ds_mUF5Y-OF1l
Daha ətraflı: https://youtu.be/e3OvmIRiheI?si=E96ds_mUF5Y-OF1l
YouTube
Erməni kilsəsinin əsas maliyyəsi Rusiyadan gəlir.
Kanala abunə olmağı və bildirişi açmağı unutmayın.
Don't forget to subscribe to the channel and turn on the notification.
Don't forget to subscribe to the channel and turn on the notification.
👍8
Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov EDNews TV-nin efirində regional və qlobal siyasi gündəmin aktual məsələləri ilə bağlı fikirlərini bölüşüb.
Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=GR4lI-tEpsw
Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=GR4lI-tEpsw
YouTube
Rusiya Xankəndidə niyə konsulluq açmaq istəyir? - Fərhad Məmmədov ilə MÜSAHİBƏ
Ednews TV - nin bugünki qonağı Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru və politoloq Fərhad Məmmədovdur. Politoloq ilə müsahibədə Rusiya Xankəndidə yaxın vaxtlarda baş konsulluğun hansı məqsədlərə xidmət etdiyi?, Çinin Aİ - də yüksələn reputasiyası…
👍5
ABŞ seçkiləri: Həm ölkə, həm də dünya üçün tarixi sınaq
Ötən gün Manhetten məhkəməsi Donald Trampı ona qarşı açılmış cinayət işlərindən birində - biznes hesabatlarını saxtalaşdırmaqla bağlı 34 ittihamın hamısı üzrə təqsirli bildi. Bu ABŞ tarixində misli görünməmiş tarixi bir qərar idi.
Tramp təkcə cinayət törətməkdə təqsirli bilinən ilk keçmiş prezident deyil, o, həm də seçki kampaniyanın ortasında cinayət törətməkdə təqsirli bilinən ilk prezidentliyə əsas namizəd oldu. Tramp noyabrda prezident Baydenə qalib gəlsə, o, tarixdə məhkum edilmiş ilk prezident olacaq. Nəticə olaraq, noyabrda seçicilər bu qərarın və gözlənilən hökmün onun prezident olmasına mane olub-olmayacağına qərar verəcəklər.
Ümumilikdə, Tramp ona qarşı açılmış 4 cinayət işində 88 cinayət epizodu üzrə ittiham olunur. Bununla yanaşı Trampın ailə üzvləri, yaxınları və silahdaşlarına qarşı da müxtəlif ittihamlarla çoxsaylı cinayət işləri açılıb. Trampın tərəfdarları bu işlərin “dərin dövlət” tərəfindən keçmiş prezidenti məhv etmək üçün saxtakarlıqla quraşdırıldığına inanırlar.
Bu cinayət işləri ABŞ-ın dövlət institutlarına olan vətəndaş etimadını sarsıdır. Tarixən ABŞ-da siyasi görüşlərindən asılı olmayaraq, məhkəmə hakimiyyəti hər kəs tərəfindən ən ali ədalət instansiyası kimi qəbul edilib və onun siyasi mübarizə vasitəsi olması istisna edilib. Əvvəllər kiçik bir məhkəmə ittihamı belə ən populyar siyasi xadimin bütün gələcək karyerası darmadağın edib. İndi isə bütün cinayət işləri və ənənəvi liberal medianın Trampa hücumları əks reaksiya verir, tərəfdarlarını daha çox səfərbər edir, cəmiyyətdə qütbləşməni və radikallaşmanı daha da artırır.
Artıq ABŞ-ın dövlət institutları və təməl dəyərləri o qədər zədələnib ki, Tramp açıq şəkildə prezident seçiləcəyi təqdirdə “birinci gündən diktator olacağını” bəyan edir, amma bu çıxış onun reytinqinə heç də mənfi təsir etmir. Siyasi qruplar bir birinin daxili və xarici siyasətlərinin sadəcə səhv olduğunu göstərmirlər, bir birilərini milli maraqlara xəyanətdə ittiham edirlər.
Respublikaçılar da öz növbəsində qanunverici orqanda Baydenin İran üzrə xüsusi nümayəndəsi Robert Malleyin fəaliyyətinin dondurulmasını araşdırır. Keçən il Dövlət Departamentinin Diplomatik Təhlükəsizlik Bürosu R.Malleyi məxfi sənədləri İrana ötürməsində şübhəli bilmişdi və FTX istintaqa başlamışdı.
ABŞ-da daxili və xarici siyasət məsələlərinə baxışda müxtəlif qruplar arasında qütbləşmənin artmasından və konsensusun tamamilə itməsindən azı 15 ildir ki, hamı danışır. Bu dəfə isə başqa yenilik də var. Bu, 2021-ci il yanvarında Kapitolidə baş verənlərlə bağlıdır.
İlk dəfədir ki, keçmiş ABŞ prezidenti mühüm demokratik prosesi, yəni seçkilərin təsdiqini və hakimiyyətin bir prezidentdən digərinə nizamlı və dinc şəkildə ötürülməsini dayandırmaq üçün öz tərəfdarlarına “xalq evinə” (Kapitoliyə) basqın etməyə çağırışda ittiham edilir. Həmin hadisələr demokratlar və Tramp əleyhdarları tərəfindən dövlət çevrilişinə cəhd kimi qiymətləndirilir.
Konqresdə yaradılmış “6 Yanvar Komitəsi” həmin hadisələri topladığı materiallar əsasında çevrilişə cəhd kimi dəyərləndirib. ABŞ baş prokurorunun təyin etdiyi xüsusi prokuror Trampı 2020-ci il seçkilərini ləğv etmək üçün sui-qəsddə günahlandırıb. Həmin prokuror Trampı Ağ Evi tərk etdikdən sonra ondan geri qaytarılması tələb edilən məxfi milli təhlükəsizlik sənədlərini evində qeyri-qanuni olaraq saxladığına görə də ittiham edib. Ştatların qanunverici orqanları, məhkəmələri və təyin olunmuş məmurları Trampı qiyamçı olduğu və beləliklə də Konstitusiyaya 14-cü düzəlişi pozması səbəbi ilə öz ştatlarında seçki bülletenlərindən kənarlaşdırmağa çalışırlar.
Beləliklə, bu seçkilərin nəticələri ABŞ-ın daxili sabitliyi və beynəlxalq münasibətlərdəki mövqeləri üçün tarixi bir sınaq olacaq. Seçkilərin beynəlxalq münasibətlərə mümkün təsirlərini növbəti postlarımızdan birində şərh edəcəyik.
Ötən gün Manhetten məhkəməsi Donald Trampı ona qarşı açılmış cinayət işlərindən birində - biznes hesabatlarını saxtalaşdırmaqla bağlı 34 ittihamın hamısı üzrə təqsirli bildi. Bu ABŞ tarixində misli görünməmiş tarixi bir qərar idi.
Tramp təkcə cinayət törətməkdə təqsirli bilinən ilk keçmiş prezident deyil, o, həm də seçki kampaniyanın ortasında cinayət törətməkdə təqsirli bilinən ilk prezidentliyə əsas namizəd oldu. Tramp noyabrda prezident Baydenə qalib gəlsə, o, tarixdə məhkum edilmiş ilk prezident olacaq. Nəticə olaraq, noyabrda seçicilər bu qərarın və gözlənilən hökmün onun prezident olmasına mane olub-olmayacağına qərar verəcəklər.
Ümumilikdə, Tramp ona qarşı açılmış 4 cinayət işində 88 cinayət epizodu üzrə ittiham olunur. Bununla yanaşı Trampın ailə üzvləri, yaxınları və silahdaşlarına qarşı da müxtəlif ittihamlarla çoxsaylı cinayət işləri açılıb. Trampın tərəfdarları bu işlərin “dərin dövlət” tərəfindən keçmiş prezidenti məhv etmək üçün saxtakarlıqla quraşdırıldığına inanırlar.
Bu cinayət işləri ABŞ-ın dövlət institutlarına olan vətəndaş etimadını sarsıdır. Tarixən ABŞ-da siyasi görüşlərindən asılı olmayaraq, məhkəmə hakimiyyəti hər kəs tərəfindən ən ali ədalət instansiyası kimi qəbul edilib və onun siyasi mübarizə vasitəsi olması istisna edilib. Əvvəllər kiçik bir məhkəmə ittihamı belə ən populyar siyasi xadimin bütün gələcək karyerası darmadağın edib. İndi isə bütün cinayət işləri və ənənəvi liberal medianın Trampa hücumları əks reaksiya verir, tərəfdarlarını daha çox səfərbər edir, cəmiyyətdə qütbləşməni və radikallaşmanı daha da artırır.
Artıq ABŞ-ın dövlət institutları və təməl dəyərləri o qədər zədələnib ki, Tramp açıq şəkildə prezident seçiləcəyi təqdirdə “birinci gündən diktator olacağını” bəyan edir, amma bu çıxış onun reytinqinə heç də mənfi təsir etmir. Siyasi qruplar bir birinin daxili və xarici siyasətlərinin sadəcə səhv olduğunu göstərmirlər, bir birilərini milli maraqlara xəyanətdə ittiham edirlər.
Respublikaçılar da öz növbəsində qanunverici orqanda Baydenin İran üzrə xüsusi nümayəndəsi Robert Malleyin fəaliyyətinin dondurulmasını araşdırır. Keçən il Dövlət Departamentinin Diplomatik Təhlükəsizlik Bürosu R.Malleyi məxfi sənədləri İrana ötürməsində şübhəli bilmişdi və FTX istintaqa başlamışdı.
ABŞ-da daxili və xarici siyasət məsələlərinə baxışda müxtəlif qruplar arasında qütbləşmənin artmasından və konsensusun tamamilə itməsindən azı 15 ildir ki, hamı danışır. Bu dəfə isə başqa yenilik də var. Bu, 2021-ci il yanvarında Kapitolidə baş verənlərlə bağlıdır.
İlk dəfədir ki, keçmiş ABŞ prezidenti mühüm demokratik prosesi, yəni seçkilərin təsdiqini və hakimiyyətin bir prezidentdən digərinə nizamlı və dinc şəkildə ötürülməsini dayandırmaq üçün öz tərəfdarlarına “xalq evinə” (Kapitoliyə) basqın etməyə çağırışda ittiham edilir. Həmin hadisələr demokratlar və Tramp əleyhdarları tərəfindən dövlət çevrilişinə cəhd kimi qiymətləndirilir.
Konqresdə yaradılmış “6 Yanvar Komitəsi” həmin hadisələri topladığı materiallar əsasında çevrilişə cəhd kimi dəyərləndirib. ABŞ baş prokurorunun təyin etdiyi xüsusi prokuror Trampı 2020-ci il seçkilərini ləğv etmək üçün sui-qəsddə günahlandırıb. Həmin prokuror Trampı Ağ Evi tərk etdikdən sonra ondan geri qaytarılması tələb edilən məxfi milli təhlükəsizlik sənədlərini evində qeyri-qanuni olaraq saxladığına görə də ittiham edib. Ştatların qanunverici orqanları, məhkəmələri və təyin olunmuş məmurları Trampı qiyamçı olduğu və beləliklə də Konstitusiyaya 14-cü düzəlişi pozması səbəbi ilə öz ştatlarında seçki bülletenlərindən kənarlaşdırmağa çalışırlar.
Beləliklə, bu seçkilərin nəticələri ABŞ-ın daxili sabitliyi və beynəlxalq münasibətlərdəki mövqeləri üçün tarixi bir sınaq olacaq. Seçkilərin beynəlxalq münasibətlərə mümkün təsirlərini növbəti postlarımızdan birində şərh edəcəyik.
👍13
Aİ Cənubi Qafqazda: Brüssel geosiyasi oyunçu ola biləcəkmi?!
Gürcüstandakı proseslər və Aİ-nin reaksiyası sonuncunun regionumuzda mövcudluğunun geosiyasi konteksti mövzusunu aktuallaşdırdı.
Aİ Cənubi Qafqaz üçün nədir?
Aİ regionun mühüm və birinci iqtisadi tərəfdaşıdır. Uzun müddət ərzində Aİ region ölkələri ilə öz münasibətlər sistemini formalaşdırıb. Nəticədə belə bir mənzərə alınıb:
• Gürcüstan – sistemli olaraq Avropa inteqrasiyasına qoşulub: Vizasız səyahət, Aİ institutlarının proqramları, azad ticarət sazişi (DCFTA);
• Ermənistan – KTMT və Aİİ-nin üzvü olmasına baxmayaraq, hərtərəfli və genişləndirilmiş tərəfdaşlıq sazişini (CEPA) imzalayıb, Aİ institutlarının fəaliyyəti üçün şərait yaradıb (Aİ missiyası, CEPA-nın genişləndirilməsi);
• Azərbaycan – enerji və nəqliyyat sahəsində strateji layihələr – fərdi əməkdaşlıq.
44 günlük müharibədən sonra Aİ Azərbaycan və Ermənistan arasında özü üçün geosiyasi mənada faydalar vəd edən danışıqlara start verdi. Brüssel formatı əvvəlcə həqiqətən təsirli oldu və Şarl Mişel vasitəçi kimi öz funksiyasını yerinə yetirdi. Aİ regionda öz nüfuzunu artırdı və belə görünürdü ki, artıq ayrı-ayrı ölkələr şəklində deyil, vahid bir struktur kimi həqiqi geosiyasi quruma çevrilə bildi.
Lakin məhz öz maraqlarını rəhbər tutaraq, Aİ-nin qurucu ölkələri, ilk növbədə Fransa ittifaqın Brüsseldəki mərkəzi institutunu öz maraqlarına tabe etdirdi. Paris məqsədyönlü şəkildə Aİ vasitəsilə danışıqlar prosesinə qoşulmağa çalışaraq, Şarl Mişeli arxa plana keçirdi. Kulminasiya nöqtəsi Qranadada keçirilən görüş və Şarl Mişel tərəfindən imzalanmış bəyanat oldu. Azərbaycan görüşdə iştirak etmədi və Qranada bəyanatını rədd etdi. Bu bəyanat Brüssel danışıqlar formatına və eyni zamanda Aİ-nin regiondakı geosiyasi təşəbbüsünə son qoydu.
Buna baxmayaraq, Fransa öz “uğurunu” davam etdirmək qərarına gəldi. Paris Gürcüstanın Aİ üzvlüyünə namizəd statusu almasında həlledici rol oynadı, baxmayaraq ki, Gürcüstan hökuməti bunu xahiş etməmişdi. Aprel ayında isə Brüssel ABŞ/Aİ-Ermənistan sammiti vasitəsilə İrəvan-Tbilisi oxunu prioritetləşdirərək Cənubi Qafqazda geosiyasi xətlər çəkmək iddiasına düşdü.
Gürcüstan hökuməti Aİ-nin geosiyasi addımlarına reaksiya verdi və Brüsselin bəyənmədiyi qanunların qəbulu prosesinə başladı.
Bu gün üçün gəlinən nöqtə hansıdır?
Bütün qeyd olunan hadisələrdən sonra aşağıdakı mənzərə formalaşıb:
• Gürcüstan - Aİ-yə sistemli inteqrasiya kursunun bəyan edilməsinə baxmayaraq, ölkə ABŞ və Aİ-nin sanksiyalarına məruz qalmağa çox yaxındır;
• Ermənistan – KTMT-dən çıxmadan və Aİİ-də iştirakını genişləndirərək Aİ ilə inteqrasiya səviyyəsini yüksəltmək niyyətindədir;
• Azərbaycan – enerji sahəsində strateji əməkdaşlıq haqqında memorandum var; yeni razılaşma əvvəllər olmadığı kimi, indi də yoxdur; Avropa Parlamenti tərəfindən tamamilə inkar olunma faktı ortadadır; Aİ-nin mərkəzi institutları Fransanın təsiri altına düşdüyü üçün tərəflər arasında inamsızlıq yaranıb; Bakının iştirakı ilə Aİ və Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat sektorunda əməkdaşlığın genişləndirilməsi perspektivi mövcuddur.
Beləliklə də, Aİ-nin fəaliyyəti nəticəsində Brüsselin regiondakı işləri mürəkkəbləşir. Gürcüstana qarşı sanksiyalar qəbul olunarsa, o zaman qeyd edilən oxu formalaşdırmaq mümkün olmayacaq və Mərkəzi Asiya ilə kommunikasiyalar da sual altına düşəcək. Aİ-nin səhvi ondan ibarətdir ki, ittifaqın mərkəzi qurumları öz gündəmlərini formalaşdıra bilmədilər, region ölkələri ilə qurulan əlaqələri Fransa kimi dövlətlərin ümidinə buraxdılar.
Şarl Mişel və ya Aİ Şurasının növbəti prezidenti Qranada Bəyanatı altındakı imzasını geri götürməklə, Aİ-nin ümumi siyasətinin ayrı-ayrı ölkələrin, xüsusən də Fransanın siyasətindən asılılığına son qoymaqla, parlament seçkilərindən sonra Gürcüstanın yeni hökuməti ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaqla Aİ-nin regiondakı rolunu bərpa edə bilər. Əks halda, Aİ hətta bölgədəki ilkin mövqelərini də itirəcək.
@cssc_cqtm
Gürcüstandakı proseslər və Aİ-nin reaksiyası sonuncunun regionumuzda mövcudluğunun geosiyasi konteksti mövzusunu aktuallaşdırdı.
Aİ Cənubi Qafqaz üçün nədir?
Aİ regionun mühüm və birinci iqtisadi tərəfdaşıdır. Uzun müddət ərzində Aİ region ölkələri ilə öz münasibətlər sistemini formalaşdırıb. Nəticədə belə bir mənzərə alınıb:
• Gürcüstan – sistemli olaraq Avropa inteqrasiyasına qoşulub: Vizasız səyahət, Aİ institutlarının proqramları, azad ticarət sazişi (DCFTA);
• Ermənistan – KTMT və Aİİ-nin üzvü olmasına baxmayaraq, hərtərəfli və genişləndirilmiş tərəfdaşlıq sazişini (CEPA) imzalayıb, Aİ institutlarının fəaliyyəti üçün şərait yaradıb (Aİ missiyası, CEPA-nın genişləndirilməsi);
• Azərbaycan – enerji və nəqliyyat sahəsində strateji layihələr – fərdi əməkdaşlıq.
44 günlük müharibədən sonra Aİ Azərbaycan və Ermənistan arasında özü üçün geosiyasi mənada faydalar vəd edən danışıqlara start verdi. Brüssel formatı əvvəlcə həqiqətən təsirli oldu və Şarl Mişel vasitəçi kimi öz funksiyasını yerinə yetirdi. Aİ regionda öz nüfuzunu artırdı və belə görünürdü ki, artıq ayrı-ayrı ölkələr şəklində deyil, vahid bir struktur kimi həqiqi geosiyasi quruma çevrilə bildi.
Lakin məhz öz maraqlarını rəhbər tutaraq, Aİ-nin qurucu ölkələri, ilk növbədə Fransa ittifaqın Brüsseldəki mərkəzi institutunu öz maraqlarına tabe etdirdi. Paris məqsədyönlü şəkildə Aİ vasitəsilə danışıqlar prosesinə qoşulmağa çalışaraq, Şarl Mişeli arxa plana keçirdi. Kulminasiya nöqtəsi Qranadada keçirilən görüş və Şarl Mişel tərəfindən imzalanmış bəyanat oldu. Azərbaycan görüşdə iştirak etmədi və Qranada bəyanatını rədd etdi. Bu bəyanat Brüssel danışıqlar formatına və eyni zamanda Aİ-nin regiondakı geosiyasi təşəbbüsünə son qoydu.
Buna baxmayaraq, Fransa öz “uğurunu” davam etdirmək qərarına gəldi. Paris Gürcüstanın Aİ üzvlüyünə namizəd statusu almasında həlledici rol oynadı, baxmayaraq ki, Gürcüstan hökuməti bunu xahiş etməmişdi. Aprel ayında isə Brüssel ABŞ/Aİ-Ermənistan sammiti vasitəsilə İrəvan-Tbilisi oxunu prioritetləşdirərək Cənubi Qafqazda geosiyasi xətlər çəkmək iddiasına düşdü.
Gürcüstan hökuməti Aİ-nin geosiyasi addımlarına reaksiya verdi və Brüsselin bəyənmədiyi qanunların qəbulu prosesinə başladı.
Bu gün üçün gəlinən nöqtə hansıdır?
Bütün qeyd olunan hadisələrdən sonra aşağıdakı mənzərə formalaşıb:
• Gürcüstan - Aİ-yə sistemli inteqrasiya kursunun bəyan edilməsinə baxmayaraq, ölkə ABŞ və Aİ-nin sanksiyalarına məruz qalmağa çox yaxındır;
• Ermənistan – KTMT-dən çıxmadan və Aİİ-də iştirakını genişləndirərək Aİ ilə inteqrasiya səviyyəsini yüksəltmək niyyətindədir;
• Azərbaycan – enerji sahəsində strateji əməkdaşlıq haqqında memorandum var; yeni razılaşma əvvəllər olmadığı kimi, indi də yoxdur; Avropa Parlamenti tərəfindən tamamilə inkar olunma faktı ortadadır; Aİ-nin mərkəzi institutları Fransanın təsiri altına düşdüyü üçün tərəflər arasında inamsızlıq yaranıb; Bakının iştirakı ilə Aİ və Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat sektorunda əməkdaşlığın genişləndirilməsi perspektivi mövcuddur.
Beləliklə də, Aİ-nin fəaliyyəti nəticəsində Brüsselin regiondakı işləri mürəkkəbləşir. Gürcüstana qarşı sanksiyalar qəbul olunarsa, o zaman qeyd edilən oxu formalaşdırmaq mümkün olmayacaq və Mərkəzi Asiya ilə kommunikasiyalar da sual altına düşəcək. Aİ-nin səhvi ondan ibarətdir ki, ittifaqın mərkəzi qurumları öz gündəmlərini formalaşdıra bilmədilər, region ölkələri ilə qurulan əlaqələri Fransa kimi dövlətlərin ümidinə buraxdılar.
Şarl Mişel və ya Aİ Şurasının növbəti prezidenti Qranada Bəyanatı altındakı imzasını geri götürməklə, Aİ-nin ümumi siyasətinin ayrı-ayrı ölkələrin, xüsusən də Fransanın siyasətindən asılılığına son qoymaqla, parlament seçkilərindən sonra Gürcüstanın yeni hökuməti ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaqla Aİ-nin regiondakı rolunu bərpa edə bilər. Əks halda, Aİ hətta bölgədəki ilkin mövqelərini də itirəcək.
@cssc_cqtm
👍15
Ermənistan Konstitusiyası dəyişdirilməlidir!
Azərbaycan və Ermənistan arasında dayanıqlı və uzunmüddətli sülh üçün gələcəkdə bir-birinə qarşı istifadə oluna biləcək yarımçıq tədbirlər və açıq qalan suallar olmamalıdır. Azərbaycan tərəfi Ermənistanın qanunvericiliyindəki bütün problemləri aydın şəkildə bəyan edib: Konstitusiyada Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad, Ermənistan Ali Sovetinin 1992-ci il qərarları, Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi səviyyəsindəki məktub və müraciətlər. Məhz bunlar hərtərəfli və davamlı sülh üçün maneələrdir.
Ermənistanın baş naziri öz bəyanatlarında bu problemlərin olduğunu etiraf edib. Paşinyan “Ermənistanın yeni Konstitusiyaya ehtiyac duyduğunu”, “Müstəqillik Bəyannaməsinin Ermənistanın qonşuları ilə əlaqələrini inkişaf etdirməyə və yaxşılaşdırmağa mane olduğunu” bildirib, lakin hələ də əməli addımlar atmayıb.
İndi isə Ermənistan XİN rəhbəri Azərbaycan və Ermənistan konstitusiyalarını eyniləşdirməyə çalışır. Sanki Azərbaycan Konstitusiyasında Ermənistana qarşı ərazi iddiası var. Azərbaycanda nə Konstitusiya səviyyəsində, nə prezidentin və parlamentin qərarları, nə də qanunlar, normativ aktlar səviyyəsində Ermənistana qarşı ərazi iddiası yoxdur.
Ermənistan problemlərin özündə olduğunu etiraf etməli və onları həll etməyə başlamalıdır. Təkcə dövlət qurumlarının saytlarında “Dağlıq Qarabağ” bölmələrinin ləğvi ilə problemi həll etmək mümkün deyil. Çoxdan gözlənilən sülhü reallığa çevirmək üçün hərəkətə keçmək lazımdır.
Bəzən belə bir təəssürat yaranır ki, Paşinyan zamanı uzatmağa, COP29 mövzusundan istifadə edərək qanunvericilikdə dəyişiklik edilmədən sülh müqaviləsi prosesini sürətləndirməyə çalışır və bunun üçün əsasən Qərbdən gələn “tarixi fürsətin mövcudluğu” tipli çağırışlardan istifadə edir.
Amma Paşinyan və ətrafı anlamalıdır ki, Bakı təzyiqlərə tab gətirə, sülh sazişi imzalamadan və erməni nümayəndə heyətinin iştirakı olmadan da COP29-u keçirə bilər.
Bakı üçün əsas məsələ danışıqlar prosesinin ardıcıllığı, istənilən revanşizm imkanlarının aradan qaldırılmasıdır. Aydındır ki, Paşinyan hakimiyyətdə əbədi olaraq qalmayacaq. Azərbaycan çalışır ki, Ermənistanda ən qatı revanşist hakimiyyətə gəlsə belə, onun Azərbaycana qarşı iddialar irəli sürmək üçün imkanı olmasın.
Hazırda Ermənistandakı etirazlara və ölkənin keçmiş xarici işlər nazirlərinin, eləcə də bir sıra digər sabiqlərin çıxışlarına nəzər salmaq kifayətdir. Onlar hər gün Azərbaycana qarşı iddiaların bərpası imkanlarından danışırlar.
Təsadüfi deyil ki, Paşinyan “mifik tarixi Ermənistanın real Ermənistan Respublikası ilə ziddiyyət təşkil etdiyini və birincinin ikinci üçün ən ciddi təhlükələr yaratdığını” bəyan edib.
Baş nazir yaxşı başa düşür ki, Azərbaycan Ermənistandakı revanşistlərdən çəkinmir. Bakı müharibədən qorxmur və Ermənistanı məğlub etməyə hazırdır! Lakin Bakı yeni müharibə və azərbaycanlılar arasında yeni itkilər olmasını istəmir. 44 günlük müharibədən sonra ötən üç ildən çox müddət ərzində baş verənlərin mahiyyəti məhz budur.
Hazırda həm İrəvan, həm də bütün maraqlı tərəflər Azərbaycanın nə istədiyini və bunun üçün nə etmək lazım olduğunu bilirlər.
Ermənistan Konstitusiyası və digər qanunvericilik aktları dəyişdirilməlidir!
@cssc_cqtm
Azərbaycan və Ermənistan arasında dayanıqlı və uzunmüddətli sülh üçün gələcəkdə bir-birinə qarşı istifadə oluna biləcək yarımçıq tədbirlər və açıq qalan suallar olmamalıdır. Azərbaycan tərəfi Ermənistanın qanunvericiliyindəki bütün problemləri aydın şəkildə bəyan edib: Konstitusiyada Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad, Ermənistan Ali Sovetinin 1992-ci il qərarları, Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi səviyyəsindəki məktub və müraciətlər. Məhz bunlar hərtərəfli və davamlı sülh üçün maneələrdir.
Ermənistanın baş naziri öz bəyanatlarında bu problemlərin olduğunu etiraf edib. Paşinyan “Ermənistanın yeni Konstitusiyaya ehtiyac duyduğunu”, “Müstəqillik Bəyannaməsinin Ermənistanın qonşuları ilə əlaqələrini inkişaf etdirməyə və yaxşılaşdırmağa mane olduğunu” bildirib, lakin hələ də əməli addımlar atmayıb.
İndi isə Ermənistan XİN rəhbəri Azərbaycan və Ermənistan konstitusiyalarını eyniləşdirməyə çalışır. Sanki Azərbaycan Konstitusiyasında Ermənistana qarşı ərazi iddiası var. Azərbaycanda nə Konstitusiya səviyyəsində, nə prezidentin və parlamentin qərarları, nə də qanunlar, normativ aktlar səviyyəsində Ermənistana qarşı ərazi iddiası yoxdur.
Ermənistan problemlərin özündə olduğunu etiraf etməli və onları həll etməyə başlamalıdır. Təkcə dövlət qurumlarının saytlarında “Dağlıq Qarabağ” bölmələrinin ləğvi ilə problemi həll etmək mümkün deyil. Çoxdan gözlənilən sülhü reallığa çevirmək üçün hərəkətə keçmək lazımdır.
Bəzən belə bir təəssürat yaranır ki, Paşinyan zamanı uzatmağa, COP29 mövzusundan istifadə edərək qanunvericilikdə dəyişiklik edilmədən sülh müqaviləsi prosesini sürətləndirməyə çalışır və bunun üçün əsasən Qərbdən gələn “tarixi fürsətin mövcudluğu” tipli çağırışlardan istifadə edir.
Amma Paşinyan və ətrafı anlamalıdır ki, Bakı təzyiqlərə tab gətirə, sülh sazişi imzalamadan və erməni nümayəndə heyətinin iştirakı olmadan da COP29-u keçirə bilər.
Bakı üçün əsas məsələ danışıqlar prosesinin ardıcıllığı, istənilən revanşizm imkanlarının aradan qaldırılmasıdır. Aydındır ki, Paşinyan hakimiyyətdə əbədi olaraq qalmayacaq. Azərbaycan çalışır ki, Ermənistanda ən qatı revanşist hakimiyyətə gəlsə belə, onun Azərbaycana qarşı iddialar irəli sürmək üçün imkanı olmasın.
Hazırda Ermənistandakı etirazlara və ölkənin keçmiş xarici işlər nazirlərinin, eləcə də bir sıra digər sabiqlərin çıxışlarına nəzər salmaq kifayətdir. Onlar hər gün Azərbaycana qarşı iddiaların bərpası imkanlarından danışırlar.
Təsadüfi deyil ki, Paşinyan “mifik tarixi Ermənistanın real Ermənistan Respublikası ilə ziddiyyət təşkil etdiyini və birincinin ikinci üçün ən ciddi təhlükələr yaratdığını” bəyan edib.
Baş nazir yaxşı başa düşür ki, Azərbaycan Ermənistandakı revanşistlərdən çəkinmir. Bakı müharibədən qorxmur və Ermənistanı məğlub etməyə hazırdır! Lakin Bakı yeni müharibə və azərbaycanlılar arasında yeni itkilər olmasını istəmir. 44 günlük müharibədən sonra ötən üç ildən çox müddət ərzində baş verənlərin mahiyyəti məhz budur.
Hazırda həm İrəvan, həm də bütün maraqlı tərəflər Azərbaycanın nə istədiyini və bunun üçün nə etmək lazım olduğunu bilirlər.
Ermənistan Konstitusiyası və digər qanunvericilik aktları dəyişdirilməlidir!
@cssc_cqtm
👍20
Dünya qlobal qarşıdurmalar burulğanında (I hissə)
Bəşəriyyət tarixi qlobal miqyasda özünün ən təlatümlü dövrlərindən birini yaşayır. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra dövlətlərin təhlükəsizliyi və əməkdaşlığını qorumaq üçün yaradılmış Yalta-Potsdam beynəlxalq münasibətlər sistemi xeyli müddətdir ki, iflic vəziyyətindədir. İşlək tənzimləmə mexanizmlərinin olmaması ucbatından indiyədək görünməmiş fəlakətlərə gətirib çıxara biləcək nüvə müharibəsi təhlükəsi gün keçdikcə daha da artır.
Soyuq müharibənin ardından ortaya çıxmış dünya nizamı artıq öz aktuallığını itirib. Köhnəlmiş qlobal idarəetmə modelini əvəzləyə biləcək yeni dünya düzəni isə hələ ki, formalaşmayıb. Əgər əvvəlki beynəlxalq münasibətlər sistemi dünya müharibələrinin nəticəsi kimi yaranmışdısa, hazırda məhz nüvə silahı hələ ki, belə münaqişələr üçün çəkindirici amil rolunu oynayır. Bu səbəbdən günümüzdə müharibələr yalnız regional miqyasda baş verir, hərçənd onlar qlobal qarşıdurmanın təzahürləri olaraq nəzərdən keçirilməlidir.
Müasir dövrdə sözügdən qarşıdurma üç istiqamətdə cərəyan edir: Silahlı münaqişələr, iqtisadi-ticarət müharibələri və ideoloji mübarizə.
• Silahlı münaqişələr: Hazırda dünyada qlobal əhəmiyyətə malik iki əsas aktiv münaqişə bölgəsi mövcuddur - Ukrayna və Yaxın Şərq. Birincisi ərazi baxımından konkret olsa da, ikincisi çoxsaylı gərginlik ocaqlarını özündə cəmləşdirir və müxtəlif zamanlarda fərqli ölkələrin (İsrail, Fələstin, Livan, Suriya, İraq, Yəmən, hətta İran) sərhədlərini əhatə edir. Lakin danılmaz faktdır ki, aktiv münaqişə tərəflərinin sayı tədricən artır, coğrafiyası genişlənir. Bu toqquşmalar daha uzunmüdətli və daha şiddətli xarakter alır. Mövcud qlobal idarəetmə sistemi isə sözügedən münaqişələri dayandıra bilmir.
• İqtisadi-ticarət müharibələri: Minilliyin ilk 20 ili daha çox qloballaşma şüarı altında beynəlxalq maliyyə axınlarına nəzarətin gücləndirilməsi və bu vəsaitlərin idarəedilməsi sahəsindəki təmərküzləşmə ilə yadda qalıb. Son illərdə xüsusilə Qərbin geniş iqtisadi sanksiyaları fonunda resurslar uğrunda mübarizə daha da kəskinləşib. Bura texnoloji sahədəki amansız rəqabəti, dayanıqlı təchizat zəncirlərinin qurulması istiqamətində aparılan gərgin yarışı, eləcə də ABŞ və Çin kimi dünya nəhəngləri arasındakı gedən ticarət müharibəsini də əlavə etdikdə, qlobal iqtisadi qarşıdurmanın nisbətən daha bütöv mənzərəsi yaranır.
• İdeoloji mübarizə: Günümüzdə müxtəlif ideoloji cəbhələri təmsil edən qüvvələr arasında çəkişmələr daha qabarıq tərzdə gedir. ABŞ və Aİ seçkiləri ərəfəsində bunu aydın şəkildə görmək mümkündür. Liberal interventlərlə mühafizəkarlar, qloballaşma carçıları ilə suverenlik tərəfdarları, radikal sağ və solçular arasındakı mübarizə o həddə çatıb ki, artıq bir-birinə qarşı müxtəlif fiziki məhv üsullarından belə istifadə edilir. Həmçinin, fərqli dünya baxışına malik olanlara qarşı müabrizə yumşaq güc alətlərindən istifadə, informasiya müharibələri, daxili siyasətə qarışma cəhdləri və rejiim dəyişikliklərilə müşayət olunur.
Nəticə
Beləliklə də, hazırda paralel cərəyan edən iki proses tədricən sürətlənir: Ən güclülər zəifləyir, orta və kiçik güclər isə daha da qüvvətlənir. Mövcud tendensiya şərti olaraq qlobal Şimal və qlobal Cənub adlandırılan dövlətlər qrupu arasındakı mübarizədə özünü daha aydın formada büruzə verir. Bu proses paralel şəkildə getdiyindən dünyanı cənginə alan qlobal qarşıdurmalar burulğanı daha kəskin şəkil alır. Belə şəraitdə, beynəlxalq sistemdə hökm sürən qeyri-müəyyənlik hələ uzun müddət davam edə bilər.
@cssc_cqtm
Bəşəriyyət tarixi qlobal miqyasda özünün ən təlatümlü dövrlərindən birini yaşayır. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra dövlətlərin təhlükəsizliyi və əməkdaşlığını qorumaq üçün yaradılmış Yalta-Potsdam beynəlxalq münasibətlər sistemi xeyli müddətdir ki, iflic vəziyyətindədir. İşlək tənzimləmə mexanizmlərinin olmaması ucbatından indiyədək görünməmiş fəlakətlərə gətirib çıxara biləcək nüvə müharibəsi təhlükəsi gün keçdikcə daha da artır.
Soyuq müharibənin ardından ortaya çıxmış dünya nizamı artıq öz aktuallığını itirib. Köhnəlmiş qlobal idarəetmə modelini əvəzləyə biləcək yeni dünya düzəni isə hələ ki, formalaşmayıb. Əgər əvvəlki beynəlxalq münasibətlər sistemi dünya müharibələrinin nəticəsi kimi yaranmışdısa, hazırda məhz nüvə silahı hələ ki, belə münaqişələr üçün çəkindirici amil rolunu oynayır. Bu səbəbdən günümüzdə müharibələr yalnız regional miqyasda baş verir, hərçənd onlar qlobal qarşıdurmanın təzahürləri olaraq nəzərdən keçirilməlidir.
Müasir dövrdə sözügdən qarşıdurma üç istiqamətdə cərəyan edir: Silahlı münaqişələr, iqtisadi-ticarət müharibələri və ideoloji mübarizə.
• Silahlı münaqişələr: Hazırda dünyada qlobal əhəmiyyətə malik iki əsas aktiv münaqişə bölgəsi mövcuddur - Ukrayna və Yaxın Şərq. Birincisi ərazi baxımından konkret olsa da, ikincisi çoxsaylı gərginlik ocaqlarını özündə cəmləşdirir və müxtəlif zamanlarda fərqli ölkələrin (İsrail, Fələstin, Livan, Suriya, İraq, Yəmən, hətta İran) sərhədlərini əhatə edir. Lakin danılmaz faktdır ki, aktiv münaqişə tərəflərinin sayı tədricən artır, coğrafiyası genişlənir. Bu toqquşmalar daha uzunmüdətli və daha şiddətli xarakter alır. Mövcud qlobal idarəetmə sistemi isə sözügedən münaqişələri dayandıra bilmir.
• İqtisadi-ticarət müharibələri: Minilliyin ilk 20 ili daha çox qloballaşma şüarı altında beynəlxalq maliyyə axınlarına nəzarətin gücləndirilməsi və bu vəsaitlərin idarəedilməsi sahəsindəki təmərküzləşmə ilə yadda qalıb. Son illərdə xüsusilə Qərbin geniş iqtisadi sanksiyaları fonunda resurslar uğrunda mübarizə daha da kəskinləşib. Bura texnoloji sahədəki amansız rəqabəti, dayanıqlı təchizat zəncirlərinin qurulması istiqamətində aparılan gərgin yarışı, eləcə də ABŞ və Çin kimi dünya nəhəngləri arasındakı gedən ticarət müharibəsini də əlavə etdikdə, qlobal iqtisadi qarşıdurmanın nisbətən daha bütöv mənzərəsi yaranır.
• İdeoloji mübarizə: Günümüzdə müxtəlif ideoloji cəbhələri təmsil edən qüvvələr arasında çəkişmələr daha qabarıq tərzdə gedir. ABŞ və Aİ seçkiləri ərəfəsində bunu aydın şəkildə görmək mümkündür. Liberal interventlərlə mühafizəkarlar, qloballaşma carçıları ilə suverenlik tərəfdarları, radikal sağ və solçular arasındakı mübarizə o həddə çatıb ki, artıq bir-birinə qarşı müxtəlif fiziki məhv üsullarından belə istifadə edilir. Həmçinin, fərqli dünya baxışına malik olanlara qarşı müabrizə yumşaq güc alətlərindən istifadə, informasiya müharibələri, daxili siyasətə qarışma cəhdləri və rejiim dəyişikliklərilə müşayət olunur.
Nəticə
Beləliklə də, hazırda paralel cərəyan edən iki proses tədricən sürətlənir: Ən güclülər zəifləyir, orta və kiçik güclər isə daha da qüvvətlənir. Mövcud tendensiya şərti olaraq qlobal Şimal və qlobal Cənub adlandırılan dövlətlər qrupu arasındakı mübarizədə özünü daha aydın formada büruzə verir. Bu proses paralel şəkildə getdiyindən dünyanı cənginə alan qlobal qarşıdurmalar burulğanı daha kəskin şəkil alır. Belə şəraitdə, beynəlxalq sistemdə hökm sürən qeyri-müəyyənlik hələ uzun müddət davam edə bilər.
@cssc_cqtm
👍19
Dünya qlobal qarşıdurmalar burulğanında (II hissə)
Hazırda beynəlxalq münasibətlər sistemində qarışıqlıq, hətta xaos hökm sürür. Lakin cari mənzərəyə baxmayaraq, bu sistemin iştirakçıları arasında iki qlobal güc mərkəzinin mövcudluğu aydın şəkildə görünür. Günümüzdə yalnız ABŞ və Çin həm iqtisadi, həm də hərbi gücü özündə birləşdirən ən qüdrətli dövlətlər olaraq qalmaqdadır.
Qlobal güc olmağa iddialı digər tərəflərdən biri - Rusiya iqtisadi gücə çevrilə bilməsə də, hərbi gücü ilə dünya birinciliyi uğrunda gedən mübarizəyə qoşulmağa, özünü fövqəldövlətlər sırasında göstərməyə cəhd etdi. Lakin Ukrayna cəbhəsində üzləşdiyi uğursuzluq Moskvanın öz planlarını həyata keçirməsinə mane oldu və Kremli qlobal güc statusu qazanmaq imkanından məhrum etdi.
Başqa bir iddialı - Avropa İttifaqı isə Rusiyanın tam əksinə olaraq, dünya miqyaslı iqtisadi güc kimi formalaşmağı bacarsa da, hərbi güc və geosiyasi oyunçu kimi qlobal səviyyəyə yüksələ bilmədi. Belə ki, uzun illərdir çoxsaylı hərbi kontingentə malik vahid Avropa Silahlı Qüvvələrinin yaradılması barədə danışılsa da, bu planlar hələ də kağız üzərində qalır. Aİ ölkələri arasında mövcud fikir ayrılıqları sözügedən istiqamətdə ciddi addımların atılmasını və birliyin hərbi gücə çevrilməsini əngəlləyir.
Aİ-nin geosiyasi oyunçu olmaq cəhdləri də iflasa uğradı. Bu uğursuzluğun başlıca səbəbi birliyin ümumi maraqlarının Fransa kimi ayri-ayrı dövlətlərin əsassız iddialarına qurban verilməsidir. Aİ-nin Azərbaycana, eləcə də bütövlükdə Cənubi Qafqaz regionuna münasibətdə atdığı addımlar bunun əyani sübutudur. Brüsselin siyasi səriştəsizliyi ucbatından Aİ hələ də ABŞ-ın təsiri altında qalmaqda davam edir.
Belə şəraitdə, ABŞ və Çin arasında qarşıdurma getdikcə daha da, şiddətlənir. Bu mübarizə artıq dünyanın az qala bütün regionlarına sirayət edir və Avropadan tutmuş, Asiya və Afrikayadək bütün qitələrdə özünü büruzə verir.
Beynəlxalq münasibətlərin digər iddialı tərəflərinə gəlincə, onların bəziləri (məsələn Türkiyə və İran) regional güclər kimi çıxış edir. Lakin istər regional gücləri təmsil edən dövlətlər, istərsə də belə gücə sahib olmayan ölkələr qlobal mübarizənin bir parçasına çevrilir. Bundan imtina etmək üçün onlara heç bir seçim imkanı da verilmir. Belə olduqda isə həmin dövlətlər ən təhlükəli aqibətlə - qlobal güclərin bilavasitə aktiv mübarizə meydanına çevrilmək təhlükəsilə üzləşir.
Dünyanın irimiqyaslı qarşıdurmalar burulğanında olduğu və mübarizənin kəskinləşdiyi bir zamanda Azərbaycan özünün başlıca problemini həll etdi. Rəsmi Bakı ölkənin qlobal və regional güclərin toqquşması meydanına çevrilməməsinə nail oldu. Hazırda istər qlobal, istərsə də regional oyunçularla tərəfdaşlıq və praqmatik münasibətlər qurulub.
Ölkədaxili konsensus da kifayət qədər yüksək səviyyədədir. Bu amil, bir tərəfdən xarici qüvvələrin daxili işlərə müdaxiləsinin qarşısını alır, digər tərəfdən isə müstəqil xarici siyasət yeritməyə imkan verir.
Beləliklə də, qlobal siyasətdəki burulğanlı dövr hələ uzun müddət davam edə bilər. Bu qeyri-müəyyənlik şəraitində müstəqilliyini və suverenliyini qorumaq, mövcud qarşıdurmanın tərəflərindən hər biri ilə əməkdaşlıq münasibətlərini inkişaf etdirmək az qala mümkünsüz görünür. Lakin Azərbaycan məntiqli və ardıcıl addımları ilə bir çox dövlətlər üçün imkansız olanı bacardı. Bundan sonra əldə edilən nailiyyətlərin qorunub-saxlanması, eləcə də bütün mümkün təhdidlərə vaxtında və düzgün şəkildə cavab verilməsi olduqca önəmlidir.
@cssc_cqtm
Hazırda beynəlxalq münasibətlər sistemində qarışıqlıq, hətta xaos hökm sürür. Lakin cari mənzərəyə baxmayaraq, bu sistemin iştirakçıları arasında iki qlobal güc mərkəzinin mövcudluğu aydın şəkildə görünür. Günümüzdə yalnız ABŞ və Çin həm iqtisadi, həm də hərbi gücü özündə birləşdirən ən qüdrətli dövlətlər olaraq qalmaqdadır.
Qlobal güc olmağa iddialı digər tərəflərdən biri - Rusiya iqtisadi gücə çevrilə bilməsə də, hərbi gücü ilə dünya birinciliyi uğrunda gedən mübarizəyə qoşulmağa, özünü fövqəldövlətlər sırasında göstərməyə cəhd etdi. Lakin Ukrayna cəbhəsində üzləşdiyi uğursuzluq Moskvanın öz planlarını həyata keçirməsinə mane oldu və Kremli qlobal güc statusu qazanmaq imkanından məhrum etdi.
Başqa bir iddialı - Avropa İttifaqı isə Rusiyanın tam əksinə olaraq, dünya miqyaslı iqtisadi güc kimi formalaşmağı bacarsa da, hərbi güc və geosiyasi oyunçu kimi qlobal səviyyəyə yüksələ bilmədi. Belə ki, uzun illərdir çoxsaylı hərbi kontingentə malik vahid Avropa Silahlı Qüvvələrinin yaradılması barədə danışılsa da, bu planlar hələ də kağız üzərində qalır. Aİ ölkələri arasında mövcud fikir ayrılıqları sözügedən istiqamətdə ciddi addımların atılmasını və birliyin hərbi gücə çevrilməsini əngəlləyir.
Aİ-nin geosiyasi oyunçu olmaq cəhdləri də iflasa uğradı. Bu uğursuzluğun başlıca səbəbi birliyin ümumi maraqlarının Fransa kimi ayri-ayrı dövlətlərin əsassız iddialarına qurban verilməsidir. Aİ-nin Azərbaycana, eləcə də bütövlükdə Cənubi Qafqaz regionuna münasibətdə atdığı addımlar bunun əyani sübutudur. Brüsselin siyasi səriştəsizliyi ucbatından Aİ hələ də ABŞ-ın təsiri altında qalmaqda davam edir.
Belə şəraitdə, ABŞ və Çin arasında qarşıdurma getdikcə daha da, şiddətlənir. Bu mübarizə artıq dünyanın az qala bütün regionlarına sirayət edir və Avropadan tutmuş, Asiya və Afrikayadək bütün qitələrdə özünü büruzə verir.
Beynəlxalq münasibətlərin digər iddialı tərəflərinə gəlincə, onların bəziləri (məsələn Türkiyə və İran) regional güclər kimi çıxış edir. Lakin istər regional gücləri təmsil edən dövlətlər, istərsə də belə gücə sahib olmayan ölkələr qlobal mübarizənin bir parçasına çevrilir. Bundan imtina etmək üçün onlara heç bir seçim imkanı da verilmir. Belə olduqda isə həmin dövlətlər ən təhlükəli aqibətlə - qlobal güclərin bilavasitə aktiv mübarizə meydanına çevrilmək təhlükəsilə üzləşir.
Dünyanın irimiqyaslı qarşıdurmalar burulğanında olduğu və mübarizənin kəskinləşdiyi bir zamanda Azərbaycan özünün başlıca problemini həll etdi. Rəsmi Bakı ölkənin qlobal və regional güclərin toqquşması meydanına çevrilməməsinə nail oldu. Hazırda istər qlobal, istərsə də regional oyunçularla tərəfdaşlıq və praqmatik münasibətlər qurulub.
Ölkədaxili konsensus da kifayət qədər yüksək səviyyədədir. Bu amil, bir tərəfdən xarici qüvvələrin daxili işlərə müdaxiləsinin qarşısını alır, digər tərəfdən isə müstəqil xarici siyasət yeritməyə imkan verir.
Beləliklə də, qlobal siyasətdəki burulğanlı dövr hələ uzun müddət davam edə bilər. Bu qeyri-müəyyənlik şəraitində müstəqilliyini və suverenliyini qorumaq, mövcud qarşıdurmanın tərəflərindən hər biri ilə əməkdaşlıq münasibətlərini inkişaf etdirmək az qala mümkünsüz görünür. Lakin Azərbaycan məntiqli və ardıcıl addımları ilə bir çox dövlətlər üçün imkansız olanı bacardı. Bundan sonra əldə edilən nailiyyətlərin qorunub-saxlanması, eləcə də bütün mümkün təhdidlərə vaxtında və düzgün şəkildə cavab verilməsi olduqca önəmlidir.
@cssc_cqtm
👍17
Konstitusion maneəni aşmaq mümkündür
44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın mövqeyi bundan ibarətdir ki, Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalanacaqsa, burada natamam, gələcək üçün mina və hansısa ikibaşlı məqam saxlanılmamalıdır. Dayanıqlı və substantiv sülh üçün müqavilənin mətni heç bir şəkildə başqa cür tövsif edilməyəcək, aydın və birmənalı olmalı, əks təqdirdə imzalanmamalıdır. 2023-cü ilin sentyabrındakı anti-terror tədbirlərinə qədər Qərbin və Ermənistanın “Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyi üçün beynəlxalq qarantiyalar” tələb etməsi, Rusiyanın sülh müqaviləsini imzalayıb “Qarabağ məsələsinin həllinin gələcək nəsillərə saxlanılması” təklifi vardı. Bununla onlar məsələni gələcək üçün açıq saxlamağa çalışırdılar. Ancaq ölkəmiz istədiyi formada sülh üçün 1-ci mərhələdə hərbi-diplomatik yollarla Qarabağ mövzusunu müqavilə mətnindən çıxarmağa nail oldu. Azərbaycan o zaman nə diplomatik hiylələrə uydu, nə də bu cür şərtləri qəbul etməyi tələb edən təzyiqlər qarşısında geri çəkildi.
2-ci mərhələdə əsas maneə Ermənistan Konstitusiyası və qanunvericiliyidir ki, ölkə başçısı İrəvan tərəfindən müvafiq dəyişiklik edilməyəcəyi təqdirdə sülh müqaviləsinin imzalanmayacağı ilə bağlı qəti mövqeyini ortaya qoydu. Biz yenə də Ermənistan və ona dəstək verənlər tərəfindən 1-ci mərhələdə olduğu kimi Azərbaycanın əsaslı və haqlı tələbi nəzərə alınmadan tələsik sülh sazişinin imzalanması cəhdlərini görürük. Ermənistan iddia edir ki, Konstitusiya daxili məsələdir, maneə deyil. Həqiqət isə budur ki, ən yaxın tarixdə müxtəlif ölkələrin təcrübəsində imzalanan beynəlxalq sənədlərin ölkələrin daxili qanunvericiliyinə uyğun gəlmədiyi əsas gətirilərək imzaların geri çəkildiyini dəfələrlə görmüşük. Bu baxımdan imzalanan sülh müqaviləsinə müvafiq daxili qanunvericiliyin uyğunlaşdırılmasının ən yaxşı və son nümunəsi kimi 1998-ci il 10 apreldə Britaniya ilə İrlandiya hökuməti arasında Belfast razılaşmasını göstərmək olar.
Belfast razılaşması nümunəsi
Bir çox məqamlara görə fərqli kontekst və tərkib olsa da, Belfast razılaşması sırf daxili qanunvericiliklə bağlı sülh prosesinə maneənin necə aradan qaldırılması baxımından maraqlıdır. 10 aprel razılaşmasına əsasən 22 may 1998-ci ildə İrlandiyada keçirilən referendumla 1937-ci ildə qəbul edilmiş konstitusiyanın 2 və 3-cü maddələri dəyişdirildi. Həmin maddələr İrlandiya dövləti qarşısında bütün adada vahid İrlandiya dövləti yaratmaq məqsədi qoyurdu. Belfast razılaşmasının 4-cü maddəsinə əsasən, bu razılaşma yalnız sazişə əlavə edilən sənəddə göstərilən Konstitusiyaya dəyişikliklə bağlı İrlandiyada referendum tələbi həyata keçirildikdən sonra 1999-cu il dekabrın 2-də qüvvəyə mindi.
Bizim kontekstimizdə Ermənistan Konstitusiyasına ediləcək dəyişiklik üçün referendumun keçirilməsi və sülh müqaviləsi imzalanandan sonra onun qüvvəyə minməsi razılaşma əsasında fərqli zaman intervallarında ola bilər. Bunun üçün isə Ermənistan Konstitusiyasından Qarabağın anneksiyası qərarının çıxarılmasının zəruriliyi əvvəlcə rəsmən qəbul edilməli, daha sonra isə hansısa sənəddə öz əksini tapmalıdır. Ola bilər ki, Belfast razılaşmasında olduğu kimi bu məsələ sülh müqaviləsinin mətninə salına və müqavilə imzalana bilər.
Problem və nəticə
Belfast nümunəsi tətbiq olunarsa sülh müqaviləsi imzalanandan sonra onun qüvvəyə minməsi üçün məsuliyyət tam olaraq Paşinyan hökumətinin, erməni ictimaiyyətinin və bu ölkəni dəstəkləyənlərin üzərinə düşəcək. İlk növbədə Paşinyan hökuməti deyil, erməni cəmiyyəti İrlandiya xalqı kimi sülh müqaviləsinin qüvvəyə minməsi üçün referendumda qərar verməlidir. Digər tərəfdən Paşinyan hökumətinin üzvlərindən hər biri Konstitusiyadan müvafiq məqamların çıxarılmasında maraqlı olmalıdır. Belə ki, artıq revanşistlər Paşinyan hökumətini Ermənistan torpaqlarını Azərbaycana verərək Konstitusiya əleyhinə cinayətdə ittiham edirlər. Buna görə də, Paşinyan hökuməti Ermənistan Konstitusiyasından müvafiq məqamları çıxarmalıdır ki, gələcəkdə “Konstitusiya əleyhinə addımlarına” görə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməsinlər.
@cssc_cqtm
44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın mövqeyi bundan ibarətdir ki, Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalanacaqsa, burada natamam, gələcək üçün mina və hansısa ikibaşlı məqam saxlanılmamalıdır. Dayanıqlı və substantiv sülh üçün müqavilənin mətni heç bir şəkildə başqa cür tövsif edilməyəcək, aydın və birmənalı olmalı, əks təqdirdə imzalanmamalıdır. 2023-cü ilin sentyabrındakı anti-terror tədbirlərinə qədər Qərbin və Ermənistanın “Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyi üçün beynəlxalq qarantiyalar” tələb etməsi, Rusiyanın sülh müqaviləsini imzalayıb “Qarabağ məsələsinin həllinin gələcək nəsillərə saxlanılması” təklifi vardı. Bununla onlar məsələni gələcək üçün açıq saxlamağa çalışırdılar. Ancaq ölkəmiz istədiyi formada sülh üçün 1-ci mərhələdə hərbi-diplomatik yollarla Qarabağ mövzusunu müqavilə mətnindən çıxarmağa nail oldu. Azərbaycan o zaman nə diplomatik hiylələrə uydu, nə də bu cür şərtləri qəbul etməyi tələb edən təzyiqlər qarşısında geri çəkildi.
2-ci mərhələdə əsas maneə Ermənistan Konstitusiyası və qanunvericiliyidir ki, ölkə başçısı İrəvan tərəfindən müvafiq dəyişiklik edilməyəcəyi təqdirdə sülh müqaviləsinin imzalanmayacağı ilə bağlı qəti mövqeyini ortaya qoydu. Biz yenə də Ermənistan və ona dəstək verənlər tərəfindən 1-ci mərhələdə olduğu kimi Azərbaycanın əsaslı və haqlı tələbi nəzərə alınmadan tələsik sülh sazişinin imzalanması cəhdlərini görürük. Ermənistan iddia edir ki, Konstitusiya daxili məsələdir, maneə deyil. Həqiqət isə budur ki, ən yaxın tarixdə müxtəlif ölkələrin təcrübəsində imzalanan beynəlxalq sənədlərin ölkələrin daxili qanunvericiliyinə uyğun gəlmədiyi əsas gətirilərək imzaların geri çəkildiyini dəfələrlə görmüşük. Bu baxımdan imzalanan sülh müqaviləsinə müvafiq daxili qanunvericiliyin uyğunlaşdırılmasının ən yaxşı və son nümunəsi kimi 1998-ci il 10 apreldə Britaniya ilə İrlandiya hökuməti arasında Belfast razılaşmasını göstərmək olar.
Belfast razılaşması nümunəsi
Bir çox məqamlara görə fərqli kontekst və tərkib olsa da, Belfast razılaşması sırf daxili qanunvericiliklə bağlı sülh prosesinə maneənin necə aradan qaldırılması baxımından maraqlıdır. 10 aprel razılaşmasına əsasən 22 may 1998-ci ildə İrlandiyada keçirilən referendumla 1937-ci ildə qəbul edilmiş konstitusiyanın 2 və 3-cü maddələri dəyişdirildi. Həmin maddələr İrlandiya dövləti qarşısında bütün adada vahid İrlandiya dövləti yaratmaq məqsədi qoyurdu. Belfast razılaşmasının 4-cü maddəsinə əsasən, bu razılaşma yalnız sazişə əlavə edilən sənəddə göstərilən Konstitusiyaya dəyişikliklə bağlı İrlandiyada referendum tələbi həyata keçirildikdən sonra 1999-cu il dekabrın 2-də qüvvəyə mindi.
Bizim kontekstimizdə Ermənistan Konstitusiyasına ediləcək dəyişiklik üçün referendumun keçirilməsi və sülh müqaviləsi imzalanandan sonra onun qüvvəyə minməsi razılaşma əsasında fərqli zaman intervallarında ola bilər. Bunun üçün isə Ermənistan Konstitusiyasından Qarabağın anneksiyası qərarının çıxarılmasının zəruriliyi əvvəlcə rəsmən qəbul edilməli, daha sonra isə hansısa sənəddə öz əksini tapmalıdır. Ola bilər ki, Belfast razılaşmasında olduğu kimi bu məsələ sülh müqaviləsinin mətninə salına və müqavilə imzalana bilər.
Problem və nəticə
Belfast nümunəsi tətbiq olunarsa sülh müqaviləsi imzalanandan sonra onun qüvvəyə minməsi üçün məsuliyyət tam olaraq Paşinyan hökumətinin, erməni ictimaiyyətinin və bu ölkəni dəstəkləyənlərin üzərinə düşəcək. İlk növbədə Paşinyan hökuməti deyil, erməni cəmiyyəti İrlandiya xalqı kimi sülh müqaviləsinin qüvvəyə minməsi üçün referendumda qərar verməlidir. Digər tərəfdən Paşinyan hökumətinin üzvlərindən hər biri Konstitusiyadan müvafiq məqamların çıxarılmasında maraqlı olmalıdır. Belə ki, artıq revanşistlər Paşinyan hökumətini Ermənistan torpaqlarını Azərbaycana verərək Konstitusiya əleyhinə cinayətdə ittiham edirlər. Buna görə də, Paşinyan hökuməti Ermənistan Konstitusiyasından müvafiq məqamları çıxarmalıdır ki, gələcəkdə “Konstitusiya əleyhinə addımlarına” görə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməsinlər.
@cssc_cqtm
👍22👎1
Türkiyə Qərb və qeyri-Qərb arasında
Son illərdə Türkiyənin beynəlxalq nüfuzunun artması göz önündədir. Dünya miqyasında gərginliyin yüksəlməsi fonunda istər Qərb, istərsə də qeyri-Qərb ölkələrinin Ankaraya olan ehtiyacı artır. Belə ki, Türkiyə geosiyasi baxımdan unikal mövqeyi və getdikcə ağırlaşan beynəlxalq çəkisilə fərqli tərəflər arasında ortaq məxrəc rolunu oynaya biləcək azsaylı dövlətlərdəndir.
Qərb - Türkiyə yaxınlaşması
Ukraynada fəal hərbi əməliyyatların başlanmasından sonra Qərbin Türkiyənin maraqlarını inkar etməsi artıq mümkünsüz hala gəldi. Xüsusilə də, NATO-nun genişlənməsi məsələsində istər ABŞ, istərsə də Aİ Ankaranın müəyyən şərtlərilə razılaşmalı oldu.
Ağ Ev üçün bu həssas dövrdə - qarşıdangələn prezident seçkilərilə əlaqədar Vaşinqton administrasiyasının daha çox daxili gündəmə fokuslandığı bir zamanda Türkiyənin yerlərdə dəstəyinə arxalana bilmək olduqca vacibdir. Son aylarda ABŞ-ın Türkiyənin marağı olduğu regionlarda öz siyasətini Ankara ilə koordinasiya etməsi, Türkiyə şirkətlərilə hərbi-texnoloji və silah istehsalında əməkdaşlığı genişləndirməsi, habelə bugünlərdə F-16-larla bağlı sazişin imzalanması Vaşinqtonun öz müttəfiqinə artan ehtiyacından xəbər verir.
Aİ ölkələrindən Fransa Türkiyənin artan nüfuzu ilə barışmaq istəməsə də, onun qonşuları - İspaniya və İtaliya mövcud reallığa daha adekvat reaksiya verir. Yaxın Şərqdə vəziyyətin kəskinləşməsindən sonra Madridin Fələstin məsələsindəki mövqeyi Ankara ilə üst-üstə düşür. Belə ki, İspaniya Fələstin dövlətini tanıdı və CAR-ın İsrailə qarşı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində qaldırdığı iddiaya qoşulmaq niyyətini bəyan etdi.
Türkiyənin əsas ticarət tərəfdaşlarından olan İtaliyaya gəlincə, baş nazir Meloni Ərdoğanı “fərqli yanaşmaları səsləndirmək üçün” G7 Sammitinə dəvət etdi. Hazırda Aralıq dənizi və Şimali Afrikadakı ortaq maraqlar, miqrasiyanın qarşısını alınması və enerji təhlükəsizliyi iki ölkə liderlərini daha da yaxınlaşdırır.
Ankaranın Asiya prioritetləri
Qərblə yanaşı, Türkiyə qeyri-Qərb ölkələri, xüsusilə də Asiya dövlətlərilə əlaqələrini genişləndirməyə çalışır. ŞƏT-də müşahidəçi statusa malik ölkə artıq tamhüquqlu üzvlükdə maraqlı olduğunu bəyan edir. Ankara həmçinin BRİKS klubunun daimi iştirakçısı olmaq istəyir. Lakin Türkiyənin Çin və Rusiyanın dominant olduqları platformalara marağı Qərbdə birmənalı qarşılanmır.
Ankara ŞƏT-i NATO-ya, BRİKS-i Aİ-yə alternativ hesab etmədiyini bildirir. Eyni zamanda, Türkiyə bəyan edir ki, müttəfiqlərinin onun təhlükəsizlik problemlərinə məhəl qoymaması, Aİ-yə üzvlük məsələsinin dalana dirənməsi Ankaranı digər meydançalara üz tutmağa vadar edir.
Günümüzdə Türkiyə TDT çərçivəsində də Asiya ölkələrilə əməkdaşlıq edir. Təşkilat daxilində Ankara üçün əsas gündəm mövzularından biri Orta Dəhlizin inkişafı, Türkiyənin mühüm tranzit qovşağı kimi beynəlxalq əhəmiyyətinin daha da artırılmasıdır.
Nəticə
Beləliklə də, hərbi-sənaye kompleksinin inkişafı sayəsində artıq Türkiyə təhlükəsizliyin istehlakçısından onun təminatçısına çevrilib. Bu, Ankaranın xarici siyasətində də öz əksini tapır. Məsələn, Ukrayna münaqişəsində Türkiyə Kiyevə ciddi hərbi-texniki dəstək göstərsə də, bu, Ankaranın Rusiya ilə ikitərəfli münasibətləri inkişaf etdirməsinə və tərəflər arasında uğurlu vasitəçilik səylərinə mane olmur. Müasir Türkiyə 360 dərəcəli diplomatiya üstünlük verərək həm Qərb, həm də qeyri-Qərb düşərgəsilə qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmağa səy göstərir.
Əlbəttə ki, Türkiyənin ŞƏT və BRİKS-ə marağı Ankaranın Qərbdən üz çevirməsi kimi qəbul edilə bilməz. Belə ki, ölkə rəhbərliyi mövcud siyasi və iqtisadi çağırışların öhdəsindən gəlmək üçün qlobal əlaqələr şəbəkəsini inkişaf etdirmək istəyir. Ankara Asiyanın artan iqtisadi imkanlarından maksimum faydalanmağa çalışır.
Türkiyə BMT, Ümumdünya Ticarət Təşkilatı kimi ənənəvi qlobal təsisatları artıq köhnəlmiş qurumlar sayır. Ankara getdikcə dünya iqtisadiyyatında dominant gücə çevrilən və G7-ni üstələyən BRİKS kimi perspektivli formatlarda iştirakı daha əlverişli hesab edir.
@cssc_cqtm
Son illərdə Türkiyənin beynəlxalq nüfuzunun artması göz önündədir. Dünya miqyasında gərginliyin yüksəlməsi fonunda istər Qərb, istərsə də qeyri-Qərb ölkələrinin Ankaraya olan ehtiyacı artır. Belə ki, Türkiyə geosiyasi baxımdan unikal mövqeyi və getdikcə ağırlaşan beynəlxalq çəkisilə fərqli tərəflər arasında ortaq məxrəc rolunu oynaya biləcək azsaylı dövlətlərdəndir.
Qərb - Türkiyə yaxınlaşması
Ukraynada fəal hərbi əməliyyatların başlanmasından sonra Qərbin Türkiyənin maraqlarını inkar etməsi artıq mümkünsüz hala gəldi. Xüsusilə də, NATO-nun genişlənməsi məsələsində istər ABŞ, istərsə də Aİ Ankaranın müəyyən şərtlərilə razılaşmalı oldu.
Ağ Ev üçün bu həssas dövrdə - qarşıdangələn prezident seçkilərilə əlaqədar Vaşinqton administrasiyasının daha çox daxili gündəmə fokuslandığı bir zamanda Türkiyənin yerlərdə dəstəyinə arxalana bilmək olduqca vacibdir. Son aylarda ABŞ-ın Türkiyənin marağı olduğu regionlarda öz siyasətini Ankara ilə koordinasiya etməsi, Türkiyə şirkətlərilə hərbi-texnoloji və silah istehsalında əməkdaşlığı genişləndirməsi, habelə bugünlərdə F-16-larla bağlı sazişin imzalanması Vaşinqtonun öz müttəfiqinə artan ehtiyacından xəbər verir.
Aİ ölkələrindən Fransa Türkiyənin artan nüfuzu ilə barışmaq istəməsə də, onun qonşuları - İspaniya və İtaliya mövcud reallığa daha adekvat reaksiya verir. Yaxın Şərqdə vəziyyətin kəskinləşməsindən sonra Madridin Fələstin məsələsindəki mövqeyi Ankara ilə üst-üstə düşür. Belə ki, İspaniya Fələstin dövlətini tanıdı və CAR-ın İsrailə qarşı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində qaldırdığı iddiaya qoşulmaq niyyətini bəyan etdi.
Türkiyənin əsas ticarət tərəfdaşlarından olan İtaliyaya gəlincə, baş nazir Meloni Ərdoğanı “fərqli yanaşmaları səsləndirmək üçün” G7 Sammitinə dəvət etdi. Hazırda Aralıq dənizi və Şimali Afrikadakı ortaq maraqlar, miqrasiyanın qarşısını alınması və enerji təhlükəsizliyi iki ölkə liderlərini daha da yaxınlaşdırır.
Ankaranın Asiya prioritetləri
Qərblə yanaşı, Türkiyə qeyri-Qərb ölkələri, xüsusilə də Asiya dövlətlərilə əlaqələrini genişləndirməyə çalışır. ŞƏT-də müşahidəçi statusa malik ölkə artıq tamhüquqlu üzvlükdə maraqlı olduğunu bəyan edir. Ankara həmçinin BRİKS klubunun daimi iştirakçısı olmaq istəyir. Lakin Türkiyənin Çin və Rusiyanın dominant olduqları platformalara marağı Qərbdə birmənalı qarşılanmır.
Ankara ŞƏT-i NATO-ya, BRİKS-i Aİ-yə alternativ hesab etmədiyini bildirir. Eyni zamanda, Türkiyə bəyan edir ki, müttəfiqlərinin onun təhlükəsizlik problemlərinə məhəl qoymaması, Aİ-yə üzvlük məsələsinin dalana dirənməsi Ankaranı digər meydançalara üz tutmağa vadar edir.
Günümüzdə Türkiyə TDT çərçivəsində də Asiya ölkələrilə əməkdaşlıq edir. Təşkilat daxilində Ankara üçün əsas gündəm mövzularından biri Orta Dəhlizin inkişafı, Türkiyənin mühüm tranzit qovşağı kimi beynəlxalq əhəmiyyətinin daha da artırılmasıdır.
Nəticə
Beləliklə də, hərbi-sənaye kompleksinin inkişafı sayəsində artıq Türkiyə təhlükəsizliyin istehlakçısından onun təminatçısına çevrilib. Bu, Ankaranın xarici siyasətində də öz əksini tapır. Məsələn, Ukrayna münaqişəsində Türkiyə Kiyevə ciddi hərbi-texniki dəstək göstərsə də, bu, Ankaranın Rusiya ilə ikitərəfli münasibətləri inkişaf etdirməsinə və tərəflər arasında uğurlu vasitəçilik səylərinə mane olmur. Müasir Türkiyə 360 dərəcəli diplomatiya üstünlük verərək həm Qərb, həm də qeyri-Qərb düşərgəsilə qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmağa səy göstərir.
Əlbəttə ki, Türkiyənin ŞƏT və BRİKS-ə marağı Ankaranın Qərbdən üz çevirməsi kimi qəbul edilə bilməz. Belə ki, ölkə rəhbərliyi mövcud siyasi və iqtisadi çağırışların öhdəsindən gəlmək üçün qlobal əlaqələr şəbəkəsini inkişaf etdirmək istəyir. Ankara Asiyanın artan iqtisadi imkanlarından maksimum faydalanmağa çalışır.
Türkiyə BMT, Ümumdünya Ticarət Təşkilatı kimi ənənəvi qlobal təsisatları artıq köhnəlmiş qurumlar sayır. Ankara getdikcə dünya iqtisadiyyatında dominant gücə çevrilən və G7-ni üstələyən BRİKS kimi perspektivli formatlarda iştirakı daha əlverişli hesab edir.
@cssc_cqtm
👍16
Ukrayna münaqişəsi: Beynəlxalq Konfranslar nəyi göstərdi?
Son günlər ərzində Ukrayna münaqişəsinə dair iki mühüm beynəlxalq konfrans baş tutdu. Onların mahiyyəti və məqsədi müxtəlif dairələr tərəfindən fərqli istiqamətdə şərh edilir. Bəziləri hətta bu tədbirləri yeni dünya nizamının formalaşması, dövlətlərin iki qütbə parçalanması kimi təqdim etməyə çalışırlar.
Humanitar konfrans və siyasi sammit
Sözügedən tədbirlərdən birincisi Berlində təxminən 60 dövlətin nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilmiş Ukraynanın Bərpası Konfransıdır. Artıq üçüncü dəfədir ki, təşkil edilən tədbir çərçivəsində ölkənin müharibə nəticəsində dağıdılmış ərazilərinin yenidənqurulması üzrə 16 milyard avroluq 100-dən çox saziş imzalanıb.
İkinci beynəlxalq tədbir isə İsveçrədə baş tutmuş Ukrayna Sülh Sammitidir. Burada dəvət edilmiş 160 dövlətdən 91-i iştirak edib. Sammitin yekun sənədinə isə 80 dövlət imza atıb ki, onlardan 1-i (Ruanda) sonradan öz imzasını geri çəkib.
Berlin Konfransı sırf humanitar xarakter daşısa da, İsveçrə Sammmiti əsasən siyasi xarakterli tədbir idi. Bu sammit həm nümayəndə heyətlərinin sayı və tərkibi, həm də gündəliyi baxımından daha mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Sammitin əsas mahiyyətini isə Zelenski və onun sülh planına dəstək təşkil edirdi.
Belə ki, mayın 20-də Ukrayna prezidentinin səlahiyyət müddəti başa çatsa da, ölkə müharibə şəraitində olduğundan yeni seçkilərin keçirilməməsi qərara alındı. Lakin Rusiya bu tarixdən sonra Zelenskini legitim dövlət başçısı kimi tanımaqdan imtina etdi. Bu baxımdan, İsveçrə Sammiti faktiki olaraq Zelenskinin legitimliyinin dünya birliyi tərəfindən qəbul edilməsi və təsdiqlənməsi idi.
Digər tərəfdən, təsadüfi deyil ki, Sülh Sammitinin keçirildiyi bir zamanda Rusiya lideri də özünün alternativ sülh planını açıqladı və hər iki tərəfin yanaşmaları arasında kəskin fərqlərin olduğunu bir daha ortaya qoydu.
Azərbaycanın mövqeyi
Azərbaycan nümayəndə heyəti İsveçrə Sammitinə qatılmasa da, Berlin Konfransında iştirak edib. Bakı münaqişənin aktiv fazası başlayandan bəri Ukraynaya ilk humanitar yardım göstərənlərdən biri olub. Bu günədək Kiyevə 40 milyon ABŞ dolları dəyərində yardım edilib. Ölkəmiz tərəfindən Ukraynadakı münaqişədən əziyyət çəkən uşaqlar üçün tibbi və sosial-psixoloji reabilitasiya proqramı həyata keçirilib, indiyədək 154 uşaq proqramın iştirakçısı olub.
Azərbaycan Ukraynada infrastrukturun bərpası istiqamətində layihələrə dəstək göstərib, bu çərçivədə İrpen şəhərindəki məkəb binasının yenidənqurma işlərini öz üzərinə götürərək icra edib. İşğaldan azad olunmuş ərazilərində mina təhdidi ilə mübarizə aparan bir ölkə kimi Azərbaycan Ukraynaya minatəmizləmə sahəsində də yardım edərək, oxşar problemlərlə üzləşmiş dövlətlərlə həmrəyliyini nümayiş etdirib.
Berlin Konfransına qatılmaqla Azərbaycan Ukraynaya humanitar dəstəyini davam etdirməyə hazır olduğunu göstərdi. Eyni zamanda, Azərbaycan Prezidentinin Zelenski ilə son telefon danışığı, Ukrayna dövlət başçısının COP29-a dəvət edilməsi belə deməyə əsas verir ki, rəsmi Bakı Ukrayna prezidentinin legitimliyini tanıyır.
Nəticə
Beləliklə də, Ukraynanın Bərpası Konfransı və Ukrayna Sülh Sammiti yeni qlobal nizamın, dünya dövlətlərinin iki fəqli düşərgəyə bölünməsinin göstəricisi deyil. Bu tədbirlər əslində heç sülhə də xidmət etmir. Bunlar yalnız tərəflərdən birinin mövqeyinin səsləndirilməsi, gələcək danışıqlarda əlinin gücləndirilməsi istiqamətində atılmış addımlardır. Günümüzdə Zelenski və Putinin sülh planları arasında böyük və keçilməz fərqlər mövcuddur. Odur ki, hazırda və yaxın gələcəkdə diplomatiyaya yer yoxdur.
Belə görünür ki, tərəflər arasında hərbi əməliyyatlar hələ bir müddət də davam edəcək. Aydındır ki, bu yolla onlar gələcək danışıqlar zamanı daha çox üstünlük əldə etməyə, masa arxasında öz mövqelərini gücləndirməyə çalışırlar. Moskva və Kiyevdə inanırlar ki, müharibə yolu ilə yeni reallıq yaratmaq, bununla da münaqişənin növbəti mərhələsi - dinc nizamlanma prosesində köklü dəyişikliklərə nail olmaq mümkündür.
@cssc_cqtm
Son günlər ərzində Ukrayna münaqişəsinə dair iki mühüm beynəlxalq konfrans baş tutdu. Onların mahiyyəti və məqsədi müxtəlif dairələr tərəfindən fərqli istiqamətdə şərh edilir. Bəziləri hətta bu tədbirləri yeni dünya nizamının formalaşması, dövlətlərin iki qütbə parçalanması kimi təqdim etməyə çalışırlar.
Humanitar konfrans və siyasi sammit
Sözügedən tədbirlərdən birincisi Berlində təxminən 60 dövlətin nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilmiş Ukraynanın Bərpası Konfransıdır. Artıq üçüncü dəfədir ki, təşkil edilən tədbir çərçivəsində ölkənin müharibə nəticəsində dağıdılmış ərazilərinin yenidənqurulması üzrə 16 milyard avroluq 100-dən çox saziş imzalanıb.
İkinci beynəlxalq tədbir isə İsveçrədə baş tutmuş Ukrayna Sülh Sammitidir. Burada dəvət edilmiş 160 dövlətdən 91-i iştirak edib. Sammitin yekun sənədinə isə 80 dövlət imza atıb ki, onlardan 1-i (Ruanda) sonradan öz imzasını geri çəkib.
Berlin Konfransı sırf humanitar xarakter daşısa da, İsveçrə Sammmiti əsasən siyasi xarakterli tədbir idi. Bu sammit həm nümayəndə heyətlərinin sayı və tərkibi, həm də gündəliyi baxımından daha mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Sammitin əsas mahiyyətini isə Zelenski və onun sülh planına dəstək təşkil edirdi.
Belə ki, mayın 20-də Ukrayna prezidentinin səlahiyyət müddəti başa çatsa da, ölkə müharibə şəraitində olduğundan yeni seçkilərin keçirilməməsi qərara alındı. Lakin Rusiya bu tarixdən sonra Zelenskini legitim dövlət başçısı kimi tanımaqdan imtina etdi. Bu baxımdan, İsveçrə Sammiti faktiki olaraq Zelenskinin legitimliyinin dünya birliyi tərəfindən qəbul edilməsi və təsdiqlənməsi idi.
Digər tərəfdən, təsadüfi deyil ki, Sülh Sammitinin keçirildiyi bir zamanda Rusiya lideri də özünün alternativ sülh planını açıqladı və hər iki tərəfin yanaşmaları arasında kəskin fərqlərin olduğunu bir daha ortaya qoydu.
Azərbaycanın mövqeyi
Azərbaycan nümayəndə heyəti İsveçrə Sammitinə qatılmasa da, Berlin Konfransında iştirak edib. Bakı münaqişənin aktiv fazası başlayandan bəri Ukraynaya ilk humanitar yardım göstərənlərdən biri olub. Bu günədək Kiyevə 40 milyon ABŞ dolları dəyərində yardım edilib. Ölkəmiz tərəfindən Ukraynadakı münaqişədən əziyyət çəkən uşaqlar üçün tibbi və sosial-psixoloji reabilitasiya proqramı həyata keçirilib, indiyədək 154 uşaq proqramın iştirakçısı olub.
Azərbaycan Ukraynada infrastrukturun bərpası istiqamətində layihələrə dəstək göstərib, bu çərçivədə İrpen şəhərindəki məkəb binasının yenidənqurma işlərini öz üzərinə götürərək icra edib. İşğaldan azad olunmuş ərazilərində mina təhdidi ilə mübarizə aparan bir ölkə kimi Azərbaycan Ukraynaya minatəmizləmə sahəsində də yardım edərək, oxşar problemlərlə üzləşmiş dövlətlərlə həmrəyliyini nümayiş etdirib.
Berlin Konfransına qatılmaqla Azərbaycan Ukraynaya humanitar dəstəyini davam etdirməyə hazır olduğunu göstərdi. Eyni zamanda, Azərbaycan Prezidentinin Zelenski ilə son telefon danışığı, Ukrayna dövlət başçısının COP29-a dəvət edilməsi belə deməyə əsas verir ki, rəsmi Bakı Ukrayna prezidentinin legitimliyini tanıyır.
Nəticə
Beləliklə də, Ukraynanın Bərpası Konfransı və Ukrayna Sülh Sammiti yeni qlobal nizamın, dünya dövlətlərinin iki fəqli düşərgəyə bölünməsinin göstəricisi deyil. Bu tədbirlər əslində heç sülhə də xidmət etmir. Bunlar yalnız tərəflərdən birinin mövqeyinin səsləndirilməsi, gələcək danışıqlarda əlinin gücləndirilməsi istiqamətində atılmış addımlardır. Günümüzdə Zelenski və Putinin sülh planları arasında böyük və keçilməz fərqlər mövcuddur. Odur ki, hazırda və yaxın gələcəkdə diplomatiyaya yer yoxdur.
Belə görünür ki, tərəflər arasında hərbi əməliyyatlar hələ bir müddət də davam edəcək. Aydındır ki, bu yolla onlar gələcək danışıqlar zamanı daha çox üstünlük əldə etməyə, masa arxasında öz mövqelərini gücləndirməyə çalışırlar. Moskva və Kiyevdə inanırlar ki, müharibə yolu ilə yeni reallıq yaratmaq, bununla da münaqişənin növbəti mərhələsi - dinc nizamlanma prosesində köklü dəyişikliklərə nail olmaq mümkündür.
@cssc_cqtm
👍13
Cənubi Qafqazın xarici aktorları
Cənubi Qafqaz regionu cəmi üç ölkədən ibarətdir: Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan. Bu region parçalanmış bir bölgədir. Burada məsləhətləşmələrin aparıldığı regional struktur yoxdur, bölgənin hər bir ölkəsinin müxtəlif xarici siyasət prioritetləri var.
Türkiyə, Rusiya və İran da coğrafi baxımdan Qafqaz ölkələridir. Onlar fiziki cəhətdən yaxın, həmsərhəd olsalar da, Cənubi Qafqaz üçün bu dövlətlər hələ də xarici aktorlar olaraq qalır. Lakin onlar maraqları müəyyən dərəcədə obyektiv kimi xarakterizə edilə bilən xarici aktorların ilk qrupudur.
Xarici aktorların ikinci qrupunu fiziki cəhətdən yaxın olmayan, lakin regionda maraqları olan ölkələr təşkil edir ki, bunlar da ABŞ, Aİ, Böyük Britaniya, Fransa, Çin, Hindistan kimi dövlətlərdir.
Xarici aktorların ilk qrupu - Türkiyə, Rusiya və İran regionda bir-biri ilə rəqabət aparsalar da, 3+3 formatında bir araya gəliblər. Bu platforma sırf bölgə ilə onun yaxın qonşuları arasında qarşılıqlı əlaqələr formatında regionun inklüzivliyini nəzərdə tutur. 3+3 anlayışına tərəflərdən hər biri özünəməxsus tərzdə yanaşsa da, xarici aktorların birinci qrupunun bütün iştirakçıları bu formatda maraqlıdır və bunun üçün hər birinin öz səbəbi var. Bu səbəblər ilk növbədə geosiyasi, yalnız daha sonra iqtisadi xarakter daşıyır.
Xarici aktorların ikinci qrupu da maraqlarının xarakterinə görə bölünür:
- Geosiyasi motivli olanlara ABŞ, Fransa, Böyük Britaniya daxildir. Hərçənd, Aİ də bu sıraya qoşulmağa çalışır.
- Geoiqtisadi motivli olanlara isə daha çox Aİ, Böyük Britaniya, Çin və Hindistanı aid etmək olar. Onları Cənubi Qafqazda əsasən kommunikasiyalar və enerji maraqlandırır.
Birinci qrup xarici aktorlar kimi, ikincilər də öz maraqlarını region ölkələri vasitəsilə reallaşdırmağa çalışır, ittifaqlar və strateji alyanslar qurur. Eyni zamanda, müxtəlif variasiyalarda, məqsədlərdən asılı olaraq, alyans iştirakçılarının siyahısı dəyişir. Son üç ildə Rusiya və İran bu məsələdə ən əlverişsiz vəziyyətə düşüb, Türkiyə, ABŞ və Aİ isə daha uğurlu olub.
Bu kontekstdə Türkiyənin özünəməxsus mövqeyi var. Birinci qrupda Ankara təşəbbüsü öz əlinə alıb, çünki müharibə nəticəsində Türkiyənin müttəfiqi Rusiyanın müttəfiqini məğlub edib və bu müharibənin yaxın gələcəkdə reallaşmalı olan bütün nəticələri Ankaraya regional proseslərdə daha çox iştirak vəd edir. Bununla yanaşı, xarici aktorların ikinci qrupunun demək olar ki, bütün iştirakçıları bu və ya digər şəkildə öz maraqlarını Türkiyə ilə uzlaşdırır. Ankara və şəxsən prezident Ərdoğan həm birinci, həm də ikinci qrup xarici aktorlar üçün ən effektiv tərəfdaşdır. Hətta Hindistan və Fransa da Türkiyənin mövqeyini nəzərə almağa məcburdur. Türkiyənin bu unikallığını Ankara ilə Bakı, daha səmimi desək, Rəcəb Tayyib Ərdoğanla İlham Əliyev arasındakı məsul müttəfiqlik formalaşdırıb. Azərbaycan uğur qazanmasaydı, Türkiyə bu unikallığa sahib ola bilməzdi!
Nəticə
Bu gün bölgədəki ənənəvi ittifaqlarda pozulmalar var. Rusiya ilə Ermənistan, Gürcüstanla Aİ və ABŞ arasındakı münasibətlər buna misaldır. Azərbaycan və Türkiyə arasındakı müttəfiqlik isə yeganə ittifaq olaraq öz effektivliyini nümayiş etdirir və zamanın sınağından keçir. Bu ittifaq strateji hədəflərə çatmaq baxımından ən uğurlu nümunədir. Bakı-Ankara müttəfiqliyini parçalamaq üçün xarici aktorların təsirləri isə göz qabağındadır. Buna baxmayaraq, hazırda Azərbaycan və Türkiyə birliyi xarici təzyiqlərə tab gətirə və elə bir vəziyyət yaratmağa qadirdir ki, bütün digər maraqlı tərəflər reallığı qəbul etməyə, maraqlarını bu reallıqla uzlaşdırmağa məcbur olacaqlar. Əgər digər aktorlar Bakı və Ankaranın maraqlarına zidd nəsə planlaşdırırlarsa, bu, baş tutmayacaq.
@cssc_cqtm
Cənubi Qafqaz regionu cəmi üç ölkədən ibarətdir: Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan. Bu region parçalanmış bir bölgədir. Burada məsləhətləşmələrin aparıldığı regional struktur yoxdur, bölgənin hər bir ölkəsinin müxtəlif xarici siyasət prioritetləri var.
Türkiyə, Rusiya və İran da coğrafi baxımdan Qafqaz ölkələridir. Onlar fiziki cəhətdən yaxın, həmsərhəd olsalar da, Cənubi Qafqaz üçün bu dövlətlər hələ də xarici aktorlar olaraq qalır. Lakin onlar maraqları müəyyən dərəcədə obyektiv kimi xarakterizə edilə bilən xarici aktorların ilk qrupudur.
Xarici aktorların ikinci qrupunu fiziki cəhətdən yaxın olmayan, lakin regionda maraqları olan ölkələr təşkil edir ki, bunlar da ABŞ, Aİ, Böyük Britaniya, Fransa, Çin, Hindistan kimi dövlətlərdir.
Xarici aktorların ilk qrupu - Türkiyə, Rusiya və İran regionda bir-biri ilə rəqabət aparsalar da, 3+3 formatında bir araya gəliblər. Bu platforma sırf bölgə ilə onun yaxın qonşuları arasında qarşılıqlı əlaqələr formatında regionun inklüzivliyini nəzərdə tutur. 3+3 anlayışına tərəflərdən hər biri özünəməxsus tərzdə yanaşsa da, xarici aktorların birinci qrupunun bütün iştirakçıları bu formatda maraqlıdır və bunun üçün hər birinin öz səbəbi var. Bu səbəblər ilk növbədə geosiyasi, yalnız daha sonra iqtisadi xarakter daşıyır.
Xarici aktorların ikinci qrupu da maraqlarının xarakterinə görə bölünür:
- Geosiyasi motivli olanlara ABŞ, Fransa, Böyük Britaniya daxildir. Hərçənd, Aİ də bu sıraya qoşulmağa çalışır.
- Geoiqtisadi motivli olanlara isə daha çox Aİ, Böyük Britaniya, Çin və Hindistanı aid etmək olar. Onları Cənubi Qafqazda əsasən kommunikasiyalar və enerji maraqlandırır.
Birinci qrup xarici aktorlar kimi, ikincilər də öz maraqlarını region ölkələri vasitəsilə reallaşdırmağa çalışır, ittifaqlar və strateji alyanslar qurur. Eyni zamanda, müxtəlif variasiyalarda, məqsədlərdən asılı olaraq, alyans iştirakçılarının siyahısı dəyişir. Son üç ildə Rusiya və İran bu məsələdə ən əlverişsiz vəziyyətə düşüb, Türkiyə, ABŞ və Aİ isə daha uğurlu olub.
Bu kontekstdə Türkiyənin özünəməxsus mövqeyi var. Birinci qrupda Ankara təşəbbüsü öz əlinə alıb, çünki müharibə nəticəsində Türkiyənin müttəfiqi Rusiyanın müttəfiqini məğlub edib və bu müharibənin yaxın gələcəkdə reallaşmalı olan bütün nəticələri Ankaraya regional proseslərdə daha çox iştirak vəd edir. Bununla yanaşı, xarici aktorların ikinci qrupunun demək olar ki, bütün iştirakçıları bu və ya digər şəkildə öz maraqlarını Türkiyə ilə uzlaşdırır. Ankara və şəxsən prezident Ərdoğan həm birinci, həm də ikinci qrup xarici aktorlar üçün ən effektiv tərəfdaşdır. Hətta Hindistan və Fransa da Türkiyənin mövqeyini nəzərə almağa məcburdur. Türkiyənin bu unikallığını Ankara ilə Bakı, daha səmimi desək, Rəcəb Tayyib Ərdoğanla İlham Əliyev arasındakı məsul müttəfiqlik formalaşdırıb. Azərbaycan uğur qazanmasaydı, Türkiyə bu unikallığa sahib ola bilməzdi!
Nəticə
Bu gün bölgədəki ənənəvi ittifaqlarda pozulmalar var. Rusiya ilə Ermənistan, Gürcüstanla Aİ və ABŞ arasındakı münasibətlər buna misaldır. Azərbaycan və Türkiyə arasındakı müttəfiqlik isə yeganə ittifaq olaraq öz effektivliyini nümayiş etdirir və zamanın sınağından keçir. Bu ittifaq strateji hədəflərə çatmaq baxımından ən uğurlu nümunədir. Bakı-Ankara müttəfiqliyini parçalamaq üçün xarici aktorların təsirləri isə göz qabağındadır. Buna baxmayaraq, hazırda Azərbaycan və Türkiyə birliyi xarici təzyiqlərə tab gətirə və elə bir vəziyyət yaratmağa qadirdir ki, bütün digər maraqlı tərəflər reallığı qəbul etməyə, maraqlarını bu reallıqla uzlaşdırmağa məcbur olacaqlar. Əgər digər aktorlar Bakı və Ankaranın maraqlarına zidd nəsə planlaşdırırlarsa, bu, baş tutmayacaq.
@cssc_cqtm
👍16
2024-cü ilin yayı necə yadda qalacaq?!
44 günlük müharibədən sonra beş illik keçid müddəti yarandı ki, bundan sonra regionda keyfiyyətcə yeni bir dövr başlamalı idi. Əsas məsələ Qarabağdakı Rusiya sülhmərmalılarının taleyinin müəyyənləşməsi idi. Bütün proseslər bir növ bu amilə bağlı idi.
Ancaq keçid müddətinin yalnız üç il yarımı arxada qaldıqdan sonra sülhmərmalılar Qarabağı tərk etdilər! Azərbaycan respublikanın bütün ərazisində suverenliyini bərpa etdi. Hazırda Ermənistan-Azərbaycan gündəmində müzakirə olunan mövzular, ümumiyyətlə, kənar oyunçularla müzakirəsi nəzərdə tutulmayan mövzulardır.
Bununla yanaşı, 44 günlük müharibənin dörd geosiyasi nəticəsindən üçü hələ də reallaşmayıb. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh, Ermənistan-Türkiyə normallaşması və regional kommunikasiyaların açılması hələ baş tutmayıb. Lakin bu məsələlər hərtərəfli işlənib və onların həyata keçməsi üçün nə etmək lazım olduğunu tərəflər bilirlər. Hər üç mövzu bir-biri ilə əlaqəli və bir-birindən asılıdır. Xarici aktorlar nə qədər ardıcıllığı dəyişməyə çalışsalar da, bu gün üçün bütövlükdə prosesin başlanğıcını Azərbaycanla Ermənistan arasındakı sülh müqaviləsi təşkil edir.
Ermənistan hər üç mövzuda təmsil olunur və bütün bu mövzular üzrə də İrəvandan çox şey asılıdır. Prinsipcə, bu gün bütün proseslər Azərbaycan-Ermənistan-Türkiyə üçbucağında cərəyan edir. Xarici aktorlar hər üç istiqamətdə də irəliləyişin olmamasından istifadə edərək vəziyyəti dəyişməyə, regionda möhkəmlənməyə və müharibənin nəticələrinin icrasını gecikdirməyə, yaxud da özlərinə sərfəli şəkildə tənzimləməyə çalışırlar.
Təəssüf ki, Ermənistan bu işdə onların hamısına mükün qədər kömək edir: İlk iki ildə Rusiya və İran, indi isə Fransa, ABŞ, Aİ bu istiqamətdə addımlar atırlar.
Üçtərəfli oyun: Azərbaycan - Türkiyə - Ermənistan
2024-cü ilin yayı məhz bu formatla yadda qalacaq. Əvvəlki illərdə Rusiya, Aİ, ABŞ öz güclərini sınadılar, amma nəticə əldə edə bilmədilər. Bu təşəbbüslərdə Ermənistan primitiv opportunist kimi çıxış etdi və əvəzini ödədi.
Türkiyə bütün digər aktorlardan fərqli olaraq, ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində münaqişə zamanı birbaşa hərəkətə keçdi. Ermənistanla sərhədləri bağladı, diplomatik əlaqələri kəsdi və İrəvanla normallaşma üçün şərt qoydu. Bu mövqe Türkiyəni onilliklər ərzində Azərbaycan və Ermənistan arasında vasitəçi olmaq imkanından məhrum etdi. Lakin Bakının ədalətli mövqeyini ardıcıl olaraq dəstəkləmək sonda Türkiyəni daha güclü etdi.
Beləliklə, bütün bunlar proseslərə necə təsir edə bilər?!
Ermənistan-Türkiyə normallaşmasının əsas şərti Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsi ilə bağlıdır!
Bu gün Azərbaycanla Ermənistan arasında danışıqların bir neçə istiqaməti var və hansı istiqamətdə irəliləyiş əldə edilirsə, o zaman Ermənistan-Türkiyə normallaşmasında da bu, sinxron şəkildə baş verəcək.
Sülh müqaviləsi/diplomatik münasibətlərin qurulması. Bakı-İrəvan formatında buna nail olduqdan sonra Ankara-İrəvan formatında da analoji uğur əldə ediləcək.
Azərbaycanla Ermənistan arasında kommunikasiyalar açılarsa, Ermənistanla Türkiyə arasında da bu qaydada kommunikasiya bərpa olunacaq.
Sinxronluq və ardıcıllıq ən vacib elementlərdir. Çünki Ermənistanın Türkiyə ilə açıq kommnikasiyanı əldə etdikdən sonra Azərbaycanla əlaqələri açmağa yanaşmasını dəyişməyəcəyinə inam yoxdur. Bugünlərdə Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın 2020-ci il müharibəsinin nəticələrini necə şərh etməsi bunu bir daha sübut edir.
İdeal variantda Azərbaycanla Ermənistan arasında kommunikasiyalar yalnız Zəngəzur dəhlizi istifadəyə verildikdən sonra açıla bilər, çünki indiki şəraitdə yalnız açılışla bağlı qərar kifayət deyil.
Proseslər Türkiyənin daha da aktivləşməsinə gətirib çıxarıbsa, bundan istifadə etmək lazımdır. Əks halda, Ermənistan tərəfinin məsuliyyətsiz bəyanatları və üçüncü dövlətlərin destruktiv müdaxilələri növbəti dəfə danışıqlarda böhrana səbəb ola bilər. Elə etməliyik ki, 2024-cü ilin yayı Azərbaycan və Türkiyənin regionda mövqelərinin möhkəmlənməsi ilə yadda qalsın!
@cssc_cqtm
44 günlük müharibədən sonra beş illik keçid müddəti yarandı ki, bundan sonra regionda keyfiyyətcə yeni bir dövr başlamalı idi. Əsas məsələ Qarabağdakı Rusiya sülhmərmalılarının taleyinin müəyyənləşməsi idi. Bütün proseslər bir növ bu amilə bağlı idi.
Ancaq keçid müddətinin yalnız üç il yarımı arxada qaldıqdan sonra sülhmərmalılar Qarabağı tərk etdilər! Azərbaycan respublikanın bütün ərazisində suverenliyini bərpa etdi. Hazırda Ermənistan-Azərbaycan gündəmində müzakirə olunan mövzular, ümumiyyətlə, kənar oyunçularla müzakirəsi nəzərdə tutulmayan mövzulardır.
Bununla yanaşı, 44 günlük müharibənin dörd geosiyasi nəticəsindən üçü hələ də reallaşmayıb. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh, Ermənistan-Türkiyə normallaşması və regional kommunikasiyaların açılması hələ baş tutmayıb. Lakin bu məsələlər hərtərəfli işlənib və onların həyata keçməsi üçün nə etmək lazım olduğunu tərəflər bilirlər. Hər üç mövzu bir-biri ilə əlaqəli və bir-birindən asılıdır. Xarici aktorlar nə qədər ardıcıllığı dəyişməyə çalışsalar da, bu gün üçün bütövlükdə prosesin başlanğıcını Azərbaycanla Ermənistan arasındakı sülh müqaviləsi təşkil edir.
Ermənistan hər üç mövzuda təmsil olunur və bütün bu mövzular üzrə də İrəvandan çox şey asılıdır. Prinsipcə, bu gün bütün proseslər Azərbaycan-Ermənistan-Türkiyə üçbucağında cərəyan edir. Xarici aktorlar hər üç istiqamətdə də irəliləyişin olmamasından istifadə edərək vəziyyəti dəyişməyə, regionda möhkəmlənməyə və müharibənin nəticələrinin icrasını gecikdirməyə, yaxud da özlərinə sərfəli şəkildə tənzimləməyə çalışırlar.
Təəssüf ki, Ermənistan bu işdə onların hamısına mükün qədər kömək edir: İlk iki ildə Rusiya və İran, indi isə Fransa, ABŞ, Aİ bu istiqamətdə addımlar atırlar.
Üçtərəfli oyun: Azərbaycan - Türkiyə - Ermənistan
2024-cü ilin yayı məhz bu formatla yadda qalacaq. Əvvəlki illərdə Rusiya, Aİ, ABŞ öz güclərini sınadılar, amma nəticə əldə edə bilmədilər. Bu təşəbbüslərdə Ermənistan primitiv opportunist kimi çıxış etdi və əvəzini ödədi.
Türkiyə bütün digər aktorlardan fərqli olaraq, ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində münaqişə zamanı birbaşa hərəkətə keçdi. Ermənistanla sərhədləri bağladı, diplomatik əlaqələri kəsdi və İrəvanla normallaşma üçün şərt qoydu. Bu mövqe Türkiyəni onilliklər ərzində Azərbaycan və Ermənistan arasında vasitəçi olmaq imkanından məhrum etdi. Lakin Bakının ədalətli mövqeyini ardıcıl olaraq dəstəkləmək sonda Türkiyəni daha güclü etdi.
Beləliklə, bütün bunlar proseslərə necə təsir edə bilər?!
Ermənistan-Türkiyə normallaşmasının əsas şərti Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsi ilə bağlıdır!
Bu gün Azərbaycanla Ermənistan arasında danışıqların bir neçə istiqaməti var və hansı istiqamətdə irəliləyiş əldə edilirsə, o zaman Ermənistan-Türkiyə normallaşmasında da bu, sinxron şəkildə baş verəcək.
Sülh müqaviləsi/diplomatik münasibətlərin qurulması. Bakı-İrəvan formatında buna nail olduqdan sonra Ankara-İrəvan formatında da analoji uğur əldə ediləcək.
Azərbaycanla Ermənistan arasında kommunikasiyalar açılarsa, Ermənistanla Türkiyə arasında da bu qaydada kommunikasiya bərpa olunacaq.
Sinxronluq və ardıcıllıq ən vacib elementlərdir. Çünki Ermənistanın Türkiyə ilə açıq kommnikasiyanı əldə etdikdən sonra Azərbaycanla əlaqələri açmağa yanaşmasını dəyişməyəcəyinə inam yoxdur. Bugünlərdə Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın 2020-ci il müharibəsinin nəticələrini necə şərh etməsi bunu bir daha sübut edir.
İdeal variantda Azərbaycanla Ermənistan arasında kommunikasiyalar yalnız Zəngəzur dəhlizi istifadəyə verildikdən sonra açıla bilər, çünki indiki şəraitdə yalnız açılışla bağlı qərar kifayət deyil.
Proseslər Türkiyənin daha da aktivləşməsinə gətirib çıxarıbsa, bundan istifadə etmək lazımdır. Əks halda, Ermənistan tərəfinin məsuliyyətsiz bəyanatları və üçüncü dövlətlərin destruktiv müdaxilələri növbəti dəfə danışıqlarda böhrana səbəb ola bilər. Elə etməliyik ki, 2024-cü ilin yayı Azərbaycan və Türkiyənin regionda mövqelərinin möhkəmlənməsi ilə yadda qalsın!
@cssc_cqtm
👍17
Forwarded from Мнение ФМ (Farhad Mammadov)
YouTube
Fərhad Məmmədovla gündəmin müzakirəsi
#bəyən #paylaş #abunəol
ABUNƏ OLUN ►https://bit.ly/3rGosrr
Gördüyünüz nöqsanlara biganə qalmayın! Çəkdiyiniz foto və videoları, üzləşdiyiniz problemləri bizimlə bölüşün. Bölüşün ki,” Sizin Səsiniz” olaq!
Qaynar xətt: 055 455 45 58
Videolarımızı bəyənib…
ABUNƏ OLUN ►https://bit.ly/3rGosrr
Gördüyünüz nöqsanlara biganə qalmayın! Çəkdiyiniz foto və videoları, üzləşdiyiniz problemləri bizimlə bölüşün. Bölüşün ki,” Sizin Səsiniz” olaq!
Qaynar xətt: 055 455 45 58
Videolarımızı bəyənib…
👍7
Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov Pressklub TV-nin efirində gedən “Əsas Sual” verilişində siyasi gündəmdəki əsas mövzularla bağlı fikirlərini bölüşüb.
Daha ətraflı: https://www.youtube.com/live/Y0Sg8HRfsjA
Daha ətraflı: https://www.youtube.com/live/Y0Sg8HRfsjA
YouTube
Fərhad Məmmədovla gündəmin müzakirəsi
#bəyən #paylaş #abunəol
ABUNƏ OLUN ►https://bit.ly/3rGosrr
Gördüyünüz nöqsanlara biganə qalmayın! Çəkdiyiniz foto və videoları, üzləşdiyiniz problemləri bizimlə bölüşün. Bölüşün ki,” Sizin Səsiniz” olaq!
Qaynar xətt: 055 455 45 58
Videolarımızı bəyənib…
ABUNƏ OLUN ►https://bit.ly/3rGosrr
Gördüyünüz nöqsanlara biganə qalmayın! Çəkdiyiniz foto və videoları, üzləşdiyiniz problemləri bizimlə bölüşün. Bölüşün ki,” Sizin Səsiniz” olaq!
Qaynar xətt: 055 455 45 58
Videolarımızı bəyənib…
👍7
ABŞ qərəzdən şantaja keçir?!
Bu günlərdə ABŞ Dövlət Departamentinin sorğusu əsasında hazırlanmış “Qarabağda faktaraşdırıcı missiya”nın hesabatı dərc olunub. Hələ ötən ilin noyabrında Konqresdəki dinləmələr zamanı Departament rəhbərinin köməkçisi Ceyms O`Brayen bu sənədin anonsunu verib və hesabat məhz onun regiona son səfərindən dərhal sonra yayımlanıb.
İkili standartların yeni səviyyəsi
Hesabat öz mahiyyətinə görə ikili standartların növbəti və daha çirkin bir nümunəsini əks etdirir. Burada rəsmi Vaşinqtonun son 30 ildə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə qərəzli və ermənimərkəzli yanaşması daha açıq şəkildə özünü büruzə verir:
- Sənəddə 30 illik münaqişənin yalnız son 3 ili birtərəfli yanaşmada və ciddi təhrif olunmuş tərzdə işıqlandırılır, işğalçılar qurban kimi göstərilir. Bütün dünyanın gözü qarşısında ermənilərin Qarabağdan könüllü və dinc şəkildə köçü etnik təmizləmə kimi qələmə verilir. Lakin 1990-cı illərin əvvəllərində Qarabağın yarım milyondan çox azərbaycanlı əhalisinin kütləvi qırğınlara məruz qalaraq öz yurdlarından qovulması barədə danışılmır.
- Hesabatda ötən ilin sentyabrındakı birgünlük antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağın erməni sakinləri arasında 229 nəfərin öldüyü, onlardan yalnız 34-nün mülki şəxs olduğu bildirilsə də, yerdə qalanların məhz silahlı hərbçilər olduğu qeyd edilmir. Bu hərbçilərin Azərbaycan ərazisində işğalçı qüvvələri təmsil etdikləri barədə hesabat müəllifləri susur, beynəlxalq təşkilatlar ötən əsrin sonlarında Ermənistanın işğalçılıq fəaliyyətinə siyasi qiymət verməkdən həmişəki kimi yayınırlar.
- Sənəddə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Əsasnaməsinə istinad edilərək Azərbaycanın insanlığa qarşı və müharibə cinayətlərində ittiham edilməsi isə ikiüzlülüyün son həddidir. Belə ki, ilk növbədə ABŞ özü bu əsasnaməyə qoşulmayıb. Digər tərəfdən, Fələstində 38 min nəfərin ölümü, milyondan artıq sakinin öz evlərindən didərgin düşməsi fonunda, məhz ABŞ tərəfi BCM üzvlərini sanksiyalarla hədələyərək məhkəmənin İsrail rəsmilərinin mümkün həbsinə dair qərarına imkan vermir.
ABŞ nə istəyir?
Sözügedən hesabatın məhz belə qərəzli formada və indi açıqlanması heç də təsadüfi deyil. Bu, başlıca olaraq ABŞ-ın daxili gündəmi ilə əlaqədardır.
Sirr deyil ki, Vaşinqton Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması üçün tələsir. Hazırki administrasiya öz seçki kampaniyasında mümkün sazişi xarici siyasətdəki uğuru kimi göstərməyə çalışır. Bakının Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlı haqlı tələbində israrlı olması isə ABŞ hökumətinin bu planlarını pozur və belə şəraitdə Ağ Ev Azərbaycana qarşı açıq-aşkar şantaja keçir. Sənədin O`Brayenin səfərindən dərhal sonra yayılması da bununla bağlıdır.
Azərbaycanın öz suverenliyi və ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi ABŞ hakimiyyətini ölkədəki erməni lobbisinin ciddi tənqid hədəfinə çevirib. Vaşinqtonun anti-Azərbaycan addımları həm də seçki öncəsi erməni diasporunun yenidən rəğbətini qazanmaq məqsədini güdür. Hesabatın idarə heyətinin əksəriyyəti etnik ermənilərdən ibarət “Freedom House”un bələdçiliyi ilə hazırlanıb təqdim olunması bunu bir daha sübut edir.
ABŞ-ın sülhü tələsdirməkdə öz məqsədini kommunikasiyaların açılması ehtiyacı ilə izah etməsi isə ciddi suallar doğurur. Çünki vaxtilə məhz Vaşinqton Bakı-Tbilisi-Qars layihəsinə qarşı çıxıb. İndi də Ermənistan ərazisindən keçəcək dəhlizin reallaşması üçün Paşinyana Bakının haqlı tələblərinin qəbulunda kömək etmək əvəzinə, ABŞ Azərbaycana təzyiq göstərməyə çalışır.
Nəticə
Beləliklə də, ermənimərkəzli mövqeyindən əl çəkə bilməyən və Azərbaycana qarşı bir qayda olaraq qərəzli münasibət sərgiləyən ABŞ, yenidən şantaja əl atır. Ötən ilin noyabrında olduğu kimi, indi də ön cəbhədə O`Brayen dayanıb. Lakin onun Bakıya öncəki təzyiq cəhdlərinin nə ilə nəticələndiyi yəqin ki, hamının yadındadır. Vaşinqton anlamalıdır ki, Azərbaycanın maraqları ilə hesablaşmadan və haqlı tələbləri nəzərə alınmadan bölgədə davamlı sülh sadəcə mümkün deyil.
@cssc_cqtm
Bu günlərdə ABŞ Dövlət Departamentinin sorğusu əsasında hazırlanmış “Qarabağda faktaraşdırıcı missiya”nın hesabatı dərc olunub. Hələ ötən ilin noyabrında Konqresdəki dinləmələr zamanı Departament rəhbərinin köməkçisi Ceyms O`Brayen bu sənədin anonsunu verib və hesabat məhz onun regiona son səfərindən dərhal sonra yayımlanıb.
İkili standartların yeni səviyyəsi
Hesabat öz mahiyyətinə görə ikili standartların növbəti və daha çirkin bir nümunəsini əks etdirir. Burada rəsmi Vaşinqtonun son 30 ildə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə qərəzli və ermənimərkəzli yanaşması daha açıq şəkildə özünü büruzə verir:
- Sənəddə 30 illik münaqişənin yalnız son 3 ili birtərəfli yanaşmada və ciddi təhrif olunmuş tərzdə işıqlandırılır, işğalçılar qurban kimi göstərilir. Bütün dünyanın gözü qarşısında ermənilərin Qarabağdan könüllü və dinc şəkildə köçü etnik təmizləmə kimi qələmə verilir. Lakin 1990-cı illərin əvvəllərində Qarabağın yarım milyondan çox azərbaycanlı əhalisinin kütləvi qırğınlara məruz qalaraq öz yurdlarından qovulması barədə danışılmır.
- Hesabatda ötən ilin sentyabrındakı birgünlük antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağın erməni sakinləri arasında 229 nəfərin öldüyü, onlardan yalnız 34-nün mülki şəxs olduğu bildirilsə də, yerdə qalanların məhz silahlı hərbçilər olduğu qeyd edilmir. Bu hərbçilərin Azərbaycan ərazisində işğalçı qüvvələri təmsil etdikləri barədə hesabat müəllifləri susur, beynəlxalq təşkilatlar ötən əsrin sonlarında Ermənistanın işğalçılıq fəaliyyətinə siyasi qiymət verməkdən həmişəki kimi yayınırlar.
- Sənəddə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Əsasnaməsinə istinad edilərək Azərbaycanın insanlığa qarşı və müharibə cinayətlərində ittiham edilməsi isə ikiüzlülüyün son həddidir. Belə ki, ilk növbədə ABŞ özü bu əsasnaməyə qoşulmayıb. Digər tərəfdən, Fələstində 38 min nəfərin ölümü, milyondan artıq sakinin öz evlərindən didərgin düşməsi fonunda, məhz ABŞ tərəfi BCM üzvlərini sanksiyalarla hədələyərək məhkəmənin İsrail rəsmilərinin mümkün həbsinə dair qərarına imkan vermir.
ABŞ nə istəyir?
Sözügedən hesabatın məhz belə qərəzli formada və indi açıqlanması heç də təsadüfi deyil. Bu, başlıca olaraq ABŞ-ın daxili gündəmi ilə əlaqədardır.
Sirr deyil ki, Vaşinqton Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması üçün tələsir. Hazırki administrasiya öz seçki kampaniyasında mümkün sazişi xarici siyasətdəki uğuru kimi göstərməyə çalışır. Bakının Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlı haqlı tələbində israrlı olması isə ABŞ hökumətinin bu planlarını pozur və belə şəraitdə Ağ Ev Azərbaycana qarşı açıq-aşkar şantaja keçir. Sənədin O`Brayenin səfərindən dərhal sonra yayılması da bununla bağlıdır.
Azərbaycanın öz suverenliyi və ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi ABŞ hakimiyyətini ölkədəki erməni lobbisinin ciddi tənqid hədəfinə çevirib. Vaşinqtonun anti-Azərbaycan addımları həm də seçki öncəsi erməni diasporunun yenidən rəğbətini qazanmaq məqsədini güdür. Hesabatın idarə heyətinin əksəriyyəti etnik ermənilərdən ibarət “Freedom House”un bələdçiliyi ilə hazırlanıb təqdim olunması bunu bir daha sübut edir.
ABŞ-ın sülhü tələsdirməkdə öz məqsədini kommunikasiyaların açılması ehtiyacı ilə izah etməsi isə ciddi suallar doğurur. Çünki vaxtilə məhz Vaşinqton Bakı-Tbilisi-Qars layihəsinə qarşı çıxıb. İndi də Ermənistan ərazisindən keçəcək dəhlizin reallaşması üçün Paşinyana Bakının haqlı tələblərinin qəbulunda kömək etmək əvəzinə, ABŞ Azərbaycana təzyiq göstərməyə çalışır.
Nəticə
Beləliklə də, ermənimərkəzli mövqeyindən əl çəkə bilməyən və Azərbaycana qarşı bir qayda olaraq qərəzli münasibət sərgiləyən ABŞ, yenidən şantaja əl atır. Ötən ilin noyabrında olduğu kimi, indi də ön cəbhədə O`Brayen dayanıb. Lakin onun Bakıya öncəki təzyiq cəhdlərinin nə ilə nəticələndiyi yəqin ki, hamının yadındadır. Vaşinqton anlamalıdır ki, Azərbaycanın maraqları ilə hesablaşmadan və haqlı tələbləri nəzərə alınmadan bölgədə davamlı sülh sadəcə mümkün deyil.
@cssc_cqtm
👍16
ŞƏT ilə əməkdaşlıq: Azərbaycan üçün yeni imkanlar
İyul ayı Azərbaycanın iştirakı ilə keçiriləcək mühüm geosiyası əhəmiyyətə malik beynəlxalq tədbirlərlə zəngindir. Bunlardan birincisi Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Astanda keçirilən növbəti zirvə görüşüdür.
Tarixi arayış
ŞƏT 2001-ci ildə 6 dövlətin (Qazaxıstan, Çin, Qırğızıstan, Rusiya, Özbəkistan və Tacikistan) iştirakı ilə Şanxayda təsis olunub. Sonradan quruma daha 3 ölkə (2017 - Pakistan, Hindistan, 2021 - İran) qoşulub. Hazırda ŞƏT-in 9 üzvü ilə yanaşı, 3 müşahidəçi üzvü (Əfqanıstan, Monqolustan, Belarus) və 14 dialoq tərəfdaşı (Azərbaycan, Türkiyə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn, Ermənistan, Misir, Kamboca, Qətər, Küveyt, Maldiv, Myanma, Nepal, Səudiyyə Ərəbistanı, Şri-Lanka) var. Astana Sammitində Belarusun da tamhüquqlu üzv kimi təşkilata qoşulması barədə qərar qəbul ediləcəyi gözlənilir.
ŞƏT-in iki daimi orqanı - Pekində yerləşən Katibliyi və Daşkənddə yerləşən Terrorizmə qarşı Regional Strukturu mövcuddur. Üzv dövlətləri birləşdirən geniş məkanda sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, terrorizm, separatizm, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizə, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji tərəfdaşlığı, elmi və mədəni əlaqələrin inkişafı təşkilatın əsas məqsədləri kimi bəyan olunub.
Azərbaycanla ŞƏT arasındakı əlaqələrin tarixçəsi 2015-ci ildə ölkəmizə dialoq üzrə tərəfdaş statusunun verilməsi ilə başlayıb. 2016-cı ildə Pekində müvafiq memorandum imzalanıb. 2022-ci ildə isə ŞƏT-in Səmərqənd zirvə görüşündə Prezident İlham Əliyev fəxri qonaq qismində iştirak edib.
Astana Sammiti
ŞƏT-in budəfəki Astana Samitində də Azərbaycan ən yüksək səviyyədə təmsil olunur. Prezident İlham Əliyevin Çin, Türkiyə, Rusiya, Pakistan, Qazaxıstandan olan həmkarları ilə danışıqlardan sonra iyulun 4-də ŞƏT+ formatında keçiriləcək ilk görüşdə iştirakı nəzərdə tutulur.
Azərbaycan-ŞƏT əməkdaşlığı hər iki tərəfin qarşılıqlı maraqlarına xidmət etməklə iqtisadi tərəfdaşlıq, nəqliyyat əlaqələri, terrorizm, ekstremizm və separatizmə qarşı mübarizə, regional təhlükəsizliyin və sabitliyin təminatı, sivilizasiyalararası dialoqun təşviqi kimi sahələri əhatə edir.
Rəsmi Bakı təşkilata üzv dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda yüksək səviyyəli münasibətlər qurur. Bu, bir tərəfdən bütövlükdə ŞƏT-lə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsinə öz töhfəsini verir, digər tərəfdən Azərbaycanın regional güc kimi dəstək qazanmasını təmin edir. ŞƏT Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə səsinin eşidilməsi, ölkəmizlə bağlı ən mühüm məsələlərin, mövqelərin və prioritetlərin qlobal səviyyədə geniş ictimaiyyətə çatdırılması üçün vacib bir platformadır.
Astana zirvə görüşü Azərbaycan üçün ŞƏT ilə əməkdaşlığın daha geniş sahələrini əhatə etməklə, bu işbirliyinin gələcək inkişaf perspektivlərini müəyyən etmək baxımından olduqca mühümdür. Bakı həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi sahədə öz çəkisini artıran ŞƏT ilə daha sıx əməkdaşlıqda maraqlıdır. Belə ki, bu əməkdaşlıq bir çox istiqamətlərdə ölkəmiz qarşısında yeni imkanlar açır.
Nəticə
Beləliklə də, Prezident İlham Əliyevin ikinci dəfə ŞƏT liderlərinin zirvə görüşünə dəvət olunması təşkilata üzv dövlərlərlə Azərbaycan arasında qarşılıqlı inam və etimadın ən yüksək səviyyəsindən xəbər verir. Rəsmi Bakının son illər beynəlxalq arenada artan nüfuzu, həmçinin Avrasiya məkanında əsas tranzit qovşağa çevrilməsi ölkəmizin ŞƏT üçün əhəmiyyətini daha da artırır.
Azərbaycanın COP29-a sədrliyi fonunda qlobal aktorların, dünyanın aparıcı ölkə və təşkilatlarının Azərbaycanla əməkdaşlığı gücləndirməkdə maraqlı olduqları göz önündədir. Bütün bunlar Azərbaycanın məntiqli və ardıcıl xarici siyasətinin, ikitərəfli və çoxtərəfli diplomatiyasının uğurudur.
@cssc_cqtm
İyul ayı Azərbaycanın iştirakı ilə keçiriləcək mühüm geosiyası əhəmiyyətə malik beynəlxalq tədbirlərlə zəngindir. Bunlardan birincisi Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Astanda keçirilən növbəti zirvə görüşüdür.
Tarixi arayış
ŞƏT 2001-ci ildə 6 dövlətin (Qazaxıstan, Çin, Qırğızıstan, Rusiya, Özbəkistan və Tacikistan) iştirakı ilə Şanxayda təsis olunub. Sonradan quruma daha 3 ölkə (2017 - Pakistan, Hindistan, 2021 - İran) qoşulub. Hazırda ŞƏT-in 9 üzvü ilə yanaşı, 3 müşahidəçi üzvü (Əfqanıstan, Monqolustan, Belarus) və 14 dialoq tərəfdaşı (Azərbaycan, Türkiyə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn, Ermənistan, Misir, Kamboca, Qətər, Küveyt, Maldiv, Myanma, Nepal, Səudiyyə Ərəbistanı, Şri-Lanka) var. Astana Sammitində Belarusun da tamhüquqlu üzv kimi təşkilata qoşulması barədə qərar qəbul ediləcəyi gözlənilir.
ŞƏT-in iki daimi orqanı - Pekində yerləşən Katibliyi və Daşkənddə yerləşən Terrorizmə qarşı Regional Strukturu mövcuddur. Üzv dövlətləri birləşdirən geniş məkanda sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, terrorizm, separatizm, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizə, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji tərəfdaşlığı, elmi və mədəni əlaqələrin inkişafı təşkilatın əsas məqsədləri kimi bəyan olunub.
Azərbaycanla ŞƏT arasındakı əlaqələrin tarixçəsi 2015-ci ildə ölkəmizə dialoq üzrə tərəfdaş statusunun verilməsi ilə başlayıb. 2016-cı ildə Pekində müvafiq memorandum imzalanıb. 2022-ci ildə isə ŞƏT-in Səmərqənd zirvə görüşündə Prezident İlham Əliyev fəxri qonaq qismində iştirak edib.
Astana Sammiti
ŞƏT-in budəfəki Astana Samitində də Azərbaycan ən yüksək səviyyədə təmsil olunur. Prezident İlham Əliyevin Çin, Türkiyə, Rusiya, Pakistan, Qazaxıstandan olan həmkarları ilə danışıqlardan sonra iyulun 4-də ŞƏT+ formatında keçiriləcək ilk görüşdə iştirakı nəzərdə tutulur.
Azərbaycan-ŞƏT əməkdaşlığı hər iki tərəfin qarşılıqlı maraqlarına xidmət etməklə iqtisadi tərəfdaşlıq, nəqliyyat əlaqələri, terrorizm, ekstremizm və separatizmə qarşı mübarizə, regional təhlükəsizliyin və sabitliyin təminatı, sivilizasiyalararası dialoqun təşviqi kimi sahələri əhatə edir.
Rəsmi Bakı təşkilata üzv dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda yüksək səviyyəli münasibətlər qurur. Bu, bir tərəfdən bütövlükdə ŞƏT-lə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsinə öz töhfəsini verir, digər tərəfdən Azərbaycanın regional güc kimi dəstək qazanmasını təmin edir. ŞƏT Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə səsinin eşidilməsi, ölkəmizlə bağlı ən mühüm məsələlərin, mövqelərin və prioritetlərin qlobal səviyyədə geniş ictimaiyyətə çatdırılması üçün vacib bir platformadır.
Astana zirvə görüşü Azərbaycan üçün ŞƏT ilə əməkdaşlığın daha geniş sahələrini əhatə etməklə, bu işbirliyinin gələcək inkişaf perspektivlərini müəyyən etmək baxımından olduqca mühümdür. Bakı həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi sahədə öz çəkisini artıran ŞƏT ilə daha sıx əməkdaşlıqda maraqlıdır. Belə ki, bu əməkdaşlıq bir çox istiqamətlərdə ölkəmiz qarşısında yeni imkanlar açır.
Nəticə
Beləliklə də, Prezident İlham Əliyevin ikinci dəfə ŞƏT liderlərinin zirvə görüşünə dəvət olunması təşkilata üzv dövlərlərlə Azərbaycan arasında qarşılıqlı inam və etimadın ən yüksək səviyyəsindən xəbər verir. Rəsmi Bakının son illər beynəlxalq arenada artan nüfuzu, həmçinin Avrasiya məkanında əsas tranzit qovşağa çevrilməsi ölkəmizin ŞƏT üçün əhəmiyyətini daha da artırır.
Azərbaycanın COP29-a sədrliyi fonunda qlobal aktorların, dünyanın aparıcı ölkə və təşkilatlarının Azərbaycanla əməkdaşlığı gücləndirməkdə maraqlı olduqları göz önündədir. Bütün bunlar Azərbaycanın məntiqli və ardıcıl xarici siyasətinin, ikitərəfli və çoxtərəfli diplomatiyasının uğurudur.
@cssc_cqtm
👍13
Azərbaycanı müharibə cinayətlərində ittiham edən hesabatın müəllifləri kimlərdir?!
Hesabatın preambulasında belə yazılıb:
“Bu faktaraşdırıcı hesabat “Freedom House”, “International Partnership for Human Rights”, “Democracy Development Foundation”, “Helsinki Citizens’ Assembly - Vanadzor”, “Protection of Rights without Borders”, “Law Development and Protections Foundation” və “Truth Hounds” tərəfindən birgə hazırlanıb.
“Media Diversity Institute” açıq mənbəli araşdırma və yoxlama aparıb.
Talin Hitik xülasənin və daha geniş hesabatın redaktə edilməsinə əsaslı dəstək verib. Anuş Baqdasaryan daha geniş hesabatın bir neçə bölməsinin redaktə edilməsinə mühüm töhfə verib. Metodologiya və anketlər “Democracy Development Foundation”, “International Partnership for Human Rights” və “Truth Hounds” tərəfindən hazırlanıb. Faktaraşdırıcı missiya “Open Society Foundations” və “Freedom House”un dəstəyi ilə mümkün olub. Faktaraşdırıcı missiya “Democracy Development Foundation” tərəfindən koordinasiya edilib”.
Bu strukturları iki kateqoriyaya ayıraq:
Beynəlxalq QHT-lər
1. “Freedom House” - əsas sifarişçi;
2. “Open Society Foundations” - əsas sifarişçi;
3. “International Partnership for Human Rights” - Ermənistan strukturları ilə koordinasiya;
4. “Truth Hounds” - Ukrayna QHT, müsahibələr üçün anketlərin hazırlanması.
Ermənistan QHT-ləri
1. “Democracy Development Foundation” - Ermənistan üzrə əsas koordinator, Ermənistan hökuməti və Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi ilə əlaqələndirci;
2. “Helsinki Citizens’ Assembly - Vanadzor” - resurslar üzrə koordinator, əsasən yerlərdə çalışan şəxslər;
3. “Protection of Rights without Borders” - insan resursları;
4. “Law Development and Protections Foundation” - hakim partiyadan olan deputat Arusyak Culakyan (bu QHT-nin təsisçilərindən biri) vasitəsilə Ermənistan hökuməti ilə əlaqələndirici.
Nəticələr:
• Azərbaycanı “etnik təmizləmə” və “müharibə cinayətləri”ndə ittiham edən hesabat ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən rəsmi olaraq maliyyələşdirilən beynəlxalq QHT-lərin vəsaiti ilə hazırlanıb.
• Ermənistanda hesabatın hazırlanmasında iştirak edən bütün strukturlar “Open Society Foundations”ın (Soros Fondu) benefisiarlarıdır.
• Yerlərdə bütün işlər - Ermənistanda Qarabağ erməniləri ilə müsahibələr və hesabatın mətni Ermənistan vətəndaşları tərəfindən hazırlanıb!
• Paşinyan hökuməti və hakim partiya həm müsahib qruplarının işinin təşkilində, həm də hesabatın əsas tezislərinin tərtibində birbaşa iştirak edib.
• Simon Papuaşvilli maraqlı fiqurdur. O, “International Partnership for Human Rights”da region üzrə məsul şəxsdir və eyni zamanda sorğu anketini hazırlayan “Truth Hounds”da da vəzifə tutur. Papuaşvilli Ukraynada müvafiq iş aparır və sualları necə tərtib etməyi bilir.
İlkin nəticələr belədir. Saxtalaşdırmalar, manipulyasiyalar və yalanlarla dolu bu hesabatın danışıqlar prosesinə təsirləri olacaq. Bu, ictimai təşəbbüs deyil, Paşinyan hökumətinin nəzarətindəki QHT-lər tərəfindən həyata keçirilən ABŞ-ın sifarişidir!
@cssc_cqtm
Hesabatın preambulasında belə yazılıb:
“Bu faktaraşdırıcı hesabat “Freedom House”, “International Partnership for Human Rights”, “Democracy Development Foundation”, “Helsinki Citizens’ Assembly - Vanadzor”, “Protection of Rights without Borders”, “Law Development and Protections Foundation” və “Truth Hounds” tərəfindən birgə hazırlanıb.
“Media Diversity Institute” açıq mənbəli araşdırma və yoxlama aparıb.
Talin Hitik xülasənin və daha geniş hesabatın redaktə edilməsinə əsaslı dəstək verib. Anuş Baqdasaryan daha geniş hesabatın bir neçə bölməsinin redaktə edilməsinə mühüm töhfə verib. Metodologiya və anketlər “Democracy Development Foundation”, “International Partnership for Human Rights” və “Truth Hounds” tərəfindən hazırlanıb. Faktaraşdırıcı missiya “Open Society Foundations” və “Freedom House”un dəstəyi ilə mümkün olub. Faktaraşdırıcı missiya “Democracy Development Foundation” tərəfindən koordinasiya edilib”.
Bu strukturları iki kateqoriyaya ayıraq:
Beynəlxalq QHT-lər
1. “Freedom House” - əsas sifarişçi;
2. “Open Society Foundations” - əsas sifarişçi;
3. “International Partnership for Human Rights” - Ermənistan strukturları ilə koordinasiya;
4. “Truth Hounds” - Ukrayna QHT, müsahibələr üçün anketlərin hazırlanması.
Ermənistan QHT-ləri
1. “Democracy Development Foundation” - Ermənistan üzrə əsas koordinator, Ermənistan hökuməti və Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi ilə əlaqələndirci;
2. “Helsinki Citizens’ Assembly - Vanadzor” - resurslar üzrə koordinator, əsasən yerlərdə çalışan şəxslər;
3. “Protection of Rights without Borders” - insan resursları;
4. “Law Development and Protections Foundation” - hakim partiyadan olan deputat Arusyak Culakyan (bu QHT-nin təsisçilərindən biri) vasitəsilə Ermənistan hökuməti ilə əlaqələndirici.
Nəticələr:
• Azərbaycanı “etnik təmizləmə” və “müharibə cinayətləri”ndə ittiham edən hesabat ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən rəsmi olaraq maliyyələşdirilən beynəlxalq QHT-lərin vəsaiti ilə hazırlanıb.
• Ermənistanda hesabatın hazırlanmasında iştirak edən bütün strukturlar “Open Society Foundations”ın (Soros Fondu) benefisiarlarıdır.
• Yerlərdə bütün işlər - Ermənistanda Qarabağ erməniləri ilə müsahibələr və hesabatın mətni Ermənistan vətəndaşları tərəfindən hazırlanıb!
• Paşinyan hökuməti və hakim partiya həm müsahib qruplarının işinin təşkilində, həm də hesabatın əsas tezislərinin tərtibində birbaşa iştirak edib.
• Simon Papuaşvilli maraqlı fiqurdur. O, “International Partnership for Human Rights”da region üzrə məsul şəxsdir və eyni zamanda sorğu anketini hazırlayan “Truth Hounds”da da vəzifə tutur. Papuaşvilli Ukraynada müvafiq iş aparır və sualları necə tərtib etməyi bilir.
İlkin nəticələr belədir. Saxtalaşdırmalar, manipulyasiyalar və yalanlarla dolu bu hesabatın danışıqlar prosesinə təsirləri olacaq. Bu, ictimai təşəbbüs deyil, Paşinyan hökumətinin nəzarətindəki QHT-lər tərəfindən həyata keçirilən ABŞ-ın sifarişidir!
@cssc_cqtm
👍8