📝 انتقام با كاریکاتور
@ehsanname
محمدعلی میرزا، شاه مخلوع قاجار، شانزدهم فروردین ۱۳۰۴ در بندر سانرمو ایتالیا و در تبعید مرد (تمام شاهان بعدی ایران هم خارج از این خاک مردند). شاهی که تا آخرین روزها می‌گفت کارش در دستگیری آزادیخواهان و به توپ بستن مجلس، لازم و بجا بوده است. ششمین شاه قاجار علاوه بر تلاش در محو مجلس مشروطه و احیای استبداد، یک ویژگی دیگر هم دارد. اینکه او جزو دشمنان مطبوعات هم بود. در جریان اولین موج مطبوعاتی در تاریخ ایران، او نشریات فراوانی را تعطیل کرد که نتیجه‌اش چاپ نشریات فارسی‌زبان در خارج از مرزهای ایران بود. نشریات آن زمان، هم به خاطر عدم رواج عکس و هم از سر دشمنی با شاه، تعداد زیادی کاریکاتور از او کشیده‌اند. احتمالاً هیچ چهره تاریخی دیگری به اندازه محمدعلی‌شاه کاریکاتور نداشته باشد. ظاهراً ملت آن روز ایران، با این شیوه از پادشاه مستبدشان انتقام می‌گرفتند.
نمونه‌هایی از این کاریکاتورها را ببینید که علاوه بر نکات تاریخی، در مطالعات مربوط به گرافیک معاصر هم می‌توانند مهم باشند 👇

🔺شماره ۱ «ملانصرالدين» (۷ آوریل ۱۹۰۶) و اول داستان. شاه مظفر دارد مشروطه را امضا می‏‌کند و پسرش به سلطانِ عثمانی کبریت می‏‌رساند تا آن را آتش بزند. پیش‌بینی این روزنامه این بود که محمدعلی‌‏شاه زیرآب مشروطه را با کمک عثمانی خواهد زد، هرچند او این کار را با کمک روسیه کرد @ehsanname

🔺هنوز اوایل کار محمدعلی شاه است و نشریات برایش «مشروطه نگه دار که مشروطه نکوست» می‌نویسند. شماره ۱۴ «آذربایجان بیدار» شاه را تشویق به امضای قانون اساسی کرده تا بتواند میوۀ مالیات و بودجه را بچیند @ehsanname

🔺آن اوایل شاه خودش خوب بود و دور و بری‌هایش بد بودند! کاریکاتور شماره ۱۲ نشریه «حشرات الارض» نحوۀ گزارش دادن سرگئی شاپشال (معلم روسیِ شاه)، امیربهادر (وزیر جنگِ وقت) و مختارالدوله (منشیِ شخصی شاه) از تجمعات مشروطه‌خواهان به شاه را نشان می‌دهد @ehsanname

🔺در شمارۀ ۲۴ «کشکول اصفهان» هم دور و بری‌های شاه به شکل حیوانات موذی تصویر شده‌اند. از نظر این روزنامه شاه از سفرای خارجی دربارۀ نارضایتی ملت می‌پرسد و آنها به او می‌گویند مشکل همین دور و بری‌ها هستند @ehsanname

🔺نشریه طنز «ملانصرالدين» که در تفلیس منتشر می‌شد، ملت ایران را در حال خواب کشیده که شاه با مشت بالای سرش ایستاده، نکند بیدار شود. تقریباً همان ایام نشریه «تنبیه» چاپ تهران در جلد شماره ۴ خودش مطبوعات را تصویر کرده بود که می‌خواهند ملت خوابِ ایران را بیدار کنند @ehsanname

🔺کاریکاتور روی جلد شماره اول «بهلول» که در باکو منتشر می‌‏شد. کاریکاتور کار عظیم عظیم‌‏زاده، نقاش و کاریکاتوریست اهل باکو است. شاه قاجار با کمک خارجی‌ها (یعنی سربازهای روس) دارد ملتش را می‌کشد @ehsanname

🔺کاری از اسکار شلینگ، کاریکاتوریست آلمانی‌‏الاصل در نشریه «ملانصرالدين». معلم جغرافی دارد گوش محمدعلی‌‏شاه را می‌‏کشد که چرا هنوز جای ایران را پیدا نکرده؛ کنایه از اینکه شاه قاجار از وطن‏‌دوستی ‏بویی نبرده @ehsanname

🔺یک نمونه اولیه از تایپوگرافی. شاه بیگانه‌پرست در لوگوی نشریه «شرافت» (شماره ۳۷ - ۱۹ ربیع‌الاول ۱۳۲۶ قمری). شاه روی «شر» نشسته و «آفت» به جا مانده @ehsanname

🔺جنگ علیه استبداد محمدعلی‌شاه در طرح جلد شماره اول «آذربايجان»، نشریه ستارخان که در تبریز منتشر می‌‏شد. مردم در حال زورآزمایی با استبداد @ehsanname

🔺نشریه «راه خیال» که در گیلان منتشر می‌شد، دارد مجاهدین را تشویق می‌کند که تا زدن ریشه شاه باید جلو بروند @ehsanname

🔺یک نمونه دیگر از کاریکاتورهای «ملانصرالدین» و اسکار شلینگ، که محمدعلی شاه را به گاوی خشمگین در حال جنگ با ملت تشبیه کرده است @ehsanname

🔺این کاریکاتور چهره را و. روترِ آلمانی‌‏الاصل در نشریه «آذربايجان»، نشریه ستارخان کشیده. خودپسندی و نخوت شاه در این کاریکاتور پیداست @ehsanname

🔺برای محمدعلی‌شاه که دست به قصابی ایران زده بود، از این قوچ، هیچ چیزی جز شاخهایش باقی نماند. کاریکاتور دیگری از نشریه «ملانصرالدین» @ehsanname

🔺محمدعلی‌شاه بعد از تبعید یکبار با کمک روسها به ایران حمله کرد و شکست خورد. اینجا اعضای باشگاه دیکتاتورهای ورشکسته دارند برای این ایده درخشان ملامتش می‌کنند! - کاریکاتور از شماره ۲۹ نشریه «جارچی ملت» @ehsanname

🔺تجربۀ دیدن، شنیدن، خواندن و حتی لمس کتاب‌ها کمک می‌کند تا مهارت‌های شناختی، زبانی، شخصیتی و اجتماعی کودک پرورش یابد. چکار کنیم که بچه‌ها به کتاب علاقمند شوند؟
@shahreketab
@ehsanname

🔺سه سال قبل محمدابراهیم جعفری، نقاش نوگرا و شاعر معاصر در آخرین دقایق روز ۱۸ فروردین‌ماه دارفانی را وداع گفت. این، یکی از اشعار اوست @ehsanname