❤️ز دل مهر رخ تو رفتنی نیست
غم عشقت به هر کس گفتنی نیست ...

🎼دوبیتی‌های باباطاهر، با آواز محمدرضا شجریان و سنتور پرویز مشکاتیان، از آلبوم «قاصدک» @ehsanname

📚 از فردا کتاب‌فروشی‌ها برای دو هفته تعطیل می‌شوند. ۲۵۷ شهر کشور شامل تمام مراکز استان‌ها در وضعیت قرمز کرونایی قرار دارند و کتاب‌فروشی‌ها جزو مشاغلی هستند که تعطیل خواهند شد. البته اغلب کتابفروشی‌ها با تجربۀ قرنطینه‌های سال پیش، امکان سفارش تلفنی و ارسال دارند. کتابفروشی‌های اینترنتی هم فعال هستند @ehsanname

🔸رسالۀ «اندیشه دور و دراز» فروغی را امروز خواندم. احتمالاً نام این رساله را به خاطر پیش‌گویی‌اش از رواج کلاس آنلاین، شنیده باشید. این رسالۀ کوتاه، شرح علاقه و اعتقاد محمدعلی فروغی به علم است که در قالبی شبیه رسالات یونانی معروف به «ضیافت» نوشته شده. ماجرایی خیالی از یک مهمانی که در آن راوی، خود فروغی در مجلس مهمانی کتاب به دست می‌گیرد و بقیه به او می‌خندند که باز کتاب دیدی؟ و او می‌گوید «آرزوی من برافتادن کتاب است» و از این حرف، به حرفهای بعدی دربارۀ پیش‌بینی‌های او از پیشرفت علم می‌رسیم.
@ehsanname
🔹رساله «اندیشه دور و دراز» را فروغی در زمان سفارتش در ترکیه و به سال ١٣٠۶ نوشته است و در آن پیش‌بینی‌های جالبی از به قول خودش «زندگی بهشت‌آسای قرن بیست و یکم» دارد. او در مقدمۀ این رساله آورده که این افکار را از ده سال قبل از نگارش داشته، اما به خاطر جشنی که برای صدمین سال تولد مارسلین بارتلو، شیمی‌دان معروف فرانسوی گرفته بودند، آنها را نوشته. بارتلو که زمانی (۱۸۹۵) وزیر خارجه هم شد، معتقد بود در سال ۲۰۰۰ انقلابی در صنایع غذایی به وجود خواهد آمد و غذاهای شیمیایی جای مزارع و مراتع را خواهد گرفت. احتمالاً فروغی از این ایده الهام گرفته بوده، اما پیش‌بینی‌های او دقیق‌تر است.

🔸بعضی از پیش‌بینی‌های فروغی در این رساله (مندرج در صفحات ۲۶ تا ۶۰ از جلد اول «مقالات فروغی» انتشارات یغما، ۵۳) به قرار زیر است:

➖همین گرامافون به چه سرعت تکمیل شد؟ سی چهل سال پیش بوق و شیپور و صندوقی بزرگ و دست و پاگیر بود... چه مانعی دارد همچنانکه امروز نغمات را در گرامافون ضبط می‌کنند هر کس می‌خواهد کتابی مطالعه کند بجای اینکه به چشم بخواند به گوش بشنود؟

➖پیش‌بینی می‌توان کرد که به وسیلۀ تلفون بی‌سیم که هر روز ما را از اخبار و وقایع آگاه می‌کند به‌زودی از خواندن روزنامه مستغنی شویم.

➖فکر می‌کنم بعد از آن‌که تلفن بی‌سیم کامل و سهل و ارزان شد چنانکه همه‌کس بتواند داشته باشد، آن وقت لزوم نخواهد داشت متعلّمین برای استماع درس معلمین در مدرسه جمع شوند و برای این مقصود از شهر به شهر و دیار به دریا روند، در خانۀ خود می‌مانند و در موقع معین با تلفون بیانِ معلم را می‌شنوند.. از عکس تلگرافی نیز غافل نباید بود که در آن صورت معلم نه تنها با تلفون بیانات خود را به متعلمین می‌شنواند بلکه حرکات و اشارات خود و تصاویر و اشکال را که باید ببینند به ایشان می‎نماید.

➖چون اسباب تلفون بی‌سیم و عکس تلگرافی چنانکه اشاره کردم مکمّل و ارزان و آسان شود، همه‌کس همواره آنرا خواهد داشت و مردم هر آن از هر مسافتی می‌توانند یکدیگر را ببینند و گفتگو کنند ... اخبار و وقایع و موزیک و کنفرانس و خطابۀ درس و هرچه طالب است می‌شنود، سینما و تئاتر و امثال آنرا تماشا می‌کند و در همۀ این احوال در خانه با زن و فرزند خویش آسوده نشسته یا خوابیده یا مشغول گردش است. [انعکاس روحیۀ مردسالارانه زمانه که این کارها را مرد «که با زن و فرزند نشسته» انجام می‌دهد. ]

➖ تولید قوۀ الکتریسیته به‌اندزه‌ای سهل و ارزان می‌شود که مردم تمام حوائج فردی و جمعی خود را از طبخ و گرمی زمستان و خنکی تابستان و تنظیف و غیرها با الکتریسیته رفع خواهند نمود.

🔸در دو قسمت بعدی رساله، فروغی ضمن پذیرایی و چای آوردن صاحبخانه دربارۀ تکامل داروینی حرف می‌زند و می‌گوید تا چندهزار سال بعد، چشم آدمیزاد مثل دوربینی قوی خواهد شد و نوعی الکتریسته در بدن آدمی به وجود می‌آید و ... اما شاید جالبترین بخش این رساله، در همان قسمت آغازش باشد که دربارۀ قرن بیست و یکم پیش‌بینی‌های نسبتاً دقیقی داشته. آنجا بعداز حرفهای راوی «مجلس را چند لحظه سکوت فراگرفت... ناگاه یکی از آقایان سربلند کرده گفت:آیا با این همه مردمان آن زمان خوشدل‌تر و خرسندتر از امروز خواهند بود؟ گفتم: آه که یقین ندارم، زیرا خوشدلی و خرسندیِ خاطر به جمعیتِ اسباب ظاهر نیست و امری درونی است.» این، شاید دقیق‌ترین پیش‌بینی فروغی از احوالات ۹۴ سال بعدش باشد.
@ehsanname

🗓۲۵ فروردین به نام شیخ عطار نامگذاری شده است. نمی‌دانم چرا این روز انتخاب شده. دکتر شفیعی کدکنی، از روی قراین و شواهد، تاریخ تولد عطار را ۶ شعبان ۵۵۳ قمری تعیین کرده و شهادت او در حملۀ مغول به نیشابور هم ۱۰ جمادی الثانی ۶۱۸ است که هیچ‌کدام مطابق ۲۵ فروردین نیست. اما به هر حال این یک روز را خوب است دربارۀ این معلم بزرگ حرف زد. عطار از معدود شاعرانی است که برای مخاطب خاص شعر نگفته و در آثارش برای مردم عادی حرف زده. شش کتاب دارد که به «سِتۀ عطار» معروفند: پنج دفتر شعر به اضافۀ «تذکره الاولیا». معروفترین اثرش «منطق الطیر» است. داستان گروهی از پرندگان که برای دیدن سیمرغ به سفری طولانی می‌روند. آن «هفت شهر عشق» که می‌گویند عطار، قبل از عبور ما از خم کوچه در آنها گشت، همین هفت وادی است که سی مرغ در «منطق الطیر» از آن می‌گذرند و می‌فهمند، سیمرغِ افسانه‌ای خودشان هستند/هستیم. در ادامه دربارۀ «منطق الطیر» و ماجراهای آن بخوانید.
@ehsanname

📕اغلب ما اگر کتاب «بینوایان» ویکتور هوگو را هم نخوانده باشیم، حتماً انیمیشن‌ها و فیلم‌ها و سریال‌هایی را که از روی این رمان معروف ساخته شده دیده‌ایم و کمابیش از داستان آن خبر داریم؛ ماجرای معروف دزدیده شدن ظروف نقرۀ کشیش به دست ژان والژان یا ستمگری‌های خانواده تناردیه نسبت به کوزت بیچاره یا سرسختی بازرس ژاور در تعقیب ژان والژان. اما جز این داستان‌های معروف، خود این کتاب هم داستان خاص و هیجان‌انگیزی برای انتشارش داشته. ماجرای چاپ این کتاب و قراردادی که برای آن امضا شده که جزو بهترین قراردادهای تاریخ نشر است را خانم لیلا نصیریها نوشته و مطلب زیر از اینستاگرام ایشان نقل می‌شود. اطلاعات این مطلب از کتاب «رمان قرن: ماجرای درخشان بینوایان» نوشته دیوید بِلز گرفته شده و مطلبی که نینا مارتیریز در «پاریس ریویو» درباره این کتاب نوشته است.
@ehsanname

📖 امروز، ۱۷ آوریل روز درگذشت گابریل گارسیا مارکز، نویسندۀ معروف است. مارکز در ایران چنان مشهور و پرطرفدار است که هنوز هم ناشرها آثار او را با ترجمه‌های جدید منتشر کنند. اما بین این همه رمان مارکز، با این همه ترجمه، مارکزخواندن را از کجا شروع کنیم؟ اینجا پیشنهادهایی برای مارکزخوانی و ترتیب خواندن آثار او از آسان به سخت را بخوانید:
@ehsanname

🗓روز اول اردیبهشت به نام شاعرِ شاعران، سعدی است. معمولاً وقتی اساتید فن از سعدی حرف می‌زنند از شعر و هنر او می‌گویند. فوقش گاهی در مورد اطلاعات زندگی او و اینکه از فلان بیت می‌شود فهمید که سعدی چه کار کرده و چند سالش بوده یا نه. اما یک چیز مهم در مورد سعدی که معمولاً یادمان می‌رود، این است که سعدی این اشعار مثل قند خودش را در یکی از سختترین دورا‌نهای حیات ملت ایران سروده است. سعدی در عصر پرآشوب حملۀ مغول زندگی می‌کرد. عصری پر از خشونت. جایی در ابتدای باب پنجم از «بوستان» سعدی دربارۀ یک دوست اصفهانی‌اش می‌گوید که «جنگاور و شوخ و عیار» بوده و «نه در مردی او را نه در مردمی/ دوم در جهان کس شنید آدمی» و خلاصه خیلی کارش درست بوده. سعدی می‌گوید وقتی بعد از یک مدت بیخبری رفیقش را دوباره دیده، دیده تمام موی سرش سفید شده: «چو کوه سفیدش سر از برف موی/ دوان آبش از برفِ پیری به روی». سعدی علت را می‌پرسد و جوان می‌گوید «جنگِ تَتَر» او را به این روز انداخته و بعد سعدی تصویری هولناک از ایلغار مغول‌ها (احتمالاً جنگ رمضان ۶۲۵ در حوالی اصفهان) به دست می‌دهد. منظور اینکه سعدی با چنین وحشت دایمی روزگار می‌گذرانده و احتمالاً بسیاری از سفرهای متعددش برای دور شدن از جنگ بوده. اما چیزی که سعدی در آن زمانۀ عسرت به دست داده، اصلا شباهتی به دورانش ندارد. سعدی کتاب «گلستان» را دقیقاً در سال ۶۵۶ نوشت، همان سالی که بغداد، شهر عاشقی و جوانیِ او به دست مغول سوخت و سعدی معتقد بود که «آسمان را حق بُوَد گر خون بگرید بر زمین». سعدی در چنین حالی، در ستایش عشق و زیبایی و خوبی نوشته است. همان طور که دیگر شاعر بزرگ ما، حافظ هم درست همزمان با وقتی که تیمور داشت از سرهای کشتگان مناره می‌ساخت، آن غزلیات شاهکار را سرود. در روزهای سخت، پیش می‌آید که به سعدی و حافظ هم فکر کنم. به آن ذهن‌های روشنی که در سخت‌ترین لحظات هم باور داشتند که «زندگی زیباست»./ احسان رضایی
@ehsanname

📚کدام چاپ سعدی را بخریم؟
سعدی، به اندازۀ حافظ تصحیح‌های مختلف و متنوع ندارد. ولی انتخاب از بین همین چند تصحیح موجود هم کار دشواری است که خیلی وقتها مخاطبان را گیج می‌کند. دوست عزیز، دکتر رضا ضیاء در اینجا توضیحات مفیدی دربارۀ انواع چاپهای آثار سعدی داده است. مطلب را به نقل از کانال «اوراق پریشان» @oragheparishan بخوانید:

✍️محمدرضا ضیاء: اوّلین قدم برای ارتباط با متون کهن، اینست که یک چاپ معتبر از آنها در دست داشته باشیم. یعنی اوّل از همه مطمئن باشیم که اینهایی که در این متن آمده، از شاعر یا نویسندۀ مزبور هست یا نه. مثلاً اکثرِ قریب به اتّفاقِ اشعاری که به خیام و باباطاهر و ابوسعید نسبت می‌دهند، از ایشان نیست.
دربارۀ سعدی هم باید گفت متأسفانه با وجودِ این همه هیاهو و سروصدایی که برای شیخ راه انداخته‌ایم، هنوز یک متنِ درجه اوّل و دقیق از او در دست نداریم و هرکدام از چاپ‌ها اشکالاتی دارند. البته اوضاع کلیّات سعدی مثلِ ابوسعید و اینها نیست، ولی هنوز هم مقداری شعر الحاقی از شعرایِ دیگر در دیوان او موجود است و از طرفی ضبطِ برخی اشعار سعدی غلط است و دچار تحریف شده.

📘کلیّات سعدی: کلیّات، آن است که همۀ آثارِ سعدی را در خود دارد. یعنی در یک کتاب هم بوستان و گلستان هست، هم غزلیات و قصائد و رباعیات و مفردات و رسائلِ نثر (که البته بعضی از این رساله‌ها قطعاً از سعدی نیست). اگر می‌خواهید یک کلیّات سعدی خوب بخرید، چند گزینه هست. یکی همان تصحیح مرحوم محمدعلی فروغی است. البته چاپِ اصلی این اثر را امروز از انتشارات امیرکبیر می‌توانید بخرید (چاپ‌های انتشارات ققنوس و هرمس هم خوب است). بهاءالدّین خرمشاهی، همین تصحیح را با رفع مقداری از اغلاط و افزودنِ چند فهرستِ کارآمد و مقداری توضیحات (انتشارات دوستان) به چاپ رساند، که در مجموع بهتر از چاپ فروغی‌ست.
این را هم بگویم که اگر به دنبالِ هزلیات سعدی می‌گردید، بدانید که چاپ و عدمِ چاپِ این بخش ربطی به سانسور و انقلاب ندارد. یعنی پیش از انقلاب هم مرحوم فروغی آن را مناسب تشخیص نداد و حتی گفت که نسبت دادنِ اینها به سعدی قبیح است و از چاپِ آن سر باز زد. البته اگر از بنده بپرسید، عرض می‌کنم که هزلیات، قطعاً از شیخ شیراز صادر شده و قوّتی که در برخی از این اشعار هست، نشان می‌دهد که کارِ احدی جز او نمی‌تواند باشد. متأسّفانه این رویه در دیگر تصحیح‌های کلیّات هم ادامه یافت و از چاپ‌های در دسترس، این بخش فقط در چاپِ انتشارات زوّار هست.
کلیات سعدی دیگری هم دکتر حسن انوری (نشر قطره) منتشر ساخته است که یکی از محاسنش دارا بودن کشف‌الابیات همۀ اشعارست. دکتر مظاهر مصفّا هم کلیات سعدی دارد (انتشارات روزنه) که از نظر ظاهری بسیار شکیل و خوش‌دست است، معنی کلماتِ دشوار نیز در پایین متن آمده. بعضی ورژن‌هایِ این چاپ فهرست دارد و بعضی فاقد فهرست است، اگر فهرست‌ها برایتان مهم است، در هنگام خرید به این نکته دقّت کنید. (این کتاب «از روی نسخۀ تصحیح شدۀ انجمن فارس» چاپ شده و شاید نتوان آن را یک تصحیح مستقل دانست) هیچ یک از چاپ‌های بالا دارای توضیحات اشعار نیست. (مگر در موارد معدودی که گفته شد).


📗غزلیات سعدی: همان‌‌گونه که گفتیم، کلیات سعدی شاملِ غزلیات هم هست، ولی اگر می‌خواهید غزل‌ها را به صورتِ جداگانه داشته باشید، چند گزینه در اختیار دارید: غزل‌های سعدی، به تصحیح دکتر غلامحسین یوسفی (انتشارات سخن) که چند فهرست سودمند هم ضمیمۀ خود دارد. غزلیات سعدی به تصحیح حبیب یغمایی نیز سال‌ها نایاب بود و مدّتی پیش پژوهشگاه علوم انسانی آن را منتشر ساخت. این چاپ، یکی از تصحیح‌های خوب و مغفول غزلیات است، البته اشکالِ عمدۀ این چاپ فهرست‌های متعدد و به درنخورِ آن است که پرداختن به آن مجالی جداگانه می‌طلبد. اگر هم غزلیاتی با شرح و توضیح و معنی کلمات می‌خواهید، در درجۀ اوّل «شرح غزلیات سعدی» خانم فرح نیازکار مناسب است (انتشارات هرمس). مرحوم خطیب‌رهبر هم غزلیات سعدی را شرح کرده که شهرتی تمام دارد (انتشارات صفی‌علی شاه). نیز مرحوم برگ‌نیسی غزلیات را شرح نموده (انتشارات فکر روز)، ولی گویا چندان در بازار یافت می‌نشود!

📕بوستان و گلستان: مشهورترین چاپ این دو کتاب، تصحیح مرحوم دکتر یوسفی است (انتشارات خوارزمی). این را هم بگویم که با وجودِ شهرتِ فراوان، این تصحیح، صورتِ نهایی‌ نیست و هنوز هم این دو کتاب از تصحیح و شرح بی‌نیاز نیست. اگر می‌خواهید توضیحاتِ عباراتِ گلستان همان پای صفحه درج شده باشد، شرحِ گلستانِ خطیب‌رهبر (انتشارات صفی‌علی‌شاه) را توصیه می‌کنم که با فونت درشت چاپ شده و برای چشم‌های ضعیف آسان‌خوان‌ترست. مرحوم محمد خزائلی هم شرح مشهوری بر گلستان دارد که در جایِ خود بسیار سودمند است. استاد جویا جهانبخش هم گزیدۀ گلستان را شرح کرده که در قطع جیبی و همراه با فایل صوتی به وسیلۀ نشر معین منتشر شده.
@ehsanname

🎬فیلم «پدر» فلوریان زِلِر، برندۀ اسکار ۲۰۲۱ بهترین فیلمنامه اقتباسی شد. این فیلم از روی نمایشنامه‌ای با همین نام نوشتۀ زلر فرانسوی (۲۰۱۲) ساخته شده. ماجرای پدری مبتلا به بیماری آلزایمر و عوارض فراموشی. نمایشنامه «پدر» که به عنوان‌ تحسین‌شده‌ترین نمایشنامۀ قرن بیست و یکم شناخته می‌شود، سال ۹۶ به فارسی ترجمه شده. از زلر، نمایشنامه‌های «او منتظرت است»، «پدر»، «دروغ»، «مادر»، «یک ساعت آرامش» (انتشارات علمی و فرهنگی)، « آن سوی آینه»، «اگر بمیری ...»، «مادر» (نشر نی)، «پسر» (نشر قطره) و«فراز طوفان» (انتشارات پیام چارسو) در بازار کتاب ما پیدا می‌شود @ehsanname

🗓خانم سیمین دانشور، صد سال پیش در چنین روزی (۸ اردیبهشت ۱۳۰۰) زاده شد. زنی که تمام زندگی‌اش صرف اثبات توانایی زنان ایرانی در حوزه ادبیات شد. دانشور اولین دکترای زن ادبیات فارسی (در ۱۳۲۸) بود و برخلاف همدوره‌هایش که بیشتر به کار تصحیح متون ادبی پرداختند، او به کار نوشتن و ترجمه داستان روی آورد. معروفترین اثرش، رمان «سووشون» (چاپ اول ۱۳۴۸) که جزو موفق‌ترین‌هاست. از این رمان بیشتر از ۵۰۰هزار نسخه از آن فروش رفته و به ۱۰ زبان مختلف ترجمه شده. مستند کوتاهی دربارۀ «سووشون» و خانم دانشور ببینید، ساختۀ حسین جباری، با متن و اجرای احسان رضایی @ehsanname