ظهور و سقوط دایناسورها
نویسنده: استیو بروساتی
ترجمه: نرگس کریمیان
ناشر: فاطمی، مجموعه کتاب‌های فانوس، چاپ ۱۴۰۰
نقد و بررسی ظهور و سقوط دایناسورها به قلم شناسا نیکنام را در ترعه الف کتاب بخوانید | بخشی از متن: اگر قرار باشد همه کتاب‌های علمی پیرامون دایناسورها را توی طاقچه‌ای ردیف کنیم و پشت به پشت هم بچینیم، احتمالا طول این طاقچه درازتر از مجموع طول گله‌ای دیپلودوکوس خواهد شد. هزاران عنوان کتاب با رویکرد تخصصی، عامه‌پسند، کودکانه و حتی علمی-تخیلی درباره دایناسورها نوشته و چاپ شده‌اند و این کاروان هنوز از پیش می‌رود. با این همه کتاب، چرا از انتشار کتاب‌های نو هنوز خوشحال می‌شویم؟ به زبان خیلی ساده: چون کاروان علم هم به سرعت در حرکت است. هر سال یافته‌های تازه‌ای از دایناسورها به دانش ما می‌افزاید و دیدگاه‌های قدیمی ما تصحیح یا حتی مردود می‌شوند. هر کتاب جدیدی نویدبخش اخبار هیجان‌انگیزی است که از سرند بینش علمی نویسنده‌ای گذشته‌اند و به دست ما رسیده‌اند. سیلاب اطلاعات هم هر روز خروشنده‌تر می‌شود و تشخیص سره از ناسره برای بیشتر مردم دشوارتر.

تخم دایناسور زیر ذره‌بین

گزارش کشف تخم دایناسوری با جنین داخل آن را احتمالا همگی دیده‌اید. اما این‌بار بیایید از زاویه دیگری به این خبر بپردازیم. آقای عبدالرضا شهبازی که سال‌هاست خدمت ایشان ارادت دارم، استاد بی‌نظیر زبان انگلیسی و صاحب‌نظر در دیرینه‌شناسی و تاریخ هستند.
خبر این کشف را به زبان انگلیسی و با شرح معلمانه ایشان بشنویم
در علم و آگاهی
t.me/dirinenegar/1158
t.me/dirinenegar/1159
در انگلیسی زیر ذره‌بین
https://news.1rj.ru/str/Englishnutsbolts/2275

گکوی کوچولو 🦎

این هدیه زیبا را دوست نادیده‌ام علی برایم فرستاد. بی‌اندازه ذوق‌زده‌ام. هم به خاطر جمجمه‌های گکو، هم به خاطر اوریگامی زیبای علی آقا…

Edward Osborne Wilson (1929-2021)

یادش جاوید

دنیای بی‌رحم علم
سرنوشت اخترزیست‌شناسی را که مدعی بود حیات آرسنیکی را کشف کرده، در یادداشت آقای شهبازی مطالعه کنید.

بالا را نگاه مکن!
خوشحالم که این روزها مشغول روزنامه‌نگاری نیستم. وگرنه حرف‌های زیادی بود که درباره شباهت فیلم #DontLookUp با کشوری بزنم که علم و سیاست در آن بازیچه دست تاجرانی شده که هم اسلحه دارند، هم رسانه؛ تصمیم‌های نادرست و مخرب خود را به جماعت نادان می‌فروشند و نادانان برای آنان کف می‌زنند.
کشوری که در آن تاجران نخبه شمرده می‌شوند و پژوهشگران را دیوانه می‌نامند، مگر اینکه عروسک خیمه‌شب‌بازی رندان رسانه شوند. کشوری که در آن رسانه وسیله تحمیل و تحمیق مردم شده و اثری از نهادهای مردمی، سازمان‌های مردم‌نهاد، تشکل‌های مستقل باقی نمانده، چون همه پیشاپیش متهم اند…
کشوری که در آن توله‌های سیاستمداران زمام‌دار امنیت و جان و مال مردم شده‌اند و اگر یکی از رعایای ایشان چموشی کند، سفارش می‌کنند که حسابش با کرام‌الکاتبین بی‌افتد. کشوری که با تصمیم‌های نادرست ناشی از بی‌لیاقتی سردمداران و دخالت تاجران جان کرور کرور مردمش را به خطر انداخت.
خلاصه که خوشحالم این روزها مشغول روزنامه‌نگاری نیستم. وگرنه حرف‌های زیادی بود که باعث می‌شد روی سرم کیسه بکشند تا یا دل از حقیقت ببرم، یا تن به ذلت دهم.
خوشحالم.

گفت‌وگو با بچه‌های دایناسورشناسی.mp4

امیرخان افسانه شد
نوشته‌ای از کاوه فیض‌اللهی به یاد امیرخان آهنی، محیط‌بان واحه دلبر در ذخیره‌گاه زیست‌کره توران از ۱۳۴۶ تا ۱۳۷۸ که دیروز درگذشت.

سؤال امتحانی یکی از «دروس عمومی» در یکی از دانشگاه‌های کشور

مه فشاند نور و سگ وع‌وع کند
سگ ز نور ماه کی مرتع کند

همان تکامل لطفا
‏صد سال یا کمی بیشتر از وقتی که در متن‌های فارسی (احتمالا متأثر از متن‌های ترکی عثمانی) از نظریه تکامل داروین نام برده شده، می‌گذرد.
هزاران کتاب و مقاله در محیط دانشکده‌های زیست‌شناسی درباره تکامل نوشته شده تا نوبت رسید به صاحب‌نظرانی که یادشان نمی‌آید در کتاب‌های درسی برای این نظریه چه نامی به کار رفته، اما همگی قائلند که جایی گفته شده کلمه تکامل برای نامیدن این نظریه غلط است.
من سال‌ها از فرگشت برای نامیدن این نظریه استفاده کردم، فقط برای دور زدن تیغ جرح و قیچی تعدیل در نشریات علمی. البته مشکلی یا نظری پیرامون نادرستی لفظ فرگشت ندارم، اما به قول دوست گرامی، آقای کاوه فیض‌اللهی، باید قراردادی زبانی در کار باشد که بگوید بعد از صد سال، بیاییم همگی از فرگشت به جای evolution استفاده کنیم. اما تا وقتی این کلمه طوری است که مأموران قیچی به دست جرح‌وتعدیل نمی‌دانند همان تکامل است و افراد زیادی می‌پرسند فرگشت یعنی چی و ما هم باید روشن کنیم که همان تکامل است، ما همان تکامل را ترجیح می‌دهیم.
اهل علم معمولا وقتی حرف به این مهمی مثلا درباره نادرستی تکامل یا برتری فرگشت دارند، می‌نویسند و در معرض داوری باقی اهل علم قرارش می‌دهند. برای اهل تقلید هم که حوصله قیل‌وقال مدرسه ندارند، در نوشته‌هایی عامه‌فهم لب کلام را توضیح می‌دهند تا روشن کنندشان. اینکه فضای مجازی پرشده از کسانی به جز اهل علم (که عمدتاً شناسه‌هایی مجازی و مجهول اند) که چنین اشتباهی را مدام تکرار می‌کنند، باعث نمی‌شود این اشتباه به مرور مقبول و راست شود. کار علم طور دیگر و جای دیگر رقم می‌خورد.
اهل تقلید اگر نظری دارند، یا در کسوت اهل علم دربیایند، نظرشان را تشریح و مستند کنند و در معرض داوری باقی اهل علم قرار بدهند، یا به تقلید ادامه دهند؛ نه اینکه مدام حرفی غلط را تکرار کنند و بگویند که «لفظ تکامل غلط است».
لفظ تکامل غلط نیست. برداشت شما اشتباه بوده.
درباره مغالطه رایج‌شدن فلان اصطلاح غلط

درباره اینکه تکامل واقعا به معنی کامل‌شدن هست یا نه

درباره اینکه چرا نباید با نگاه انسان‌محور و ذات‌گرا درباره تکامل فکر کنیم

تأملی در واژه‌سازی‌های علمی: مطالعۀ موردی «اوولوشن»
هادی صمدی و محمد معصومی
تاریخ علم، ش‍ ۳۰، ۱۹ (۱)، بهار و تابستان ۱۴۰۰، ص‍ ۲۷-۶۷

جادی عزیز خیلی خوب و دقیق این کتاب دوست‌داشتنی رو معرفی کرده.
می‌تونید از همینجا ببینید یا از کانال جادی تو یوتوب.
نسخه‌ای که جادی تو تبلت‌‍ش داره ویرایش ۲۰۰۹‍ه؛ ویرایش‌های قبلی و بعدی این کتاب رو در این فرسته معرفی کردم و پیوند همه برای بارگزاری انتهای متن هست.

قدیمی‌ترین شاهد دید رنگی در مهره‌داران

این یادداشت فوق‌العاده از آقای شهبازی را بخوانید تا ببینید دیرینه‌شناسان چگونه از دل سنگواره‌ای کوچک و ظاهراً معمولی، چگونه اطلاعاتی موثق و دقیق استنتاج می‌کنند.

آیا مارکس می‌خواست کاپیتال را به داروین تقدیم کند؟
نوشته‌ای از کاوه فیض‌اللهی

دایناسوری که سوار دوچرخه گریخت

هفته پیش فهمیدم که دوچرخه‌ام را دزد برده. با شرایط فعلی که در آن به سر می‌بریم، احتمالا هرگز نه می‌توانم به پیداشدنش امیدوار باشم، نه به خرید دوچرخه‌ای دیگر. گفته‌اند به خاطر مال دنیا غصه مخورید و حسرت چیزی را که از دست رفته به دل راه مدهید. من هم غصه خوردم، هم حسرت، هم ترس. اما دوستی نادیده و مهربان این نقاشی را برایم کشید و همراه چند درنای کاغذی و ستاره‌های آمین برایم فرستاد. وقتی که هنوز داغ دوچرخه دلم را می‌سوزاند، دوست نادیده‌ام گفت دوچرخه دست آشناست؛ همین دایناسور برش داشته و شاید برش گرداند. گفتم این بهانه شادیانه را با شما هم به اشتراک بگذارم.

بخشی از مصاحبه با خبرگزاری ایسنا درباره ترویج علم در ایران

مهم‌ترین کاری که در مسیر ترویج علم باید انجام شود، مردم‌سالارانه کردن علم است. مردم‌سالارانگی یا دموکراتیزه شدن علم تقریبا یعنی همان فرایندی که در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی در ایالات متحده طی شد. تا قبل از آن علم موضوعی بود برج عاج‌نشین، مختص اشراف بود. هرکسی ارث پدری داشت، ممکن بود به سراغ علم برود. مثلا در انگلیس نهادهایی مثل انجمن سلطنتی علوم مهم‌ترین حامی پژوهش‌های علمی بود. دموکراتیزه کردن علم یعنی همین که علم را از برج عاج پایین آورده و به سطح جامعه محول کنیم. هزینه این فرایند را دولت باید تخصیص دهد تا طبقه متوسط جامعه هم امکان تحصیل در علم را داشته باشد، هم امکان اثربخشی در آن را کسب کند. مسیر ورودی این فرایند با ترویج علم ممکن می‌شود و مسیر خروجی آن نیز باز با ترویج علم است، منتها نه فقط به نیت علاقه‌مند کردن مردم به علم، بلکه برای ارائه گزارش دستاوردهای علم به مردمی که ولی‌نعمتان دولت و دانشگاه هستند.

چهارشنبه / ۲۲ آبان ۱۳۹۸

Dinosauria Animated Series
Sea and Sky - دریا و آسمان

حدود ۸۵ میلیون سال پیش، دسته‌ای ترانودون (جیوسترنبرگیا) زیر آسمانی که آبستن توفان و سرما و گرسنگی است، هم نگران روزهای پیش رو و مشتاق صید و غوص در دریای داخلی آمریکا هستند، هم از موزاسور هیولاوش زیر آب‌ها می‌ترسند؛ تا اینکه نر بزرگی که رهبر دسته تروسورهاست از راه می‌رسد…

مدرسه پالئوگرام
‏اولین باری که «عموعرفان» شدم تا برای بچه‌ها درباره دایناسورها، سنگواره‌ها و باقی یادگاران تاریخ طبیعی صحبت کنم، در موزه ملی علوم بود و تا امروز، برنامه‌های متعددی برای بچه‌ها داشتم، ‏اما این دوره‌ها به کسانی محدود بود که در محل برگزاری دوره جمع می‌شدند؛ نه همه بچه‌های ایران؛ دسترسی به آن هم برای همه ممکن نبود؛ مگر برای اقویا و خواص.
‏حالا به فکر توسعه کارهای پیشین هستم. هم برای مخاطبان بیشتر (بزرگسال، در شهرهای مختلف ایران، خارج ایران)، هم به شکل‌های جدیدتر (مثلا دیدار از موزه‌ها، پارک‌های طبیعت و اکتشاف صحرایی) و هم با کمک نمونه‌های بیشتر و خاص‌تر تا بتوانم برق هیجان را در چشم مخاطبان منعکس کنم.
‏اینجوری شد که ‎#مدرسه_پالئوگرام افتتاح شد. قابل توجه همه عزیزانی که منتظر برگزاری دوره‌های علمی برای بزرگسالان بودند.
فعلا با دو تا دوره شروع کردیم:
۱ - آشنایی با نظریه تکامل زیستی
۲ - تاریخ حیات بر سیاره زمین
‏اگر دوست دارید از مدرسه پالئوگرام (چه برگزاری همین دوره‌ها و چه برگزاری دوره‌های دیگر برای بزرگسالان و‌ کودکان و نوجوانان) حمایت کنید، کمک‌های شما صرف تهیه نمونه‌ها و ابزارهای آموزشی خواهدشد.

مدرسه پالئوگرام افتتاح شد

قابل توجه همه عزیزانی که منتظر برگزاری دوره‌های علمی برای بزرگسالان بودند.
فعلا با دو تا دوره شروع کردیم:

۱ - آشنایی با نظریه تکامل زیستی
۲ - تاریخ حیات بر سیاره زمین

قیمت هر کدام از این دوره‌ها یک میلیون تومان است و هر یک شامل ده نشست ۹۰ دقیقه‌ای خواهند بود.

ضمنا ‏اگر دوست دارید از مدرسه پالئوگرام (چه برگزاری همین دوره‌ها و چه برگزاری دوره‌های دیگر برای بزرگسالان و‌ کودکان و نوجوانان) حمایت کنید، کمک‌های شما صرف تهیه نمونه‌ها و ابزارهای آموزشی خواهدشد.

اگر این پیام را به دست دوستان احتمالا علاقه‌مند خود برسانید، کمک بزرگی به ما کرده‌اید.

علت گذارهای فرگشتی (تکاملی) بزرگ در تاریخ حیات چه بوده است؟ چه نوع گذارها و تحولاتی را بزرگ می‌نامیم؟

ترجمه: سپنتا نوروزیان

@daneshhamegani

درباره من و مدرسه پالئوگرام:

کمی جانورشناسی و تکامل خوانده‌ام و بیشتر به جانوران منقرض شده و سنگواره و استخوان آن‌ها علاقه دارم، نیز به کتاب‌های قدیمی علمی و تاریخ تکوین علم طبیعت‌شناسی در جهان و کشورمان، ایران.
در ایران دنبال سنگواره دایناسورها، کرگدن‌ها و خرچنگ‌ها گشته‌ام و در موزه‌های تاریخ طبیعی کشورهای دیگر کار با سنگواره‌ها و استخوان‌های جانوران را آموختم.
قبلا کار در مدرسه‌ها، مجله‌ها و برنامه‌های علمی را دوست داشتم، ولی این روزها از رسانه‌ها و آموزش رسمی فاصله گرفتم و بیشتر ترجیح می‌دهم بر موضوعات جدی‌تری مثل دیرینه‌شناسی، متون علمی، پژوهش درباره آن‌ها و البته آموختن و آموزش به شیوه‌ای متفاوت تمرکز کنم.
به نظر من برای نزدیک شدن به طبیعت، هم باید آن را از نزدیک لمس کنیم و اجزاء آن را در دست بگیریم، هم سازوکار درونی آن را بشناسیم. حرف زدن از تکامل و فرگشت بدون بررسی نمونه‌های طبیعی ابتر می‌ماند و تماشای طبیعت بدون شناخت ابعاد درونی آن هم به درکی ناقص و سطحی منتهی می‌شود.
در مدرسه پالئوگرام از مطالعه تاریخ گذشته حیات در زمین می‌آموزیم که امروز چگونه از محیط زیست حفاظت کنیم و برای فردا برنامه‌ریزی کنیم.🦖