یک انکدوت از یک روز کاری
دکتر موریس ستودگان

مراجع ما با راه حل به ما رجوع میکنه فقط باید شنید!

یک زمان مدیر مرکز سلامتی تو داروخونه تو ونکوور بودم و یک روز کاری شلوغی بود نشسته بودم یه خانمی امدن داخل اطاق دکتر برای مشاوره دارویی. معمولا داروهای مخصوص رو تو کانتر راهنمایی نمیکردیم و اکثرا تو اطاق دکتر راهنمایی میشدن که اسرار مریض هم به هر حال محفوط باشه. دکتر انروز نبود و من مشاوره میدادم تا جایی که میدونستم. مشاوره روان درمانی البته کار داروخانه ما نبود ولی گاهی صحبتها دنباله دار میشدن.

خانم اومد تو اطاق کوچولو, سبد دارو رو گذاشت رو میز که از کانتر گرفته بود و اهی کشید و گفت: من خسته شدم از زندگی دکتر.
من داروها رو میزاشتم تو پلاستیک و کنترل میکردم. از بالای عینک نگاهی بهشون انداختم و پرسیدم این به چه معنی هستش دقیقا برای شما وقتی میگین از زندگی خسته شدین؟ باید نگران بشم و به روانپزشک طبقه بالا زنگ بزنم؟

خانوم گفت چه میدونم بچم مریض و شوهرم مریض و خودم خسته از این اوضاع خونه و ...

من پرسیدم این احساس را قبلا هم داشتین؟
گفت آره از بچگی. مامانم هر بار چیزی می شد می گفت از زندگی خسته شدم. و برای من این جمله طبیعی هستش و بارها شنیدم

پرسیدم مادرتون بعد چیکار میکرد وقتی از زندگی خسته میشد؟

گفتن مامانم معمولا یک قرص میگرن میخورد و حالش بهتر میشد.

پرسیدم شما میخواین من به شما قرصی برای این بدم.
خندید و گفت خیر.

پرسیدم فکر میکنید از من چه انتظاری دارید در حال حاضر؟

با خودش کمی فکر کرد گفت سوال جالبیه. نمیدونم. نمی دونم واقعا چه چیزی از شما میخوام. ولی میدونید....سکوت کرد به سقف دفتر نگاه کرد, یک دقیقه ارام بود و منم توجه ام به سقف جلب شد و دیدم که تو لامپ مهتابی پر از حشره های خسته از زندگی بودند که حرکتشون کند کند بود.

یهو خانوم جواب داد. چرا میدونم. دلم می خواست که یکی بهم بگه که زندگی ات در مقایسه با دیگران خیلی هم خوبه. همه چیز داری; ماشین, خونه, شوهر و بچه (من شیفته نحوه بیان و ترتیب داشته هاش که اسم برد شدم). شوهر بچه مریضت هم خب بزودی خوب میشن. برگرد خونه سر زندگیت این مسخره بازیا چیه که در میاری. اون بچه مریض منتظر تویه.

من با تعجب بهش نگاه کردم و فکر کردم چقدر خوب که خودش راه حلشو میدونه:

من از صندلی خودم بلند شدم پلاستیک دارو اماده بود گرفتم طرفشون و بهشون گفتم; بلند شین از روی صندلی, برین سر زندگیتون این مسخره بازی چیه در میارید. شما همه چیز دارید, بچه, شوهر, خونه و ماشین. حال بچه و شوهرتون هم بزودی خوب میشه و زندگیتون بهتر خواهد شد. خدانگهدار

خانم از جاش بلند شد پلاستیک دارو رو گرفت منو نگاهی کرد و گویا واقعا انتطار نداشت و گفت خدانگهدار. در رو باز کرد و گفت خوشحالم که اینو گفتید. شنیدم. مرسی دکتر و رفتند!

یک مدت بعد شاید دو ماه بعد آمده بودن برای دارویی دوباره OTC . من بر حسب اتفاق دیدمشون. جلوی در داروخانه بهشون گفتم چطورید؟ گفتش که مرسی از انوقت دیگه نگفتم که از زندگی خسته شدم. و واقعا خیلی موثر بود که بهم گفتین. چون وقتی ادم از بیرون چیزی رو میشنوه که خودش میدونه خیلی ذهنش بیدارتر میشه و خیلی آگاه تر میشه مرسی از شجاعت شما و رفتند.

@thinkpluswithus

به تمام خانواده های ایرانی که فرزندان خود را در این حادثه جانگداز یکبار دیگر به خاطر سو مدیریت سران کشور از دست داده اند از صمیم قلب تسلیت میگوییم.


+Think

باید بدونیم که خودشناسی یکی از مهمترین مهارت های ده گانه انسانی هست. و خود آگاهی در قالب خودشناسی از دید روانشناسی (که ادبیات پر مایه پارسی هم میگه گر به خود آیی به خدایی رسی) در واقع این هست که اول سیستم روانی یک انسان و عملکردهای طبیعی آن را بشناسیم. باید اگاه باشیم که روان ما تحت چه سیستم و ضوابطی کنش و واکنش داره و چگونه رخدادهای های پیرامون را پردازش می کنه و به آن ها پاسخ میده. بعد از شناخت این کنش و واکنشهای سیستم روان ما باید به چند مهم بپردازیم - که اینجا سوال شما رو در بر میگیره - باید بدونیم که سیستم روان من (نوعی) به چه صورت هست و طبق چه مکانیسم های دفاعی در چه شرایط خاصی عمل میکنه و ایا آن ها چه مقدار سالم و مثبت و چه قدر نا سالم و منفی هستند؟

به همین سبب اصل روانشناسی رویکرد شناختی میگه، آن چیزی که باعث واکنش انسان ها به اتفاقات پیرامونش میشه, در واقع خود اتفاق فقط نیست بلکه برداشت و پردازشی هست که شخص از آن رخداد داره. مثلا وقتی ما مدیر مون به ما میگه که ما دیگه نمیتونیم تو این سازمان کار کنیم, هم میتونیم این رو یک شانس ببینیم برای یک شغل دیگه و هم اینکه یک مصیبت که دیگه پایان همه چیز میتونه باشه و این به اموخته ها و مهارت ما از سیستم در کودکی و طی زمان تا ان موقع مربوط خواهد شد.  و در نتیجه سیستم روان ما طوری ساخته شده که در واکنش به داده های متفاوت افکار مختلفی هم تولید می کنه و ما با توجه به این نوع افکار هیجان های گوناگونی رو با شدت های متفاوت تجربه می کنیم. حالا باید منشا این افکار رو بشناسیم. چرا بعضی از ما افکار مثبت داریم و بعضی فکر منفی در موقعیت مشابه؟ که جواب من در اینجا به قسمتی از سوال شما میتونه پاسخ بده. ولی میخوام دیدگاه شناختی رفتاری، که ذهن ما رو مثل یک کامپیوتر (داده -> پردازش-> خروجی) در نظر می گیره رو کوتاه نگاه کنیم در ذهن ما (کنش -> پردازش-> واکنش) صورت میگیره که در پردازش قسمت اصلی افکار منفی حاصل میشه . یعنی ذهن ما داده را که به آن وارد می شود پردازش میکنه و درنهایت خروجی آن، همان رفتار و واکنش های ما به اتفاقات پیرامون هست. چیزی که در روانشانسی و خوداگاهی مهم هست مکانیزم پردازش در ذهن ماست. من قبلا در مورد واژه ها و سوژه های ذهنی که منبع اصلی پردازش هستند صحبت کردم. ذهن ما رو میتونیم مثل یک منشور در نظر بگیریم که یک دسته نور ابی به اون میتابه ولی منشور نور رو میشکنه و یک رنگین کمان از اون میسازه و این رنگین کمان تمثیلی واکنش و رفتار ما رو نشان میده. مهم اینجاست که قانون یا قاعده یا عملکرد یا مکانیزمی که پردازش داده ها در ذهن ما رو تعیین میکنه برمیگرده به دوران کودکی و اموخته های ما از سیستم مانند والدین, همسالان و محیط که باورهای ما رو شکل میده. این باور ها ،📍 باور بنیادین هستند که شامل افکار ما در مورد خودمون، دیگران و محیط و اینده و اهداف ما هستند. مثلا مراقبت بیش از اندازه والدین از کودک میتونه به کودک یک باور بنیادی بده که ناتوان هست. یا ایراد گیری مداوم والدین از کودک میتونه در کودک این باور بنیادین رو بسازه که من همیشه مقصرم. و یا وقتی کودکی از والدین خود توجه کافی رو کسب نمیکنه این باور بنیادین رو در خودش میسازه که من کم ارزش هستم و لایق دوست داشتن و توجه نیستم.

مهم اینجا میتونه باشه که بر اثر تجربه های تکرار شده این باورهای بنیادین از کودکی میتونه بر اساس تجربه و مکررات رفتاری سیستم شکل مثبت و یا منفی به خودش بگیره. این باورها برای فرد شناخته شده نیستند و عمیقا در ناخوداگاه جای دارند ولی میدونیم باورهای منفی به طور ناهشیارانه هیجان منفی میسازند و سیستم روان ما سعی در مقابله با آن هیجان ها رو داره. و مکانیزم دفاعی میتونه یک مکانیزم کمکی بنام 📍مفروضه شرطی در ذهن کودک باشه. مثلا کودکی که احساس کمبود توجه میکنه میتونه در مدرسه انقدر کوشا باشه که توجه سیستم رو کاملا به خودش جلب کنه. این کودک فرض میکنه که اگر من در مدرسه خوب باشم پدر و مادر و معلم مرا دوست خواهند داشت (مفروضه شرطی) ولی گاهی کودک میتونه دست به کارهای ناهنجار برای جلب توجه بزنه که عواقبش براش قابل پیش بینی نباشه.
در هر صورت باورهای بنیادی مثبت یا منفی و مفروضه های شرطی عمیقا در ناخوداگاه ما جای دارند و در حالت طبیعی قابل دسترسی نیستند و در خودشناسی به این مکانیزم ها و مفروضه ها نزدیک میشویم. باید بگیم که باورهای بنیادی ما همون عینک های معروفی هستند که به چشم خود زده ایم و دنیا رو از ان عینکها دیده, قضاوت و محکوم کرده و مهمتر از همه فرافکنی میکنیم.
👈حالا چرا در خودشناسی به احساسهای منفی باید جای خاص بدیم. زیرا برای مقابله با باورهای بنیادین منفی خودمون باید بدونیم از چه مفروضه های شرطی استفاده می کنیم و این مفروضه ها درست هستند و چه قدر نادرست.

ادامه داره ...
1

❤️ادامه خودشناسی ...

چه چیزی باید در احساس ما احیا بشه تا بتونیم افکار خودایند ما رو بشناسیم.
شناخت افکار خودایند منفی ما در موقعیت های متفاوت میتونه کمک بزرگی باشه که هیجانها و احساس های خودمون رو بشناسیم. مثلا ما مدیر یک سازمان میشیم و باید اولین جلسه مدیریت رو برنامه ریزی کنیم و جلسه رو برگزار کنیم.

■ موقعیت; مدیر جدید اولین نشست با تمام تیم و مدیریت جلسه

□ افکار خودآیند منفی; اگه تو جلسه یکی سوالی پرسید و ندونستم ابرو ریزی میشه و اگه بفهمن من برای همه سوالها نمیتونم پاسخی داشته باشم, احتمالا منو دیگه قبول نخواهند داشت و ممکنه دراز مدت شغلم رو از دست بدم.

● هیجان این فرآیند; اضطراب

در خودشناسی و خودآگاهی ما این سه مورد مهم رو در موقعیت های متفاوت میتونیم بررسی کنیم . با انجام این کار به طور مدام میتونیم به سطح خودآگاهی بالایی برسیم که افکار خودآیند منفی ما که ریشه در باورهای بنیادین منفی ما دارند رو بشناسیم و در بهینه سازی و مدیریت هیجان ها کوشا باشیم.

قدم اخر خوداگاهی در وافع بررسی و اگاهی در مورد خطاهای شناختی ماست. حتما عکس گربه ای که خودش رو در اینه شیر میبینه یا سیب پوسیده ای که جلوی ان تمیز و قرمز و بشاش به نظر میرسه رو دیدین. اینها به خطای شناختی باور دارند. یا در داستانها مادر ناتنی که جلوی اینه وامیستاد و از اینه میپرسید اینه روی دیوار زیباترین زن جهان کیه و میشنید که اینه میگفت شما هستید. اینها خطاهای شناختی هستند.

👈در واقع هشت نوع خطای شناختی وجود داره;

1. تفکر همه یا هیچ: ببنش سیاه یا سفید.
بجای اینکه یک موقعیت به شکل پروسه و پیوسته نگاه بشه ان رو به دو قطب ضد هم تبدیل میکنند مثل بد و خوب. من اگه موفق نشم پس کاملا شکست خورده ام ولی اینرو یک پروسه تغییر یا شانس جدید نمیبینند.

2. فاجعه سازی:  انهایی که آینده را فقط منفی میبینند.اگر فلان کار نشود من اشفته و مضطرب خواهم شد و دیگر قادر به کاری نخواهم شد.

3. بی اعتبار کردن یا دست کم گرفتن جنبه های مثبت:  شخص کاری را مثبت انجام میدهد و موفق میشود ولی گمان میبرد که در واقع فقط شانس اورده وگرنه لایق ان نیست. یک پروسه غیر منطقی از احساس بی کفایت بودن .

4. استدلال هیجانی:  شخص چیزی را حس میکند و قویا باور دارد انطور است و از همه شواهد مخالف چشم پوشی میکند. با اینکه در ازدواج دوم خوشبختم و همه چیز دارم ولی باز احساس میکنم شکست خورده ام.

5. برچسب زدن:  با برچسب های کلی نگری و کلی گویی بدون در نظر گرفتن دلایل منطقی.
او کلا ادم بدی هست . من کلا همیشه در رابطه ها شکست خورده ام. هر کسی انجا برود کافر است. همه غیر مسیحیان کثیفند.


6. ذهن خوانی:  شخص فکر میکند که براحتی میتواند فکر دیگران را بخواند. او فکر میکند که من چیزی نمیدانم. با این رفتارش نشان میدهد که ....

7. تعمیم بیش از حد :  تعمیم دادن یک موقعیت بر همه موقعیت های مشابه.
چون در پروژه قبل موفق نشدم پس در هیچ پروژه ای ....
چون در رابطه اول بدبخت شدم پس من اهل رابطه نیستم....
چون شوهرم الکل میخورد و کتک میزد پس همه الکلیها ...

8. شخصی سازی:  هر چیزی را به خود میگیرند.
چون صبح در خیابان به من سلام نکرد پس از من متنفر است .
چون معلم به من صفر داد پس احتمالا از جنوبی ها متنفر است
چون خواهر شوهرم با من حرف نزد در مهمانی پس میخواهد پیش دیگران مرا ضایع کند....

در نهایت باید بگم شناسایی و پیدا کردن آگاهی
در موارد بالا میتونه به ما کمک فراوان کنه که در مهارتهای دیگه هم موفق باشیم.

مثلا در یک دوره پر سترس برای کنترل سترس باید اول بتونیم موقعیت های سترس زای زندگی را پیدا کنیم بعد افکار خود آیندی که منجر به این اضطراب میشه رو بشناسیم و در مرحله بعد خطاهای شناختی و مفروضه های شرطی و در نهایت باور بنیادین خودمون رو بشناسیم. این از یک پروسه خودشناسی رو میتونه پشتیبانی کنه.

امیدوارم این پاسخ من کمکی برای پاسخ به سوال شما در خودشناسی بیشتر بوده باشه.

ارادتمند ستودگان +Think

2

👆👆👆👆👆👆 با درود و سپاس از سوال بسیار مفید شما.

🙏یه سوال 👇
درسته که توجه به احساس های مثبت بخش مهمی از خود آگاهی هستش ولی چرا بیشتر گفته میشه برای رسیدن به خود آگاهی در سطح بالا باید به طور دقیق روی احساس های منفی تمرکز کرد در صورتی که برای ما ناراحت کننده هست ؟