⭕️ چرا برای استعمارزدایی از زبان، از استفاده از تعبیر «خاورمیانه» پرهیز کنیم؟

نوال السعداوی، نویسندهٔ مصری، توضیح می‌دهد
@jalaeipour

شرایط عمل نیک از نظر ابن‌سینا:

و برای عمل نیک (معروف) شرایطی است: یکی تعجیل در آن است که امری خوشایند است؛ دیگری مخفی ساختن آن است زیرا مخفی کردنش آشکارترین است؛ سوم کوچک داشتنش است که برای فرد بزرگداشتنش است؛ چهارم زیادت و استمرار بر انجام آن است زیرا قطع آن شروعش را از خاطر برده و اثرش را می‌زداید؛ پنجم اختیار جایگاهی مناسب برای آن است، زیرا اگر لطفی نزد کسی برده شود که گنجایشش را ندارد و سپاس آنرا بجای نمی‌دارد و نیکویی اش را گسترش نمی‌دهد و با مهر و محبت پذیرای آن نیست، مثل دانه‌ای است که در زمین لم یزرعی نهاده شود که نه حافظ دانه است و نه باعث رشد دانه می‌گردد.

(از رساله فی السياسة المنزلیة، ابن‌سینا، ص. ٢٤٨)

@BeKhodnotes

الهیات فریب

آنچه در تورات به شکل عجیبی خودنمایی می‌کند رفتارهای فریب‌کارانه و نیرنگ‌آمیز شخصیت‌های مهم بنی اسرائیل است. این رفتارهای فریب کارانه به قدری در شکل‌دهی به روایت تورات از شکل گیری قوم بنی اسرائیل و پیامبری یعقوب حائز اهمیتند که اینگونه بنظر میرسد که اصولن نیرنگ و فریب در این آیین یک ضدارزش بشمار نمی‌رود. همین روایت‌های دینی نیز احتمالن در شکل‌گیری استراتژی های فریبکارانه از سوی قرائت فاشیستی از یهودیت، یعنی صهیونیسم، بی‌اثر نبوده و بنوعی می‌توان آنرا الهیات فریب و نیرنگ در پس ظاهر مدرن باصطلاح تنها لیبرال دموکراسی خاورمیانه (!!!) خواند. در اینجا فقط به خلاصه دو داستان از کتاب تورات اشاره می‌کنم که در آن چگونه نیرنگ و فریب عملی متعارف و نسبتن مقبول نشان داده می‌شود:

۱) نحوه انتخاب یعقوب به عنوان جانشین اسحاق و پیامبر بعدی:

چون اسحاق پیر و نابینا شد، از پسر بزرگش، عیسو، خواست که به شکار برود و غذایی برایش آماده کند تا در ازای آن به او برکت دهد. رفقه، همسر اسحاق، این موضوع را شنید و با حیله‌ای، به پسر کوچکتر خود، یعقوب، کمک کرد تا خودش را به جای عیسو جا بزند. یعقوب با پوشیدن لباس عیسو و پنهان کردن دستانش زیر پوست بزغاله (زیرا عیسو برخلاف یعقوب دستانی پرمو داشت)، توانست پدرش را فریب دهد و برکت نخست‌زادگی را که حق عیسو بود، از آن خود کند که همین امر باعث شد یعقوب پس از اسحاق به پیامبری برسد.
پس از آن که یعقوب با حیله، برکت پدرش را گرفت و از پیش او رفت، عیسو از شکار برگشت و متوجه فریبکاری یعقوب شد. عیسو از شدت خشم، سوگند خورد که یعقوب را بکشد. رفقه که از نقشه عیسو باخبر شد، به یعقوب گفت که برای نجات جانش به نزد برادرش، لابان، فرار کند. او برای توجیه فرار یعقوب به اسحاق گفت که از ازدواج یعقوب با دختران مردم کنعان می‌ترسد و به همین دلیل او را به حران می‌فرستد. (سِفر پیدایش ۲۷)


۲) استفاده فرزندان یعقوب از عمل ختنه برای زمین‌گیر کردن و قتل عام:

دینه، دختر یعقوب و لیه، به قصد دیدار با زنان کنعانی به شهر شکیم رفت. در آنجا، شکیم، پسر حامور حوی، که رئیس آن زمین بود، او را بدید، او را بگرفت و با او همخواب شده، وی را بی‌عصمت ساخت. سپس شکیم دلباخته‌ی دینه شد و به پدرش التماس کرد تا به نزد یعقوب برود و دینه را برای او به همسری بگیرد. حامور نیز به همراه پسرش نزد یعقوب و پسرانش آمدند تا این وصلت را مطرح کنند.

پسران یعقوب که از عمل ننگین شکیم بسیار خشمگین بودند، پاسخ حامور را با حیله‌ای دادند. آنها وانمود کردند که با این ازدواج و صلح با مردم شکیم موافقند، اما شرطی گذاشتند. آنها گفتند که این وصلت تنها در صورتی ممکن است که تمام مردان شهر شکیم ختنه شوند. شکیم و پدرش که واقعاً خواهان این ازدواج بودند، مردم شهرشان را راضی به این کار کردند و به آنها قول دادند که با این وصلت، ثروت و اموال زیادی از یعقوب و خانواده‌اش نصیبشان خواهد شد.

روز سوم، وقتی مردان شهر شکیم به دلیل ختنه شدن در اوج درد و ضعف بودند، شمعون و لاوی، دو پسر یعقوب و برادران تنی دینه، با شمشیرهای خود به شهر حمله کردند و تمام مردان را از دم تیغ گذراندند. آن‌ها حامور و شکیم را نیز کشتند و دینه را از خانه شکیم بیرون آوردند. سپس دیگر پسران یعقوب به شهر حمله کرده، آن را غارت کردند و زنان، کودکان و گوسفندان آن‌ها را به اسارت بردند. یعقوب از کار پسرانش بسیار اندوهگین شد و از ترس انتقام‌گیری قبایل اطراف، آنها را سرزنش کرد. (سِفر پیدایش ۳۴)

@BeKhodnotes

چونکه معرفت انسان نسبت به خودش غیرموثق است، به خاطر آنچه در طبع انسان است از بی‌تفاوتی نسبت به خطاهایش و فراموشی زیاد خودش، و به خاطر اینکه عقلش در اثر آمیختگی با هوای نفس ناسالم گردیده است، نظر به احوال نفسش، و خطاها و محاسنش، به کمک برادری مهربان نیازمند است که به منزله آینه است تا حسن احوال خود و سیاهی گناهانش را مشاهده کند. و شایسته‌ترین و نیازمندترین افراد به چنین چیزی روسا و پادشاهان هستند زیرا چونکه ایشان ثبات قدم و ملکه تصنع را کنار گذاشتند و نسبت به خطاهایشان بی توجه گشتند و ابراز پشیمانی نکردند، پس به زیاده روی افسارگسیخته و اندکی بزرگی عادت کردند. مگر تعداد اندکی از ایشان که خرد ورزیدند و در خودکنترلگری بصیرت یافتند، پس سیرت نیکو یافته و راهشان استوار گشت.

و آنچه باعث بزرگتر شدن بلایشان شد عبارت است از مخفی ساختن عیوبشان از ایشان و ترس از بیان اشتباهاتشان و به زبان آوردن نقص و گناهشان و ترس از بیان نکوهش خشم و ... وقتی علم به این چیزها را ایشان از دست دادند گمان بردند که فاقد خطایند.

(ابن‌سینا، رساله فی سياسة المدنيه، ص. ۲۴۱)

@BeKhodnotes

"شادی بی‌اندازه از اندوه کشنده‌تر است."

(طبقات الصوفیه، خواجه عبدالله انصاری، ص.۱۵۱)
@BeKhodnotes

با دو روز تاخیر، بمناسبت روز بزرگداشت مولانا

شعر: مولانا
آواز و تار: استاد محمدرضا لطفی

@BeKhodnotes

قابوس ابن وشمگیر، فرمانروای منتقدِ اشرفِ مخلوقات بودن انسان

قابوس ابن وشمگیر، با لقب شمس المعالی، همو که شهر گنبد کاووس (قابوس) بخاطر مقبره او چنین نام گرفته است، همو که کیکاووس ابن اسکندر، نوه‌اش، با لقب عنصرالمعالی، کتاب قابوس نامه را به نام پدربزرگش نامگذاری کرده، از امیران سلسله زیاران بود، که دارای شخصیت فرهنگی و دانش‌دوستی بوده است. ابوریحان بیرونی مدتی در دربار همین قابوس مشغول به خدمت بوده و همین‌جاست که اثر مشهور خود، آثار الباقیه عن القرون الخالیه را به نگارش درآورده، و آنرا تقدیم به قابوس می‌کند. روایت‌هایی نیز از ملاقات ابن‌سینا با قابوس وجود دارد، هرچند صحیح بنظر نمی‌رسند، زیرا قبل از اینکه چنین ملاقاتی صورت بگیرد، قابوس ظاهرن بدست فرماندهانش دستگیر و تبعید شده بود.

برغم علم و دانش دوستی قابوس، اما، روایت‌هایی از تندخویی و سختگیری نسبت به نزدیکانش وجود دارد، که همین باعث شد تا فرماندهان علیه وی بشورند و پسرش منوچهر را بجای او بنشانند. نهایتن نیز در حالیکه در یک روز سرد زمستانی برای حمام از قلعه محل تبعید خود، قلعه جناشک، خارج شده بود، در راه بازگشت به قلعه، درب را به روی او باز نکردند تا نهایتن از سرما جان داد.

از قابوس، مجموعه نامه‌ها و مکاتبات وی با شخصیت‌های سیاسی آن زمان، همچون صاحب ابن عَباد، وزیر مهم و تاثیرگذار آل بویه، و رساله‌های کوتاه فلسفی، الهیاتی به زبان عربی برجای مانده که صرفنظر از محتوای این آثار، به علت نثر مسجع و بلاغت و فصاحت‌شان زبانزد است. همه این نامه‌ها و آثار را شخصی بنام عبدالرحمن ابن علی الیزدادی، در اثری بنام کمال البَلاغه جمع‌آوری کرده است.

در میان این آثار، رساله‌ای تقریبن ۳ صفحه‌ای خودنمایی می‌کند با عنوان، "رساله درباره انسان و حیوان". آنچه این رساله را بسیار خاص و متمایز می‌کند نقد شدید قابوس به مفهوم و آموزه اشرف مخلوقات بودن انسان در مقابل دیگر حیوانات است. از نظر قابوس، برخلاف آنچه فلاسفه گمان برده‌اند که حیوانات فاقد عقلند، این حرف بغایت خطایی است، زیرا حیوانات در سخت ترین شرایط توانایی زندگی را دارند و به تعبیر ساده گلیم خود را از آب بیرون می‌کشند. احتمالن نقد قابوس در اینجا معطوف به فلاسفه‌ای چون فارابی و خصوصن ابن‌سیناست که حیوانات دیگر را فاقد عقل قلمداد کرده‌اند.

از نظر قابوس، اتفاقن اگر قرار بر اشرف مخلوقات بودن جانوری باشد، این حیوانات هستند که شایسته چنین عنوانی‌اند نه انسان، زیرا حیوانات بدون نیاز به یادگیری و آموختن بسیار، ضروریات زندگی را به شکلی غریزی میدانند، درحالی‌که انسانها باید رنج آموختن را بجان بخرند، و این غریزه نیز از نظر قابوس خود نوعی از عقلانیت است، نه آنگونه که ابن‌سینا آنرا به قوه‌ای غیر از عقل، یعنی قوه وهم، نسبت میداد. حیوانات، از اینرو، در مقایسه با انسانها، بسیار مستقل‌تر عمل می‌کنند، در حالیکه انسانها بدون آموزش و حمایت‌های اجتماعی دوام نخواهند آورد. در واقع برخلاف نگاه مرسوم که غریزی بودن رفتار حیوانات را درمقابل آموختنی بودن رفتار انسانها نشانه مادون بودن حیوانات در مقایسه با انسانها در نظر میگیرد، قابوس بالعکس این را نشانه قوت حیوانات و ضعف انسانها لحاظ می‌کند. از سوی دیگر، حیوانات به شکلی طبیعی زیبایند، درحالی‌که انسانها زیبایی‌شان عاریتی و نتیجه ساعتها وقت گذاشتن روی آرایش و پیرایش خود است. از دیگر نشانه‌های اشرف مخلوقات بودن جانوران دیگر که قابوس بدان اشاره می‌کند همین بس که سرگین‌شان مرهمی برای دردهای انسانی است.

این رساله کوچک در واقع، نوعی مانیفست برای وارونه سازی مفاهیمی است که به انسان درمقابل حیوان مقام برتری و اشرفیت داده است، و بالعکس همان مفاهیمی را که بواسطه آنها انسان را به مقام اشرفیت رسانده بود نقطه ضعف انسانی دانسته است. وارونه سازی دوگانه‌ها، که فیلسوفی همچون دریدا بدان با تعبیر Deconstruction اشاره می‌کند.

این رساله را این کمترین به همراه مقدمه‌ای درباره قابوس، شرایط تاریخی، و محتوای رساله، در مقاله‌ای با عنوان "Deconstructing the Idea of the Human as the Noblest Animal: A Treatise by Qābūs Ibn Wushmgir" به زبان انگلیسی ترجمه کردم و بتازگی در مجموعه Animals in Greek, Arabic, and Latin Philosophy
توسط نشر Brill و ویراستاری Peter Adamson و Miira Tuominen بچاپ رسیده است.

لینک معرفی مقاله:
https://brill.com/display/book/9789004744134/BP000016.xml


لینک کتاب:

https://brill.com/display/noscript/73187?language=en&srsltid=AfmBOopDqJwM5GCFAGEs3DuORMuZk4il6u4-sWTNAmfC2PnobS4EEJfK

@BeKhodnotes

برگزاری همایشی در دانشگاه لووَن بلژیک درباره دانشنامه علایی اثر شیخ الرئیس بوعلی سینا.

از ۱۵-۱۷ اکتبر به مدت سه روز.

@philobooks

برنامه سخنرانیهای همایش دانشنامه علایی.

برای دریافت لینک حضور مجازی در همایش به ایمیلهای مورد ذکر در برنامه همایش پیام دهید.

@philobooks

در این همایش که درباره دانشنامه علایی ابن‌سینا بود درباره ضرورت ترجمه دانشنامه علایی به زبان انگلیسی بخصوص برای مخاطبینی که فارسی نمیدانند و چالش‌های پیش‌روی آن سخن گفتم.

دانشنامه علایی را که نخستین اثر مدوّن فلسفی به زبان فارسی است، ابن‌سینا به درخواست علاءالدوله کاکویه در دوران اقامتش در اصفهان به نگارش درآورد.

اما آنچه این اثر را به اثری منحصر‌به‌فرد تبدیل می‌کند، یکی زبان اثر است که به فارسی دری است و ابن‌سینا می‌کوشد برای بسیاری از واژگان فلسفی و علمی که عمدتن به زبان عربی بودند معادل‌های فارسی بکار برد؛ از این جمله‌اند: روشنایی بجای نور، جانور گویا بجای حیوان ناطق، چندی بجای کمیت، جان بجای نفس و بسیاری واژگان دیگر.

دیگری که به لحاظ فلسفی و روش حائز اهمیت است مربوط به ترتیب متفاوت علوم از دیگر آثار ابن‌سینا همچون شفا، نجات، اشارات و تنبیهات و آثار دیگر اوست؛ و آن عبارتست از قرار دادن مابعدالطبیعه/متافیزیک یا علم بَرین پیش از طبیعیات/فیزیک یا علم زیرین با این استدلال که آنچه کلی است باید پیشتر و قبل از آنچه جزئی است بیاید زیرا اصول کلی تمامی علوم جزئی در متافیزیک است که مورد بحث قرار می‌گیرد و این خلاف رویه‌های پیشین اوست که مطابق رویکردی ارسطویی، نخست فیزیک یا طبیعیات را می‌آورد و سپس متافیزیک یا مابعدالطبیعه را. و جای بسی تاسف دارد که نشر مولی که درحال حاضر هرچهار بخش دانشنامه را در یک اثر بچاپ رسانده، این ترتیب بخش‌های دانشنامه را رعایت نکرده و نخست طبیعیات و سپس متافیزیک را آورده است!

دیگر آنکه از چالش‌های ترجمه اخیرم از بخش طبیعیات دانشنامه به زبان انگلیسی سخن گفتم که اصلی‌ترین چالش‌ مربوط به نسخه فارسی اثر است که بسیار به لحاظ علائم نگارشی مغلوط است. برای همین، در ترجمه اثر به زبان انگلیسی، نخست کوشیدم ویرایشی جدید به لحاظ علائم نگارشی از اثر بدست دهم و براساس این نسخه ویرایش شده،‌ اثر را ترجمه کنم. ترجمه‌ای که زحمت ویرایش متن انگلیسی آنرا دوست عزیز تاجیکی_کانادایی دَولَت دادی‌خدا برعهده گرفت.

@BeKhodnotes

اسلایدهای ارائه من در قالب یک متن پی‌دی‌اف

@BeKhodnotes

مراسم روز یکشنبه در کلیسای جامع کاتولیک شهر بروژ بلژیک

@BeKhodnotes

[در باب] معلمان

- [طالبِ علم] باید بداند که پدر و مادر سبب نَشوِ بدنِ او شده‌اند و معلم، سببِ نَشوِ نَفْسِ او.
- و بدان که معلم در مرتبۀ پدر و مادر است، بلکه زیاده (یعنی بالاتر]
- و بدان که عصیان از او [یعنی معلم]، کفرانِ نعمت بُوَد.
- و اگر معلم، متعدّد بُوَد، باید که [احترام] هریک را در مرتبۀ خود نگهدارد.
- و بدان که مراد به معلم، آن است که اصلاح نفوس کند نه آنکه حشویّات آموزانَد.
- و چون معلم را در امری احتیاجی شود، حسب المقدور ایستادگی ننماید و در مقام آن باشد که ....¹
- و چون از معلم، تأدیب و زجر بیند، کراهت به خود راه ندهد، بلکه او را موهبتی داند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 مؤلف: فتح الله ابن احمدبن محمود شیرازی، از دانشمندان بزرگ ایرانی مقیم هند. متوفی در 1010 هـ.ق،

📕 رسالۀ اخلاق ظهیریه در مجموعۀ خطی 18589 مجلس

✍️ ¹- متاسفانه بقیۀ این عبارت، کتابت نشده وعجالتا نیز به نسخۀ دیگری برای تکمیل آن، دسترسی نبود.

برگرفته از:
@manunoscript_ir

〰️🍃🌺

@BeKhodnotes

این تصویر که خیلی شبیه به نقاشی‌های مفهومی معاصر است، درواقع یک موزاییک باستانی رومی است که در شهر پمپی یافت شده و هم‌اکنون در موزه شهر ناپل نگهداری می‌شود با عنوان Memento\ Mori (به یاد داشته باش که می‌میری) یا وانیتاس شناخته می‌شود و هدف آن یادآوری فناپذیری زندگی انسان و بی‌ارزشی تمایزات دنیوی است. در مرکز تصویر یک جمجمه به عنوان نماد مرگ قرار دارد که به طور نمادین، با یک تراز (یا شاقول) در بالا و دو دسته شیء متضاد در دو طرف، قاب شده است. دسته سمت راست شامل اقلامی مانند عصا یا پارچه‌های پاره، نماد فقر و زندگی ساده است، در حالی که دسته سمت چپ شامل عصای سلطنتی، جامه گران‌بها، و کیف پول، نماد ثروت و قدرت است. پیام این ترکیب، که با فلسفه رواقی‌گری نیز ارتباط نزدیکی دارد، این است که مرگ، بزرگترین برابرکننده است و فرقی نمی‌کند فردی ثروتمند باشد یا فقیر؛ در نهایت، همه در برابر آن یکسان خواهند بود و باید در زمان محدود خود بر فضیلت تمرکز کنند.

@BeKhodnotes

🚨دشمن، خشکسالی و دروغ‌ علیه ایران

مقاله‌ی جدید کاوه مدنی در فوربز با مرور دعای داریوش کبیر برای ایران به این پرسش می‌پردازد که چگونه ایران در وضعیتی گرفتار شده است که شاید بدترین سناریوی آمریکا و اسرائیل هم نمی‌توانست آن را این‌چنین طراحی و پیاده‌سازی کند.

در این یادداشت توضیح داده می‌شود که چگونه شش سال خشکسالی سنگین، سال‌ها مدیریت ناپایدار، سیاست‌های اشتباه خودکفایی، ارزان‌فروشی آب و انرژی، سدسازی و طرح‌های انتقال آب، ایران را به وضعیت «ورشکستگی آبی» رسانده است؛ وضعیتی که در آن، کشور سال‌هاست بیش از سرمایه‌ی آبی تجدیدپذیر خود برداشت کرده و حالا حتی پایتختش در آستانه‌ی «روز صفر» و در معرض تخلیه‌ی احتمالی قرار گرفته است.

در حالی که آمریکا، سیاست «فشار حداکثری» را احیا کرده، اسرائیل گسترده‌ترین حملات نظامی به زیرساخت‌های ایران را انجام داده و بار دیگر تحریم‌های سازمان ملل بازگردانده شده‌اند، مهم‌ترین ضربه به آینده‌ی ایران از واشنگتن و اورشلیم و نیویورک نخواهد بود، بلکه از آسمانی‌ست که دیگر نمی‌بارد، رودخانه‌هایی که دیگر جریان ندارند و آبخوان‌هایی که تخلیه شده‌اند.

این مقاله تاکید می‌کند که خشکسالی «علت» اصلی وضعیت امروز نیست و تنها شتاب‌دهنده و آشکارکننده‌ ورشکستگی آبی ایران است؛

سه‌گانه‌ی معروف داریوش کبیر (دشمن، خشکسالی و دروغ) امروز دوباره در ایران کنار هم قرار گرفته‌اند:

• دشمن خارجی و سال‌ها تحریم و تهدید
• خشکسالی طولانی و اقلیم در حال تغییر
• دروغ، انکار، محرمانه‌سازی داده‌ها، حاشیه‌بردن متخصصان و امنیتی‌کردن محیط‌زیست.

کاوه مدنی بر این باور است که تحریم‌ها روزی برداشته می‌شوند و اختلافات بین‌المللی بالاخره روزی پایان می‌یابند، اما فروپاشی نظام آب، تخریب سرزمین و فرسایش اعتماد عمومی، به آسانی قابل ترمیم نیست. بنا بر نظر نویسنده، در صورت ادامه روند کنونی و بدون اصلاح جدی سیاست‌های آبی، طبیعت بی‌سر و صدا همان کاری را خواهد کرد که تحریم و بمباران نتوانستند: زانو زدن یک تمدن کهن.

متن کامل مقاله را می‌توانید در فوربز بخوانید:

🔗 https://www.forbes.com/sites/kavehmadani/2025/11/16/in-drought-stricken-iran-nature-is-doing-what-sanctions-and-airstrikes-could-not/

💧@KavehMadani