🌍 مفهوم «فضا» در اقلیم‌شناسی
در سال‌های گذشته، در دوره دکتری اقلیم‌شناسی، درسی با عنوان «روش‌های پیشرفته پژوهش در اقلیم‌شناسی» را تدریس کرده‌ام. یکی از جلسات این درس به بررسی مفاهیم بنیادین «فضا»، «مکان» و «زمان» در پژوهش‌ها اقلیمی اختصاص دارد. منابع اصلی این بخش دربرگیرنده کتاب ارزشمند «اقلیم‌شناسی همدید و کاربرد آن در مطالعات محیطی» اثر برنت یارنال (ترجمه دکتر سید ابوالفضل مسعودیان)، کتاب «مبانی پژوهش در آب‌وهواشناسی» تألیف دکتر حسین عساکره، و مقاله علمی دکتر بهلول علیجانی در مجله «تحلیل فضایی مخاطرات محیطی» (1394) هستند. همچنین، تجربیات زیسته از سال ۱۳۶۲ تا ۱۴۰۴ در این حوزه، نقش مهمی در شکل‌گیری این دیدگاه‌ها داشته‌اند.
بااین‌حال، بسیاری از دانشجویان علاقه‌مند به مدل‌سازی، تحلیل‌های کمی و نگارش مقاله هستند و کمتر به مباحث فلسفی و معرفت‌شناسی علمی توجه نشان می‌دهند. از سوی دیگر، باوجود چیرگی نسبی متخصصان هواشناسی و علوم جو بر این رشته، هنوز نتوانسته‌ایم مبانی معرفت‌شناسی استواری برای تبیین جایگاه جغرافیا در اقلیم‌شناسی ارائه کنیم. این خلأ باعث شده نقش اقلیم‌شناسان در کشور به‌عنوان متخصصان یک علم کاربردی و راهبردی، به‌درستی برجسته نشود.
🔬 فضا در اقلیم‌شناسی: یک بستر فیزیکی و قابل‌اندازه‌گیری
در اقلیم‌شناسی، «فضا» به‌عنوان یک بستر فیزیکی، عینی و قابل‌سنجش تعریف می‌شود که در آن پدیده‌های اقلیمی رخ می‌دهند. این فضا شامل لایه‌های گوناگون نیوار مانند تروپوسفر، استراتوسفر و مزوسفر است که هرکدام ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاص خود را دارند. برای نمونه، بیشتر پدیده‌های آب‌وهوایی در تروپوسفر، یعنی پایین‌ترین و چگال‌ترین لایه جو، اتفاق می‌افتند.
فضای اقلیمی یک سیستم پویا و درهم‌تنیده است که در مقیاس‌های مختلف، از رعدوبرق‌های محلی تا نوسانات جهانی مانند ال‌نینو، عمل می‌کند. در مدل‌های اقلیمی جهانی (GCMs)، این فضا به شبکه‌ای از سلول‌های گسسته تقسیم می‌شود. پدیده‌هایی که در مقیاس‌های کوچک‌تر از وضوح شبکه رخ می‌دهند، با استفاده از پارامترسازی‌های ریاضی ساده‌شده بازنمایی می‌شوند. این گسست معرفت‌شناختی، یکی از منابع اصلی عدم قطعیت در مدل‌های اقلیمی است. بااین‌حال، ابزارهایی مانند GIS و سنجش‌ازدور، نقش کلیدی در تحلیل و بصری‌سازی داده‌های اقلیمی ایفا می‌کنند.
🧠 فضای جغرافیایی: مفهومی چندبعدی و انسان‌محور
در برابر، «فضای جغرافیایی» مفهومی چندلایه، رابطه محور و انسان‌محور است. در جغرافیا، فضا تنها یک ظرف فیزیکی نیست، بالاتر از آن از راه تعاملات انسانی معنا پیدا می‌کند. این فضا با مفاهیمی چون مکان، چشم‌انداز و تجربه زیسته درهم‌تنیده است. از دیدگاه فلسفی، فضای جغرافیایی می‌تواند به‌صورت مطلق (واقعی و فیزیکی) یا نسبی (وابسته به ادراک و روابط انسانی) تعریف شود. مکاتب اندیشه‌ای مانند اومانیسم و جغرافیای انتقادی بر جنبه‌های ذهنی، زیسته و قدرتمند این فضا تأکیددارند.
⚖️ تفاوت‌های بنیادین و ضرورت هم‌افزایی
این تفاوت‌های معرفت‌شناختی نشان می‌دهند که اقلیم‌شناسی و جغرافیا به دو نوع متفاوت از فضا می‌پردازند. اقلیم‌شناسی به دنبال کشف قوانین فیزیکی و پیش‌بینی رفتار آینده یک فضای تعریف‌شده است، در حالی که جغرافیا به دنبال فهم چرایی و معنای پدیده‌ها در فضایی انسانی، معنادار و گاه مورد مناقشه است.
اقلیم‌شناسی به «چه» و «چگونه» پدیده‌های فیزیکی می‌پردازد، اما جغرافیا به «چرا»های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی و «چه معنایی برای انسان دارد» توجه دارد. این دو دیدگاه مکمل یکدیگرند و برای رویارویی با چالش‌های پیچیده‌ای مانند تغییر اقلیم، باید در کنار هم قرار گیرند. تنها با تلفیق فضای فیزیکی اقلیم‌شناسی و فضای ذهنی و اجتماعی جغرافیا می‌توان به راه‌حل‌هایی کارآمد، پایدار و عادلانه دست‌یافت.

💧 تنش آبی: چالشی فراتر از کمبود آب! 🌍 هفت اقلیم . محمود خسروی👇👇

💧 تنش آبی: چالشی فراتر از کمبود آب! 🌍

آب، شریان حیات است، اما آیا می‌دانستید که بیش از ۲ میلیارد نفر در جهان به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند؟ این تنها کمبود فیزیکی آب نیست که ما را تهدید می‌کند، بلکه "تنش آبی" پدیده‌ای پیچیده‌تر است. تنش آبی به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن آب مورد نیاز انسان‌ها و اکوسیستم‌ها از میزان آب موجود کمتر است. این مفهوم جامع‌تر از "کمبود آب" است، زیرا علاوه بر کمبود کمی منابع، جنبه‌های کیفیت آب، جریان‌های زیست‌محیطی و دسترسی‌پذیری آب را نیز در بر می‌گیرد. حتی اگر آب کافی وجود داشته باشد، کیفیت نامناسب یا عدم دسترسی می‌تواند منجر به تنش آبی شود.  

چرا با تنش آبی روبرو هستیم؟
این پدیده نتیجه ترکیبی از عوامل طبیعی و انسانی است:

تغییرات اقلیمی: افزایش دما، خشکسالی‌های شدید و الگوهای بارش نامنظم، منابع آب شیرین تجدیدپذیر را کاهش می‌دهند و تبخیر را افزایش می‌دهند.

رشد جمعیت و شهرنشینی: افزایش بی‌رویه جمعیت و گسترش شهرها، تقاضا برای آب را در بخش‌های خانگی، صنعتی و کشاورزی به شدت بالا برده است.

مدیریت ناکارآمد: برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، آلودگی منابع آب و عدم استفاده از روش‌های آبیاری مدرن، این تنش را تشدید کرده است.  

پیامدهای تنش آبی چیست؟
تنش آبی پیامدهای گسترده‌ای بر اکوسیستم‌ها و جوامع انسانی دارد:

تهدید سلامت: کمبود آب سالم، شیوع بیماری‌های منتقله از آب مانند وبا و حصبه را افزایش می‌دهد.

ناامنی غذایی: کشاورزی بزرگترین مصرف‌کننده آب است و کمبود آن، عملکرد محصولات کشاورزی را کاهش داده و امنیت غذایی را به خطر می‌اندازد.

پیامدهای اقتصادی و اجتماعی: تنش آبی می‌تواند رشد اقتصادی را مختل کرده، فقر را تشدید کند و حتی به ناآرامی‌های اجتماعی و مهاجرت‌های اجباری منجر شود.

تخریب محیط زیست: خشک شدن تالاب‌ها و رودخانه‌ها، بیابان‌زایی و کاهش تنوع زیستی از دیگر پیامدهای مخرب است.

وضعیت جهانی تنش آبی:
بر اساس داده‌های WRI Aqueduct (2023/2025)، ۲۵ کشور با تنش آبی بسیار بالا مواجه هستند که یک چهارم جمعیت جهان را در خود جای داده‌اند. ۱۲ کشور از ۱۷ کشور با بالاترین تنش آبی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) قرار دارند. ایران نیز در رتبه ۱۴ جهانی از نظر تنش آبی قرار دارد.  

چه باید کرد؟ راهکارها در دستان ماست!
برای مقابله با این چالش جهانی، نیاز به رویکردی جامع و یکپارچه داریم:

مدیریت تقاضا: با تغییر الگوهای مصرف و استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، می‌توانیم آب کمتری مصرف کنیم.

فناوری‌های نوین: شیرین‌سازی آب دریا، بازیافت و تصفیه فاضلاب، و جمع‌آوری آب باران می‌توانند منابع جدیدی را فراهم کنند.

کشاورزی پایدار: استفاده از سیستم‌های آبیاری مدرن (مانند قطره‌ای) و کشت محصولات کم‌آب‌بر، مصرف آب در کشاورزی را بهینه می‌کند.

حکمرانی مطلوب آب: تدوین قوانین سخت‌گیرانه، افزایش شفافیت و همکاری‌های بین‌المللی برای مدیریت منابع مشترک آب ضروری است.  

آینده آب در دستان ماست!
هر قطره آب ارزشمند است. با آگاهی، مسئولیت‌پذیری و اقدام جمعی، می‌توانیم به سمت آینده‌ای با امنیت آبی پایدار حرکت کنیم. بیایید با هم برای حفظ این منبع حیاتی تلاش کنیم.

#تنش_آبی #بحران_آب #مدیریت_آب #آب_مایه_حیات #پایداری #محیط_زیست #آینده_آب #صرفه_جویی_در_مصرف_آب #آب_هست_ولی_کم_هست #اقلیم شناسی

دربارۀ واژۀ طوفان
برخی معتقدند واژﮤ فارسی توفان صفت است و به‌معنای «غرّان، دمان» است و ربطی به «باد و باران بسیار شدید» ندارد. این واژه صفت فاعلی از مصدر توفیدن به‌معنای «فریادِ بلند کشیدن» یا «غرّیدن و خروشیدن» است: ز آوازِ گُردان بتوفید کوه / زمین شد ز نعل ستوران ستوه (فردوسی). واژﮤ توفنده به‌معنای «غرّنده و خروشنده» نیز از همین فعل مشتق شده‌است.

پاسخ:
در تصحیح این دیدگاه، که متأسفانه به‌گستردگی در منابع ویرایش زبانی نیز آمده، باید گفت:
     ۱. در فارسی فعل توفیدن وجود نداشته‌است و صورت رایج آن نوفیدن بوده‌است (اینجا را ببینید). درنتیجه، توفان ربطی به توفیدن ندارد. توفان تصرفی است که فارسی‌زبانان دست‌کم از سدﮤ یازدهم قمری در املای واژﮤ معرّبِ طوفان کرده‌اند. این املا ظاهراً نخستین بار در برهان قاطع ضبط شده و از آنجا به فرهنگ‌ها و منابع دیگر راه یافته‌است.
     ۲. نگارنده هیچ شاهدی برای توفان در معنی صفتی نیافته‌است و اینکه در برخی منابع واژﮤ توفان صفت دانسته شده ظاهراً بر اساسی نیست. به سخن دیگر، توفان واژه‌ای ممکن است، نه موجود. 👇👇

دربارۀ واژۀ طوفان
برخی معتقدند واژﮤ فارسی توفان صفت است و به‌معنای «غرّان، دمان» است و ربطی به «باد و باران بسیار شدید» ندارد. این واژه صفت فاعلی از مصدر توفیدن به‌معنای «فریادِ بلند کشیدن» یا «غرّیدن و خروشیدن» است: ز آوازِ گُردان بتوفید کوه / زمین شد ز نعل ستوران ستوه (فردوسی). واژﮤ توفنده به‌معنای «غرّنده و خروشنده» نیز از همین فعل مشتق شده‌است.

پاسخ:
در تصحیح این دیدگاه، که متأسفانه به‌گستردگی در منابع ویرایش زبانی نیز آمده، باید گفت:
     ۱. در فارسی فعل توفیدن وجود نداشته‌است و صورت رایج آن نوفیدن بوده‌است (اینجا را ببینید). درنتیجه، توفان ربطی به توفیدن ندارد. توفان تصرفی است که فارسی‌زبانان دست‌کم از سدﮤ یازدهم قمری در املای واژﮤ معرّبِ طوفان کرده‌اند. این املا ظاهراً نخستین بار در برهان قاطع ضبط شده و از آنجا به فرهنگ‌ها و منابع دیگر راه یافته‌است.
     ۲. نگارنده هیچ شاهدی برای توفان در معنی صفتی نیافته‌است و اینکه در برخی منابع واژﮤ توفان صفت دانسته شده ظاهراً بر اساسی نیست. به سخن دیگر، توفان واژه‌ای ممکن است، نه موجود. یعنی می‌توان از بن فعل مصحّفِ توفیدن (توف) و پسوند صفت‌ساز - ﺎن واژﮤ توفان را ساخت (بسنجید با خندان)، ولی ظاهراً تاکنون چنین واژه‌ای ساخته نشده‌است.
     ۳. توفنده نیز از همین بن فعلِ مصحّف ساخته شده‌است. قدیم‌ترین شاهدی که نگارنده برای توفنده یافته از ملک‌الشعراء بهار است.
     ۴. در شعر فردوسی نیز باید «بتوفید» را به «بنوفید» اصلاح کرد (شاهنامه، تصحیح خالقی مطلق، چاپ سخن، دوجلدی، ۱۳۹۳، ج ۱، ص ۲۴۵). در فرهنگ بزرگ سخن (ذیل توفیدن) این شاهد فردوسی نقل شده و در آنجا معنی «نوفیدن» در این بیتِ فردوسی «لرزیدن» ذکر شده‌است، نه «فریاد بلند کشیدن» و «غرّیدن و خروشیدن».
۱۳۹۹/۰۷/۰۵
فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

✨ «در دل کویر لوت، دره_ای شگفت_انگیز کشیده شده به نام زبان مار 🐍دره_ای مارپیچ به طول حدود ۹ کیلومتر.

🔴جلد مجله نشنال‌جئوگرافیک:
‏اروپایی های جدید.

🔺چه خوب شد که دریاچه ارومیه خشک شد!

🔹دریاچه ارومیه، که زمانی نمادی از تنوع زیستی و اکوسیستم منحصربه‌فرد در فلات ایران و دومین دریاچه شور بزرگ جهان بود، امروز به یک صحرای نمک تبدیل شده است. این تحول، نه یک فاجعه طبیعی ناگهانی، بلکه نتیجه‌ای منطقی و پیش‌بینی‌پذیر از دهه‌ها سیاست‌گذاری نادرست، تخریب سیستم‌های محلی مدیریت آب و اولویت‌دهی به منافع بخشی به جای منافع عمومی است. در این شرایط، باید گفت: «چه خوب شد که دریاچه ارومیه خشک شد».

🔹اظهار چنین عبارتی، نه به معنای استقبال از نابودی طبیعت، بلکه به‌عنوان یک تشخیص سیاسی تلخ بیان می‌شود. چه خوب که این فاجعه دیگر انکارشدنی نیست. چه خوب که دیگر نمی‌توان آن را با آمارهای تحریف‌شده، طرح‌های نیمه‌کاره یا جشن‌های تبلیغاتی پوشاند. خشک‌شدن کامل دریاچه، یک واقعیت عینی است که هرگونه بهانه‌گیری را بی‌معنی می‌کند، چراکه تا زمانی که یک بحران به حدی بزرگ ‌شود که دیگر قابل پنهان‌کاری نیست، سیستم‌های قدرت تمایلی به تغییر ندارند.

🔹دریاچه ارومیه، اکنون یک نماد است؛ نمادی از شکست مدیریت زیست‌محیطی، فساد نهادی و تبدیل طبیعت به یک کالای سیاسی.

نقشه های میزان تابش مستقیم، تابش کل (مجموع تابش مستقیم و پراکنده) و پتانسیل تولید برق فتوولتاییک از یک سامانه های خورشیدی (kWh/kWp) برای ایران با کیفیت بالا

▪️ نتایج یک پژوهش جدید در مجله نیچر  نشان می‌دهد که اگرچه جنگل‌زدایی یک منبع مهم انتشار کربن است، اما احیای جنگل‌ها و کشت جنگل‌های جدید می‌تواند این ضررها را جبران کند، به‌ویژه اگر بر جنگل‌های جوان و کارآمد تمرکز شود.

▪️ این یافته‌ها برای سیاست‌های تغییر اقلیم و مدیریت پایدار زمین اهمیت فراوانی دارند.

▪️بر أساس نتایج  این پژوهش، شرق آسیا، آمریکای شمالی و اروپا بیشترین افزایش جذب کربن را به‌دلیل جنگل‌کاری داشتنددر حالیکه آمازون و جنوب شرق آسیا بیشترین کاهش جذب کربن به‌دلیل جنگل‌زدایی را تجربه کردند

▪️قابل ذکر است در ایران جنگلهای هیرکانی به علت مدیریت های ناکارآمد منابع طبیعی و ناآگاهی مدیریت های شهری صدمات بسیار فراوانی دیدند. جنگل زدایی و تغییر کاربری های بی رویه و رانتی بخاطرسد سازی و ویلا سازی و سایر پروژه های عمرانی، گسترش کوههای زباله ناشی ازنا مدیریتی در مدیریت پسماند و....   نفس این اکوسیستم ارزشمند در ایران را به شماره انداخته هست

@mahdi_motagh

https://www.nature.com/articles/s41467-025-61956-y

🔥 Lut Desert | Visiting the World's Hottest Place 🔥 📍 Dasht-e Lut, Iran 🌡 Peak Surface Temperature: 70.7°C (159.3°F)
هفت اقلیم. محمود خسروی:
https://news.1rj.ru/str/ClimateOverview
Welcome to the Lut Desert, a UNESCO World Heritage site and one of Earth's most extreme environments. Located in southeastern Iran, this vast salt desert spans over 51,800 km² and holds the record for the highest land surface temperature ever measured by satellite—a blistering 70.7°C (159.3°F) in 2005.

🧪 Why It Matters The Lut Desert is more than a thermal anomaly. It’s a natural laboratory for studying climate resilience, geomorphology, and the limits of life. Its iconic yardangs (wind-carved ridges) and kaluts (towering sand formations) offer insights into aeolian processes and planetary geology.
🌍 Climate Significance Understanding hyper-arid zones like Lut is crucial in the context of global warming. These regions help scientists model heat absorption, surface albedo, and the impact of extreme heat on ecosystems.
👇👇

📸 Travel Tip Best explored in cooler months, the Lut Desert offers surreal landscapes, stargazing opportunities, and a humbling reminder of nature’s raw power. Bring hydration, sun protection, and a deep respect for the desert’s unforgiving beauty.
Video Reference:https://www.youtube.com/watch?v=EeLfm5enKd0
#LutDesert #ExtremeEnvironments #Geoscience #ClimateResearch #IranTravel #DesertGeography #AcademicTravel #Fieldwork #UNESCOHeritage #EarthScience #HotSpotsOfEarth #DashtELut #Kaluts #Yardangs #PlanetaryGeology #ScienceOnInstagram #NatureUnfiltered

⚠️خشکسالی ۵ ساله؟

🔺️نمودار بالا متوسط شاخص خشکسالی بر پهنه کشور ایران است. شاخص مذکور که SPEI نامیده می شود از معتبرترین معیارهای سنجش کاهش بارش و افزایش دما است که به شکل همگن قابلیت ارائه وضعیت حقیقی خشکسالی هواشناسی را با لحاظ آثار تغییرات اقلیمی داراست.
🔺️نمودار بالا به صورت ۱۲ ماهه یا همان ۱ ساله از حدود ۷۵ سال قبل تا کنون ارائه شده است.
🔺️به وضوح می توان مشاهده کرد که خشکسالی در ایران حدود ۳۰ سال است که بجز یک بازه ۲ ساله در ۵ سال پیش که منجر به رخدادهای سیلابی ناهنجار در کشور شد، ادامه داشته است/ آب و محیط زیست


کانال آب
@water_bio

نتایج نمودار بر اساس یافته های این مقاله هم تایید می شود.