☰

🔍 مسئله (۱۶):

🚨 حوادث ــ در خردادماه سال ۱۴۰۱، سارقانی که به صندوق امانات بانک ملی در مقابل دانشگاه تهران دستبرد زده بودند، پس از ماه‌ها تلاش پلیس دستگیر شدند. علت تأخیر در دستگیری سارقان چه بود؟

۱. سارقان از ترس اینکه هویت‌شان آشکار شده باشد، مدتی به یکی از شهرهای جنوبی کشور گریختند.

۲. سارقان از ترس اینکه شناخته نشوند، چند بار پیاپی مکان سکونت استیجاری خود را تغییر دادند.

۳. سارقان از ترس اینکه ردی در بانک به‌جای گذاشته‌اند، از طریق مرز زمینی از کشور خارج شدند.

۴. سارقان از ترس اینکه پلیس شناسایی‌شان خواهد کرد، با هویت جعلی در یک کارگاه مشغول به کار شدند.

@MorphoSyntax

☰

☑️ صرف | گونه‌های آوایی ریشه

🔖 پرسش زیر، یکی از سؤالات کنکور دکتری زبان‌شناسی (۱۴۰۱) است که با حوزۀ صرف و واج‌شناسی پیوند دارد:

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
۱۵ ــ کدام‌یک از تکواژهای زیر دارای تکواژگونه‌هایی است که به لحاظ آوایی جفت کمینۀ هم به شمار نمی‌روند؟
۱. فریب
۲. پرهیز
۳. انگار
۴. آفرین
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

🔖 جفت کمینه (minimal pair):
واژه‌هایی با معنای متفاوت که تنها در یک واج، در جایگاه مشابه، با هم فرق دارند؛ مانند عرض (Ɂarz) و مرز (marz) در فارسی.


🔖 طبق تقطیع سنتی تکواژها:

◄ تکواژگونه‌های فریب: farib/farif
◄ تکواژگونه‌های پرهیز: parhiz/parhix
◄ تکواژگونه‌های انگار: Ɂengār/Ɂengāš
◄ تکواژگونه‌های آفرین: Ɂāfarin/Ɂāfar

دو تکواژگونۀ «آفرین» جفت کمینه نیستند و تفاوت آنها در بیش از یک واج است.

◄ نمونه‌های /Ɂāfarin/: می‌آفریند، آفریننده، آفرینش
◄ نمونه‌های /Ɂāfar/: می‌آفرید، آفریدگار، آفریده

@MorphoSyntax

☰

📕 جلسهٔ دفاع پایان‌نامه

⚪️ ساختار موضوعی اسم در زبان فارسی

🕛 دوشنبه، ۲۶ شهریور، ساعت ۱۲ تا ۱۴

@MorphoSyntax

☰

📘 جلسهٔ دفاع رساله

⚪️ رده‌شناسی ترتیب واژه‌ها در گیلکی گیلان و مازندران

🕥 سه‌شنبه، ۲۷ شهریور، ساعت ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۳۰

@MorphoSyntax

☰

💎 نحو | دستوری‌شدگی فعل «گرفتن»

● فعل «گرفتن» در فارسی با پیمودن روند دستوری‌شدگی، در ساخت افعال پیاپی به کار می‌رود. در نمونه‌های زیر، «گرفتن» در معنای واژگانی خود به کار نرفته است، بلکه مفهوم نمودی دارد و بر آغاز کنش یا تغییر وضعیت دلالت می‌کند:

◄ این‌قدر راه نرو؛ لطفاً بگیر بنشین.
◄ تا از محل کارش برگشت، گرفت خوابید.
◄ مرد گنده، بچۀ به این کوچکی را گرفت زد.
◄ وسط خواندن، از خشم نامه را گرفت پاره کرد.

● ساخت افعال پیاپی به‌ویژه در زبان‌های کریول و برخی از زبان‌های غرب افریقا، جنوب شرقی آسیا و اقیانوسیه دیده می‌شود. در بسیاری از این زبان‌ها، «گرفتن» یکی از فعل‌هایی است که چنین کارکردی یافته است؛ مانند نمونۀ زیر از زبان کوا:

A téi dí fáka kóti dí beée.
3SG take DET knife cut DET bread
“= He cut the bread with the knife.”

● زبان‌های کوا (Kwa languages) عضو خانوادۀ زبانی نیجر ـ کنگو هستند و در جنوب شرقی ساحل عاج، جنوب غنا و مرکز توگو رواج دارند. این شاخه قریب به پنجاه زبان را شامل می‌شود و شمار گویشورانش نزدیک به بیست‌وپنج میلیون نفر برآورد شده است.

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | تصویب اصطلاح نحوی

▫️در گروه زبان‌شناسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای اصطلاح «scrambling» و صورت‌های وابسته به آن، معادل‌گزینی شده است:


▪️scrambling: جای‌گردانی
▪️scrambled element: عنصر جای‌گشته
▪️scrambled constituent: سازهٔ جای‌گشته
▪️scrambling language: زبان جای‌گردان


▫️از معادل‌های رایج برای اصطلاح «scrambling»، عبارت «قلب نحوی» است که هم چندان دقیق نیست، هم برپایهٔ آن نمی‌توان واژه‌های مشتق و مرکب مناسبی تولید کرد. فارسی و ژاپنی از زبان‌های جای‌گردان (= زبان‌های دارای فرایند قلب نحوی) هستند.

▫️مثال: در جملهٔ «این فیلم را دوستم هنوز ندیده است»، سازهٔ مفعول مستقیم دستخوش جای‌گردانی شده است. مبتداسازی و کانونی‌سازی از گونه‌های جای‌گردانی به‌شمار می‌روند.

@MorphoSyntax

☰

📙 کتاب | رویکردی کمینه‌گرا به جای‌گردانی


▫️A Minimalist Approach to Scrambling
▫️Simin Karimi (2005)

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | حق نشر

▫️نزدیک به سه دهه است که گروه عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در برابر اصطلاح بیگانهٔ «کپی‌رایت»، معادل «حق نشر» را به تصویب رسانده است.

▪️copyright: حق نشر

▫️مثال: خوشبختانه رعایت قوانین «حق نشر» و حمایت از حقوق ناشر و پدیدآورنده در کشورمان به جایی رسیده که یک نسخه از قرارداد تألیف اثر را برای خود ابوالفضل بیهقی هم ارسال می‌کنند!

@MorphoSyntax

☰

🔍 مسئله (۱۷):

🛫 گویشور زبان هیاکی (Hiaki) هنگام توضیح به رئیس شرکت گفت:

◄ من به موقع نرسیدم.

🛫 و سپس در تکمیل توضیح خود، عنصر سببی‌ساز را به جمله‌اش افزود. در این صورت، کدام سازهٔ زیر همراه با عنصر دستوری یادشده به جملهٔ دوم او ملحق شده است؟

۱. به دلیل بارندگی (ادات علّی)
۲. به فرودگاه (قید مکان)
۳. رانندهٔ شرکت (کنشگر)
۴. معاون شرکت را (کنش‌پذیر)

@MorphoSyntax

☰

📕 کتاب | محمول مرکب

▫️Approaches to Complex Predicates (2016)

▫️Léa Nash & Pollet Samvelian

@MorphoSyntax

☰

☑️ آزفا | تدوین تمرین زبانی

🔗 پرسش زیر، یکی از سؤالات کنکور دکتری آزفا (۱۴۰۳) است که با حوزۀ صرف و نحو پیوند دارد:

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
۱۱۰ ــ در آموزش دستور فارسی معیار به غیر فارسی‌زبانان، برای کدام‌یک از توصیف‌های دستوری زیر می‌توان تمرین زبانی تدوین کرد؟
۱. سببی ساختواژی در افعال مرکب
۲. وجه پرسشی در بندهای پیرو
۳. صورت منفی در افعال پیاپی
۴. وجه التزامی در زمان گذشته
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

۱. فارسی دارای سببی ساختواژی در افعال بسیط و مرکب است و وند سببی‌ساز به فعل سنگین یا سبک ملحق می‌شود:

◄ مصدوم را به بیمارستان رساند.
◄ خودش به دستش آسیب رساند.


۲. فارسی وجه دستوری پرسشی ندارد و در بند پیرو، غالباً از وجه اخباری یا التزامی استفاده می‌شود.

◄ آیا فکر می‌کنی برادرت هم می‌آید؟
◄ آیا فکر می‌کنی برادرت هم بیاید؟


۳. در فارسی معیار، ساخت افعال پیاپی منفی نمی‌شود، هرچند ممکن است در گونۀ غیررسمی این ساخت‌ها را منفی کنیم:

◄ *داشت درس نمی‌خواند.
◄ *سر وقت نگرفت نخوابید.


۴. در فارسی وجه التزامی با زمان دستوری گذشته همراه نمی‌شود و آنچه به آن ماضی التزامی می‌گویند، دارای زمان حال است:

◄ امیدوارم درسش تمام شده باشد.
◄ امیدوارم سال آینده همین موقع درسش تمام شده باشد.


🔗 بنابراین، گزینۀ یک، ساختاری است که در فارسی معیار یافت می‌شود و می‌توان برای آموزش آن، تمرین زبانی تدوین کرد.

@MorphoSyntax

☰

🆕 منتشر شد | قصه‌ها و غصه‌ها

▫️مجموعهٔ اشعار دکتر علی درزی، زبان‌شناس و عضو هیئت‌ علمی دانشگاه تهران، با عنوان قصه‌ها و غصه‌ها، منتشر شد. این دفتر شامل ۳۲ سروده است و به کوشش انتشارات دولت علم جامهٔ طبع برپوشیده است.

@MorphoSyntax