☰

📝 ویرایش | ادات‌افزایی

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
◄ در آزادراه تهران ــ قم، ترافیک جریان دارد.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

✏️ جملهٔ پیش‌فرض بالا، از جریان داشتن ترافیک در آزادراه خبر می‌دهد، اما توصیف دقیقی از میزان آمدوشد در اختیار مخاطب نمی‌گذارد. این توصیف را می‌توان به کمک ادات که سازه‌ای اختیاری است، به جملهٔ اصلی افزود:

(۱). صفت پسین:
◄ در آزادراه تهران ــ قم، ترافیکِ نیمه‌سنگین اما روان جریان دارد.

(۲). محمول ثانویه:
◄ در آزادراه تهران ــ قم، ترافیک، نیمه‌سنگین اما روان، جریان دارد.

✏️ در تصویر پیوست، نویسندهٔ خبر ترجیح داده است محمول ثانویهٔ همامدی را در گروه حرف‌اضافهٔ «به‌صورت . . .» بیاورد که به‌نظر نمی‌رسد ضرورتی داشته باشد. این نوع ادات‌افزایی مانند این است که جملهٔ «الف» را در قالب جملهٔ «ب» بازنویسی کنیم:

◄ (الف). متهم دست‌بسته به دادگاه انتقال یافت.
◄ (ب). متهم به‌صورت دست‌بسته به دادگاه انتقال یافت.

✔️Adjunct = ادات
✔️Adjunction = ادات‌افزایی

@MorphoSyntax

☰

🔍 مسئله (۳۷)

🖇 در متن ویدئوی پیوست، عنصر وابستهٔ «ــ‌ش» چند بار در نقش وند اشتقاقی به‌کار رفته است و چند بار هویت تصریفی دارد؟

۱. اشتقاقی: سه بار ــ تصریفی: سه بار
۲. اشتقاقی: دو بار ــ تصریفی: دو بار
۳. اشتقاقی: سه بار ــ تصریفی: دو بار
۴. اشتقاقی: دو بار ــ تصریفی: سه بار

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | اطلاعیهٔ مهم

🖍 ممکن است بفرمایید «تعیین‌شده» را باید با نیم‌فاصله نوشت، همزهٔ «هیئت علمی» بر کرسی «ئـ» می‌نشیند، «روز» و «مورخ» اضافه‌اند، به‌جای «لغایت» باید «تا» آورد و از این قبیل توصیه‌ها که البته همگی به‌جای خود درست‌اند.

🖍 اما مهم‌تر از همهٔ اینها این‌که اگر طول و عرض جملهٔ‌مان آن‌چنان کش آمده که ابعادش از دست‌مان دررفته است، باید دست‌کم یک‌بار سروته‌اش را به هم گره بزنیم تا ببینیم آیا اصلاً فعل و فاعلش سازگاری دارند یا نه: «زمان تعیین شده . . . به مدت دو هفته انجام می‌شود!»

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
◄ زمان ارزش‌یابی الکترونیکی . . . به‌مدت دو هفته است.
◄ ارزش‌یابی الکترونیکی . . . به‌مدت دو هفته انجام می‌شود.
◄ زمان ارزش‌یابی الکترونیکی . . . به‌مدت دو هفته تعیین شده است.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

@MorphoSyntax

☰

🌐 ریشه‌شناسی | زردپی اسفندیار!


❂ واژه‌های فارسی «تار» (رشتۀ باریک و دراز)، «کارتَن» (عنکبوت) و «تنیدن» (بافتن) از یک ریشه‌اند؛ اما شاید جالب باشد که بدانیم واژۀ «تاندون» فرانسوی/ انگلیسی هم که در فارسی به آن «زردپی» می‌گویند، نیای مشترکی با «تار» و «تنیدن» دارد.

❂ «تن» که در ایرانی باستان «tanu»، به معنای «بافتن، تنیدن» بوده، برآمده از واژۀ هندواروپایی «tend» است. واج /d/ در «tend» پسوند به‌شمار می‌رود و بنابراین، «تن» دنبالۀ ریشۀ هندواروپایی «ten»، به مفهوم «کشیدن، بسط دادن»، است.

❂ اصطلاح «tendon» در فرانسوی/ انگلیسی وام‌گرفته از واژهٔ لاتین «tendō» است که آن نیز از واژۀ هندواروپایی «tend» و ریشۀ «ten» مشتق شده است و البته ارتباطی با نیای عدد «ten» ندارد. ریشۀ «ten» در مفهوم «کشیدن» به سنسکریت و یونانی و برخی دیگر از زبان‌های این خانواده نیز راه یافته است.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
🔝وقتی از دیپ‌سیک چینی بخواهید که کل اصطلاح «تاندون آشیل» (Achilles tendon) را برای‌تان فارسی کند، بهترین پیشنهادش «زردپی اسفندیار» است!

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | معماری ایرانی

○ مجموعهٔ تاریخی آقازاده در شهرستان ابرکوه، با مساحت ۸۲۰ متر مربع و در زمینی به مساحت ۱۵۰۰ متر مربع در حدود سال ۱۱۵۷ خورشیدی، به سفارش حاج حسین ابرقویی، از متمولان این شهر بنا شده است.

○ گذشته از معماری چشم‌نواز این مجموعه، بادگیر دوطبقهٔ عمارت، شهرتی عالم‌گیر به آن بخشیده است. ساختمان آقازاده که در بهمن ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، سرشار از عناصر ویژهٔ معماری غنی و کم‌مانند ایرانی است که فقط گوشه‌ای از آنها درپی فهرست شده‌اند.

○ گنبد = Dome
○ مناره = Minaret
○ شاه‌نشین = Alcove
○ هشتی = Vestibule
○ سه‌دری = Triforium
○ کلاه‌فرنگی = Gazebo
○ نورگیر گنبد = Oculus
○ پنج‌دری = Pentaforium
○ ساباط = Arcade, archway
○ پنجرهٔ اُرسی = Sash window
○ تابستان‌نشین = Summer room
○ دالان ورودی = Carriage porch, pawn
○ قطاربندی = Belt course, string course
○ بادگیر = Wind-catcher tower, wind turret
○ مقرنس‌کاری = Honeycomb, stalactite work

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | ادات/ افزوده


□ ادات‌ها/ افزوده‌ها (adjunct) سازه‌هایی اختیاری‌اند که به ساختار افزوده می‌شوند و چیزی به معنای آن می‌افزایند. بنابراین، حضور ادات/ افزوده در جمله و گروه، الزام نحوی ندارد.

□ به فرایند الحاق ادات/ افزوده به ساختار نحوی، «adjunction» می‌گویند. صفت‌ها و قیدها از پرکاربردترین ادات‌ها/ افزوده‌هایی‌اند که می‌شناسیم؛ مانند سازه‌هایی که در جملۀ «۲» در میان قلاب آمده‌اند:

◄ (۱). بازیکن تیم کُشتی حریفش را شکست داد.
◄ (۲). [خوشبختانه] بازیکن [جوان] تیم کُشتی [با در پیش گرفتن راهبرد مناسب] [[خیلی] سریع] [اصلی‌ترین] حریفش را شکست داد.

□ گویا فرهنگستان زبان و ادب فارسی تاکنون معادلی برای «adjunct» پیشنهاد نداده است و اهل فن غالباً یکی از دو اصطلاح «ادات/ افزوده» را در برابر آن به‌کار می‌برند. فرایند «adjunction» هم معادل رایجی ندارد و در متن‌های فارسی گاهی یک عبارت در برابر آن می‌آید.

□ نگارنده برای دو اصطلاح یادشده، به ترتیب، برابرنهادهای «ادات» و «ادات‌افزایی» را به‌کار می‌برد. پیشنهاد شما چیست یا از چه معادل‌هایی برای این دو اصطلاح پرکاربرد نحوی استفاده می‌کنید؟

@MorphoSyntax

☰

🌐 ریشه‌شناسی | دربارهٔ ریشهٔ واژهٔ «مسلمان»

▫️آریا طبیب‌زاده، دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، در این مقالهٔ عالمانه به بررسی ریشهٔ واژهٔ «مسلمان» می‌پردازد و استدلال می‌کند که این کلمه تبار سریانی دارد. بنابراین، واژهٔ «مسلمان» که نخست در فارسی رواج یافته و سپس به دیگر زبان‌های حوزهٔ تمدن ایرانی، از جمله ترکی و اردو راه پیدا کرده است، نیای مشترکی با واژهٔ عربی «مسلم» یا نام «سلمان فارسی» ندارد.

▫️طبیب‌زاده، آریا (۱۴۰۴). دربارهٔ ریشهٔ واژهٔ «مسلمان». آینهٔ پژوهش، سال ۳۶، شمارهٔ ۱، صص ۲۸۵ -- ۲۹۴.

@MorphoSyntax

☰

👁‍🗨 دیدگاه | هنر و علم

▪️زبان، ابزار آفرینش ادبی است و رنگ، خمیرمایهٔ هنر نگارگری. اما سپردن آموزش «زبان» فارسی به ادیبان هنرمند، مانند پرس‌وجو دربارهٔ ساختار مولکولی و ویژگی‌های شیمیایی رنگ‌ها از هنرمندان نقاش است. اولی کار علم زبان‌شناسی است، دومی در حوزهٔ علم شیمی.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
🔗 حذف گرایش‌های آزفا و زبان‌شناسی از شغل دبیری، در آزمون استخدامی آموزش و پرورش ۱۴۰۴

https://www.karzar.net/228960
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

@MorphoSyntax

☰

همه پشت را سوی یزدان کنیم
به نیروی او رزم شـــیران کنیم

✍🏿 حکیم فردوسی

@MorphoSyntax

☰

✨ امیدوارم همهٔ دوستان و همراهان و هم‌میهنان، در هر گوشه‌ای از این جغرافیای بزرگ و در فراسوی آن، تن‌درست و در امنیت باشند.

@MorphoSyntax

☰

پای بر چــرخ نهـد هرکه ز سر می‌گذرد
رشته چون بی‌گره افتد ز گهر می‌گذرد

✍🏿 صائب

@MorphoSyntax

☰

👁‍🗨 دیدگاه | توهم تجزیهٔ قومی: راهبرد عبری ــ غربی در برابر ایران (بخش ۱/۲)


🔻گزارش زیر در دهم تیر ۱۴۰۴، در پایگاه تحلیلی ــ خبری رسپانسیبل استیت‌کرفت، به قلم الدار ممدوف، منتشر شده است. او کارشناس سیاست خارجی مستقر در بروکسل و پژوهشگر غیرمقیم در بنیاد کوئینسی است. ترجمۀ فارسی این گزارش را، با اندکی ویرایش، برعهدۀ هوش مصنوعی گذاشتم. مانند بقیهٔ مطالب این کانال، هرگونه نقل مستقیم یا برداشت از این گزارش، با یا بدون ارجاع آزاد است.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
https://responsiblestatecraft.org/iran-war-2672502741/
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

○ دستگاه سیاست خارجی واشنگتن گرایش خطرناکی دارد که کشورهایی را که خصم می‌انگارد، تکه‌تکه کند. اکنون، اندیشکده‌های نومحافظه‌کار، مانند بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها (اف‌دی‌دی) و هم‌فکران‌شان در پارلمان اروپا، آشکارا از تجزیۀ ایران حمایت می‌کنند. این راهبرد بی‌پروا که می‌تواند خاورمیانه [غرب آسیا] را بی‌ثبات‌تر کند، بحران‌های انسانی فاجعه‌باری درپی می‌آورد و با مقاومت سرسختانۀ ایرانیان و حتی متحدان امریکا روبه‌رو خواهد شد.

○ در میانۀ جنگ اخیر اسرائیل و ایران در خرداد ۱۴۰۴، برندا شافر، تحلیلگر اف‌دی‌دی، ادعا کرد تنوع قومی ایران ضعفی است که می‌توان از آن بهره برد. شافر که چندین سال در رسانه‌های امریکا از جمهوری باکو حمایت کرده و روابطش با شرکت نفت دولتی این کشور (سوکار) را پنهان نگاه داشته، سال‌هاست برای تجزیۀ ایران برمبنای خطوط قومی ــ مشابه فروپاشی یوگسلاوی ــ تلاش کرده است. تمرکز اصلی او بر تحریک جدایی‌طلبی در آذربایجان ایران است، جایی که آذری‌ها بزرگ‌ترین گروه غیرفارس ایران را تشکیل می‌دهند.

○ آرای شافر با سرمقالۀ اخیر روزنامۀ اورشلیم پست همسوست که در میانۀ شادمانی از حملات اسرائیل به ایران، از ترامپ خواست تا آشکارا از تکه‌پاره شدن ایران حمایت کند. این مقاله خواستار آن شد که ائتلاف خاورمیانه برای تقسیم ایران شکل بگیرد و به مناطق سنی، کرد و بلوچی که خواهان جدایی‌اند، تضمین‌های امنیتی داده شود. همین رسانه پیشتر نیز از اسرائیل و آمریکا خواسته بود تا از جدایی آذربایجان جنوبی (مناطق آذری‌نشین شمال غرب ایران) حمایت کنند.

○ در همین میان، سخنگوی امور خارجی یک گروه لیبرال میانه‌رو در پارلمان اروپا نشستی دربارۀ «آینده ایران» برگزار کرد که هدف ظاهری آن بررسی چشم‌انداز شورش موفق برضد جمهوری اسلامی بود. اما حضور تنها دو سخنران ایرانی که هر دو جدایی‌طلب قومی از آذربایجان و اهواز بودند، هدف واقعی نشست را آشکار کرد. از زمان قطع روابط
پارلمان اروپا با نهادهای رسمی ایران در ۲۰۲۲، این نهاد به عرصه‌ای برای فعالیت گروه‌های اپوزیسیون تندرو، مانند سلطنت‌طلبان، فرقۀ مجاهدین خلق و جدایی‌خواهان قومی تبدیل شده است.

○ بااین‌همه، ایران کشوری شکننده و در آستانۀ فروپاشی نیست؛ بلکه ملتی ۹۰ میلیونی با هویت تاریخی و فرهنگی عمیق است. اگرچه طرفداران تجزیه بر گونه‌گونی قومی ایران ــ آذری‌ها، کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها ــ تأکید می‌ورزند، اما پیوسته نیروی وحدت‌بخش ملی‌گرایی ایرانی را دست‌کم می‌گیرند. همان‌گونه که شروین ملک‌زاده، پژوهشگر، یادآور شده است، «این اجماع نیرومند در میان پژوهشگران شکل گرفته که سیاست در ایران، با اندیشۀ ایران به‌مثابۀ ملتی با تاریخ پیوسته و بی‌وقفه آغاز می‌شود.» دهه‌ها فشار خارجی، از تحریم تا عملیات پنهانی و جنگ، این انسجام ملی را تقویت کرده است. تصور این‌که تحریک احساسات جدایی‌خواهانه می‌تواند ایران را متلاشی کند، خیالی خطرناک است؛ چنین طرح‌هایی پیش‌تر در عراق و سوریه با شکست مواجه شده‌اند و هرج‌ومرج آفریده‌اند.

@MorphoSyntax

☰

👁‍🗨 دیدگاه | توهم تجزیهٔ قومی: راهبرد عبری ــ غربی در برابر ایران (بخش ۲/۲)


🔻گزارش زیر در دهم تیر ۱۴۰۴، در پایگاه تحلیلی ــ خبری رسپانسیبل استیت‌کرفت، به قلم الدار ممدوف، منتشر شده است. او کارشناس سیاست خارجی مستقر در بروکسل و پژوهشگر غیرمقیم در بنیاد کوئینسی است. ترجمۀ فارسی این گزارش را، با اندکی ویرایش، برعهدۀ هوش مصنوعی گذاشتم. مانند بقیهٔ مطالب این کانال، هرگونه نقل مستقیم یا برداشت از این گزارش، با یا بدون ارجاع آزاد است.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
https://responsiblestatecraft.org/iran-war-2672502741/
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

○ شافر حتی از حملات هوایی اسرائیل به تبریز، قلب فرهنگی و اقتصادی آذربایجان ایران، استقبال کرده است، رویکردی که نه‌تنها غیراخلاقی، بلکه برخاسته از سوء برداشت ژرف از پویایی‌های درون ایران است. برخلاف انتظارِ او و هم‌فکرانش، حملۀ اخیر اسرائیل سبب همبستگی ملی شد، چرا که آذری‌های ایران به‌شدت در بافت ملی کشور تنیده شده‌اند: هم رهبر عالی کشور، آیت‌الله خامنه‌ای، هم رئیس‌جمهور، مسعود پزشکیان، آذری‌تبارند.

○ یک ماه پیش، من در خیابان‌های تبریز قدم زدم؛ شهری ریشه‌دار در تاریخ و هویت ایرانی. تبریز نه کانون جدایی‌خواهی، بلکه گواهی بر وحدت پایدار ایران است. موزۀ آذربایجان آثار هزاران سال تمدن ایرانی را به نمایش می‌گذارد و خانۀ مشروطه نقش محوری تبریز در انقلاب مشروطهٔ ۱۹۰۶ [۱۲۸۵ خورشیدی] را یادآوری می‌کند؛ یعنی همان جنبشی که ملی‌گرایی مدرن ایرانی را شکل داد و همچنان الهام‌بخش نیروهای دموکراتیک و جامعۀ مدنی است. این گمان که تبریز یا هر شهر عمدتاً آذری‌نشین ایران به دعوت واشنگتن یا تل‌آویو شورش می‌کند، خیالی بیش نیست. آذری‌های ایران اقلیتی تحت ستم و منتظر رهایی نیستند؛ آن‌ها در ایران بالیده‌اند و اغلب فعالان آذری، خواسته‌های خود را در چارچوب حقوق فرهنگی مطرح می‌کنند، نه استقلال.

○ البته، نارضایتی‌های محلی در مناطقی که کردها و بلوچ‌ها ساکن‌اند، بیشتر است؛ به‌ویژه در بلوچستان که دورافتاده، فقیر و سنی‌نشین است. اما حتی در این مناطق نیز شواهدی از حمایت مردمی گسترده برای جدایی در دست نیست. تلاش برای سوء استفاده از این نارضایتی‌ها، امریکا را در برابر متحدانش قرار می‌دهد. ترکیه، متحد کلیدی ناتو، هرگز حمایت امریکا از جدایی‌طلبان [پان]کرد در ایران را تحمل نخواهد کرد و پاکستان نیز مداخلۀ غرب در بلوچستان ایران را تهدیدی مستقیم برای تمامیت ارضی خود می‌داند. روسیه و چین مدت‌هاست استدلال می‌کنند که واشنگتن به دنبال تجزیۀ دشمنان خود، از یوگسلاوی تا عراق، است. پس هرگونه تلاش برای تجزیۀ ایران، بدبینی آن‌ها را تأیید می‌کند و بر سرکوب داخلی اقلیت‌ها می‌افزاید. هند نیز چنین سیاست‌هایی را رد می‌کند، چرا که منافع راهبردی‌اش در طرح‌هایی مانند بندر چابهار به خطر می‌افتد.

○ در اروپا نیز پیامدهای این سیاست‌ها شدید خواهد بود: ایران بی‌ثبات می‌تواند بحران مهاجرتی به مراتب بزرگ‌تری از موج پناه‌جویان سوری در ۲۰۱۵ ایجاد کند و بستر مناسبی برای گروه‌های تروریستی فراهم سازد. شاخۀ خراسان داعش پیش‌تر در ایران فعال بود و حملات انتحاری در کرمان انجام داده است. همچنین، هرگونه اختلال در تنگۀ هرمز می‌تواند شوک انرژی شدیدی به اروپا وارد کند. معماران این رویکرد، یعنی تندروهای اف‌دی‌دی و هم‌پیمانان اروپایی و اسرائیلی‌شان، با آتش بازی می‌کنند. تلاش برای تجزیۀ ایران به هرج‌ومرجی خواهد انجامید که از مرزهای این کشور فراتر می‌رود. غرب به جای خیال‌پردازی دربارۀ تجزیه، باید به تعامل عمل‌گرایانه روی آورد؛ در غیر این صورت، با جنگی بی‌پایان روبه‌رو خواهد شد که آمریکا و اروپا تاب آن را ندارند.

@MorphoSyntax

☰

🧊 ساختواژه | واژگونه‌های «گشا»


امیــر عشــق رســید و شــراب‌خانه گــشاد
شراب همچو عقیقش به سنگ خاره رسید

هزار چشمهٔ شیر و شکر روان شد از او
شکاف کـرد و به طفلان گاهواره رسـید

هزار مسجد پر شد چو عشق گشت امام
صلوه خیر من النوم از آن مــناره رســید

✍🏿 مولانا، دیوان شمس

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
❂ ریشهٔ «گُشا» در معنای «باز کردن» تنوع ساختواژی جالبی دارد و با سه واژگونهٔ مختلف در بافت‌های صرفی‌نحوی آشکار می‌شود. این تنوع ساختواژی را برای نمونه می‌توانیم در مصدرهای این ریشه بیابیم:

۱. بباید گشادن به پاسخ دو لب (فردوسی)
۲. گشودن بند این مشکل محال است (نظامی)
۳. از بهر گشاییدن ابواب رسیده (مولانا)

❂ این پدیده که با نام بیش‌گونگی شناخته می‌شود و پیشتر نیز از آن سخن گفته‌ایم، یک ریشه را با صورت‌های تصریفی و اشتقاقی مختلف در محیط‌های صیغگانی و خانوادهٔ واژگانی همسان آشکار می‌کند.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

🔝هنر معماری ایرانی در مجموعهٔ میدان امیرچقماق، یزد


@MorphoSyntax

☰

🔝احسان عبدی‌پور، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | حالت‌نمای مفعولی و بند موصولی


◄ (۱). [پسرهایی [که با تو آمدند]] . . .

✏️ اسم به همراه بند موصولی وابسته‌اش، یک گروه اسمی می‌سازد. این گروه اسمی نقش‌های دستوری مختلفی می‌پذیرد و از جمله در جایگاه مفعول مستقیم می‌نشیند. در چنین نقشی، حالت‌نمای مفعولی «را» ــ در فارسی گفتاری ــ می‌تواند پس از هستهٔ اسم یا در پایان گروه اسمی، یعنی پس از فعل بند موصولی، آشکار شود:

◄ (۲). [پسرهایی رو [که باهات اومدند]] نمی‌شناسم.
◄ (۳). [پسرهایی [که باهات اومدند] رو] نمی‌شناسم.

✏️ تظاهر نشانهٔ مفعولی در یکی از دو جایگاه یادشده (پس از هستهٔ اسم یا پس از بند موصولی) نه منع تجربی دارد، نه برخلاف بنیادهای نظری است. بااین‌همه، در فارسی معیار درج «را» در پایان بند موصولی که به آن «رای پس از فعل» می‌گویند، نهی شده و البته شایسته است که در نوشتار رسمی هم رعایت شود.

✏️ اما نوشتار تصویر بالا از آنجایی عجیب است که نویسنده به آوردن یک نشانهٔ مفعولی بسنده نکرده و گویا کارش با درج یک رای پس از اسم یا پس از فعل راه نیفتاده است.

◄ (۴). هیچ واحد صنفی نباید [پسرانی را [که هنوز به سربازی نرفته‌اند]]، به‌کار گیرد.

@MorphoSyntax

☰

🔡 آزفا | یای کمیت‌نما

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
« . . . و سخن اوست که ای جوانان کار به جوانی کنید، پیش از آن‌که به پیری رسید که ضعیف شوید و در تقصیر بمانید، چنین که من مانده‌ام. و این وقت که این سخن گفت، هیچ جوان طاقت عبادات او نداشت. و گفت: سی سال است که استغفار می‌کنم از یک شکر. گفتند: چگونه؟ گفت: بازار بغداد بسوخت، اما دکان من نسوخت؛ مرا خبر دادند. گفتم: الحمدلله. از شرم آن‌که خود را به از برادران مسلمان خواستم و دنیا را حمد گفتم، از آن استغفار می‌کنم.»

✍🏿 شیخ عطار، تذکرة الأولیاء
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

◄ هیچ جوان/ جوانی طاقت عبادات او نداشت.

□ در میان وندهای تصریفی اسم، باید از پسوند وابسته به سور یا کمیت‌نمای «هر، هیچ» یاد کرد که در انتهای گروه اسمی می‌نشیند.

✧ گروه وصفی:
◄ هر کتابی را دو بار می‌خواند.
◄ هر کتاب ارزشمندی را دو بار می‌خواند.

✧ گروه اضافی:
◄ هیچ نماینده‌ای با این طرح موافقت نمی‌کند.
◄ هیچ نمایندهٔ مجلسی با این طرح موافقت نمی‌کند.

□ عنصر وابستهٔ «ــ‌ی» در ساخت‌های مورد بحث، پسوند تصریفی است، نه واژه‌بست. در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، این تکواژ وابسته را باید در مجموعهٔ عناصر تصریفی اسم معرفی کرد.

□ ماهیت این وند، با یای نکره متفاوت است و زبان‌آموز باید متوجه شود که برخلاف یای نکره، یای وابسته به کمیت‌نما را نمی‌تواند در گروه‌های وصفی، به اسم ملحق کند.

✧ یای کمیت‌نما:
◄ از نمایشگاه، هر کتاب جدیدی را می‌خرید.
◄ *از نمایشگاه، هر کتابی جدید را می‌خرید.

✧ یای نکره:
◄ از نمایشگاه، کتاب جدیدی خرید.
◄ از نمایشگاه، کتابی جدید خرید.

□ نحو زبان فارسی به‌ویژه در حوزهٔ ساخت گروه اسمی پیچیدگی‌های بسیاری دارد که در تدوین منابع آموزش زبان فارسی باید به آنها توجه کرد؛ از جمله آن‌که مثلاً غیرفارسی‌زبانان باید بیاموزند که درج یای وابسته به کمیت‌نما در کدام گروه‌های اسمی اختیاری و در کدام گروه‌های اسمی الزامی است.

◄ هر کتاب ارزشمندی/ ارزشمند را دو بار می‌خواند.
◄ هیچ نمایندهٔ مجلسی/ *نمایندهٔ مجلس با این طرح موافقت نمی‌کند.

□ آیا در دو نمونهٔ بالا، شم زبانی شما هم درج یای کمیت‌نما را در جملهٔ نخست اختیاری و در جملهٔ دوم الزامی می‌داند؟ بله 👍 ــ خیر 👎

@MorphoSyntax