☰

📑 مقاله | جملات اسنادی

▫️Copular Sentences (2006)
▫️Andrea Moro

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | پروتکل

○ اگر موافق‌اید و کسی مخالفتی ندارد، زین پس به‌جای واژهٔ بیگانهٔ «پروتکل»، بگوییم و بنویسیم «بایستار».

◄اجرای پروتکل الحاقی و توافق نهایی نیازمند تصویب مجلس است.
◄اجرای بایستار الحاقی و توافق نهایی نیازمند تصویب مجلس است.

○ کاملاً موافقم (👍) ــ کمی مخالفم (👎)

@MorphoSyntax

☰

🚦دستور خط | همپایگی


✿ اصطلاح «سرودست شکستن»، چه آن را فعل مرکب تلقی کنیم، چه توالی مفعول و فعل بسیط بدانیم، در بخش غیرفعلی باید بدون فاصله نوشته شود و تمایزش را با زنجیرۀ غیراصطلاحی «سر و دست شکستن» حفظ کند.

◄ یک عده برای آن‌که کنسرت در شهرشان برگزار شود، سرودست می‌شکنند؛ یک عدۀ دیگر هم سر و دست می‌شکنند که جلوی برگزاری‌اش را بگیرند.


✿ این نکته دربارۀ افعال مرکبی که فعل‌یارشان از سازۀ همپایه تشکیل می‌شود هم صادق است (مانند: دست‌وپا زدن، دست‌وپا کردن، سروشکل دادن، جمع‌وجور کردن، سروکار داشتن). اجزای این سازه‌ها باید بدون فاصله از هم نوشته شوند. در کتاب علوم پایۀ نهم (۱۴۰۳: ۵۱) آمده است:

◄ در واقع در هر کاری که روزانه انجام می‌دهیم، با نیرو سروکار داریم، باز و بسته کردن در و پنجره، راه رفتن، . . .


✿ توالی «باز و بسته کردن» متشکل از دو فعل مرکب همپایه است: «باز کردن» و «بسته کردن» و حذف «کردن» از اولی. ازآنجاکه «بسته کردن» در معنای «بستن» در فارسی معیار وجود ندارد، جملۀ بالا باید با اصلاح رسم‌الخط یا تغییر نحو، ویرایش شود.

◄ بازوبسته کردن در و پنجره
◄ باز کردن و بستن در و پنجره

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 اصطلاحات انگلیسی در زیرنویس و واژه‌نامهٔ انتهای پایان‌نامه باید با حرف کوچک ضبط شوند، مگر نام‌های خاص و اصطلاحاتی که در زبان انگلیسی هم همواره با حرف بزرگ نوشته می‌شوند؛ مانند:

1. definite
2. lower adverb
3. Minimal Link Condition
4. Chomsky, N.

@MorphoSyntax

☰

یا رب ز باد فتنه نگهدار خاک پارس
چــندان که خـاک را بُوَد و باد را بقا

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
○ دریاچه‌ای در میان هیرکانی
○ عکاس: وحید عباسی
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 شماره‌گذاری بخش‌ها، زیربخش‌ها و ریزبخش‌ها، در فهرست و متن، باید از راست به چپ و در جهت خط فارسی باشد، مانند فهرست‌بندی فرضی زیر:

۱ ـ مشخصه‌های دستوری فعل
۱ ـ ۱ ـ زمان دستوری
۱ ـ ۱ ـ ۱ ـ زمان حال
۱ ـ ۱ ـ ۲ ـ زمان گذشته
۱ ـ ۲ ـ نمود دستوری
۱ ـ ۲ ـ ۱ ـ نمود کامل
۱ ـ ۲ ـ ۱ ـ ۱ ـ نمود کامل در زمان حال
۱ ـ ۲ ـ ۱ ـ ۲ ـ نمود کامل در زمان گذشته
۱ ـ ۲ ـ ۱ ـ ۳ ـ نمود کامل در وجه اخباری
۱ ـ ۲ ـ ۱ ـ ۴ ـ نمود کامل در وجه التزامی
۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ نمود ناقص

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 هیچ‌یک از بخش‌ها، زیربخش‌ها یا ریزبخش‌ها نمی‌تواند تنها دارای یک تقسیم‌بندی فرعی در ذیل خود باشد و اگر چنین پدیده‌ای رخ دهد، باید در ساختار آن بخش بازنگری کرد. مثلاً، نمونۀ زیر (و نیز تصویر پیوست) نادرست است:

۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ نمود ناقص
۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۱ ـ نمود ناقص در زمان حال و گذشته
۱ ـ ۳ ـ وجه دستوری

🖊 در نمونۀ بالا، ریزبخش ۱ ـ ۲ ـ ۲ دارای تقسیم‌بندی فرعی ۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۱ است و طبیعتاً خواننده انتظار دارد که پس از آن ۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۲ بیاید (همان‌گونه که در کلام پس از «اولاً»، چشم‌انتظار «ثانیاً» هستیم). بدین ترتیب، یا باید عنوان ۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۱ را زدود و محتوایش را در ۱ ـ ۲ ـ ۲ ادغام کرد، یا می‌توان عنوان ۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۲ را این‌گونه به فهرست و متن افزود:

۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ نمود ناقص
۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۱ ـ نمود ناقص در زمان حال
۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۲ ـ نمود ناقص در زمان گذشته
۱ ـ ۳ ـ وجه دستوری

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 پیشنهاد نمی‌شود که تقسیم‌بندی هر بخش نهایتاً از چهار جزء کوچک‌تر شود. گاهی شماره‌گذاری عنوان‌ها، آن‌چنان ریز می‌شود که مثلاً به ۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۳ ـ ۴ ـ ۵ و بیش از آن می‌رسد. تفکیک هر متن علمی به بخش‌ها و زیربخش‌ها برای آن است که اولاً مطالب پژوهش سامان‌دهی شوند و ثانیاً مخاطب نظم علمی اثر را آسان‌تر دریابد و دنبال کند. وقتی تقسیمات هر بخش تا این اندازه ریز می‌شود، بیش از آن‌که به مخاطب کمک کنیم، سبب می‌شویم که او سرنخ اصلی انشعاب‌ها و دسته‌بندی‌ها را هم گم کند.

🖊 تقسیم‌بندی فصول در کتاب‌های ناشران بین‌المللی به‌ندرت حتی به چهار جزء می‌رسد و اگر پایان‌نامه‌ای با حداکثر ۲۰۰ صفحه، به شماره‌گذاری‌های پنج ــ شش‌جزئی و بیشتر رسیده، غالباً یک جای کار می‌لنگد. در چنین آثاری، مؤلف گاهی مطالبی را در ذیل عنوان مستقل می‌آورد که چنین شأنی ندارند و حداکثر تعریفی چند سطری از یک اصطلاح‌اند. گاهی نیز برعکس، مطلبی که جزئی از یک عنوان کلان‌تر تلقی شده و با برچسب فرعی در ذیل آن آمده، می‌تواند به بخش و زیربخش مستقل تبدیل شود.


🔝تصویر: بخشی از فهرست پنج‌جزئی از این اثر

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

«. . . براین اساس، در فصل اول مبانی نظری حرکت هسته و فرایندهای انضمام و انفکاک را معرفی کردیم. در فصل دوم، شواهدی در هسته‌پایان بودن گروه زمان و فعل کمکی ارائه دادیم تا زمینه را برای حرکت هسته به هستۀ فعل در زبان فعل‌پایان فارسی فراهم آوریم. در فصل سوم، درباب چگونگی تظاهر عناصر تصریفی بر روی فعل سخن گفته‌ایم و به ابزار نظری حرکت فعل اشاره خواهیم کرد. سرانجام در فصل چهارم به حرکت فعل در فارسی خواهیم پرداخت و به کمک شواهد تجربی، مانند توالی دوگانۀ فعل اصلی و کمکی، درج واژه‌بست مفعولی، و حذف گروه فعل، استدلال کرده‌ایم که حرکت فعل در این زبان و خروج آن از محل ادغام خود، فرایندی اجتناب‌ناپذیر بوده است.»


🖊 ساخت صرفی‌نحوی فعل‌های چکیده بهتر است حال یا آینده باشد. اما اگر هم می‌خواهیم از فعل‌های گذشته و/یا ماضی نقلی استفاده کنیم، دست‌کم باید یک‌دستی را در انتخاب دلالت زمانی و نمودی فعل رعایت کنیم. این یکی از خطاهای رایجی است که در تدوین چکیدهٔ پایان‌نامه رخ می‌دهد. در تصویر پیوست نسخهٔ ویراستهٔ این نمونهٔ آشفته آمده است.

@MorphoSyntax

☰

💎 نحو | گروه مصدر

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
◄از رقیبان نهفتنم هوس است.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

☆ هستهٔ گروه نحوی «از رقیبان نهفتن/ نهفتن از رقیبان» مصدر «نهفتن» است و مصدر در این ساختار به مقولهٔ اسم تعلق دارد.

☆ به همین ترتیب، هستهٔ سازهٔ درون قلاب در همهٔ مثال‌های زیر مصدر است و بنابراین این سازه‌ها هم اسم به‌شمار می‌روند.

◄[سبقت گرفتن] کار دستش داد.
◄[سبقت گرفتن توی جاده] کار دستش داد.
◄[سبقت گرفتن از همه توی جاده] کار دستش داد.
◄[از همه سبقت گرفتن توی جاده] کار دستش داد.
◄[از همه توی جاده سبقت گرفتن] کار دستش داد.
◄[توی جاده از همه سبقت گرفتن] کار دستش داد.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
☆ و نیز بنگرید به:
ــ مصدر
ــ مقولهٔ دستوری مصدر

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

«در دستور زایشی، تصریف غنی۱ را غالباً زمینه‌ساز حرکت فعل به فرودجای۲ بالاتر می‌دانند (فودور ۲۰۰۱: ۷۶۲).۳ هرچند به زبان نظریۀ مشخصه‌بنیاد، . . .»


🖊 در این متن فرضی که نسخهٔ کامل‌تر آن در تصویر پیوست آمده است، عدد ارجاعی «۱»، توضیحی دربارهٔ مفهوم «تصریف غنی» در پانویس به‌‌دست می‌دهد. عدد «۲» نیز معادل انگلیسی اصطلاح «فرودجای» را در پانویس می‌آورد.

🖊 اما نکتهٔ مهم و موردنظر، عدد ارجاعی «۳» است که دربارهٔ جمله یا حتی بند پیش از خود توضیح اضافه‌ای فراهم می‌آورد. این عدد حتماً باید پس از نقطهٔ پایان جمله ــ و نه پیش از آن ــ درج شود.

🖊 همان‌گونه که در تصویر نیز ملاحظه می‌کنید، کمانک‌هایی که به جملهٔ پیش از خود ارجاع می‌یابند، باید قبل از نقطه، ویرگول، نقطه‌ویرگول و مانند آنها بنشینند.

★ نادرست:

◄فعل‌های فرانسوی که تصریف به‌مراتب پیچیده‌تری از همتایان انگلیسی‌شان دارند، (چینکوئه ۱۹۹۹) باید . . .

☆ درست:

◄فعل‌های فرانسوی که تصریف به‌مراتب پیچیده‌تری از همتایان انگلیسی‌شان دارند (چینکوئه ۱۹۹۹)، باید . . .

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 پیشتر تأکید کرده‌ام که تنوین، همزه و یای ناتمام (کوتاه) ــ و حالا بیفزایم نشانهٔ مد ــ از نشانه‌های دل‌بخواهی خط فارسی نیستند. نمی‌توانیم پایان‌نامه و رساله بنویسیم و هرجا که اراده کردیم، از درج این نشانه‌ها صرف نظر کنیم.

★ نادرست:

الان احتمالا اداره پژوهش رساله او را تایید نمی‌کند.

☆ درست:

الآن حتماً ادارهٔ پژوهش رسالهٔ او را تأیید می‌کند.

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 بهترین روش برای ارائهٔ شواهد زبانی، استفاده از جدول است. ابتدا جدول‌تان را به ترتیبی که ملاحظه می‌فرمایید، رسم کنید و داده‌های زبانی‌تان را درون آن بیاورید. سپس، خطوط جدول را محو کنید.

🖊 بهتر است اندازهٔ قلم شواهد زبانی جدول، دو واحد کوچک‌تر از قلم متن باشد. مثلاً اگر متن‌تان نازنین ۱۳ است، برای شواهد زبانی می‌توانید نازنین ۱۱ را انتخاب بفرمایید.

🖊 پس از ترسیم جدول، به table properties بروید و آن را باز کنید. سپس گزینهٔ options را انتخاب کنید. چهار عدد بالا، پایین، چپ و راست را به صفر تبدیل کنید (عدد پیش‌فرض برای حاشیهٔ چپ و راست جدول معمولاً ۸ است).

🖊 برای چگونگی چم‌نویسی (glossing) داده‌های زبان‌های بیگانه، به پیوست این یادداشت مراجعه کنید. هنگام اجرا و پی‌گیری این فرایندهای وقت‌گیر، به هرکس که گفت صورت به اندازهٔ محتوا اهمیت ندارد، بی‌اعتنایی کنید.

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | حذف به قرینه

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتنداری ـــــ و این درگیری‌ها را متوقف کنند.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

✏️ جملهٔ بالا خطای نگارشی ندارد و همکرد «کنند» از جملهٔ نخست به قرینهٔ همتای خود در جملهٔ دوم حذف شده است. بااین‌همه، نگارنده ترجیح می‌دهد همکرد را در گروه‌های فعلی همپایه ــ نه جملات همپایه که میان دو همکرد فاصله می‌افتد ــ به قرینهٔ لفظی حذف کند.

✏️ اما اگر «کنند» را از فعل مرکب «خویشتن‌داری کنند» نزداییم، گرفتار تکرار آن می‌شویم. زبان فارسی در کنار حذف، ابزارهای دیگری نیز برای گریز از تکرار همکرد در اختیارمان گذاشته است، از جمله:

◄همهٔ طرف‌ها باید با خویشتن‌داری، این درگیری‌ها را متوقف کنند.

◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتن‌داری نشان دهند و این درگیری‌ها را متوقف کنند.

◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتن‌داری کنند و این درگیری‌ها را متوقف سازند.

◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتن‌داری کنند و به این درگیری‌ها پایان دهند.

@MorphoSyntax

☰

🔡 آزفا | محدودیت ضمیر آشکار

.................................................................
Overt Pronoun Constraint (OPC)

Overt pronouns cannot link to formal variables iff the alternation overt/empty obtains (Camacho, 2013: 30).
.................................................................

◀️ طبق محدودیت ضمیر آشکار، اگر در زبانی تناوب ضمیر آشکار و پنهان در دسترس باشد (مانند فارسی و ایتالیایی)، ضمیر آشکار نمی‌تواند به یک متغیر صوری ارجاع یابد. اما معنا و کاربرد این گزاره در آموزش زبان چیست؟

◀️ در جملۀ «۱»، ضمیر آشکار «او» نمی‌تواند در خوانش بی‌نشان و بدون تأکید، به متغیر «هر» ارجاع یابد و مرجع «او» و «هر استاد» متفاوت است. برای آن‌که «باهوش بودن» صفت «استاد» تعبیر شود، باید مانند جملۀ «۲»، نسخۀ پنهان ضمیر «او» در بند درونه به‌کار رود.

◄(۱). هر استادی فکر می‌کند که او باهوش است.
◄(۲). هر استادی فکر می‌کند که ـــ باهوش است.

◀️ در مقابل، در زبانی مانند انگلیسی که ضمیرانداز نیست و تناوب ضمیر آشکار و پنهان وجود ندارد، ضمیر «s/he» در جملۀ زیر می‌تواند به متغیر «every» ارجاع یابد. تفاوت تعبیر جملۀ «۱» در فارسی و «3» در انگلیسی که متأثر از محدودیت ضمیر آشکار است، باید در آموزش فارسی به غیرفارسی‌زبان مورد توجه قرار گیرد.

►(3). Every professor thinks that s/he is intelligent.

◀️ در جملۀ «۱» مرجع ضمیر (او) و متغیر (هر) لزوماً متفاوت است؛ اما در جملهٔ «3» ضمیر می‌تواند به متغیر ارجاع یابد، یا در خوانشی متفاوت، مرجع آنها ناهمسان باشد.

@MorphoSyntax

☰

🔍 مسئله (۳۹)

🛬 وقتی آقاسعید نوشیدنی‌اش را سرکشید، با لبخندی از رضایت، پشت جلد کتاب «آموزش ادبیات عامه به غیرفارسی‌زبانان» را به مسافر کناری نشان داد و درحالی‌که بر روی اسم خودش، به‌عنوان مؤلف اثر، انگشت گذاشته بود، گفت: «قصد داریم با آموزش و ترویج یه توپ دارم قل‌قلیه و اتل متل توتوله، فرهنگ‌مون رو جهانی کنیم . . . شما توی چه کاری هستید؟»

🛬 هنوز همسفر آقاسعید توضیحاتش را دربارهٔ شرکتش که دست‌اندرکار دوبله و پخش سریال‌های کره‌ای و ترکیه‌ای است، تمام نکرده بود که خلبان اعلام کرد هواپیما در ارتفاع ۳۷۰۰۰ پایی پرواز می‌کند و تا چهل‌وپنج دقیقهٔ دیگر در فرودگاه مقصد به زمین می‌نشیند. طرحی که آقاسعید در آن مسئول گسترش زبان فارسی است، چه نام دارد؟

۱. آموزش زبان فارسی به عراقی‌ها
۲. آموزش زبان فارسی به چینی‌ها
۳. آموزش زبان فارسی به مراکشی‌ها
۴. آموزش زبان فارسی به آلمانی‌ها

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 نخستین پاراگراف یا بندی که در پی هر عنوان می‌آید، باید بدون تورفتگی آغاز شود و بقیهٔ پاراگراف‌ها، تا رسیدن به عنوان بعدی، حتماً فرورفتگی آغازین دارند.

🖊 در تصویر پیوست، پاراگراف‌هایی که در ذیل عنوان اصلی (2.3) و عنوان فرعی (2.3.1) آمده‌اند، تورفتگی آغازین ندارند. پاراگراف زیر نمودار (47) نیز چنین است، زیرا محتوای آن، پاراگراف پیش از نمودار را دنبال می‌کند.

🖊 بنابراین، پاراگراف‌بندی متن پایان‌نامه باید از منطق محتوایی پیروی کند و نمی‌توان هر دو سه جمله را بدون توجه به انسجام موضوعی با سطرهای پس و پیش، به یک پاراگراف مستقل تبدیل کرد.

@MorphoSyntax