☰

📝 ویرایش | حذف به قرینه

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتنداری ـــــ و این درگیری‌ها را متوقف کنند.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

✏️ جملهٔ بالا خطای نگارشی ندارد و همکرد «کنند» از جملهٔ نخست به قرینهٔ همتای خود در جملهٔ دوم حذف شده است. بااین‌همه، نگارنده ترجیح می‌دهد همکرد را در گروه‌های فعلی همپایه ــ نه جملات همپایه که میان دو همکرد فاصله می‌افتد ــ به قرینهٔ لفظی حذف کند.

✏️ اما اگر «کنند» را از فعل مرکب «خویشتن‌داری کنند» نزداییم، گرفتار تکرار آن می‌شویم. زبان فارسی در کنار حذف، ابزارهای دیگری نیز برای گریز از تکرار همکرد در اختیارمان گذاشته است، از جمله:

◄همهٔ طرف‌ها باید با خویشتن‌داری، این درگیری‌ها را متوقف کنند.

◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتن‌داری نشان دهند و این درگیری‌ها را متوقف کنند.

◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتن‌داری کنند و این درگیری‌ها را متوقف سازند.

◄همهٔ طرف‌ها باید خویشتن‌داری کنند و به این درگیری‌ها پایان دهند.

@MorphoSyntax

☰

🔡 آزفا | محدودیت ضمیر آشکار

.................................................................
Overt Pronoun Constraint (OPC)

Overt pronouns cannot link to formal variables iff the alternation overt/empty obtains (Camacho, 2013: 30).
.................................................................

◀️ طبق محدودیت ضمیر آشکار، اگر در زبانی تناوب ضمیر آشکار و پنهان در دسترس باشد (مانند فارسی و ایتالیایی)، ضمیر آشکار نمی‌تواند به یک متغیر صوری ارجاع یابد. اما معنا و کاربرد این گزاره در آموزش زبان چیست؟

◀️ در جملۀ «۱»، ضمیر آشکار «او» نمی‌تواند در خوانش بی‌نشان و بدون تأکید، به متغیر «هر» ارجاع یابد و مرجع «او» و «هر استاد» متفاوت است. برای آن‌که «باهوش بودن» صفت «استاد» تعبیر شود، باید مانند جملۀ «۲»، نسخۀ پنهان ضمیر «او» در بند درونه به‌کار رود.

◄(۱). هر استادی فکر می‌کند که او باهوش است.
◄(۲). هر استادی فکر می‌کند که ـــ باهوش است.

◀️ در مقابل، در زبانی مانند انگلیسی که ضمیرانداز نیست و تناوب ضمیر آشکار و پنهان وجود ندارد، ضمیر «s/he» در جملۀ زیر می‌تواند به متغیر «every» ارجاع یابد. تفاوت تعبیر جملۀ «۱» در فارسی و «3» در انگلیسی که متأثر از محدودیت ضمیر آشکار است، باید در آموزش فارسی به غیرفارسی‌زبان مورد توجه قرار گیرد.

►(3). Every professor thinks that s/he is intelligent.

◀️ در جملۀ «۱» مرجع ضمیر (او) و متغیر (هر) لزوماً متفاوت است؛ اما در جملهٔ «3» ضمیر می‌تواند به متغیر ارجاع یابد، یا در خوانشی متفاوت، مرجع آنها ناهمسان باشد.

@MorphoSyntax

☰

🔍 مسئله (۳۹)

🛬 وقتی آقاسعید نوشیدنی‌اش را سرکشید، با لبخندی از رضایت، پشت جلد کتاب «آموزش ادبیات عامه به غیرفارسی‌زبانان» را به مسافر کناری نشان داد و درحالی‌که بر روی اسم خودش، به‌عنوان مؤلف اثر، انگشت گذاشته بود، گفت: «قصد داریم با آموزش و ترویج یه توپ دارم قل‌قلیه و اتل متل توتوله، فرهنگ‌مون رو جهانی کنیم . . . شما توی چه کاری هستید؟»

🛬 هنوز همسفر آقاسعید توضیحاتش را دربارهٔ شرکتش که دست‌اندرکار دوبله و پخش سریال‌های کره‌ای و ترکیه‌ای است، تمام نکرده بود که خلبان اعلام کرد هواپیما در ارتفاع ۳۷۰۰۰ پایی پرواز می‌کند و تا چهل‌وپنج دقیقهٔ دیگر در فرودگاه مقصد به زمین می‌نشیند. طرحی که آقاسعید در آن مسئول گسترش زبان فارسی است، چه نام دارد؟

۱. آموزش زبان فارسی به عراقی‌ها
۲. آموزش زبان فارسی به چینی‌ها
۳. آموزش زبان فارسی به مراکشی‌ها
۴. آموزش زبان فارسی به آلمانی‌ها

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 نخستین پاراگراف یا بندی که در پی هر عنوان می‌آید، باید بدون تورفتگی آغاز شود و بقیهٔ پاراگراف‌ها، تا رسیدن به عنوان بعدی، حتماً فرورفتگی آغازین دارند.

🖊 در تصویر پیوست، پاراگراف‌هایی که در ذیل عنوان اصلی (2.3) و عنوان فرعی (2.3.1) آمده‌اند، تورفتگی آغازین ندارند. پاراگراف زیر نمودار (47) نیز چنین است، زیرا محتوای آن، پاراگراف پیش از نمودار را دنبال می‌کند.

🖊 بنابراین، پاراگراف‌بندی متن پایان‌نامه باید از منطق محتوایی پیروی کند و نمی‌توان هر دو سه جمله را بدون توجه به انسجام موضوعی با سطرهای پس و پیش، به یک پاراگراف مستقل تبدیل کرد.

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

🖊 در تدوین متون علمی، توصیه می‌شود که عددهای ارجاع به پانویس و پی‌نویس بر روی عنوان درج نشوند. در تصویر پیوست، اصطلاح «حرکت هسته» (head movement) نیازمند معادل انگلیسی در پانویس است. بهتر است عدد ارجاعی این پانویس را بر روی اصطلاح موردنظر که در متن (زیر عنوان) تکرار شده است، درج کنیم.

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه

□ تنظیم کتاب‌نامه برپایهٔ شیوه‌نامهٔ لینگوا


● ارجاع به کتابی با یک مؤلف:

Karimi, S., 2005. A Minimalist Approach to Scrambling: Evidence from Persian. Mouton de Gruyter, Berlin.

● ارجاع به کتابی با بیش از یک مؤلف:

Cognola, F., Casalicchio, J., 2018. Null Subjects in Generative Grammar, A Synchronic and Diachronic Perspective. OUP, Oxford.

● ارجاع به پایان‌نامه/ رساله:

Darzi, A., 1996. Word order, NP movement, and opacity conditions in Persian, PhD. dissertation, University of Illinois at Urbana-Champaign.

● ارجاع به مقاله در کتاب مجموعۀ مقالات:

Greco, C., Phan, T., Haegeman, L., 2018. On nó as an optional expletive. In: Cognola, F., Casalicchio, J. (Eds.). Null Subjects in Generative Grammar, A Synchronic and Diachronic Perspective. Oxford University Press, Oxford, pp. 31-51.

● ارجاع به مقاله در نشریه:

Kahnemuyipour, A., 2022. Nominalization in Persian: Evidence for low negation. Glossa: a journal of general linguistics, 7(1), 1–30.

@MorphoSyntax

☰

📽 جاده

🎞 The Road 🎞 IMDb: 7.2

🎞 جاده (۲۰۰۹) ساختهٔ جان هیلکات، از اثرگذارترین روایت‌های پساآخرِزمانی است که بیننده را پس از وقوع فاجعه‌ای سترگ، با پدر و پسری همراه می‌کند که در سفر بقا، به‌سوی ساحلی ناشناخته در حرکت‌اند. فیلم ضرباهنگ پرکششی دارد و تصاویر غم‌انگیز و خاکستری آن، در کنار نابودی مدنیت، مرگ طبیعت، و بازی هنرمندانهٔ ویگو مورتنسن، در نقش پدر، حس هراس و ناامیدی را به‌خوبی به مخاطب القا می‌کند.

🎞 پدر که بار اصلی داستان را بر دوش می‌کشد و همچنان با خاطرات مرگ خودخواستهٔ همسرش دست‌به‌گریبان است، می‌کوشد تا در این مسیر، پسر خردسالش را از سرما و گرسنگی و تبهکارانی که به آدم‌خواری روی آورده‌اند، حفظ کند و البته فراموش نمی‌کند که امید را نیز در پسرک زنده نگاه دارد؛ گو این‌که در پس ذهن خود او، کمتر نشانی از امید می‌توان یافت، به‌ویژه آنجا که از پیرمرد ازپاافتاده‌ای می‌پرسد «تا حالا آرزوی مرگ کرده‌ای» و می‌شنود «در این زمانه درخواست نعمت کردن احمقانه است.»

🎞 جاده در پایگاه آی‌ام‌دی‌بی و در میان رأی بینندگانی که ذائقهٔ‌شان مرد عنکبوتی و مَدمکس است، امتیاز خوب ۷.۲ از ۱۰ را کسب کرده است.

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه


🖊 الگوهای ساختاری زیر (و نیز نمونه‌های تصویر پیوست در انگلیسی) که در پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌های دانشگاهی بسیار به‌کار می‌روند، از نوع جملات خبری‌اند و قرار دادن نشانۀ پرسش (؟) در انتهای آنها نادرست است.

◄اکنون پرسش این است که چگونه و برپایۀ چه معیارهایی می‌توانیم ساخت فعل‌های پیاپی فارسی را از زنجیرۀ افعال متوالی همپایه و ناهمپایه تشخیص دهیم.

◄پس از بازشناسی ساخت فعل‌های پیاپی، باید بپرسیم که آیا افعال دستوری در این ساخت‌ها، در گروه فعل‌های کمکی فارسی قرار می‌گیرند یا طبقۀ متفاوتی به‌شمار می‌روند.

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | دامپ‌تراک

▫️این حمل‌کنندهٔ ۱۵۰ تنی که دارای پیشران برقی است و غالباً در معادن و صنایع سنگین استفاده می‌شود، در ایران طراحی و ساخته شده، اما هنوز واژه‌ای فارسی برای آن وضع نشده است و سازندگان و کاربران همچنان به این نوع خودرو «dump truck» می‌گویند.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
▫️فرهنگستان در حوزهٔ حمل‌ونقل ریلی، در برابر اصطلاح «rotary dump truck» که البته ابزار متفاوتی است، معادل «واگن بارگردان» را تصویب کرده است؛ یعنی واگنی با تجهیزات ویژۀ تخلیۀ چرخشی بار فله در کنار خط.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

@MorphoSyntax

☰

💎 نحو | نقش دوگانهٔ «خستگان»

ازان نوش‌دارو که در گنج تست
کجا خستگان را کند تن درست/ تن‌درست

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
(۱). کجا خستگان را کند تن درست

○ «خستگان» مضاف‌الیه «تن» است و نشانهٔ «را» که اصطلاحاً به آن رای فک اضافه می‌گویند، برای مبتداسازی «خستگان» رخ داده است:
= کجا تنِ خستگان را درست کند؟

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
(۲). کجا خستگان را کند تن‌درست

○ «خستگان» مفعول مستقیم فعل مرکب «تن‌درست کند» است و بنابراین، نشانهٔ «را» حالت‌نمای مفعولی به‌شمار می‌رود.
= کجا خستگان را تن‌درست کند؟

@MorphoSyntax

☰

🔝وقتی همه می‌خواهند در آخرین هفتهٔ شهریور دفاع کنند و استاد داور کافی برای برگزاری جلسهٔ دفاع پیدا نمی‌شود!

@MorphoSyntax

☰

📝 ویرایش | راهنمای پایان‌نامه


🖊 در متن‌های علمی و از جمله در پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌های دانشگاهی بهتر است از نشانۀ سه‌نقطه (. . .)، به‌جای «غیره، مانند آنها، جز اینها» بپرهیزیم.

◄فاعل ساختاری در نامفعولی‌ها در جایگاه موضوع درونی قرار دارد که می‌تواند نقش معنایی کنش‌پذیر، تجربه‌گر، بهره‌ور و . . . داشته باشد.

◄فاعل ساختاری در نامفعولی‌ها در جایگاه موضوع درونی قرار دارد که می‌تواند نقش معنایی کنش‌پذیر، تجربه‌گر، بهره‌ور و مانند آنها داشته باشد.

🖊 وقتی جملۀ مورد بحث با «از جمله، مانند، همچون» و مانند آنها آغاز شود، دیگر به «و غیره» یا مترادف‌هایش نیازی نداریم و آوردن چنین عبارت‌هایی حشو است.

◄فاعل ساختاری در نامفعولی‌ها در جایگاه موضوع درونی قرار دارد که می‌تواند نقش‌های معنایی دیگری مانند کنش‌پذیر، تجربه‌گر و بهره‌ور داشته باشد.

◄فاعل ساختاری در نامفعولی‌ها در جایگاه موضوع درونی قرار دارد که می‌تواند نقش‌های معنایی دیگری داشته باشد، از جمله کنش‌پذیر، تجربه‌گر و بهره‌ور.

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | دیاسپورا

@MorphoSyntax

☰

🔍 مسئله (۴۰)

🖥 مدیرعامل شرکت بعدازظهر آقاسعید را به اتاقش فراخواند و پرسید: «شما هم خبر داری که بعد از رفتن ما نگهبان شرکت گرفته بود خوابیده بود؟» آقاسعید که به برادر همسرش قول داده بود شغلی برایش دست‌وپا کند، تأکید کرد که: «بله، من هم شنیده‌ام . . .» و سپس جملۀ مدیرعامل را با تغییر زمان دستوری افعال آن، این‌گونه تکرار کرد:

۱. بعد از رفتن شما نگهبان شرکت گرفته خوابیده.
۲. بعد از رفتن شما نگهبان شرکت می‌گیره می‌خوابه.
۳. بعد از رفتن شما نگهبان شرکت گرفت خوابید.
۴. بعد از رفتن شما نگهبان شرکت می‌گیره بخوابه.

@MorphoSyntax

☰

📢 خبر | پذیرایی ممنوع

▪️معاونت آموزشی وزارت علوم در بخش‌نامهٔ اخیر خود تأکید کرده که پذیرایی در جلسات دفاع باید به دور از تشریفات و محدود به چای و آب باشد. همچنین، دادوستد هرگونه هدیه یا موارد مشابه در جلسهٔ پیش‌دفاع و دفاع ممنوع است.

▪️پذیرایی نامتعارف و به‌ویژه آوردن هدیه برای اعضای هیئت علمی، گذشته از آن‌که جلسه‌ای علمی را به محفل خانوادگی شبیه می‌کند و رسمی را رواج می‌دهد که ترکش شایسته‌تر از رعایتش است، هزینه‌های گزافی را هم بر دوش دانشجو و خانواده‌اش می‌گذارد.

@MorphoSyntax

☰

🌐 ریشه‌شناسی | بین‌ــ/دیــ


□ در صرف سنتی گمان غالب این است که فعل «دید» واژ آمیخته‌ای است که از تلفیق ریشۀ «بین» و مشخصۀ دستوری گذشته به دست آمده و بنابراین، برخلاف «خورد» که متشکل از ریشۀ «خور» و پسوند گذشتۀ «ــ‌د» است، «دید» را نمی‌توان به اجزای سازنده‌اش تقطیع کرد. چنین تحلیلی، «دید» را مانند فعل «saw» در انگلیسی می‌داند که واژ آمیخته‌ای از ریشۀ «see» و مشخصۀ زمان گذشته است.

□ چنین تحلیلی نه اعتبار هم‌زمانی دارد، نه از نظر تاریخی درست است. در رویکرد صرف توزیعی، ریشۀ انتزاعی «بین» یا در واقع مفهوم «دیدن» در فارسی، دو گونۀ صوری (اصطلاحاً واژگونه) دارد: یکی /bin/ و دیگری /di/. صورت /di/ گونۀ خاص این ریشه است که پیش از هر وندی می‌نشیند که با همخوان /d/ آغاز شود (دیدم، دیدن، دیده، دیدار، دیدوبازدید) و /bin/ گونۀ عام آن به‌شمار می‌رود و در هر جای دیگر می‌آید یا به‌عبارتی، تابع شرط دگرجای است (می‌بینم، بینش، بینا، بیننده، خودبینی).

□ از نظر تاریخی نیز «دیدن» برآمده از ریشۀ ایرانی باستان «-dī» است که خود در صورت هندواروپایی «-dhī» (به معنای دیدن، مشاهده کردن) ریشه دارد. نکتۀ قابل توجه این‌که /bin/ و /di/ ریشه‌های تاریخی متفاوتی دارند و اولی از واژۀ فارسی باستان «vaina» و ریشۀ «-vay» (به معنای دنبال کردن، نگریستن) مشتق شده است (نک: حسن‌دوست ۱۳۹۳). بدین ترتیب دو ریشۀ تاریخی متفاوت، امروزه در ذیل یک ریشۀ واژگانی/ ساختواژی گرد آمده‌اند. این پدیده که دگرچهری نام دارد، مثلاً در «go» و «went» انگلیسی هم مشاهده می‌شود.

□ در مجموع، «دید» از هر دو منظر ساختواژۀ نظری و تاریخی، متشکل از دو تکواژ تقطیع‌پذیر «دیـ» و «ــ‌د» است و نمی‌توانیم آن را مانند «saw» در انگلیسی واژ آمیخته بدانیم. اگر این فعل در جمله‌ای مانند «سینا این فیلم را دید» به‌کار برود، گذشته از دو تکواژ یادشده، تکواژ صفر شخص‌وشمار نیز باید به دو تکواژ پیش‌گفته افزوده شود. اسم «دید» در جمله‌ای همچون «از این فاصله دید ندارم» از دو تکواژ تقطیع‌پذیر «دیـ» و «ــ‌د» تشکیل شده است؛ اما این‌بار، «ــ‌د» پسوند تاریخی اسم‌ساز است، و نه نشانگر زمان گذشته.

✔️Elsewhere Condition = شرط دگرجای
✔️portmanteau morph = واژ آمیخته
✔️suppletion = دگرچهری

@MorphoSyntax

☰

🧾 واژه‌گزینی | کروچ

🔖 فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژۀ «کروچنده» را در برابر «کرانچی» (crunchy) به‌تصویب رسانده است؛ یعنی خوراک تردی که هنگام جویدن صدای «کروچ» ایجاد می‌کند.

🔖 «کروچنده» گذشته از آن‌که واژه‌ای فارسی به‌شمار می‌آید و از ساختواژۀ اشتقاقی دل‌نشین این زبان بهره‌مند است، می‌تواند در وزن شعر حماسی هم بنشیند:

مگر در نهانش سخن دیگرست
کــروچــنده را راز با مــادرست

@MorphoSyntax

☰

🎤 گفتگو | حسین سامعی

▪️آیا «کروچنده» معادل مناسبی برای «کرانچی» است؟ گفتگو با دکتر حسین سامعی، زبان‌شناس و استاد دانشگاه.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
https://www.bbc.com/persian/articles/cr4e45wq4epo
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

@MorphoSyntax

☰

👁‍🗨 دیدگاه | دلیل انقراض

▪️اگر قرار بود تعداد هجاهای یک واژه معیار مهمی در بقا یا انقراض آن باشد، همهٔ «misunderstanding»ها باید ریشه‌کن می‌شدند و انگلیسی‌زبانان تا حالا باید به‌جای «water» می‌گفتند «auw»! مهم‌ترین دلیل انقراض، در عالم زبان و جز آن، همیشه ناسازگاری است؛ ناسازگاری با جهان و تغییراتش.

@MorphoSyntax