🔴صفحه اقتصادی
بیست‌وهفتم فروردین‌ماه

🎧پادکست «صفحه اقتصادی» به مرور گزیده‌ای از مطالب «هفته‌نامه تجارت فردا» می‌پردازد.

🔹 «هژمونی خشکسالی» عنوان یکی از مطالب این هفته تجارت فرداست که در گفتگو با دکتر مجتبی شوریان (استاد دانشگاه و متخصّص آب و محیط زیست) به بررسی علّت‌ها و پیامدهای تنش آبی پرداخته است.

👤«صفحه اقتصادی» را یکشنبه تا چهارشنبه، ساعت ۲۲:۳۰ با امیررضا عبدلی، در «دنیای اقتصاد» بشنوید.

#صفحه_اقتصادی

✅ کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد👇
@den_ir

در سوگ ستارگان در خون غلتیده هسته‌ای ایران
مجتبی شوریان
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

در شبی که آسمان تهران زیر باران آتش و آهن می‌لرزید، سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، ستارگان علم ایران، آن فرزندان پاک‌نهاد وطن، در هجوم ناجوانمردانه رژیم صهیونیستی به خاک میهن، یکی‌یکی به خون خفتند. دانشمندانی که قلمشان سپر پیشرفت بود و ذهنشان چراغ راه استقلال، در سکوتی مظلومانه، قربانی دسیسه‌ای شدند که نه‌تنها جسمشان را، که رویای سربلندی ایران را نشانه رفت. آنان که شب‌ها را به روز دوختند و در آزمایشگاه‌های خاموش، با معادلات پیچیده و اراده‌ای پولادین، برای عزت ایران کوشیدند، اکنون در خاک خفته‌اند.
نام‌هایی چون دکتر محمدمهدی طهرانچی، دکتر فریدون عباسی، دکتر عبدالحمید مینوچهر، دکتر احمدرضا ذوالفقاری، دکتر سید امیرحسین فقهی و دیگر یاران گمنامشان، نه‌فقط در قلب ملت، که در تاریخ این سرزمین جاویدان مانده‌اند. اینان، با خون خود، خط سرخی کشیدند بر صفحه روزگار، که هرگز محو نخواهد شد. مظلومیتشان نه در شهادتشان، که در سکوت جهانی بود که چشم بر جنایت بست. جهانی که فریاد عدالتش گوش فلک را کر کرده بود، اما در برابر این ظلم، کور و لال شد و خاموش ماند. دانشمندانی که جز قلم و دانش، سلاحی نداشتند، در برابر موشک‌های بی‌رحم، جز ایمان و عشق به وطن، سپری نیافتند. آنان که می‌توانستند در آسایش غربت، زندگی را به خوشی بگذرانند، ماندند و سوختند تا ایران، سربلند بماند.
ای شهدای علم، ای ستارگان در خون غلتیده! خون شما، بذر بیداری است که در خاک این سرزمین جوانه خواهد زد. هر قطره خونتان، فریادی است که در گوش تاریخ طنین‌انداز خواهد شد. شما نه‌تنها دانشمند بودید، که پرچم‌داران عزت و شرف این ملت بودید. مظلومیت شما، آتشی است که در دل‌هایمان شعله‌ور خواهد ماند و راهتان، مسیری که نسل‌های آینده با افتخار ادامه خواهند داد.
ای ایران، ای مادر زخم‌خورده! فرزندانت را در آغوش بگیر، که آنان برای سربلندی‌ات، جان خویش را فدا کردند. و ای جهانیان، بدانید که این خاک، از خون این مظلومان، بارورتر خواهد شد و روزی، آفتاب حقیقت، بر این مظلومیت خواهد تابید.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/21

پیش‌بینی وضعیت تأمین آب تهران در تابستان 1404
مجتبی شوریان
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

با توجه به اطلاعات موجود و شرایط بحرانی منابع آبی تهران در تابستان 1404، پیش‌بینی وضعیت تأمین آب پایتخت در ماه‌های پیش رو به شدت نگران‌کننده است. ذخایر سدهای پنج‌گانه تهران (امیرکبیر، لتیان، لار، طالقان و ماملو) به پایین‌ترین سطح خود در یک قرن اخیر رسیده‌اند و تنها حدود 14 درصد ظرفیت مخازن آب قابل استفاده دارند. کاهش 48 درصدی بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت، همراه با پنجمین سال متوالی خشکسالی، منابع آب سطحی و زیرزمینی را به شدت تحت فشار قرار داده است. این شرایط با افزایش مصرف آب در تابستان (به دلیل گرمای بی‌سابقه و افزایش تقاضا تا 5 درصد به ازای هر درجه دمای بالای 40 درجه) تشدید شده است.
با ادامه روند کنونی مصرف آب در تهران، از شهریورماه سدهای اصلی تهران (به‌ویژه سد ماملو، لار، لتیان و کرج) به ترتیب از مدار بهره‌برداری خارج خواهند شد. تجربه مشابه در همدان (قطعی طولانی به دلیل اتمام ذخایر سد اکباتان) نشان‌دهنده احتمال تکرار این سناریو در تهران است. در صورت عدم صرفه‌جویی حداقل 20 درصدی در مصرف خانگی، احتمال قطعی کامل آب در برخی مناطق، به‌ویژه در ساعات اوج مصرف، بسیار بالا خواهد بود. هم‌اکنون مدیریت فشار شبکه در مناطق مختلف تهران اعمال شده و در برخی محله‌ها، افت فشار به حدی است که عملاً جریان آب در شیرها وجود ندارد. این وضعیت به‌ویژه در طبقات بالای ساختمان‌های چندطبقه (بدون مخزن و پمپ) تشدید خواهد شد، زیرا تأمین آب تنها برای طبقات همکف تضمین شده است.
مناطقی که در پهنه‌بندی آبی با کمبود شدید مواجه‌اند، احتمالاً با محدودیت‌های مقطعی بیشتری روبرو خواهند شد. حدود 70 درصد آب تهران از چاه‌های عمیق تأمین می‌شود، اما سفره‌های زیرزمینی نیز به دلیل برداشت بیش از حد در وضعیت شکننده‌ای قرار دارند. ادامه این روند می‌تواند فرونشست زمین را در مناطق جنوب و جنوب شرق تهران (مانند ورامین با نرخ فرونشست تا 36 سانتی‌متر در سال) تشدید کند، که خود تهدیدی بلندمدت برای زیرساخت‌های شهری است. اگرچه مقامات آبفای تهران جیره‌بندی برنامه‌ریزی‌شده را رد کرده‌اند، اما کاهش فشار شبکه و قطع مقطعی آب در برخی مناطق می‌تواند به‌عنوان نوعی جیره‌بندی غیررسمی عمل کند. همچنین، قطع دوره‌ای برق پمپ‌های خانگی (که در برخی مناطق گسترش یافته‌اند) می‌تواند محدودیت‌های بیشتری بر دسترسی به آب تحمیل کند.
تجربه اعتراضات آبی در خوزستان نشان می‌دهد که قطعی‌های طولانی‌مدت آب می‌تواند به نارضایتی عمومی و حتی بحران‌های امنیتی منجر شود. در تهران، با جمعیت بیش از 8 میلیون نفر و تراکم بالای جمعیتی، هرگونه اختلال گسترده در تأمین آب می‌تواند تبعات اجتماعی قابل‌توجهی داشته باشد. راهکارهای ارائه‌شده تا کنون مانند صرفه‌جویی، مدیریت فشار، و استفاده از منابع جایگزین در شرایط کنونی به دلیل شدت بحران و محدودیت‌های زیرساخت‌ها احتمالاً تأثیر محدودی خواهند داشت. میانگین مصرف سرانه آب در تهران حدود 190 لیتر در روز است، در حالی که الگوی بهینه 130 لیتر تعریف شده است. کاهش 20 درصدی مصرف خانگی نیازمند همکاری گسترده شهروندان است، اما تجربه نشان می‌دهد که بدون اجبار یا مشوق‌های قوی، دستیابی به این هدف دشوار است. مدیریت فشار و توزیع نوبتی تنها توزیع کمبود را عادلانه‌تر می‌کند و نمی‌تواند مشکل اصلی (کمبود منابع) را حل کند. برداشت بیشتر از چاه‌ها به دلیل وضعیت بحرانی سفره‌های زیرزمینی پایدار نیست، و پروژه‌های بازچرخانی آب یا انتقال آب (مانند خط دوم طالقان) هنوز به بهره‌برداری کامل نرسیده‌اند. تکمیل پروژه‌های زیرساختی بلندمدت مانند انتقال آب طالقان یا بازیافت فاضلاب برای تابستان 1404 عملیاتی نخواهد شد و در بهترین حالت، تأثیر آنها در سال‌های آینده قابل انتظار است.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/22

* پیش‌بینی سناریوهای محتمل وضعیت تأمین آب تهران در تابستان 1404
با توجه به داده‌ها و هشدارهای موجود، سه سناریو برای تابستان 1404 محتمل است:
1. سناریوی خوش‌بینانه: با همکاری گسترده شهروندان و کاهش 20-30 درصدی مصرف آب، همراه با بارندگی‌های غیرمنتظره در اواخر تابستان، تهران می‌تواند با افت فشار شدید و قطعی‌های محدود از تابستان عبور کند. این سناریو نیازمند کمپین‌های مؤثر آگاهی‌رسانی و اجرای دقیق سیاست‌های مدیریت مصرف است.
2. سناریوی محتمل: ادامه روند کنونی مصرف و عدم موفقیت در کاهش تقاضا منجر به قطعی‌های مقطعی آب در مناطق مختلف، به‌ویژه در ساعات اوج مصرف، خواهد شد. سد ماملو احتمالاً تا پایان تابستان از مدار خارج می‌شود، و فشار بر سایر سدها و منابع زیرزمینی افزایش خواهد یافت. این سناریو می‌تواند به نارضایتی عمومی و مشکلات اجتماعی منجر شود.
3. سناریوی بدبینانه: در صورت تداوم گرمای شدید و عدم کاهش مصرف، تهران ممکن است با شرایطی مشابه همدان (قطعی‌های طولانی‌مدت) مواجه شود، به‌ویژه از شهریورماه که سدهای اصلی یکی پس از دیگری از دسترس خارج می‌شوند. این وضعیت می‌تواند به استفاده گسترده از تانکرهای آب، افزایش تنش‌های اجتماعی و حتی بحران‌های امنیتی منجر شود.
با توجه به نقطه بحرانی کنونی که نزدیک به نقطه صفر منابع آبی است، اقدامات زیر می‌توانند به کاهش شدت بحران کمک کنند، هرچند تأثیر آنها محدود خواهد بود:
تشدید نظارت بر پرمصرف‌ها: اعمال جریمه‌های سنگین و قطع موقت آب برای مشترکین پرمصرف (مانند کسانی که بیش از 150 لیتر در روز مصرف می‌کنند) می‌تواند انگیزه صرفه‌جویی را افزایش دهد.
توسعه سریع زیرساخت‌های موقت: استقرار گسترده‌تر تانکرهای سیار آب در مناطق پرتنش و تسریع در نصب مخازن و پمپ‌های خانگی در مجتمع‌های مسکونی.
بازچرخانی فاضلاب برای مصارف غیرشرب: تسریع در استفاده از پساب تصفیه‌شده برای آبیاری فضای سبز و صنایع، به‌منظور کاهش فشار بر منابع شرب.
مدیریت شرایط اضطراری و بحران: برنامه‌ریزی برای توزیع نوبتی آب در مناطق بحرانی و اطلاع‌رسانی شفاف به شهروندان برای جلوگیری از تنش‌های اجتماعی.

* مناطق بیشتر در معرض قطعی آب در تهران در تابستان 1404
مناطق زیر به دلایل مختلف در معرض قطعی یا افت فشار آب قرار دارند:
- مناطق جنوبی و جنوب شرقی تهران: مناطق شامل شوش، جوادیه، قزوین، رشیدی، یافت‌آباد (شمالی و جنوبی)، شهرک ولیعصر (شمالی و جنوبی)، شادآباد، سعیدآباد، تولیددارو، شهرک فردوس، خلیج‌فارس، ابراهیم‌آباد، عرب‌آباد، پاکدشت، ورامین، قرچک، پیشوا، فلآح، امامزاده حسن، قلعه مرغی، و محدوده جاده خاوران و بزرگراه آزادگان به دلیل وابستگی به سد ماملو که طبق گزارش‌ها کاملاً خشک شده یا در آستانه اتمام ذخایر است و فرسودگی شبکه‌های آبرسانی و هدررفت بالای آب (تا 30 درصد در برخی مناطق) در معرض قطعی شدید آب قرار دارند.
- مناطق غربی و شمال غربی تهران: مناطق شامل ستارخان، صادقیه، گیشا، اشرفی اصفهانی، پونک، جنت‌آباد (جنوبی و شمالی)، مرزداران، شهرآرا، شهران، بلوار سردار جنگل، و شهرک ولیعصر به دلیل وابستگی به سد امیرکبیر (کرج) که تنها 7 درصد ظرفیت پرشدگی دارد و مصرف بالای آب در این مناطق، به‌ویژه توسط مشترکین پرمصرف (5 درصد مشترکین که 10-15 درصد آب تهران را مصرف می‌کنند، عمدتاً در شمال غرب)
- مناطق مرکزی تهران: مناطق شامل فاطمی، شریعتی، سهروردی، خیابان مطهری، قائم‌مقام فراهانی، میرزای شیرازی، خیابان ولیعصر (محدوده چهارراه زرتشت)، بهجت‌آباد، خیابان کارگر، میدان انقلاب، و خیابان بهار (محدوده طالقانی) به دلیل افت فشار شبکه به دلیل کاهش ورودی آب به مخازن
- مناطق شرقی تهران: مناطق شامل تهران نو، دوشان‌تپه، خیابان عادلی، خیابان افراسیابی، خیابان غفاری‌نسب، قلهک، نارمک، و چهارراه لشگر (نظام‌آباد). به دلیل وابستگی به سدهای لتیان (12 درصد ظرفیت پرشدگی) و لار (تقریباً خالی)، که در آستانه اتمام ذخایر هستند.

* شدت احتمال قطعی آب به تفکیک مناطق تهران
بسیار بالا: مناطق جنوبی و جنوب شرقی (به دلیل اتمام ذخایر سد ماملو و زیرساخت‌های ضعیف).
بالا: مناطق غربی و شمال غربی (به دلیل مصرف بالا و مشکلات انتقال از سد کرج).
متوسط تا بالا: مناطق مرکزی (به دلیل تراکم و مشکلات شبکه).
متوسط: مناطق شرقی (به دلیل وابستگی به سدهای کم‌آب).

* توصیه‌ برای ساکنان مناطق با احتمال زیاد قطعی آب
- نصب مخازن و پمپ: آبفا به ساکنان ساختمان‌های چندطبقه توصیه کرده از مخازن ذخیره و پمپ استفاده کنند، زیرا تأمین فشار تنها تا طبقات اول تضمین شده است.
- صرفه‌جویی در مصرف: کاهش مصرف به زیر 130 لیتر سرانه در روز (در مقابل 190 لیتر کنونی) می‌تواند فشار بر شبکه را کاهش دهد.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/22

نامه سرگشاده به شورای عالی آب
مجتبی شوریان
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی


اعضای محترم شورای عالی آب ایران،

با سلام و احترام،

با توجه به بحران عمیق منابع آب و چالش‌های زیست‌محیطی در ایران، این نامه با هدف ارائه راهکارهای عملی و مؤثر برای مدیریت پایدار منابع آب کشور تقدیم می‌شود. بحران آب در ایران، از کاهش سطح آب‌های زیرزمینی گرفته تا خشک شدن تالاب‌ها و رودخانه‌ها، نیازمند اقدامات فوری و برنامه‌ریزی‌های دقیق در سه بازه زمانی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت است. راهکارهای پیشنهادی با تأکید بر پایداری، مشارکت اجتماعی و بهره‌گیری از فناوری تهیه شده است.

* راهکارهای کوتاه‌مدت (۶ ماه تا ۲ سال)

1. مدیریت اضطراری تقاضای آب: اجرای طرح‌های فوری کاهش مصرف آب در بخش‌های کشاورزی، صنعتی و خانگی از طریق اطلاع‌رسانی گسترده، ارائه مشوق‌های مالی برای کاهش مصرف و نصب تجهیزات کاهنده مصرف (مانند شیرهای کم‌مصرف).
2. توقف بهره‌برداری غیرمجاز از منابع آب: تقویت نظارت بر چاه‌های غیرمجاز و برداشت‌های غیرقانونی از رودخانه‌ها با استفاده از فناوری‌های پایش ماهواره‌ای و جریمه‌های بازدارنده.
3. بازسازی زیرساخت‌های آبی: تعمیر و بهسازی شبکه‌های انتقال آب شهری و روستایی برای کاهش هدررفت آب (که در برخی مناطق تا ۳۰٪ گزارش شده است).
4. احیای اضطراری تالاب‌ها: تخصیص حق‌آبه زیست‌محیطی برای تالاب‌های در معرض خطر (مانند هامون و گاوخونی) با اولویت‌بندی تخصیص منابع آب سطحی.

* راهکارهای میان‌مدت (۲ تا ۵ سال)

1. اصلاح الگوی کشت کشاورزی: توسعه کشاورزی پایدار با جایگزینی محصولات پرمصرف آب (مانند برنج) با محصولات کم‌آب‌بر (مانند زعفران و پسته) و آموزش و حمایت مؤثر کشاورزان برای استفاده از روش‌های آبیاری قطره‌ای با شرط عدم استفاده از آب صرفه جویی شده.
2. تقویت مدیریت حوضه‌های آبریز: ایجاد شوراهای محلی مدیریت حوضه‌های آبریز با مشارکت ذی‌نفعان (کشاورزان، صنایع و جوامع محلی) برای تخصیص عادلانه آب.
3. توسعه فناوری‌های بازچرخانی آب: سرمایه‌گذاری در تصفیه و بازچرخانی فاضلاب برای استفاده در صنعت و کشاورزی به‌ویژه در مناطق خشک.
4. ارتقای آگاهی عمومی و اصلاح الگوی مصرف: اجرای کمپین‌های ملی آموزش همگانی برای ترویج فرهنگ صرفه‌جویی در مصرف آب و جلب مشارکت مردمی در حفاظت از منابع آب.

* راهکارهای بلندمدت (۵ تا ۲۰ سال)

1. بازنگری و تدوین سیاست نوین ملی آب مبتنی بر پایداری: بازنگری قوانین و سیاست‌های مدیریت آب با تأکید بر حفاظت از منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از برداشت بیش از حد.
2. توسعه آب‌شیرین‌کن‌ها با استاده از انرژی‌های تجدیدپذیر: استفاده از انرژی خورشیدی و بادی برای تأمین انرژی تأسیسات آب‌شیرین‌کن در سواحل خلیج‌فارس و دریای عمان، با هدف تأمین آب شرب.
3. احیای اکوسیستم‌های آبی: اجرای برنامه‌های جامع احیای تالاب‌ها، دریاچه‌ها و رودخانه‌ها با همکاری سازمان‌های بین‌المللی و استفاده از تجربیات جهانی.
4. تقویت دیپلماسی آب: مذاکره با کشورهای همسایه برای مدیریت عادلانه منابع آب فرامرزی (مانند هیرمند و ارس) و جلوگیری از تنش‌های منطقه‌ای.

بحران آب در ایران نه تنها یک چالش زیست‌محیطی، بلکه تهدیدی برای امنیت ملی، اقتصاد و معیشت میلیون‌ها نفر از هم‌وطنان است. از شورای عالی آب درخواست می شود با تشکیل کارگروه‌های تخصصی و مشارکت نخبگان، سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی، اجرای این راهکارها را در اولویت قرار دهد. زمان برای اقدامات فوری محدود است و با توجه به نزدیک بودن نقطه بی بازگشت، هرگونه تأخیر می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/25

یک نفر به من بگوید چه کنم؟
مجتبی شوریان
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

جناب آقای پزشکیان، 
اظهارات شما در مورد بحران جدی منابع آب در ایران، هشداری به‌جا و دقیق است که نشان‌دهنده عمق چالش‌هایی است که کشور ما در حوزه مدیریت منابع آب با آن مواجه است. بحران آب در ایران نتیجه ترکیبی از عوامل طبیعی، مانند کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی، و عوامل انسانی، از جمله مدیریت ناکارآمد منابع، توسعه ناپایدار، و مصرف غیربهینه آب است. در پاسخ به درخواست شما برای ارائه راهکار، در ادامه یک برنامه جامع با تمرکز بر راه‌حل‌های عملی و پایدار ارائه می‌شود که می‌تواند به عنوان نقشه راه برای مدیریت این بحران مورد استفاده قرار گیرد:

۱. تقویت مدیریت یکپارچه منابع آب (IWRM) 
مدیریت یکپارچه منابع آب رویکردی جامع است که هماهنگی بین بخش‌های مختلف (کشاورزی، صنعت، شرب، و محیط زیست) را تضمین می‌کند. اقدامات پیشنهادی: 
- تشکیل شورای عالی آب با اختیارات اجرایی قوی: این شورا باید با حضور نمایندگان دولت، مجلس، بخش خصوصی، و جوامع محلی، سیاست‌گذاری کلان آب را هدایت کند. 
- تدوین برنامه ملی مدیریت آب: این برنامه باید شامل اولویت‌بندی تخصیص آب، بازنگری در مجوزهای بهره‌برداری، و تعیین سقف برداشت از منابع زیرزمینی باشد. 
- شفافیت داده‌ها: ایجاد سامانه‌ای جامع برای پایش و انتشار داده‌های منابع آب (سطحی و زیرزمینی) به منظور تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات دقیق.

۲. سازگاري با کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی 
کاهش ۴۰ درصدی بارندگی و اثرات تغییرات اقلیمی نیازمند اقدامات فوری و بلندمدت است: 
- سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین: استفاده از فناوری‌هایی مانند استحصال آب از مه، بارورسازی ابرها (با ارزیابی دقیق زیست‌محیطی)، و بازچرخانی آب. 
- توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی آب: بازسازی و بهینه‌سازی سدها و مخازن موجود برای کاهش هدررفت آب و افزایش کارایی ذخیره‌سازی. 
- حفاظت از تالاب‌ها و اکوسیستم‌های آبی: احیای تالاب‌هایی مانند هامون، گاوخونی، و بختگان برای حفظ تعادل اکولوژیکی و جلوگیری از تشدید بیابان‌زایی.

۳. اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی 
بخش کشاورزی با مصرف بیش از ۸۰ درصد منابع آب کشور، بزرگ‌ترین چالش در مدیریت آب است. راهکارها: 
- ترویج کشاورزی هوشمند: استفاده از روش‌های آبیاری قطره‌ای و تحت‌فشار به جای روش‌های سنتی مانند غرقابی با شرط عدم توسعه سطح زیر کشت و یا فروش حجم آب ذخیره شده. دولت می‌تواند با ارائه یارانه و تسهیلات، این فناوری‌ها را در دسترس کشاورزان قرار دهد. 
- تغییر الگوی کشت: ترویج کشت محصولات کم‌آب‌بر (مانند زعفران، پسته، و گیاهان دارویی) به جای محصولات پرآب‌بر مانند برنج و هندوانه در مناطق خشک. 
- آموزش و توانمندسازی کشاورزان: برگزاری دوره‌های آموزشی برای کشاورزان در زمینه مدیریت آب و معرفی ارقام مقاوم به خشکی.

۴. مدیریت منابع آب زیرزمینی 
برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، بسیاری از دشت‌های ایران را در وضعیت بحرانی قرار داده است. اقدامات پیشنهادی: 
- نصب کنتورهای هوشمند: نظارت دقیق بر برداشت آب از چاه‌های مجاز و برخورد قاطع با چاه‌های غیرمجاز. 
- طرح‌های تغذیه مصنوعی سفره‌های زیرزمینی: اجرای پروژه‌های تزریق آب به سفره‌های زیرزمینی در مناطق مستعد. 
- حفاظت از دشت‌های ممنوعه: اعمال محدودیت‌های سختگیرانه در دشت‌هایی که با افت شدید سطح آب زیرزمینی مواجه‌اند.

۵. بهینه‌سازی مصرف آب در بخش خانگی و صنعتی 
- فرهنگ‌سازی و آموزش عمومی: اجرای کمپین‌های رسانه‌ای برای ترویج صرفه‌جویی در مصرف آب در خانوارها. 
- نوسازی شبکه‌های توزیع آب شهری: کاهش هدررفت آب در شبکه‌های فرسوده که در برخی مناطق تا ۳۰ درصد آب را تلف می‌کند. 
- تشویق صنایع به بازچرخانی آب: ارائه مشوق‌های مالی برای صنایعی که از فناوری‌های بازیافت آب استفاده کنند.

۶. دیپلماسی آب و همکاری‌های منطقه‌ای 
بخش قابل‌توجهی از منابع آب ایران از رودخانه‌های مرزی تأمین می‌شود. برای مدیریت این منابع: 
- مذاکره با کشورهای همسایه: تقویت دیپلماسی آب با کشورهایی مانند افغانستان (رودخانه هیرمند) و ترکیه (رودخانه‌های ارس و دجله) برای تضمین حق‌آبه ایران. 
- مشارکت در پروژه‌های منطقه‌ای: همکاری با کشورهای منطقه برای مدیریت پایدار حوضه‌های آبریز مشترک.

۷. تقویت زیرساخت‌های قانونی و نظارتی 
- بازنگری قوانین آب: به‌روزرسانی قوانین مربوط به مالکیت و بهره‌برداری از منابع آب برای جلوگیری از سوءاستفاده و تضمین عدالت در توزیع. 
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/26

- تشدید نظارت بر پروژه‌های عمرانی: جلوگیری از توسعه بی‌رویه پروژه‌هایی مانند سدسازی بدون ارزیابی دقیق زیست‌محیطی و اجتماعی. 
- حمایت از طرح‌های تحقیقاتی: تخصیص بودجه به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی برای توسعه راهکارهای نوین مدیریت آب.
۸. مشارکت جوامع محلی و بخش خصوصی 
- تشکیل تعاونی‌های آب: جلب مشارکت کشاورزان و جوامع محلی در مدیریت منابع آب منطقه‌ای. 
- مشوق‌های اقتصادی: ارائه تسهیلات به شرکت‌های خصوصی برای سرمایه‌گذاری در فناوری‌های مدیریت آب (مانند تصفیه و بازیافت آب). 
- آموزش و توانمندسازی زنان روستایی: زنان نقش کلیدی در مدیریت مصرف آب در جوامع روستایی دارند و می‌توانند در ترویج فرهنگ صرفه‌جویی مؤثر باشند.

۹. مواجهه با واقعیت‌های اجتماعی و اقتصادی 
شعار و انتقاد، همان‌طور که اشاره کردید، مشکلی را حل نمی‌کند. برای جلب اعتماد عمومی و اجرای موفق این سیاست‌ها: 
- شفافیت در اجرا: گزارش‌دهی منظم به مردم درباره پیشرفت برنامه‌های مدیریت آب. 
- حمایت از اقشار آسیب‌پذیر: ارائه بسته‌های حمایتی به کشاورزانی که به دلیل تغییر الگوی کشت یا محدودیت‌های آبی دچار ضرر می‌شوند. 
- ایجاد اشتغال جایگزین: توسعه صنایع کم‌آب‌بر و مشاغل سبز برای کاهش وابستگی معیشتی به کشاورزی پرآب‌بر.

حل بحران آب نیازمند عزم ملی، هماهنگی بین‌دستگاهی، و مشارکت همه‌جانبه مردم و بخش خصوصی است. اقدامات پیشنهادی فوق، ترکیبی از راهکارهای کوتاه‌مدت (مانند نصب کنتورهای هوشمند و کاهش هدررفت) و بلندمدت (مانند تغییر الگوی کشت و دیپلماسی آب) است که می‌تواند کشور را از این بحران عبور دهد. پیشنهاد می‌شود یک کارگروه ویژه با حضور کارشناسان و اساتید دانشگاه، نمایندگان مجلس، و فعالان محیط زیست تشکیل شود تا این برنامه‌ها را با جدیت پیگیری کند. همچنین، جلب حمایت عمومی از طریق اطلاع‌رسانی شفاف و مشارکت‌محور، کلید موفقیت این اقدامات خواهد بود
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/26

آیا داده‌های تاریخی آبدهی رودخانه‌ها برای برنامه‌ریزی منابع آب و طراحی سدهای جدید در ایران مناسب هستند؟
مجتبی شوریان
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

تغییر اقلیم یکی از چالش‌های اصلی قرن حاضر است که اثرات عمیقی بر چرخه‌های هیدرولوژیکی، الگوهای بارش، و آبدهی رودخانه‌ها در سراسر جهان، از جمله ایران، گذاشته است. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقلیمی خود، که عمدتاً خشک و نیمه‌خشک است، به شدت در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر است. در این شرایط، استفاده از داده‌های تاریخی آبدهی رودخانه‌ها برای برنامه‌ریزی منابع آب یا طراحی زیرساخت‌هایی مانند سدها ممکن است نادرست و گمراه‌کننده باشد، زیرا این داده‌ها دیگر نماینده شرایط آینده نیستند. در عوض، استفاده از مدل‌های تغییر اقلیم برای پیش‌بینی آبدهی آینده رودخانه‌ها ضروری است تا تصمیم‌گیری‌های پایدار و دقیق‌تری انجام شود.
دلایل اینکه داده‌های تاریخی آبدهی رودخانه‌ها دیگر کافی نیستند عبارتند از:
۱. تغییر در الگوهای بارش:
تغییر اقلیم باعث تغییر در توزیع زمانی و مکانی بارش‌ها شده است. در ایران، مطالعات نشان داده‌اند که بارش‌ها در بسیاری از مناطق کاهش یافته و دوره‌های خشک‌سالی طولانی‌تر و شدیدتر شده‌اند. داده‌های تاریخی که بر اساس میانگین‌های بلندمدت بارش و آبدهی محاسبه شده‌اند، نمی‌توانند این تغییرات جدید را منعکس کنند. برای مثال، گزارش‌های سازمان هواشناسی ایران و مطالعات اقلیمی نشان می‌دهند که در دهه‌های اخیر، بارش‌های فصلی در حوضه‌های آبریز زاینده‌رود و کارون کاهش قابل‌توجهی داشته و این روند احتمالاً در آینده تشدید خواهد شد.
۲. افزایش دما و تبخیر:
افزایش دمای ناشی از تغییر اقلیم منجر به افزایش نرخ تبخیر و تعرق در حوضه‌های آبریز شده است. این امر به‌ویژه در مناطق گرم و خشک ایران، مانند حوضه‌های آبریز مرکزی و خلیج‌فارس، تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش آبدهی رودخانه‌ها داشته است. داده‌های تاریخی که این افزایش دما و اثرات آن را در نظر نمی‌گیرند، نمی‌توانند کاهش جریان‌های سطحی آینده را پیش‌بینی کنند.
۳. تغییر در زمان‌بندی جریان‌ها:
تغییر اقلیم باعث تغییر در زمان‌بندی ذوب برف و جریان‌های فصلی شده است. در ایران، بسیاری از رودخانه‌های مهم مانند سفیدرود و کرخه به ذوب برف در مناطق کوهستانی وابسته هستند. با افزایش دما، ذوب برف زودتر رخ می‌دهد و اوج جریان‌های بهاری به ماه‌های زودتر منتقل شده است. این تغییرات در داده‌های تاریخی ثبت نشده‌اند و برنامه‌ریزی بر اساس آنها ممکن است منجر به طراحی سدهایی شود که ظرفیت ذخیره‌سازی یا مدیریت جریان آنها با شرایط واقعی همخوانی ندارد.
۴. افزایش رخدادهای حدی:
تغییر اقلیم باعث افزایش فراوانی و شدت رخدادهای حدی مانند سیل‌های ناگهانی و خشک‌سالی‌های طولانی شده است. داده‌های تاریخی که معمولاً بر اساس میانگین‌های بلندمدت هستند، نمی‌توانند این تغییرات غیرخطی و ناپیوستگی‌ها را به‌خوبی منعکس کنند. برای مثال، سیل‌های اخیر در خوزستان (مانند سیل ۱۳۹۸) و خشک‌سالی‌های شدید در سیستان و بلوچستان نشان‌دهنده تغییر در الگوهای هیدرولوژیکی است که در داده‌های گذشته به ندرت دیده شده‌اند.
۵. تغییرات کاربری زمین و اثرات انسانی:
علاوه بر تغییر اقلیم، تغییرات کاربری زمین (مانند کشاورزی گسترده، توسعه شهری، و جنگل‌زدایی) و برداشت بیش از حد آب در ایران اثرات قابل‌توجهی بر آبدهی رودخانه‌ها داشته‌اند. داده‌های تاریخی که قبل از این تغییرات ثبت شده‌اند، نمی‌توانند شرایط کنونی و آینده را که تحت تأثیر این عوامل هستند، نشان دهند.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/28

چرا باید از مدل‌های تغییر اقلیم استفاده کرد؟
۱. پیش‌بینی شرایط آینده:
مدل‌های تغییر اقلیم، مانند مدل‌های اقلیمی جهانی (GCMs) و مدل‌های مقیاس‌کاهش‌یافته منطقه‌ای (RCMs)، با استفاده از سناریوهای مختلف انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌توانند تغییرات آینده در بارش، دما، و آبدهی رودخانه‌ها را پیش‌بینی کنند. این مدل‌ها امکان شبیه‌سازی الگوهای هیدرولوژیکی در دهه‌های آینده را فراهم می‌کنند و به مهندسان کمک می‌کنند تا طراحی سدها و سیستم‌های مدیریت آب را با شرایط اقلیمی آینده هماهنگ کنند. برای مثال، مدل‌های اقلیمی نشان داده‌اند که در ایران تا سال ۲۰۵۰، کاهش ۱۰ تا ۲۰ درصدی بارش در برخی حوضه‌ها و افزایش دما تا ۲ درجه سانتی‌گراد محتمل است.
۲. مدل‌سازی عدم قطعیت:
مدل‌های تغییر اقلیم با ارائه سناریوهای مختلف، امکان بررسی عدم قطعیت‌ها را فراهم می‌کنند. این امر به برنامه‌ریزان اجازه می‌دهد تا بدترین حالتهای محتمل را در نظر بگیرند. این رویکرد به جای تکیه بر داده‌های تاریخی ثابت، طراحی‌های انعطاف‌پذیرتری را ممکن می‌سازد.
۳. تطبیق با تغییرات هیدرولوژیکی:
مدل‌های هیدرولوژیکی مانند SWAT یا HEC-HMS که با داده‌های اقلیمی تغذیه می‌شوند، می‌توانند اثرات تغییر اقلیم بر آبدهی رودخانه‌ها را شبیه‌سازی کنند. این مدل‌ها با در نظر گرفتن تغییرات بارش، تبخیر، و ذوب برف، جریان‌های سطحی و زیرزمینی آینده را پیش‌بینی می‌کنند. برای مثال، در حوضه زاینده‌رود، مدل‌های هیدرولوژیکی پیش‌بینی کرده‌اند که کاهش جریان ورودی به سد زاینده‌رود تا سال ۲۰۴۰ ممکن است تا ۳۰ درصد باشد، که این امر در داده‌های تاریخی دیده نمی‌شود.
۴. مدیریت ریسک و پایداری:
استفاده از مدل‌های تغییر اقلیم به برنامه‌ریزان کمک می‌کند تا ریسک‌های مرتبط با کمبود آب یا سیل را بهتر مدیریت کنند. برای مثال، طراحی سد با ظرفیت ذخیره‌سازی بیش از حد بر اساس داده‌های تاریخی ممکن است در آینده به دلیل کاهش جریان، غیراقتصادی باشد. در مقابل، مدل‌های اقلیمی می‌توانند به طراحی سدهایی با ظرفیت بهینه و سازگار با تغییرات آینده کمک کنند.
مثال عملی:
فرض کنید برای طراحی سد جدید در حوضه کارون بزرگ از داده‌های تاریخی آبدهی (مثلاً میانگین ۵۰۰ متر مکعب در ثانیه در دهه‌های گذشته) استفاده شود. اما مدل‌های تغییر اقلیم پیش‌بینی می‌کنند که تا سال ۲۰۵۰، آبدهی این رودخانه به دلیل کاهش بارش و افزایش تبخیر ممکن است به ۳۵۰ متر مکعب در ثانیه کاهش یابد. اگر سد بر اساس داده‌های تاریخی طراحی شود، ظرفیت ذخیره‌سازی آن بیش از حد خواهد بود، که منجر به هزینه‌های غیرضروری و ناکارآمدی اقتصادی می‌شود. در مقابل، استفاده از مدل‌های اقلیمی می‌تواند ظرفیت بهینه‌ای را پیشنهاد دهد که با جریان‌های آینده سازگار باشد و ریسک‌های کمبود آب یا سیل را بهتر مدیریت کند.
نتیجه‌گیری:
داده‌های تاریخی آبدهی رودخانه‌ها در ایران به دلیل اثرات تغییر اقلیم، از جمله کاهش بارش، افزایش دما، تغییر زمان‌بندی جریان‌ها، و رخدادهای حدی، دیگر ملاک مناسبی برای برنامه‌ریزی منابع آب و یا طراحی سدهایی جدید نیستند. این داده‌ها شرایط گذشته را نشان می‌دهند، اما نمی‌توانند تغییرات آینده را نمایندگی کنند. در مقابل، مدل‌های تغییر اقلیم با شبیه‌سازی سناریوهای مختلف و تلفیق با مدل‌های هیدرولوژیکی، ابزار قدرتمندتری برای پیش‌بینی آبدهی آینده و طراحی زیرساخت‌های پایدار ارائه می‌دهند. در ایران، با توجه به آسیب‌پذیری بالای اقلیمی، استفاده از این مدل‌ها نه تنها توصیه می‌شود، بلکه برای تضمین پایداری منابع آب و کاهش ریسک‌های اقتصادی و زیست‌محیطی ضروری است. برنامه‌ریزان و تصمیم گیران بایستی با توجه بیش از پیش به مدل‌سازی تغییرات اقلیمی در کنار استفاده از داده های تاریخی، تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر روندهای آینده را در اولویت قرار دهند.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/28

کمیته تخصصی تغییر اقلیم برگزار می کند:

ششمین وبینار علمی:

چالش‌ها و دیدگاه‌های جهانی در امنیت آبی و غذایی

ارائه دهنده:
دکتر دینش کومار
مدیر موسسه تحلیل و سیاست گذاری منابع هندوستان

Dr. Dinesh Kumar
Executive Director
Institute for Resource Analysis and Policy (IRAP India)

زمان برگزاری:
سه شنبه 18 شهریور 1404، ساعت 14:00

آدرس وبینار: 
https://www.skyroom.online/ch/wrm/ircold

وبینار به زبان انگلیسی برگزار می شود.
شرکت در وبینار برای کلیه علاقمندان آزاد است.

کانال تغییر اقلیم کمیته ملی سدهای بزرگ ایران:
https://news.1rj.ru/str/IRCOLD_ClimateChange

کمیته تخصصی تغییر اقلیم برگزار می کند:

هفتمین وبینار علمی:

نقش سدها در سارگاری با تغییر اقلیم

ارائه دهنده:
دکتر لوئیز گاروت
استاد دانشگاه پلی تکنیک مادرید اسپانیا
رئیس کمیته فنی سد و سیلاب کمیته ملی سدهای بزرگ اسپانبا
Dr. Luis Garrote
Professor at Poly-Technical University of Madrid, Spain
Director of the Dams and Floods Committee of SPANCOLD

زمان برگزاری:
سه شنبه 25 شهریور 1404، ساعت 15:00

آدرس وبینار: 
https://www.skyroom.online/ch/wrm/ircold

وبینار به زبان انگلیسی برگزار می شود.
شرکت در وبینار برای کلیه علاقمندان آزاد است.

کانال تغییر اقلیم کمیته ملی سدهای بزرگ ایران:
https://news.1rj.ru/str/IRCOLD_ClimateChange

لزوم انقلاب در حکمرانی آب ایران
مجتبی شوریان
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

بحران حکمرانی آب در ایران که ریشه در عوامل ساختاری، مدیریتی و انسانی دارد، یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های کشور است. برای حل این چالش برگزاری جلسات متعدد با مدیران قدیمی (که اغلب از دوران‌ پیشین سیاست‌گذاری آب در دهه‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۸۰ سابقه دارند) معمولاً به دلیل وابستگی این جلسات به الگوهای تکراری و عدم مواجهه با ریشه‌های عمیق‌تر مشکل، به نتیجه مطلوب نرسیده است. در این جلسات بیشتر به تکرار تجربیات گذشته پرداخته می شود بدون اینکه تغییرات ساختاری یا نوآوری‌های لازم را ایجاد کنند. دلایل اصلی این ناکارآمدی و نقش مدیران قدیمی در وضعیت وخیم فعلی حکمرانی آب در ایران موارد ذیل هستند:

۱. عدم وجود متولی واحد و پراکندگی مسئولیت‌ها
حکمرانی آب در ایران فاقد یک نهاد مرکزی و پاسخگو است. مدیران قدیمی اغلب از دورانی می‌آیند که سیاست‌ها بر اساس مدل‌های منطقه‌ای یا استانی (مانند تغییرات در سال‌های ۱۳۸۲-۱۳۸۳ از مدیریت حوضه‌محور به استانی) اجرا شده، اما این تغییرات بدون ارزیابی اثرات بلند مدت بوده و منجر به ناکارآمدی شده است. جلسات با مدیران قدیمی، بدون ایجاد یک ساختار یکپارچه، فقط به بحث‌های پراکنده ختم می‌شود و فرصت برای تصمیم‌گیری قاطع را از دست می‌دهد. هشدارهای مکرر درباره نیاز به حکمرانی مبتنی بر حوضه‌های آبریز و آمایش سرزمین نادیده گرفته شده و جلسات به جای حل این خلأ به تکرار سیاست‌های گذشته می‌پردازد.

۲. ذی‌نفعان و منافع متعارض در عدم اصلاح حکمرانی آب
بحران آب نه تنها ناشی از کمبود منابع، بلکه از سوءمدیریت و نقش ذی‌نفعان (مانند شرکت‌های پیمانکار، مشاوران و مافیای آب وابسته به نهادهای حکومتی) است. مدیران قدیمی، که اغلب بخشی از این سیستم هستند، در جلسات تمایل به حفظ وضعیت موجود دارند، زیرا تغییرات می‌تواند منافع اقتصادی گروه‌های خاص (مانند سدسازی و انتقال آب پرهزینه) را تهدید کند. این جلسات به جای چالش با این ذی‌نفعان، به روایت‌های "رویافروشی" (مانند تکیه بر شیرین‌سازی آب دریا بدون ارزیابی اثرات زیست‌محیطی) دامن می‌زند.

۳. ایدئولوژیک شدن مسئله و عدم توجه به عوامل انسانی و اقلیمی
سیاست‌های نادرست، مانند توسعه صنایع آب‌بر در مناطق کم‌آب (مثل اصفهان و یزد) یا نبود سند آمایش سرزمین، ریشه در تصمیم‌گیری‌های ایدئولوژیک و سیاسی دارد. مدیران قدیمی، که تجربیاتشان بر اساس مدل‌های توسعه دهه‌های پیش (مانند اصلاحات ارضی با عوامل سیاسی) است، اغلب این عوامل را نادیده می‌گیرند و جلسات را به سطح فنی محدود می‌کنند، در حالی که بحران آب پدیده‌ای اقتصادی، اجتماعی و دیپلماتیک است. در وضعیت فعلی منابع آب تغییرات اقلیمی نقش دارد، اما سوءمدیریت (مانند توسعه بی رویه صنایع و یا خودکفایی در کشاورزی) عامل اصلی است. جلسات بدون ادغام دانش نوین نمی‌تواند این تعارضات را حل کند.

بر اساس آنچه که تا کنون رخ داده، نظرات مدیران قدیمی می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما تنها در صورتی که به عنوان درس‌های تاریخی برای جلوگیری از تکرار اشتباهات استفاده شود، نه به عنوان الگوی غالب. استفاده از نظرات مدیران قدیمی برای اصلاح حکمرانی آب بدون ترکیب با نوآوری‌های مدرن (مانند مدیریت مشارکتی مبتنی بر مردم و فناوری‌های هوشمند)، به "بحران رهاشدگی مصرف" دامن می‌زند، جایی که مردم از تصمیم‌گیری حذف می‌شوند. این نظرات اغلب به دلیل وابستگی به پارادایم‌های شکست‌خورده (مانند هویتی کردن مسئله با تکیه بر انتقال آب)، مانع پیشرفت می‌شود. حکمرانی خوب نیاز به مدیران متخصص و آگاه به علم روز دارد، نه تکرار تجربیات قدیمی. برای خروج از این چرخه، نیاز به انقلاب در حکمرانی است که لازمه آن ایجاد متولی واحد آب، ارزیابی اثرات زیست‌محیطی واقعی برای پروژه‌ها، مشارکت مردمی در تصمیم‌گیری، و تمرکز بر مدیریت محلی و پایدار (مانند تبدیل سیلاب به ذخایر زیرزمینی) است. بدون تغییرات ساختاری، برگزاری جلسات هرچند متعدد فقط زمان را هدر می‌دهد.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/32

انقلاب در حکمرانی آب ایران نیازمند یک تحول اساسی و ساختاری است که فراتر از تغییرات جزئی و بر پایه پایداری، عدالت و دانش نوین بنا شود. این انقلاب نمی‌تواند صرفاً از بالا به پایین باشد، بلکه باید با مشارکت مردم، متخصصان و نهادهای محلی همراه شود تا از تکرار اشتباهات گذشته مانند سوءمدیریت، فساد و تمرکز بر پروژه‌های پرهزینه و ناپایدار (مانند سدسازی بیش از حد یا انتقال آب بدون ارزیابی) جلوگیری کند. این تحول می‌تواند از طریق مراحل زیر اتفاق بیفتد، که ترکیبی از راهکارهای داخلی و تجربیات موفق جهانی است.

۱. ایجاد ساختار حکمرانی یکپارچه و متمرکز بر حوضه‌های آبریز
حکمرانی فعلی آب در ایران پراکنده و استانی است، که منجر به تعارضات بین‌استانی (مانند اصفهان و یزد) شده است. حکمرانی آب باید با بازگشت به مدیریت مبتنی بر حوضه‌های آبریز (مانند مدل پیش از ۱۳۸۲) آغاز شود، جایی که یک نهاد مرکزی مستقل و پاسخگو (مانند شورای عالی آب حوضه آبریز با حضور متخصصان غیرحکومتی) مسئولیت هماهنگی را بر عهده گیرد. این نهاد باید از ذی‌نفعان مانند کشاورزان، صنایع و جوامع محلی تشکیل شود تا تصمیم‌گیری‌ها شفاف و عادلانه باشد. برای این منظور، تصویب قانونی جامع برای حکمرانی آب که روابط دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی را تنظیم کند، با تمرکز بر ارزیابی اثرات زیست‌محیطی هر پروژه ضروری است.

۲. مشارکت مردمی و مدیریت محلی برای جلوگیری از رهاشدگی مصرف
یکی از مشکلات اصلی، حذف مردم از تصمیم‌گیری‌هاست. حکمرانی نوین آب باید با احیای سیستم‌های سنتی مانند میراب (توزیع عادلانه آب) و ترکیب آن با فناوری‌های مدرن (مانند سنسورهای هوشمند برای نظارت بر مصرف) پیش رود. جوامع محلی باید در مدیریت منابع آب سهیم شوند، مثلاً از طریق شوراهای محلی که بر چاه‌ها و مصرف نظارت کنند. بعنوان نمونه احیای قنات‌ها به عنوان راهکاری پایدار در مناطق خشک، که می‌تواند منابع آب زیرزمینی را بدون هزینه‌های بالا بازسازی کند. این رویکرد در استان‌هایی مانند خراسان رضوی موفق بوده و می‌تواند الگویی برای کل کشور باشد. همچنین، آموزش عمومی برای کاهش مصرف (مانند کمپین‌های فرهنگی) ضروری است، زیرا بحران آب نه تنها فنی، بلکه اجتماعی و فرهنگی است.

۳. اصلاح بخش کشاورزی و صنایع با تمرکز بر پایداری
کشاورزی ۹۰ درصد مصرف آب ایران را تشکیل می‌دهد، بنابراین حکمرانی نوین باید با گذار به کشت کم‌آب‌بر (مانند پسته و زعفران به جای هندوانه و برنج در مناطق کم‌آب) و آبیاری نوین (قطره‌ای و تحت فشار) با شرط عدم توسعه سطح زیر کشت و فروش آب ذخیره شده همراه باشد. این شامل سرمایه‌گذاری در فناوری‌های سبز و کاهش یارانه‌های آب برای صنایع آب‌بر است. بازچرخانی آب (تصفیه فاضلاب برای استفاده مجدد) و نوسازی تجهیزات فرسوده شبکه آب‌رسانی، که می‌تواند تا ۴۰ درصد هدررفت را کاهش دهد و همچنین جانمایی صنایع آب‌بر در مناطق ساحلی برای استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها بدون آسیب به اکوسیستم داخلی از راهکارهای موثر در این زمینه هستند.

۴. ادغام فناوری و دانش نوین با ارزیابی ریسک‌های اقلیمی
برای حل چالشهای بخش آب باید از فناوری‌های مانند تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها (تبدیل سیلاب به ذخایر زیرزمینی) و سیستم‌های هوشمند مدیریت آب استفاده کرد. این رویکردها می‌توانند منابع قابل توجه آب را ذخیره کنند، بدون اینکه نیاز به پروژه‌های پرهزینه مانند انتقال آب از خلیج فارس داشته باشد.

۵. دیپلماسی آب و مقابله با فساد و مافیای آب
بحران آب ایران جنبه دیپلماتیک نیز دارد، بنابراین انقلاب در حکمرانی آب باید شامل مذاکرات منطقه‌ای برای مدیریت رودخانه‌های مشترک (مانند هیرمند با افغانستان) باشد. معاهدات بین‌المللی با نظارت سازمان ملل می‌تواند عدالت در توزیع آب را تضمین کند. برای این هدف، شفاف‌سازی در قراردادهای پیمانکاری و حذف منافع گروه‌های خاص (مانند مافیای آب وابسته به نهادهای حکومتی) از طریق قوانین ضدرانت و نظارت عمومی بسیار مؤثر است.

انقلاب در حکمرانی آب ایران نیازمند اراده سیاسی برای تغییر پارادایم از "رویافروشی" (مانند تکیه صرف بر آب‌شیرین‌کن‌ها) به رویکردهای واقعی و پایدار است. بدون آشتی منافع متعارض و حفظ زیست‌پذیری سرزمین، ایران به سمت غیرقابل‌زیست شدن پیش می‌رود. تجربیات تاریخی ایرانیان در مدیریت آب (مانند قنات‌ها) می‌تواند پایه این تحول باشد، اما نیاز به ترکیب با دانش مدرن دارد. اگر این تغییرات اجرا شود، نه تنها بحران آب حل می‌شود، بلکه عدالت اجتماعی و اقتصادی نیز تقویت خواهد شد.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/32

هرکه شود صید عشق، کی شود او صید مرگ
چون سپرش مه بود، کی رسدش زخم تیر
جمله جان های پاک‌، گشته اسیران خاک
عشق فروریخت زر، تا برهاند اسیر

قسمتی از غزل ۱۱۲۹ مولانا، از آهنگ «عاشقانه‌ها»، کنسرت بزرگداشت مولانا در یونسکو با صدای وحید تاج و آهنگسازی آرش فولادوند..

@tanz_talkh_tarikh طنز تلخ تاریخ

افتخار می کنیم به ادبیات و فرهنگ غنی کشورمان ❤️🌹

خرید و آزادسازی اراضی کشاورزی: راهکاری استراتژیک برای مقابله با تنش آبی در ایران
✍️ مجتبی شوریان
عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی

ایران به عنوان کشوری خشک با میانگین بارش سالانه حدود ۲۵۰ میلی‌متر، یکی از آسیب‌پذیرترین کشورهای جهان در برابر بحران آب است. بر اساس گزارش‌های سازمان ملل متحد، ایران در رتبه ۱۴ جهانی از نظر تنش آبی قرار دارد و بیش از ۸۵ درصد مناطق کشور با درجاتی از کمبود آب مواجه هستند. این بحران نه تنها زندگی شهری و صنعتی را تهدید می‌کند، بلکه بخش کشاورزی – که ۸۰ تا ۹۰ درصد منابع آبی کشور را مصرف می‌کند – را به چالش کشیده است. کشاورزی سنتی، با الگوهای کشت ناکارآمد مانند برنج‌کاری در مناطق خشک، منجر به هدررفت گسترده آب شده و بهره‌وری پایین (کمتر از ۱ کیلوگرم محصول به ازای هر مترمکعب آب در برخی موارد) را به همراه دارد و هیچ گونه توجیه اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی ندارد.

خرید و آزادسازی اراضی کشاورزی، به ویژه اراضی کم‌بازده، یک راهکار استراتژیک برای حل بحران تنش آبی در ایران است. این رویکرد نه تنها مصرف آب را کاهش می‌دهد، بلکه امکان بازگرداندن زمین‌ها به اکوسیستم‌های طبیعی و احیای آبخوانها و تغییر پارادایم کشاورزی به سمت کشاورزی پایدار را فراهم می‌کند. ایران دارای حدود ۱۷.۳۸ میلیون هکتار اراضی کشاورزی است که ۸۹ درصد آن را اراضی زراعی و ۱۱ درصد را باغ‌ها تشکیل می‌دهد. با این حال، بیش از ۷۰ درصد این اراضی مساحتی کمتر از ۵ هکتار دارند و به عنوان "کم‌بازده" طبقه‌بندی می‌شوند و بهره‌وری اقتصادی و آبی آن‌ها پایین است. این اراضی اغلب در مناطق شیب‌دار، شور یا با دسترسی محدود به آب قرار دارند و حدود ۹۰ درصد منابع آبی کشاورزی را بدون بازدهی متناسب مصرف می‌کنند. اراضی کم‌بازده نه تنها عامل اصلی تنش آبی هستند، بلکه به فرونشست زمین (تا ۳۰ سانتی‌متر در سال در برخی دشت‌ها) و آلودگی منابع آب زیرزمینی منجر شده‌اند. بر اساس داده های مرکز آمار ایران، در ۱۰ سال آینده، ۹۰ درصد اراضی به زیر ۳ هکتار خواهند رسید که این روند، امنیت غذایی را نیز تهدید می‌کند. بنابراین، آزادسازی این اراضی می‌تواند سالانه میلیون‌ها مترمکعب آب صرفه‌جویی کند (بعنوان مثال هر هکتار اراضی کم‌بازده دیم حدود ۳۰۰۰ مترمکعب آب مصرف می‌کند).

مزایای خرید و آزادسازی اراضی کشاورزی کم بازده موارد ذیل هستند:

۱. صرفه‌جویی در منابع آبی
آزادسازی اراضی کم‌بازده کشاورزی تا حدود ۳۰% از اراضی تحت کشت می‌تواند مصرف آب کشاورزی را تا ۳۰% کاهش دهد. اگر مصرف فعلی آب در بخش کشاورزی را 75 میلیارد متر مکعب در نظر بگیریم در اثر این آزادسازی مصرف آب به حدود 50 میلیارد متر مکعب خواهد رسید که با اهداف نقشه راه آب کشور نیز سازگار است.

۲. حفاظت محیط زیستی و احیای اکوسیستم
بازگرداندن اراضی آزاد شده به طبیعت و رهاسازی آب صرفه جویی در اکوسیستم و آبخوان نه جابجایی آن برای مصارف دیگر، فرسایش خاک را کاهش داده، تنوع زیستی را افزایش داده و منجر به احیای آبخوانها و کاهش فرونشست خواهد شد. این آزادسازی می‌تواند به احیای تالاب‌ها و دریاچه ها کمک کند. همچنین، این رویکرد به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای (از طریق کشاورزی ناکارآمد) کمک می‌کند.

۳. حمایت اقتصادی از کشاورزان و امنیت غذایی
خرید اراضی با قیمت منصفانه و حمایت از کشاورزان، آن‌ها را به سمت مشاغل همراستا با توسعه پایدار (مانند گردشگری اکوتوریسم یا فرآوری محصولات) هدایت می‌کند. در بلندمدت، تمرکز تولید روی اراضی پربازده بهره‌وری را افزایش داده و برنامه ریزی برای امنیت غذایی را نیز تسهیل می‌نماید.

* چالش‌ها و ارزیابی ریسک‌ها
هرچند این راهکار بسیار مؤثر است، اما چالش‌های جدی برای اجرای آن وجود دارد:

۱. مسائل اقتصادی و مالی
هزینه خرید اراضی، بزرگ‌ترین مانع است. بودجه دولت محدود است و تأمین مالی از طریق اوراق یا صندوق‌های بین‌المللی ضروری است.

۲. مقاومت اجتماعی و حقوقی
کشاورزان ممکن است مقاومت کنند، زیرا کشاورزی منبع درآمد اصلی آن‌هاست.

۳. ریسک‌های اجرایی
عدم نظارت می‌تواند به دلالی زمین منجر شود، همانند آنچه در طرح‌های تغییر کاربری اراضی رخ داده است.

در یک ارزیابی کلی مزایای این راهکار (صرفه‌جویی ۲۰-۳۰ درصدی در مصرف آب) بر چالش‌های آن (هزینه بالا و مشکلات اجرا) مشروط به اجرای تدریجی و مشارکتی با توجه به شرایط بحرانی آب در ایران غلبه دارد.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/36

* برآورد هزینه طرح
برای آزادسازی سالانه ۳ درصد از اراضی کشاورزی به مدت ۱۰ سال که منجر به آزادسازی ۳۰% از اراضی کشاورزی کشور شود، اگر مساحت کل اراضی را ۱۷ میلیون هکتار فرض کنیم و قیمت متوسط هر هکتار اراضی کم‌بازده را ۳۰۰ میلیون تومان میانگین در نظر بگیریم، هر سال حدود ۵۲۰ هزار هکتار زمین بایستی خریداری و آزادسازی شود که هزینه سالانه ای در حدود ۱۵۶ هزار میلیارد تومان خواهد داشت که برای ۱۰ سال متوالی بدون در نظر گرفتن تورم رقمی معادل ۱.۵ میلیون میلیارد تومان خواهد شد. با درنظرگیری نرخ تورم ۳۰% این رقم برای ۱۰ سال به بودجه ای در حدود ۳ میلیون میلیارد تومان نیاز خواهد داشت که دولت بایستی برای تأمین آن برنامه ریزی لازم را داشته باشد.
خرید و آزادسازی اراضی کشاورزی کم‌بازده، بیش از یک راهکار فنی، یک پارادایم تغییر در مدیریت منابع است. با صرفه‌جویی عظیم آب، حفاظت محیط زیست و حمایت از کشاورزان، این طرح می‌تواند تنش آبی را تا ۳۰ درصد در دهه آینده کاهش دهد. با این حال، موفقیت آن به سیاست‌گذاری قوی، جبران عادلانه و نظارت دقیق بستگی دارد. دولت باید فوراً لایحه‌ای برای اجرای آزمایشی در استان‌های فوق بحرانی (مانند اصفهان و خراسان رضوی) تدوین کند. این رویکرد در شرایطی که وضعیت منابع آبی ایران به نقطه بی بازگشت نزدیک است نه تنها بحران را مدیریت می‌کند، بلکه ایران را به سمت کشاورزی هوشمند و پایدار که گامی ضروری برای نسل‌های آینده است سوق می‌دهد.
https://news.1rj.ru/str/Water_Pulse/36

کمیته تخصصی تغییر اقلیم IRCOLD برگزار می کند:

هشتمین وبینار علمی:

برنامه‌ریزی کلان منابع آب: چالش‌ها و راهکارهای پایدار
با نگرشی بر برنامه‌های آب در دولت چهاردهم

ارائه دهنده:
آقای دکتر عیسی بزرگ زاده
مدیرکل دفتر برنامه ریزی کلان منابع آب و تلفیق بودجه شرکت مدیریت منابع آب ایران
سخنگوی صنعت آب کشور

زمان برگزاری:
چهارشنبه 23 مهر 1404، ساعت 14:00

آدرس وبینار: 
https://www.skyroom.online/ch/wrm/ircold

شرکت در وبینار برای کلیه علاقمندان آزاد است.

کانال تغییر اقلیم کمیته ملی سدهای بزرگ ایران:
https://news.1rj.ru/str/IRCOLD_ClimateChange

هزینه ماهیانه خدمات عمومی شامل آب و برق و سرمایش و گرمایش و جمع آوری زباله در شهرهای بزرگ دنیا. رشد هزینه ها در شهرهای اروپا قابل توجه است.

قیمت یک لیتر بنزین در شهرهای مختلف دنیا