رویکردهای نوین مددکاری اجتماعی در ارتقاء تاب‌آوری خانوادگی
مقدمه

در دنیای پرنوسان امروز، تاب‌آوری دیگر صرفاً یک سازه‌ی روان‌شناختی فردی نیست؛ بلکه یک ضرورت اجتماعی و ساختاری است، به‌ویژه در نهاد بنیادین خانواده.

خانواده، به‌عنوان اولین و مهم‌ترین بستر حمایت اجتماعی، در مواجهه با فشارهای مزمن اقتصادی مانند تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی شغلی، اغلب دچار تزلزل می‌شود.

در این شرایط، مددکاری اجتماعی نوین با تکیه بر رویکردهای سیستمی و توانمندسازی، از یک نقش حمایتی صرف فراتر رفته و به عامل فعال‌کننده ظرفیت‌های درونی خانواده تبدیل می‌شود.

این مقاله، با الهام از مدل‌های تاب‌آوری خانواده (مانند مدل فرایندی و سیستمی وُرش/Walsh)، به بررسی استراتژی‌هایی می‌پردازد که خانواده‌ها را قادر می‌سازد در بحران‌های مالی، نه تنها “بقا” کنند، بلکه “رشد” نموده و پیوندهای عاطفی خود را تقویت نمایند.

بازتعریف تاب‌آوری: از “تحمل انفعالی” تا “جهش فعال”

مهم‌ترین گام در ارتقاء تاب‌آوری، تغییر پارادایم فکری است. تاب‌آوری به معنای پذیرش درد و رنج نیست؛ بلکه فرآیندی فعال است که طی آن، خانواده از منابع خود برای سازماندهی مجدد و رسیدن به عملکردی بهتر از قبل استفاده می‌کند (Adaptation and Regeneration).

الف) تمرکز بر “هوش مالی خانواده” (Family Financial Literacy)

بحران مالی فرصتی است تا خانواده از حالت انکار یا ترس خارج شده و به یک تیم تصمیم‌گیری مالی تبدیل شود.

رویکرد نوین مددکاری اجتماعی، آموزش ابزارهای ساده مدیریت بودجه، اولویت‌بندی هزینه‌ها و تشخیص ریسک‌های مالی را برای تقویت حس کنترل در خانواده، حیاتی می‌داند.

ب) تقویت روایت مشترک تاب‌آور (Narrative Resilience)

خانواده‌ها باید در مورد چالش مالی پیش‌آمده یک داستان مشترک و امیدوارکننده بسازند. به جای تمرکز بر “شکست” یا “کمبود”، داستان باید بر محور “تلاش مشترک”، “خلاقیت” و “همدلی” بنا شود. این روایت، یک سپر دفاعی شناختی در برابر شرم و احساس گناه ایجاد می‌کند.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102004

مدل‌های نوین گزارش‌نویسی استاندارد در مددکاری اجتماعی

رویکردهای تحلیلی و نتیجه‌محور

گزارش‌نویسی در مددکاری اجتماعی، فراتر از یک وظیفه اداری، قلب تپنده شفافیت، پاسخگویی حرفه‌ای و تداوم مراقبت است. در عصر حاضر، با افزایش پیچیدگی‌های اجتماعی و چندوجهی شدن مداخلات، گزارش‌های مددکاری اجتماعی باید از ثبت صرف وقایع فراتر رفته و به ابزارهای تحلیلی، ارزیابی‌محور و شواهد-بنیان تبدیل شوند. رویکردهای نوین گزارش‌نویسی، ریشه در تغییر پارادایم از تمرکز بر “نقص” (Deficit) به “نقاط قوت” (Strength) و چارچوب “شخص-در-محیط” (Person-in-Environment) دارند.

این مقاله، جدیدترین و استانداردترین مدل‌های گزارش‌نویسی را که برای حوزه‌های مختلف مددکاری اجتماعی در سطح جهانی توصیه می‌شوند، معرفی و تشریح می‌کند.

گذار پارادایمی و اصول محوری در گزارش‌نویسی نوین

گزارش‌نویسی مدرن متأثر از دو اصل اساسی است:
الف) رویکرد نقاط قوت (Strengths Perspective)

در گذشته، گزارش‌ها اغلب بر آسیب‌شناسی، مشکلات و نواقص مددجو تمرکز داشتند. در حالی که مدل‌های نوین، تأکید دارند که گزارش باید به صورت متعادل، منابع، توانمندی‌ها، تاب‌آوری و سیستم‌های حمایتی موجود در زندگی مددجو و محیط او را برجسته کند. این امر صرفاً جنبه مثبت‌نگری ندارد، بلکه یک الزام تحلیلی است تا طرح‌های مداخله، واقع‌بینانه و مؤثرتر تنظیم شوند.

ب) اصل مشارکت و شفافیت (Partnership and Transparency)

گزارش‌نویسی یک فرآیند محرمانه و یک‌طرفه نیست. استانداردهای اخلاقی روز دنیا (مانند NASW و IFSW) حکم می‌کنند که مددجو باید در فرآیند ثبت پرونده مشارکت داشته باشد و حق دسترسی به مستندات مربوط به خود را داشته باشد. این امر، مددکار را ملزم می‌کند که از زبان عینی، غیرقضاوتی و بدون اصطلاحات تخصصی (Jargon) استفاده کند تا گزارش برای خوانندگان مختلف (همکاران، مدیران و خود مددجو) قابل فهم باشد.

مشروح مقاله در پایگاه خبری مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26627

کانال رسمی «رسانه تاب‌آوری ایران» در نماشا رونمایی شد

مددکار نیوز | سرویس اخبار اجتماعی در ادامه روند توسعه زیرساخت‌های اطلاع‌رسانی و آموزشی، رسانه تاب‌آوری ایران از رسمی شدن کانال ویدئویی خود در پلتفرم «نماشا» خبر داد.

به گزارش خبرنگار مددکار نیوز، پس از اعلام رسمی شدن کانال این رسانه در آپارات، امروز مدیریت رسانه تاب‌آوری ایران (به نشانی resiliencemedia.ir) در گفتگویی اختصاصی، از گسترش فعالیت‌های چندرسانه‌ای این مرکز در شبکه ویدئویی نماشا پرده برداشت.

مشروح خبر در مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26633

واکاوی راهبردی الگوهای نوین آموزش تاب‌آوری رسانه‌محور

تحلیل تطبیقی تجارب پیشرو، سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی و فناوری‌های نوظهور

در دنیای معاصر که با پدیده‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، بحران‌های ژئوپلیتیک و تحولات شتابان در فضای دیجیتال شناخته می‌شود، مفهوم تاب‌آوری از یک رویکرد واکنشی صرف به یک ضرورت راهبردی برای بقا و پیشرفت جوامع تغییر ماهیت داده است.

تاب‌آوری، که به معنای ظرفیت سیستم‌ها برای جذب شوک‌ها، انطباق با تغییرات و بازگشت به وضعیت کارکردی است، اکنون به طور فزاینده‌ای از طریق بسترهای رسانه‌ای و فناوری‌های اطلاعاتی آموزش داده می‌شود.

رسانه‌ها در این چارچوب تنها ابزاری برای اطلاع‌رسانی در زمان بحران نیستند، بلکه زیرساختی بنیادین برای توانمندسازی شناختی، روانی و فیزیکی شهروندان در برابر تهدیدات متنوع — از بلایای طبیعی گرفته تا کارزارهای نفوذ اطلاعاتی — محسوب می‌شوند.

تحلیل الگوهای جهانی نشان می‌دهد که کشورهای پیشرو با اتخاذ رویکردهای کل‌نگر و جامعه‌محور، آموزش تاب‌آوری را در تار و پود سیاست‌های سواد رسانه‌ای و برنامه‌های درسی ملی خود تنیده‌اند تا از این طریق، آمادگی غیرنظامی و ثبات اجتماعی خود را در برابر عدم قطعیت‌های آینده تضمین کنند.

پارادایم‌های بین‌المللی و چارچوب‌های سیاستی در ترویج تاب‌آوری رسانه‌ای

سازمان‌های بین‌المللی نظیر یونسکو، سازمان بهداشت جهانی و اوئی‌سی‌دی، نقش محوری در تدوین استانداردهایی ایفا کرده‌اند که تاب‌آوری را به آموزش‌های دیجیتال و سواد اطلاعاتی پیوند می‌دهد.

یونسکو از طریق ابتکاراتی همچون “هفته جهانی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی” (MIL)، تلاش می‌کند تا شهروندان را به مهارت‌های تفکر انتقادی مجهز کند که برای پیمایش در محیط‌های اطلاعاتی آلوده به اخبار جعلی و سخنان نفرت‌انگیز ضروری است.

این سازمان بر این باور است که سواد رسانه‌ای فراتر از مهارت‌های فنی صرف، مجموعه‌ای از شایستگی‌های مدنی است که به افراد اجازه می‌دهد به صورت اخلاقی و انتقادی با اطلاعات تعامل داشته باشند.

تحقیقات نشان می‌دهد که شکاف دیجیتال همچنان یک مانع بزرگ در مسیر تحقق تاب‌آوری جهانی است؛ به طوری که حدود ۴۳ درصد از یادگیرندگان در سراسر جهان به اینترنت خانگی دسترسی ندارند و ۵۶ درصد از معلمان در مناطقی مانند آفریقای زیرصحرا حداقل آموزش‌های لازم را دریافت نکرده‌اند.

با این حال، تحول دیجیتال پتانسیل بالایی برای تسریع پیشرفت به سمت هدف چهارم توسعه پایدار (SDG 4) و بهبود حکمرانی آموزشی در زمان بحران دارد.

در سال‌های اخیر، تمرکز از آموزش‌های سنتی به سمت یادگیری مبتنی بر فناوری تغییر یافته است که شامل استفاده از هوش مصنوعی، منابع آموزشی باز (OER) و پلتفرم‌های یادگیری از راه دور برای کاهش گسیختگی‌های آموزشی در زمان تعطیلی مدارس است.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102014

آموزش تاب‌آوری از طریق نظام تعلیم و تربیت

چارچوب‌های نوین و راهبردهای تلفیقی
چکیده

تاب‌آوری (Resilience)، به عنوان ظرفیت پویای فرد در سازگاری مثبت با شرایط نامساعد یا رویدادهای مخاطره‌آمیز، دیگر یک ویژگی اختیاری نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای نسل‌های آینده محسوب می‌شود.

این پژوهش، با تأکید بر نقش بی‌بدیل نظام آموزش و پرورش، به تدوین یک چارچوب جامع و عملیاتی برای نهادینه‌سازی تاب‌آوری در برنامه درسی و محیط آموزشی می‌پردازد.

مدل پیشنهادی بر مبنای “سه‌گانهٔ توانمندسازی تاب‌آور” (۳C Framework) شامل بازسازی شناختی (Cognitive Restructuring)، تقویت ارتباطات حمایتی (Connection Enhancement)، و تحمل پیچیدگی (Complexity Tolerance) استوار است.

همچنین، راهبردهای نوآورانه‌ای چون «آزمایشگاه شکست امن» و «داربست‌بندی فراشناختی» معرفی می‌شوند که آموزش تاب‌آوری را از یک واحد درسی صرف، به یک رویکرد تلفیقی و زیست‌محیطی تبدیل می‌کنند.

نتایج این رویکرد، نه تنها ارتقای سلامت روان دانش‌آموزان را در پی دارد، بلکه توانمندی آنان را در مواجهه با عدم قطعیت‌های قرن بیست‌و‌یکم تضمین می‌کند.

مقدمه: ضرورت بازتعریف رسالت آموزشی در عصر عدم قطعیت

جهان امروز، مشخصهٔ پدیده‌هایی چون نوسانات اقتصادی، بحران‌های زیست‌محیطی، تغییرات سریع فناوری، و چالش‌های پیچیدهٔ اجتماعی-سیاسی است.

در چنین بستری، توانایی صرف در کسب دانش و مهارت‌های فنی، برای دستیابی به رفاه و موفقیت پایدار کافی نیست.

نسل دانش‌آموزان کنونی نیازمند مجموعه‌ای از قابلیت‌های درونی هستند که به آن‌ها اجازه دهد در برابر ضربات روانی، شکست‌های تحصیلی، و استرس‌های محیطی، نه تنها فرو نریزند، بلکه قوی‌تر شوند و مسیر رشد خود را ادامه دهند.

نظام آموزش و پرورش، به عنوان تنها نهاد اجتماعی مسئول ساماندهی هدفمند رشد فکری، عاطفی، و اجتماعی کودکان و نوجوانان، مسئولیتی فراتر از انتقال محتوای درسی دارد.

رسالت نوین آموزش، پرورش فرد تاب‌آور است؛ فردی که شکست را پایان راه نمی‌داند، بلکه آن را نقطه‌ی عطف بازنگری، یادگیری، و تلاش مجدد قلمداد می‌کند.

این مقاله، با بررسی مبانی نظری تاب‌آوری، به ارائه یک نقشه راه عملی و نوآورانه برای تلفیق این مفهوم در هستهٔ اصلی برنامه درسی و فرهنگ مدرسه می‌پردازد.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102009

واکاوی جامع و تخصصی مددکاری اجتماعی

از تبارشناسی تاریخی تا پارادایم‌های نوین جهانی

درک ماهیت مددکاری اجتماعی مستلزم نگاهی چندبعدی به حرفه‌ای است که همزمان به عنوان یک دیسیپلین آکادمیک و یک فعالیت عملی، در پیچیده‌ترین نقاط تلاقی انسان و محیط مداخله می‌کند.

این حرفه، برخلاف بسیاری از علوم انسانی دیگر، صرفاً به مطالعه پدیده‌ها بسنده نکرده و تغییر را به عنوان هسته مرکزی مأموریت خود برگزیده است.

مددکاری اجتماعی در دنیای معاصر، فراتر از یک فعالیت حمایتی ساده، به ابزاری برای تحقق عدالت اجتماعی، پاسداری از حقوق بشر و توانمندسازی جوامع به حاشیه رانده شده تبدیل شده است.

تحلیل حاضر با تکیه بر اسناد بین‌المللی و متون تخصصی، سیر تحول این حرفه را از ریشه‌های خیریه‌ای تا رسیدن به تعریف جهانی سال ۲۰۱۴ واکاوی می‌کند.

مشروح مقاله در مددکاری اجتماعی ایرانیان

https://iraniansocialworkers.ir/?p=23609

تبیین جامع و چندبعدی تاب‌آوری

از ریشه‌های تاریخی تا پارادایم‌های سیستمی ۲۰۲۵

مفهوم تاب‌آوری در دهه‌های اخیر از یک واژه ساده در فیزیک و مکانیک به یکی از پیچیده‌ترین و کلیدی‌ترین سازه‌ها در علوم انسانی، مهندسی، اکولوژی و مدیریت بحران تبدیل شده است.

این مفهوم که در ابتدایی‌ترین تعاریف خود به توانایی بازگشت به حالت اولیه پس از تغییر شکل اشاره داشت، اکنون به عنوان یک فرآیند پویا و چندسطحی شناخته می‌شود که بقا و شکوفایی سیستم‌های پیچیده (از سلول‌های عصبی انسان تا کلان‌شهرهای هوشمند) را در مواجهه با عدم قطعیت‌های فزاینده قرن بیست و یکم تضمین می‌کند.

تبارشناسی و تکامل تاریخی مفهوم تاب‌آوری

ریشه‌های واژه تاب‌آوری به اوایل قرن نوزدهم بازمی‌گردد. در سال ۱۸۰۷، یانگ تاب‌آوری را به عنوان “عملی که در برابر تکانه مقاومت می‌کند” تعریف کرد، مفهومی که در آن زمان به طور مشترک با قدرت و سختی مواد تناسب داشت.

این نگاه فیزیکی تا اواسط قرن بیستم غالب بود، اما با ظهور مطالعات روان‌شناختی در دهه ۱۹۷۰، تغییری بنیادین در کاربرد این واژه رخ داد.

پژوهشگرانی نظیر نورمن گارمزی و امی ورنر شروع به بررسی این پرسش کردند که چرا برخی کودکان علی‌رغم قرارگیری در معرض فقر شدید، تروما یا بیماری‌های روانی والدین، نه تنها دچار فروپاشی نمی‌شوند بلکه به رشد سالم خود ادامه می‌دهند.

این تحقیقات اولیه، تاب‌آوری را به عنوان مجموعه‌ای از ویژگی‌های شخصیتی یا “عوامل محافظتی” در نظر می‌گرفتند که فرد را در برابر ناملایمات واکسینه می‌کند.

با این حال، در طول ۵۰ سال گذشته، این نگاه “صفت‌محور” جای خود را به نگاهی “فرآیندمحور” داده است.

امروزه تاب‌آوری نه به عنوان یک دارایی ثابت، بلکه به عنوان یک فرآیند تعاملی میان فرد و محیط تعریف می‌شود که در طول زمان و در بسترهای مختلف تغییر می‌کند.

تحلیل تعاریف تاب‌آوری در مراجع معتبر جهانی

سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی بر اساس ماموریت‌های تخصصی خود، تعاریف متفاوتی از تاب‌آوری ارائه داده‌اند که هر یک بخشی از ابعاد این سازه را برجسته می‌کند. در جدول زیر، مقایسه‌ای میان این تعاریف بر اساس مراجع جهانی ارائه شده است:

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102018

تاب آوری رسانه ای چیست؟ https://www.namasha.com/v/KP8b4wBB

نقش کلیدی سازمان بهزیستی در کنترل و کاهش خودکشی در ایران

سازمان بهزیستی با اتخاذ یک رویکرد چندوجهی و جامع‌نگر، از پیشگیری تا درمان و حمایت، نقشی کلیدی در کاهش نرخ خودکشی در جامعه ایران ایفا می‌کند.

https://www.salamatnews.com/news/389985/

مطالعه موردی هم‌افزایی سازمانی (سازمان بهزیستی و نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور)
تحلیل راهبردهای رسمی دولت در تقویت تاب‌آوری اجتماعی و توانمندسازی محلات

تحلیل اسناد و برنامه‌های رسمی نهادهای دولتی (بهزیستی، نهاد کتابخانه‌های عمومی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) نشان می‌دهد که سیاست‌های اجتماعی دولت در مسیر هم‌گرایی و هم‌افزایی بین‌بخشی برای تقویت تاب‌آوری اجتماعی و توانمندسازی محلات قرار گرفته‌اند.

https://www.salamatnews.com/news/392441

رسانه‌های تاب‌آور، ستون پایداری جامعه در عصر بحران‌ها https://www.namasha.com/v/vkpVhokk

رسانه‌های تاب‌آور: ستون پایداری جامعه در عصر بحران‌ها

در نظام‌های اجتماعی نوین، تاب‌آوری تنها به معنای «تحمل سختی» نیست، بلکه به معنای توانایی بازگشت به شرایط عادی و حتی رشد کردن پس از یک شوک ناگهانی است.

رسانه تاب‌آور، رسانه‌ای است که نه تنها خود در برابر بحران‌ها (سانسور، مشکلات اقتصادی، حملات سایبری) استوار می‌ماند، بلکه به جامعه نیز می‌آموزد که چگونه در برابر ناملایمات قد علم کند.

طبق گزارش‌های منتشر شده در وب‌سایت رسمی رسانه تاب‌آوری ایران، تاب‌آوری رسانه‌ای پلی است میان «فاجعه» و «بازسازی هویت جمعی»

ویژگی‌های بنیادین رسانه‌های تاب‌آور

یک رسانه برای اینکه در تراز «تاب‌آوری» قرار گیرد، باید ویژگی‌های ساختاری و محتوایی مشخصی داشته باشد. بر اساس الگوهای بومی‌سازی شده در رسانه تاب‌آوری ایران، این ویژگی‌ها شامل موارد زیر است:

استقلال ساختاری و تنوع منابع مالی
رسانه‌ای که تنها به یک منبع درآمدی یا حمایت دولتی وابسته باشد، با اولین تکانه اقتصادی یا سیاسی فرو می‌پاشد.
رسانه‌های تاب‌آور با ایجاد مدل‌های درآمدی متنوع (اشتراک مردمی، تبلیغات اخلاق‌مدار، حمایت‌های نهادهای مدنی) بقای خود را تضمین می‌کنند.

انعطاف‌پذیری تکنولوژیک و امنیت سایبری
در عصر جنگ‌های نرم، توانایی فنی برای مقابله با حملات و ظرفیت استفاده از پلتفرم‌های جایگزین برای رساندن پیام به مخاطب، از ارکان اصلی تاب‌آوری است. این رسانه‌ها همواره یک “پلان B” برای انتشار محتوا دارند.

مرجعیت اخلاقی و اعتماد مخاطب (سرمایه اجتماعی)
بزرگترین دارایی یک رسانه تاب‌آور، اعتماد است. در زمان بحران که بازار شایعات داغ است، رسانه‌ای که به اصول اخلاقی و صحت‌سنجی (Fact-checking) پایبند باشد، به عنوان قطب‌نما عمل می‌کند.

رسانه تاب‌آوری ایران همواره بر این نکته تأکید دارد که محتوای علمی و مستند، زیربنای اعتماد عمومی است.

مشروح مطلب در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102044

تاب‌آوری؛ از «نمایش» تا «دانش»

ضرورت گذار از روایت‌های غیرواقعی به آموزش‌های مبتنی بر شواهد

آموزش علمی تاب‌آوری: در سال‌های اخیر، مفهوم «تاب‌آوری» (Resilience) به یکی از واژگان پرکاربرد در سمینارها، دوره‌های آموزشی و محافل سازمانی ایران تبدیل شده است. اما همزمان با این استقبال، آفتی جدی تحت عنوان «تاب‌آوری نمایشی» فضای آموزشی کشور را تهدید می‌کند.

برخی مدرسین، به جای تکیه بر متون علمی و یافته‌های جدید روان‌شناسی اجتماعی و عصبی، آموزش تاب‌آوری را به عرصه‌ای برای قصه‌گویی‌های اغراق‌آمیز، روایت‌های عجیب و غریب و حواشی زرد تبدیل کرده‌اند.

این مقاله به واکاوی این موضوع می‌پردازد که چرا آموزش تاب‌آوری باید بر پایه «علم» استوار باشد و چرا رویکردهای نمایشی، نه تنها سودی ندارند، بلکه برای مدرسین جوان و بدنه دانش‌بنیان این حوزه، نگران‌کننده هستند.

تفاوت ماهوی «تاب‌آوری علمی» و «تاب‌آوری داستانی»

تاب‌آوری یک دانش چندبعدی است که از تقاطع روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مدیریت و حتی علوم زیستی حاصل می‌شود.

-در رویکرد علمی: مدرس بر متغیرهایی نظیر «خودنظم‌دهی»، «انعطاف‌پذیری شناختی»، «حمایت اجتماعی ساختارمند» و «پروتکل‌های حل مسئله» تمرکز می‌کند.
-در رویکرد نمایشی: مدرس با استفاده از داستان‌های غیرواقعی از قهرمانان خیالی یا روایت‌های «شبه‌معجزه‌آسا»، سعی در تحریک احساسات آنی مخاطب دارد. در این رویکرد، به جای یاد دادن «چگونه تاب آوردن»، صرفاً بر «چه چیزهایی تاب‌آوری هست و نیست» تأکید می‌شود؛ آن هم در سطحی‌ترین لایه ممکن.

مشروح مطلب در وبسایت رسمی رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102048

ضرورت به‌روزرسانی دانش مددکاران اجتماعی در مواجهه با نسل جدید

ضرورت بازآفرینی حرفه‌ای: به‌روزرسانی دانش مددکاران اجتماعی در مواجهه با تحولات عصر دیجیتال و شکاف نسلی

مددکاری اجتماعی، حرفه‌ای است که ریشه در تغییر و پویایی دارد. جامعه امروز ایران، تحت تأثیر شتابان رسانه‌های نوین و پلتفرم‌های مجازی، شاهد دگردیسی‌های عمیق فرهنگی و رفتاری است. در این میان، نسل‌های دهه هشتاد و نود (نسل Z و Alpha) با جهان‌بینی، زبان و ارزش‌هایی متفاوت ظاهر شده‌اند.

اگر مددکاران اجتماعی و روان‌شناسان در کلینیک‌ها، دانش و نگرش خود را با این تغییرات همگام نکنند، نه تنها اثربخشی مداخله کاهش می‌یابد، بلکه «اصل پذیرش بی‌قید و شرط» که ستون فقرات این حرفه است، به مخاطره می‌افتد.

تأثیر پلتفرم‌های مجازی بر زیست‌جهان مراجعان

فضای مجازی دیگر صرفاً یک ابزار نیست، بلکه به بخشی از هویت و محیط زندگی مراجعان تبدیل شده است.

تغییر در الگوهای ارتباطی: بسیاری از آسیب‌ها و تعارضات امروزی ریشه در تعاملات مجازی (سایبر بولینگ، اعتیاد اینترنتی، شکاف واقعیت و بازنمایی) دارد.

زبان مشترک: مددکاری که با اصطلاحات، ترندها و کدهای رفتاری در پلتفرم‌هایی مثل اینستاگرام، تیک‌تاک و دیسکورد آشنا نباشد، در برقراری “رابطه حرفه‌ای” با نوجوان امروز شکست خواهد خورد.

مشروح مطلب در پایگاه خبری مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26652

کالبدشکافی بی‌تفاوتی اجتماعی و زوال تاب‌آوری: از نظریه تا بحران
مقدمه

تاب‌آوری اجتماعی (Social Resilience) به ظرفیت یک نظام اجتماعی برای جذب شوک‌ها، یادگیری از بحران‌ها و دگرگونی جهت بقا اطلاق می‌شود. در مقابل، بی‌تفاوتی اجتماعی (Social Apathy) وضعیتی است که در آن اعضای جامعه نسبت به امور عمومی، سیاسی و رنج‌های متقابل دچار بی‌حسی و فقدان انگیزه برای کنشگری می‌شوند.

این نوشتار تبیین می‌کند که چگونه بی‌تفاوتی، نه تنها یک پیامد، بلکه به عنوان یک متغیر مخرب، قلب تاب‌آوری جامعه را هدف قرار می‌دهد.

مشروح مطلب در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102081

تغییر راهبردی در مددکاری اجتماعی: از پارادایم حمایتگری به تاب‌آوری جهانی
مقدمه

مددکاری اجتماعی (Social Work) به عنوان حرفه‌ای که ریشه در عدالت اجتماعی و حقوق بشر دارد، در دهه‌های اخیر دستخوش تحولات بنیادین شده است. در گذشته، تمرکز اصلی این رشته بر “حل بحران” و “ارائه خدمات جبرانی” به افراد آسیب‌دیده بود. اما امروز، جهان با چالش‌های نوظهوری مانند تغییرات اقلیمی، مهاجرت‌های انبوه، نابرابری‌های دیجیتال و پاندمی‌های جهانی روبروست که مدل‌های قدیمی را ناکارآمد ساخته است.

تغییر راهبردی فعلی در دنیا، حرکت از نگاه “مشکل‌محور” به سمت نگاه “توانمندی‌محور” و تقویت “تاب‌آوری” (Resilience) است.

مشروح مطلب در پایگاه مددکاری اجتماعی ایرانیان

https://iraniansocialworkers.ir/?p=23676

شبکه ویدئویی مددکاری اجتماعی ایرانیان: دریچه‌ای به سوی آگاهی و تاب‌آوری

در دنیای امروز که رسانه‌های دیجیتال نقش بی‌بدیلی در آموزش و اطلاع‌رسانی ایفا می‌کنند، مجموعه رسانه‌های مددکاری اجتماعی ایرانیان با درک این اهمیت، شبکه ویدئویی گسترده‌ای را برای ارتقای دانش تخصصی جامعه و حرفه‌مندان ایجاد کرده است.

این شبکه که در پلتفرم‌های معتبر داخلی مستقر است، به عنوان بازوی تصویری این مجموعه بزرگ فعالیت می‌کند.
ارکان اصلی شبکه ویدئویی

این شبکه شامل سه پایگاه رسمی و استراتژیک است که محتوای غنی و تخصصی را در حوزه‌های مددکاری و تاب‌آوری منتشر می‌کنند:

-کانال رسمی مددکار نیوز در آپارات: تمرکز بر تازه‌ترین اخبار، تحلیل‌های تخصصی و رویدادهای حوزه مددکاری اجتماعی.
-کانال رسمی رسانه تاب‌آوری ایران در آپارات: مرجعی برای آموزش مهارت‌های تاب‌آوری و مستندهای مرتبط با ارتقای سلامت روان جامعه.
-کانال رسمی رسانه تاب‌آوری ایران در نماشا: پایگاهی مکمل برای دسترسی آسان‌تر مخاطبان به محتوای بصری حوزه تاب‌آوری.

مشروح مطلب در مددکاری اجتماعی ایرانیان

https://iraniansocialworkers.ir/?p=23689

پارادوکس امنیت و استقلال: تحلیل روان‌شناختی وابستگی به نهادهای قدرت

در دنیای امروز، پیوند میان فرد و سازمان‌ها امری اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد. اما تفاوت بنیادینی میان کسی که از سازمان به عنوان یک «ابزار» برای پیشبرد اهدافش استفاده می‌کند، با کسی که سازمان را «ریشه و اعتبار» خود می‌داند وجود دارد.

افرادی که از سلامت روان و عزت‌نفس (Self-esteem) بالایی برخوردارند، هسته‌ی مرکزی هویت خود را بر توانمندی‌های درونی بنا می‌کنند، در حالی که افراد وابسته، هویت خود را به ساختارهای بیرونی وام می‌دهند.

ریشه‌های روانی: چرا فرد خود را ضعیف می‌پندارد؟

ریشه‌ی این تفکر که «من به تنهایی قادر به تأمین منابع نیستم»، معمولاً در چند لایه‌ی روانی نهفته است:

-عجز آموخته‌شده (Learned Helplessness): طبق نظریه مارتین سلیگمن، وقتی فرد در تجربیات گذشته (کودکی یا محیط آموزشی) به این نتیجه رسیده باشد که تلاش‌های مستقل او به نتیجه نمی‌رسد، یاد می‌گیرد که همیشه باید به یک «منبع قدرت» تکیه کند.

-عزت‌نفس مشروط (Conditional Self-Esteem): این افراد ارزش خود را نه در «بودن»، بلکه در «تعلق داشتن» می‌بینند. برای آن‌ها، داشتن برچسب یک دانشگاه بزرگ یا یک نهاد دولتی، خلأ درونیِ «ناارزنده بودن» را پر می‌کند.

-اضطراب وجودی و ترس از مسئولیت: استقلال عمل به معنای پذیرش تمام عیار مسئولیت شکست‌هاست. وابستگی به نهادها، نوعی «پناهگاه روانی» ایجاد می‌کند تا فرد در صورت شکست، آن را به گردن سیستم بیندازد و از رویارویی با ضعف‌های خود بگریزد.

استقلال عمل در میانه‌ی سختی‌ها: نشانه سلامت روان

فردی که دارای سلامت روان متعادل است، واقعیت‌های سخت اقتصادی و اجتماعی را می‌پذیرد اما «عاملیت» (Agency) خود را از دست نمی‌دهد. او می‌داند که شرایط بیرونی سخت است، اما باور دارد که مرکز کنترل (Locus of Control) او درونی است.

در روان‌شناسی، افرادی که مرکز کنترل درونی دارند، معتقدند نتایج زندگی‌شان حاصل عملکرد خودشان است. این افراد حتی اگر با سازمانی همکاری کنند، به جای «حل شدن» در آن، «تعامل» می‌کنند. آن‌ها از سازمان به عنوان پله استفاده می‌کنند، نه به عنوان عصا.

فرجام وابستگی به قدرت‌های ناپایدار

بزرگترین چالش زمانی رخ می‌دهد که نهاد یا فردِ مورد اتکا، قدرت یا اعتبار خود را از دست بدهد.

از آنجایی که فردِ وابسته، زیرساخت‌های مهارت شخصی و برند فردی خود را توسعه نداده است، با فروپاشی آن نهاد، دچار «فروپاشی هویتی» می‌شود.

الف) سناریوی اول: چرخه وابستگی متوالی

در این حالت، فرد به محض احساس خطر یا تضعیف نهاد فعلی، به دنبال «ارباب» یا «ساختار» قدرتمند دیگری می‌گردد. این رفتار نشان‌دهنده یک الگوی شخصیت وابسته (Dependent Personality) است. این افراد در طول زمان به «مزدوران آکادمیک یا اجرایی» تبدیل می‌شوند که تخصص‌شان نه در حوزه‌ی علمی‌شان، بلکه در «یافتن کانون‌های قدرت» است.

ب) سناریوی دوم: درجا زدن و زوال تدریجی

اگر فرد نتواند جایگزینی پیدا کند، به دلیل عدم تمرین برای «زیست مستقل»، دچار انفعال می‌شود. او مانند گیاهی است که در گلخانه رشد کرده و توان مقابله با باد و باران فضای آزاد را ندارد. اینجاست که فرد به لحاظ حرفه‌ای «درجا می‌زند»؛ زیرا خلاقیت و نوآوری مستلزم شجاعتِ تنها ماندن و اشتباه کردن است، چیزی که فرد وابسته هرگز آن را تجربه نکرده است.

تحلیل پیامدهای بلندمدت: «تصلب روانی»

افرادی که خود را ضعیف می‌پندارند و همواره به دنبال چتر حمایتی هستند، در بلندمدت دچار تصلب روانی می‌شوند. آن‌ها:

مهارت‌های حل مسئله خود را از دست می‌دهند.

شبکه‌سازی واقعی (بر پایه احترام متقابل) را فدای رانت‌جویی (بر پایه تملق) می‌کنند.

در نگاه جامعه و هم‌صنفان، به عنوان افرادی «بی‌اصالت» شناخته می‌شوند که اعتبارشان عاریه‌ای است.

مشروح مطلب در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102098

گزارش جامع تحولات جهانی مددکاری اجتماعی (دسامبر ۲۰۲۵)

حرفه مددکاری اجتماعی در پایان سال ۲۰۲۵، با عبور از چالش‌های پسا-پاندمی، اکنون در خط مقدم مقابله با بحران‌های اقلیمی، اخلاق دیجیتال و همبستگی بین‌نسلی قرار گرفته است. مراجع اصلی این گزارش شامل فدراسیون جهانی مددکاران اجتماعی (IFSW)، سازمان ملل متحد (UN) و انجمن بین‌المللی مدارس مددکاری اجتماعی (IASSW) است.

تم محوری سال ۲۰۲۵: همبستگی بین‌نسلی

شعار سال ۲۰۲۵، «تقویت همبستگی بین‌نسلی برای رفاه پایدار»، محور اصلی فعالیت‌های حرفه‌ای بوده است. این رویکرد فراتر از مراقبت از سالمندان است و بر مفاهیم زیر تأکید دارد:

انتقال دانش بومی: استفاده از خرد پیشینیان برای حل بحران‌های مدرن.

مسئولیت مشترک: مراقبت به عنوان وظیفه‌ای همگانی (نه فقط وظیفه زنان یا نهادهای خاص).

عدالت توزیعی: اطمینان از اینکه سیاست‌های فعلی، منابع نسل‌های آینده را به خطر نمی‌اندازد.

مددکاری اجتماعی سبز و عدالت اقلیمی

دسامبر ۲۰۲۵ شاهد مداخلات گسترده مددکاران در جنوب شرق آسیا (اندونزی و سری‌لانکا) به دلیل سیل‌های ویرانگر بود.

-تغییر نقش: مددکاران از “مداخله‌گر بالینی” به “مدافع حقوق اقلیمی” تبدیل شده‌اند.

-تاب‌آوری جامعه‌محور: تمرکز بر بازسازی شبکه‌های اجتماعی پس از بلایای طبیعی، به جای تمرکز صرف بر کمک‌های فیزیکی.

پارادوکس هوش مصنوعی (AI) در خدمات اجتماعی

بر اساس گزارش‌های دسامبر ۲۰۲۵، استفاده از هوش مصنوعی در مانیتورینگ رسانه‌ها و تحلیل داده‌های مددکاری به ۶۵٪ رسیده است.

-مزایا: کاهش زمان گزارش‌نویسی اداری و شناسایی سریع الگوهای آسیب‌زا (مثل ریسک خودکشی یا خشونت خانگی).

-چالش‌های اخلاقی: بیانیه اخیر Journal of Social Work Values and Ethics هشدار می‌دهد که الگوریتم‌ها ممکن است سوگیری‌های نژادی یا طبقاتی را بازتولید کنند و “پیوند انسانی” که هسته اصلی مددکاری است را تضعیف نمایند.

مشروح خبر در پایگاه خبری مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26659

پارادایم‌های نوین در مددکاری اجتماعی قرن ۲۱

تحولات راهبردی، چالش‌های اخلاقی و استانداردهای ۲۰۲۵-۲۰۲۶

حرفه مددکاری اجتماعی در سال ۲۰۲۵ از یک رویکرد صرفاً خدمات‌محور به سمت یک الگوی «تحول‌آفرین زیست‌محیطی-اجتماعی» (Eco-Social Transformation) حرکت کرده است.

این مقاله به بررسی سه رکن اساسی می‌پردازد: عدالت اقلیمی، حکمرانی دیجیتال و همبستگی بین‌نسلی.

تئوری‌های نوظهور: از فردگرایی به بوم‌شناسی اجتماعی

در دسامبر ۲۰۲۵، فدراسیون جهانی مددکاران اجتماعی (IFSW) بر لزوم عبور از مدل‌های سنتی تأکید کرد.

نظریه «مددکاری اجتماعی سبز» (Green Social Work) اکنون دیگر یک شاخه فرعی نیست، بلکه قلب تپنده حرفه است.

مفهوم کلیدی: مددکاران اجتماعی نه تنها به آسیب‌های فردی، بلکه به “نابرابری‌های محیطی” می‌پردازند. برای مثال، در مناطق آسیب‌دیده از تغییرات اقلیمی، مددکار به عنوان تسهیل‌گر تاب‌آوری جامعه (Community Resilience) عمل می‌کند.

رویکرد بومی (Indigenous Perspective): استفاده از دانش محلی برای حل بحران‌های اجتماعی، یکی از الزامات آموزشی ابلاغ شده توسط IASSW برای سال ۲۰۲۶ است.

تکنولوژی و هوش مصنوعی؛ تیغ دو لبه

یکی از داغ‌ترین مباحث آموزشی در سمینارهای دسامبر ۲۰۲۵، مدیریت «دوقلوی دیجیتال» مراجعین بود.

مددکاری اجتماعی الگوریتمیک: استفاده از AI برای پیش‌بینی بحران‌هایی مانند بی‌خانمانی یا کودک‌آزاری.

آموزش اخلاقی: در مقالات اخیر Social Work Today، تأکید شده است که مددکاران باید “سواد داده‌ای” (Data Literacy) داشته باشند تا بتوانند سوگیری‌های نژادی و طبقاتیِ نهفته در هوش مصنوعی را تشخیص دهند.

امنیت داده‌ها: با افزایش حملات سایبری به زیرساخت‌های رفاهی در اواخر ۲۰۲۵، پروتکل‌های جدیدی برای حفظ محرمانگی دیجیتال تدوین شده است.

مشروح مطلب در پایگاه خبری مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26666