مددکاری اجتماعی سبز: پیشگامی در مسیر عدالت اقلیمی و پایداری اجتماعی

چرا اقلیم به مددکاری مربوط است؟

تغییرات اقلیمی صرفاً یک پدیده فیزیکی یا جوی نیست؛ بلکه یک بحران اجتماعی است. سیل‌ها، خشکسالی‌ها و طوفان‌ها بیش از همه بر گروه‌های آسیب‌پذیر (فقرا، زنان، کودکان و پناهندگان) تأثیر می‌گذارند. «مددکاری اجتماعی سبز» (Green Social Work) پاسخی اخلاقی و حرفه‌ای به این نابرابری است که توسط نظریه‌پردازانی چون “لنا دومینلی” تبیین شده است.

مفهوم عدالت اقلیمی (Climate Justice)

عدالت اقلیمی بر این باور است که کسانی که کمترین نقش را در تولید گازهای گلخانه‌ای و تخریب محیط‌زیست داشته‌اند (مانند کشورهای در حال توسعه یا دهک‌های پایین جامعه)، بیشترین آسیب را از پیامدهای آن می‌بینند.

وظیفه مددکار: توزیع عادلانه منابع حمایتی و توانمندسازی این گروه‌ها برای مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی.

نقش‌های کلیدی مددکاران در حوزه اقلیم

مددکاران اجتماعی در سه سطح مختلف وارد عمل می‌شوند:

سطح خرد (Micro): حمایت روانی-اجتماعی از افرادی که دچار «اضطراب اقلیمی» (Eco-anxiety) شده‌اند یا خانمان خود را در اثر بلایای طبیعی از دست داده‌اند.

سطح میانی (Mezzo): سازماندهی جوامع محلی برای ایجاد زیرساخت‌های مقاوم (مانند مدیریت منابع آب در روستاها یا ایجاد شبکه‌های همیاری در محلات آسیب‌پذیر).

سطح کلان (Macro): مطالبه‌گری از سیاست‌مداران برای تصویب قوانینی که از حقوق «آوارگان اقلیمی» حمایت کند و مبارزه با نژادپرستی محیط‌زیستی (انباشت زباله‌ها یا صنایع آلاینده در مناطق فقیرنشین).

چالش‌های نوین: آوارگان اقلیمی

یکی از بزرگترین اخبار سال ۲۰۲۵، افزایش آمار مهاجران اقلیمی است. افرادی که نه به دلیل جنگ، بلکه به دلیل غیرقابل سکونت شدن سرزمینشان (بر اثر خشکسالی یا بالا آمدن سطح دریا) مجبور به کوچ شده‌اند.

مددکاری اجتماعی بین‌المللی اکنون بر تدوین پروتکل‌هایی تمرکز دارد که این افراد را به رسمیت شناخته و ادغام اجتماعی آن‌ها در جوامع میزبان را تسهیل کند.

مداخله در بحران و تاب‌آوری (Resilience)

در رویکرد جدید، هدف مددکار فقط کمک پس از وقوع سیل یا زلزله نیست، بلکه آماده‌سازی جامعه قبل از وقوع است. این کار از طریق:

آموزش مهارت‌های بقا به خانواده‌ها.

شناسایی افراد دارای محدودیت حرکتی برای تخلیه اضطراری.

تقویت سرمایه اجتماعی برای افزایش تاب‌آوری جمعی.

مشروح مطلب در پایگاه خبری مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26607

روز جهانی مددکاری اجتماعی ۲۰۲۶

هم‌سازی امید و هارمونی: تحلیل پژوهشی روز جهانی مددکاری اجتماعی ۲۰۲۶ در واکنش به شکاف‌های جهانی و ظهور پارادایم‌های اکو-اجتماعی و فناوری

روز جهانی مددکاری اجتماعی ۲۰۲۶، با الهام از روح «Harambee»، بیش از یک مناسبت برای جشن است؛ این یک استراتژی بقا و توسعه در مواجهه با عمیق‌ترین شکاف‌ها و بحران‌های تاریخ معاصر است.

این حرفه با تکیه بر دستور کار جهانی خود (۲۰۲۰-۲۰۳۰)، متعهد به ایجاد جهانی اکو-اجتماعی است که در آن اصول کرامت، مشارکت، پایداری و صلح اساس آینده مشترک ما را تشکیل می‌دهند.

مددکاران اجتماعی، به‌عنوان تسهیل‌گران و مدافعان، آماده‌اند تا در کنار همه کسانی که به دنبال عدالت و پایداری هستند، برای تحقق تغییرات تحول‌آفرین اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی در مقیاس جهانی همکاری کنند و اطمینان حاصل نمایند که هیچ رؤیایی از عدالت، صلح و کرامت خارج از دسترس نیست.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=101981

یادداشت سید جواد حسینی
برای مادران دارای فرزند معلول

در روز مادر، هنگامی که گل سپاس تقدیم ساحت همه مادران می‌شود، می‌ایستیم و با احترامی ژرف، یاد می‌کنیم از ستون‌های استواری که خاص تر از دیگر مادران، بار سنگین زندگی را با مهر بر دوش می‌کشند: «مادران دارای فرزند معلول.»

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل، سیدجوادحسینی رییس سازمان بهزیستی کشور در یادداشتی نوشت:
در روز مادر، هنگامی که گل سپاس تقدیم ساحت همه مادران می‌شود، می‌ایستیم و با احترامی ژرف، یاد می‌کنیم از ستون‌های استواری که خاص تر از دیگر مادران، بار سنگین زندگی را با مهر بر دوش می‌کشند: «مادران دارای فرزند معلول.»
 
مشروح مطلب در پرتال سازمان بهزیستی کشور

https://behzisti.ir/x3p6x

آموزش مددکاری اجتماعی در ایران

چالش‌های حرفه‌ای‌سازی، شکاف نظریه و عمل، و لزوم بازنگری بر مبنای دانش بومی

هدف و روش: این مقاله به تحلیل سیر تحولات نهادی و ساختاری آموزش حرفه مددکاری اجتماعی در ایران می‌پردازد.
با اتخاذ یک رویکرد تحلیلی-تاریخی، فرآیند تکامل این رشته از سال ۱۳۳۷ شمسی تا ساختار آکادمیک معاصر مورد بررسی قرار گرفته و مهم‌ترین موانع پیش روی حرفه‌ای‌سازی کامل آن واکاوی شده است.
یافته‌های کلیدی: پژوهش نشان می‌دهد که مددکاری اجتماعی در ایران، با وجود قدمت بیش از شصت سال و توسعه به مقاطع تحصیلات تکمیلی (دکتری)، در عمل با چالش‌های سیستماتیکی مواجه است.
هسته اصلی این مشکلات حول محور «بحران ساختاری کارورزی»، شکاف مزمن میان آموزش‌های نظری و نیازهای عملیاتی و بومی جامعه، و عدم انطباق سریع سرفصل‌ها با آسیب‌های اجتماعی نوظهور متمرکز است. همچنین، افزایش پذیرش در مقاطع غیررسمی بدون ارزیابی صلاحیت‌های ذاتی، استانداردهای حرفه‌ای را با خطر تضعیف مواجه ساخته است.
پیشنهادها: لزوم بازنگری فوری در برنامه‌های درسی با هدف بومی‌سازی دانش، تدوین و اجرای یک پروتکل ملی جامع برای کارورزی استاندارد، استفاده از روش‌های آموزشی نوین و مبتنی بر فناوری (مانند شبیه‌سازی و تحلیل موردی)، و تقویت نقش مطالبه‌گرانه انجمن‌های حرفه‌ای برای رفع ابهام در جایگاه شغلی مددکاران، از مهم‌ترین راهکارهای ارائه شده در این مقاله است.

مشروح مقاله در مددکاری اجتماعی ایرانیان

مددکاری اجتماعی و فراخوان «هارامبه» در عصر بحران‌های جهانی
درآمدی بر جامعه تکه‌تکه شده

جهان در میانه دهه ۲۰۲۰ با واقعیت تلخی روبرو است: بحران‌های زنجیره‌ای، از شوک‌های اقلیمی مخرب گرفته تا بی‌ثباتی‌های سیاسی و درگیری‌های گسترده.

داده‌ها حاکی از آن است که خشونت و نزاع‌های مسلحانه در سال ۲۰۲۵ به اوج خود در سه دهه اخیر رسیده است؛ به‌طوری‌که یک نفر از هر هفت نفر در سطح جهانی تحت تأثیر مستقیم درگیری‌ها قرار گرفته است.

مناطق حساسی مانند خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) شاهد تشدید ناآرامی‌ها، از جمله تنش‌های منطقه‌ای و درگیری‌های علنی مانند جنگ اسرائیل و ایران در ژوئن ۲۰۲۵ بوده‌اند. این شرایط، نه تنها تلفات انسانی فجیعی به بار آورده، بلکه بنیان‌های اجتماعی و ساختارهای حمایتی را نیز در هم شکسته است.

در چنین دورانی که شکاف‌ها و تفرقه‌های جهانی عمیق‌تر می‌شوند، فدراسیون جهانی مددکاران اجتماعی (IFSW) در سال ۲۰۲۶، شعار الهام‌بخش «همیاری در ایجاد امید و هماهنگی: یک فراخوان حرمبیانه برای اتحاد در جامعه انسانی تکه‌تکه شده» را برگزیده است.

این شعار، بر اساس فلسفه آفریقایی «هارامبه» (Harambee) از زبان سواحلی، به معنای «همه با هم تلاش کنیم» یا «وحدت در عمل» بنا شده و فراخوانی جهانی برای اقدام جمعی و همبستگی در برابر تفرقه‌ها است.

روح «هارامبه»: نیروی محرکه مددکاری اجتماعی

مفهوم هارامبه، فراتر از یک شعار، یک راهبرد عملیاتی است. این مفهوم تاکید می‌کند که هیچ بازیگر واحدی – نه دولت‌ها، نه نهادهای بین‌المللی و نه حتی یک حرفه خاص – نمی‌تواند به‌تنهایی بر چالش‌های عظیم امروز، اعم از جنگ، نابرابری و فروپاشی زیست‌محیطی غلبه کند.

هارامبه، مددکاران اجتماعی را به قلب عمل جمعی دعوت می‌کند تا به عنوان تسهیل‌گرانی برای بازسازی اعتماد و تقویت ارتباطات بین افراد، جوامع و نهادها عمل کنند.

در مناطق جنگ‌زده و بحرانی، نقش مددکاران اجتماعی بر اساس این روحیه، حیاتی و چندوجهی است:

حمایت از خانواده‌های ازهم‌گسیخته: درگیری‌های خشونت‌آمیز منجر به جدایی اجباری خانواده‌ها، آوارگی و بی‌خانمانی می‌شوند. مددکاران اجتماعی، با تمرکز بر پیوند مجدد، تلاش می‌کنند تا کودکان را به والدین، خواهر و برادران، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و شبکه‌های حمایتی دوستان بازگردانند. این فرآیند پیچیده مستلزم مدیریت تروما، ارزیابی ایمنی و ایجاد شبکه‌های موثق محلی و بین‌المللی است.
تقویت همبستگی بین نسلی: همانطور که در دستور کار جهانی مددکاری اجتماعی نیز تاکید شده است، تقویت همبستگی بین نسلی برای رفاه پایدار یک اصل اساسی است. در بحران‌ها، مددکاران اجتماعی به حفظ و انتقال دانش و تجربیات نسل‌های مسن‌تر به نسل‌های جوان‌تر کمک می‌کنند تا هویت فرهنگی و تاب‌آوری اجتماعی در برابر گسست‌های جنگ حفظ شود.
ترمیم بافت اجتماعی: مددکاران اجتماعی فراتر از ارائه خدمات فردی، بر بازسازی ساختارهای اجتماعی آسیب‌دیده تمرکز دارند. این شامل سازماندهی جامعه، ایجاد فضاهای امن برای گفتگو، و توسعه پروژه‌های کوچک محلی است که افراد را قادر می‌سازد تا خودشان آینده جامعه‌شان را «همیاری» کنند.

مشروح مطلب در پایگاه خبری مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26612

Social Work and the Harambee Call in the Era of Global Crises
Introduction to a Fragmented Society

The world in the mid-2020s faces a grim reality: a chain of crises ranging from devastating climate shocks to political instability and widespread conflict.

Data indicates that violent conflict and armed struggles surged in 2025 to their highest levels in three decades, directly affecting one in seven people globally.

Critical regions like the Middle East and North Africa (MENA) witnessed escalating unrest, including regional tensions and overt conflicts such as the Israel-Iran war in June 2025.

These conditions have not only resulted in devastating human losses but have also shattered social foundations and support structures.

The Official Website of Iranian Social Workers

پیام تسلیت

جناب آقای دکتر سید حسن موسوی چلک

ریاست محترم انجمن مددکاران اجتماعی ایران و معاونت سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور

با نهایت تأثر و تألم، خبر درگذشت پدر گرامیتان موجب اندوه فراوان جامعه مددکاری اجتماعی و همکاران شما گردید.

بدینوسیله، این مصیبت عظمی را به جنابعالی، خانواده محترم و بستگان معزز تسلیت عرض می‌نماییم و از درگاه خداوند متعال برای آن پدر بزرگوار، رحمت و غفران الهی و علو درجات و برای شما و سایر بازماندگان، صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت داریم.

ایمان داریم که تلاش‌ها و خدمات ارزشمند جنابعالی در عرصه‌های مددکاری اجتماعی، به‌عنوان باقیات صالحات آن فقید سعید، همواره جاری خواهد بود.

تیم تحریریه و سردبیر پایگاه خبری مددکار نیوز
www.madadkarnews.ir

سازمان‌های مردم‌نهاد و ارتقاء تاب‌آوری محله‌ای

ستون‌های پنهان توسعه پایدار
مقدمه: تاب‌آوری محله‌ای، فراتر از بازسازی فیزیکی

تاب‌آوری به معنای توانایی یک سیستم (فرد، خانواده، یا جامعه) در جذب شوک‌ها، بازیابی سریع از بحران‌ها و حتی سازگاری و رشد پس از مواجهه با اختلال است.

در سطح محله‌ای، تاب‌آوری تنها به پایداری زیرساخت‌های فیزیکی پس از یک فاجعه (مانند سیل یا زلزله) محدود نمی‌شود، بلکه شامل ظرفیت‌های اجتماعی، اقتصادی و نهادی است که به ساکنان اجازه می‌دهد در مواجهه با چالش‌های روزمره (مانند فقر، جرم، رکود اقتصادی، یا تحولات اجتماعی) مقاومت کرده و شکوفا شوند.

سازمان‌های مردم‌نهاد (NGOs) یا تشکل‌های غیردولتی، بازیگران کلیدی در این فرآیند هستند. آن‌ها به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فردشان مانند انعطاف‌پذیری، اعتماد محلی، و دسترسی به گروه‌های آسیب‌پذیر نقشی حیاتی در تبدیل محله‌ها از یک مجموعه جغرافیایی به یک سیستم اجتماعی تاب‌آور ایفا می‌کنند.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=101995

سواد رسانه‌ای؛ مهارت حیاتی برای تاب‌آوری انسانی در عصر اطلاعات آشفته

سواد رسانه‌ای؛ مهارت حیاتی برای تاب‌آوری شناختی و مدیریت اضطراب در عصر اطلاعات آشفته
مقدمه: جهان در بستر “آشفتگی اطلاعاتی”

تاب‌آوری (Resilience)، به‌عنوان توانایی بازگشت سریع به تعادل پس از مواجهه با ناملایمات، مفهومی است که ریشه‌های عمیقی در روانشناسی و علوم اجتماعی دارد. اما در قرن بیست و یکم، دامنه ناملایمات تنها شامل بلایای طبیعی یا بحران‌های اقتصادی نیست؛ بلکه شامل بمباران مداوم و غیرقابل کنترل اطلاعات نیز می‌شود.

این پدیده که گاهی با اصطلاح “آشفتگی اطلاعاتی” (Information Chaos) شناخته می‌شود، شامل طیفی از محتواهای گمراه‌کننده (Misinformation)، نادرست و عامدانه (Disinformation) و سوءاستفاده از اطلاعات واقعی (Malinformation) است.

در این محیط پُرتلاطم، سلامت روان جامعه تحت فشار فزاینده‌ای قرار گرفته است. اخبار جعلی، هراس‌های القایی و تحلیل‌های سطحی، نه تنها منجر به تصمیم‌گیری‌های غلط اجتماعی و فردی می‌شوند، بلکه مستقیماً ظرفیت‌های شناختی (Cognitive Capacity) ما را برای مدیریت استرس‌های واقعی زندگی تضعیف می‌کنند.

اینجاست که سواد رسانه‌ای (Media Literacy) از یک مهارت فرعی به یک مهارت حیاتی تاب‌آوری تبدیل می‌شود. سواد رسانه‌ای، توانایی ما برای فیلتر کردن، تحلیل، ارزیابی و تولید محتوا در بستر یک نظام رسانه‌ای پیچیده است. هدف این مقاله، تبیین این ارتباط حیاتی است:

چگونه تاب‌آوری شناختی، که توسط سواد رسانه‌ای تقویت می‌شود، به ما کمک می‌کند تا اضطراب ناشی از سیلاب اطلاعات آشفته را مدیریت کرده و در عین حال، مشارکت اجتماعی آگاهانه و مسئولانه داشته باشیم.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102000

رویکردهای نوین مددکاری اجتماعی در ارتقاء تاب‌آوری خانوادگی
مقدمه

در دنیای پرنوسان امروز، تاب‌آوری دیگر صرفاً یک سازه‌ی روان‌شناختی فردی نیست؛ بلکه یک ضرورت اجتماعی و ساختاری است، به‌ویژه در نهاد بنیادین خانواده.

خانواده، به‌عنوان اولین و مهم‌ترین بستر حمایت اجتماعی، در مواجهه با فشارهای مزمن اقتصادی مانند تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی شغلی، اغلب دچار تزلزل می‌شود.

در این شرایط، مددکاری اجتماعی نوین با تکیه بر رویکردهای سیستمی و توانمندسازی، از یک نقش حمایتی صرف فراتر رفته و به عامل فعال‌کننده ظرفیت‌های درونی خانواده تبدیل می‌شود.

این مقاله، با الهام از مدل‌های تاب‌آوری خانواده (مانند مدل فرایندی و سیستمی وُرش/Walsh)، به بررسی استراتژی‌هایی می‌پردازد که خانواده‌ها را قادر می‌سازد در بحران‌های مالی، نه تنها “بقا” کنند، بلکه “رشد” نموده و پیوندهای عاطفی خود را تقویت نمایند.

بازتعریف تاب‌آوری: از “تحمل انفعالی” تا “جهش فعال”

مهم‌ترین گام در ارتقاء تاب‌آوری، تغییر پارادایم فکری است. تاب‌آوری به معنای پذیرش درد و رنج نیست؛ بلکه فرآیندی فعال است که طی آن، خانواده از منابع خود برای سازماندهی مجدد و رسیدن به عملکردی بهتر از قبل استفاده می‌کند (Adaptation and Regeneration).

الف) تمرکز بر “هوش مالی خانواده” (Family Financial Literacy)

بحران مالی فرصتی است تا خانواده از حالت انکار یا ترس خارج شده و به یک تیم تصمیم‌گیری مالی تبدیل شود.

رویکرد نوین مددکاری اجتماعی، آموزش ابزارهای ساده مدیریت بودجه، اولویت‌بندی هزینه‌ها و تشخیص ریسک‌های مالی را برای تقویت حس کنترل در خانواده، حیاتی می‌داند.

ب) تقویت روایت مشترک تاب‌آور (Narrative Resilience)

خانواده‌ها باید در مورد چالش مالی پیش‌آمده یک داستان مشترک و امیدوارکننده بسازند. به جای تمرکز بر “شکست” یا “کمبود”، داستان باید بر محور “تلاش مشترک”، “خلاقیت” و “همدلی” بنا شود. این روایت، یک سپر دفاعی شناختی در برابر شرم و احساس گناه ایجاد می‌کند.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102004

مدل‌های نوین گزارش‌نویسی استاندارد در مددکاری اجتماعی

رویکردهای تحلیلی و نتیجه‌محور

گزارش‌نویسی در مددکاری اجتماعی، فراتر از یک وظیفه اداری، قلب تپنده شفافیت، پاسخگویی حرفه‌ای و تداوم مراقبت است. در عصر حاضر، با افزایش پیچیدگی‌های اجتماعی و چندوجهی شدن مداخلات، گزارش‌های مددکاری اجتماعی باید از ثبت صرف وقایع فراتر رفته و به ابزارهای تحلیلی، ارزیابی‌محور و شواهد-بنیان تبدیل شوند. رویکردهای نوین گزارش‌نویسی، ریشه در تغییر پارادایم از تمرکز بر “نقص” (Deficit) به “نقاط قوت” (Strength) و چارچوب “شخص-در-محیط” (Person-in-Environment) دارند.

این مقاله، جدیدترین و استانداردترین مدل‌های گزارش‌نویسی را که برای حوزه‌های مختلف مددکاری اجتماعی در سطح جهانی توصیه می‌شوند، معرفی و تشریح می‌کند.

گذار پارادایمی و اصول محوری در گزارش‌نویسی نوین

گزارش‌نویسی مدرن متأثر از دو اصل اساسی است:
الف) رویکرد نقاط قوت (Strengths Perspective)

در گذشته، گزارش‌ها اغلب بر آسیب‌شناسی، مشکلات و نواقص مددجو تمرکز داشتند. در حالی که مدل‌های نوین، تأکید دارند که گزارش باید به صورت متعادل، منابع، توانمندی‌ها، تاب‌آوری و سیستم‌های حمایتی موجود در زندگی مددجو و محیط او را برجسته کند. این امر صرفاً جنبه مثبت‌نگری ندارد، بلکه یک الزام تحلیلی است تا طرح‌های مداخله، واقع‌بینانه و مؤثرتر تنظیم شوند.

ب) اصل مشارکت و شفافیت (Partnership and Transparency)

گزارش‌نویسی یک فرآیند محرمانه و یک‌طرفه نیست. استانداردهای اخلاقی روز دنیا (مانند NASW و IFSW) حکم می‌کنند که مددجو باید در فرآیند ثبت پرونده مشارکت داشته باشد و حق دسترسی به مستندات مربوط به خود را داشته باشد. این امر، مددکار را ملزم می‌کند که از زبان عینی، غیرقضاوتی و بدون اصطلاحات تخصصی (Jargon) استفاده کند تا گزارش برای خوانندگان مختلف (همکاران، مدیران و خود مددجو) قابل فهم باشد.

مشروح مقاله در پایگاه خبری مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26627

کانال رسمی «رسانه تاب‌آوری ایران» در نماشا رونمایی شد

مددکار نیوز | سرویس اخبار اجتماعی در ادامه روند توسعه زیرساخت‌های اطلاع‌رسانی و آموزشی، رسانه تاب‌آوری ایران از رسمی شدن کانال ویدئویی خود در پلتفرم «نماشا» خبر داد.

به گزارش خبرنگار مددکار نیوز، پس از اعلام رسمی شدن کانال این رسانه در آپارات، امروز مدیریت رسانه تاب‌آوری ایران (به نشانی resiliencemedia.ir) در گفتگویی اختصاصی، از گسترش فعالیت‌های چندرسانه‌ای این مرکز در شبکه ویدئویی نماشا پرده برداشت.

مشروح خبر در مددکار نیوز

https://www.madadkarnews.ir/?p=26633

واکاوی راهبردی الگوهای نوین آموزش تاب‌آوری رسانه‌محور

تحلیل تطبیقی تجارب پیشرو، سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی و فناوری‌های نوظهور

در دنیای معاصر که با پدیده‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، بحران‌های ژئوپلیتیک و تحولات شتابان در فضای دیجیتال شناخته می‌شود، مفهوم تاب‌آوری از یک رویکرد واکنشی صرف به یک ضرورت راهبردی برای بقا و پیشرفت جوامع تغییر ماهیت داده است.

تاب‌آوری، که به معنای ظرفیت سیستم‌ها برای جذب شوک‌ها، انطباق با تغییرات و بازگشت به وضعیت کارکردی است، اکنون به طور فزاینده‌ای از طریق بسترهای رسانه‌ای و فناوری‌های اطلاعاتی آموزش داده می‌شود.

رسانه‌ها در این چارچوب تنها ابزاری برای اطلاع‌رسانی در زمان بحران نیستند، بلکه زیرساختی بنیادین برای توانمندسازی شناختی، روانی و فیزیکی شهروندان در برابر تهدیدات متنوع — از بلایای طبیعی گرفته تا کارزارهای نفوذ اطلاعاتی — محسوب می‌شوند.

تحلیل الگوهای جهانی نشان می‌دهد که کشورهای پیشرو با اتخاذ رویکردهای کل‌نگر و جامعه‌محور، آموزش تاب‌آوری را در تار و پود سیاست‌های سواد رسانه‌ای و برنامه‌های درسی ملی خود تنیده‌اند تا از این طریق، آمادگی غیرنظامی و ثبات اجتماعی خود را در برابر عدم قطعیت‌های آینده تضمین کنند.

پارادایم‌های بین‌المللی و چارچوب‌های سیاستی در ترویج تاب‌آوری رسانه‌ای

سازمان‌های بین‌المللی نظیر یونسکو، سازمان بهداشت جهانی و اوئی‌سی‌دی، نقش محوری در تدوین استانداردهایی ایفا کرده‌اند که تاب‌آوری را به آموزش‌های دیجیتال و سواد اطلاعاتی پیوند می‌دهد.

یونسکو از طریق ابتکاراتی همچون “هفته جهانی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی” (MIL)، تلاش می‌کند تا شهروندان را به مهارت‌های تفکر انتقادی مجهز کند که برای پیمایش در محیط‌های اطلاعاتی آلوده به اخبار جعلی و سخنان نفرت‌انگیز ضروری است.

این سازمان بر این باور است که سواد رسانه‌ای فراتر از مهارت‌های فنی صرف، مجموعه‌ای از شایستگی‌های مدنی است که به افراد اجازه می‌دهد به صورت اخلاقی و انتقادی با اطلاعات تعامل داشته باشند.

تحقیقات نشان می‌دهد که شکاف دیجیتال همچنان یک مانع بزرگ در مسیر تحقق تاب‌آوری جهانی است؛ به طوری که حدود ۴۳ درصد از یادگیرندگان در سراسر جهان به اینترنت خانگی دسترسی ندارند و ۵۶ درصد از معلمان در مناطقی مانند آفریقای زیرصحرا حداقل آموزش‌های لازم را دریافت نکرده‌اند.

با این حال، تحول دیجیتال پتانسیل بالایی برای تسریع پیشرفت به سمت هدف چهارم توسعه پایدار (SDG 4) و بهبود حکمرانی آموزشی در زمان بحران دارد.

در سال‌های اخیر، تمرکز از آموزش‌های سنتی به سمت یادگیری مبتنی بر فناوری تغییر یافته است که شامل استفاده از هوش مصنوعی، منابع آموزشی باز (OER) و پلتفرم‌های یادگیری از راه دور برای کاهش گسیختگی‌های آموزشی در زمان تعطیلی مدارس است.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102014

آموزش تاب‌آوری از طریق نظام تعلیم و تربیت

چارچوب‌های نوین و راهبردهای تلفیقی
چکیده

تاب‌آوری (Resilience)، به عنوان ظرفیت پویای فرد در سازگاری مثبت با شرایط نامساعد یا رویدادهای مخاطره‌آمیز، دیگر یک ویژگی اختیاری نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای نسل‌های آینده محسوب می‌شود.

این پژوهش، با تأکید بر نقش بی‌بدیل نظام آموزش و پرورش، به تدوین یک چارچوب جامع و عملیاتی برای نهادینه‌سازی تاب‌آوری در برنامه درسی و محیط آموزشی می‌پردازد.

مدل پیشنهادی بر مبنای “سه‌گانهٔ توانمندسازی تاب‌آور” (۳C Framework) شامل بازسازی شناختی (Cognitive Restructuring)، تقویت ارتباطات حمایتی (Connection Enhancement)، و تحمل پیچیدگی (Complexity Tolerance) استوار است.

همچنین، راهبردهای نوآورانه‌ای چون «آزمایشگاه شکست امن» و «داربست‌بندی فراشناختی» معرفی می‌شوند که آموزش تاب‌آوری را از یک واحد درسی صرف، به یک رویکرد تلفیقی و زیست‌محیطی تبدیل می‌کنند.

نتایج این رویکرد، نه تنها ارتقای سلامت روان دانش‌آموزان را در پی دارد، بلکه توانمندی آنان را در مواجهه با عدم قطعیت‌های قرن بیست‌و‌یکم تضمین می‌کند.

مقدمه: ضرورت بازتعریف رسالت آموزشی در عصر عدم قطعیت

جهان امروز، مشخصهٔ پدیده‌هایی چون نوسانات اقتصادی، بحران‌های زیست‌محیطی، تغییرات سریع فناوری، و چالش‌های پیچیدهٔ اجتماعی-سیاسی است.

در چنین بستری، توانایی صرف در کسب دانش و مهارت‌های فنی، برای دستیابی به رفاه و موفقیت پایدار کافی نیست.

نسل دانش‌آموزان کنونی نیازمند مجموعه‌ای از قابلیت‌های درونی هستند که به آن‌ها اجازه دهد در برابر ضربات روانی، شکست‌های تحصیلی، و استرس‌های محیطی، نه تنها فرو نریزند، بلکه قوی‌تر شوند و مسیر رشد خود را ادامه دهند.

نظام آموزش و پرورش، به عنوان تنها نهاد اجتماعی مسئول ساماندهی هدفمند رشد فکری، عاطفی، و اجتماعی کودکان و نوجوانان، مسئولیتی فراتر از انتقال محتوای درسی دارد.

رسالت نوین آموزش، پرورش فرد تاب‌آور است؛ فردی که شکست را پایان راه نمی‌داند، بلکه آن را نقطه‌ی عطف بازنگری، یادگیری، و تلاش مجدد قلمداد می‌کند.

این مقاله، با بررسی مبانی نظری تاب‌آوری، به ارائه یک نقشه راه عملی و نوآورانه برای تلفیق این مفهوم در هستهٔ اصلی برنامه درسی و فرهنگ مدرسه می‌پردازد.

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102009

واکاوی جامع و تخصصی مددکاری اجتماعی

از تبارشناسی تاریخی تا پارادایم‌های نوین جهانی

درک ماهیت مددکاری اجتماعی مستلزم نگاهی چندبعدی به حرفه‌ای است که همزمان به عنوان یک دیسیپلین آکادمیک و یک فعالیت عملی، در پیچیده‌ترین نقاط تلاقی انسان و محیط مداخله می‌کند.

این حرفه، برخلاف بسیاری از علوم انسانی دیگر، صرفاً به مطالعه پدیده‌ها بسنده نکرده و تغییر را به عنوان هسته مرکزی مأموریت خود برگزیده است.

مددکاری اجتماعی در دنیای معاصر، فراتر از یک فعالیت حمایتی ساده، به ابزاری برای تحقق عدالت اجتماعی، پاسداری از حقوق بشر و توانمندسازی جوامع به حاشیه رانده شده تبدیل شده است.

تحلیل حاضر با تکیه بر اسناد بین‌المللی و متون تخصصی، سیر تحول این حرفه را از ریشه‌های خیریه‌ای تا رسیدن به تعریف جهانی سال ۲۰۱۴ واکاوی می‌کند.

مشروح مقاله در مددکاری اجتماعی ایرانیان

https://iraniansocialworkers.ir/?p=23609

تبیین جامع و چندبعدی تاب‌آوری

از ریشه‌های تاریخی تا پارادایم‌های سیستمی ۲۰۲۵

مفهوم تاب‌آوری در دهه‌های اخیر از یک واژه ساده در فیزیک و مکانیک به یکی از پیچیده‌ترین و کلیدی‌ترین سازه‌ها در علوم انسانی، مهندسی، اکولوژی و مدیریت بحران تبدیل شده است.

این مفهوم که در ابتدایی‌ترین تعاریف خود به توانایی بازگشت به حالت اولیه پس از تغییر شکل اشاره داشت، اکنون به عنوان یک فرآیند پویا و چندسطحی شناخته می‌شود که بقا و شکوفایی سیستم‌های پیچیده (از سلول‌های عصبی انسان تا کلان‌شهرهای هوشمند) را در مواجهه با عدم قطعیت‌های فزاینده قرن بیست و یکم تضمین می‌کند.

تبارشناسی و تکامل تاریخی مفهوم تاب‌آوری

ریشه‌های واژه تاب‌آوری به اوایل قرن نوزدهم بازمی‌گردد. در سال ۱۸۰۷، یانگ تاب‌آوری را به عنوان “عملی که در برابر تکانه مقاومت می‌کند” تعریف کرد، مفهومی که در آن زمان به طور مشترک با قدرت و سختی مواد تناسب داشت.

این نگاه فیزیکی تا اواسط قرن بیستم غالب بود، اما با ظهور مطالعات روان‌شناختی در دهه ۱۹۷۰، تغییری بنیادین در کاربرد این واژه رخ داد.

پژوهشگرانی نظیر نورمن گارمزی و امی ورنر شروع به بررسی این پرسش کردند که چرا برخی کودکان علی‌رغم قرارگیری در معرض فقر شدید، تروما یا بیماری‌های روانی والدین، نه تنها دچار فروپاشی نمی‌شوند بلکه به رشد سالم خود ادامه می‌دهند.

این تحقیقات اولیه، تاب‌آوری را به عنوان مجموعه‌ای از ویژگی‌های شخصیتی یا “عوامل محافظتی” در نظر می‌گرفتند که فرد را در برابر ناملایمات واکسینه می‌کند.

با این حال، در طول ۵۰ سال گذشته، این نگاه “صفت‌محور” جای خود را به نگاهی “فرآیندمحور” داده است.

امروزه تاب‌آوری نه به عنوان یک دارایی ثابت، بلکه به عنوان یک فرآیند تعاملی میان فرد و محیط تعریف می‌شود که در طول زمان و در بسترهای مختلف تغییر می‌کند.

تحلیل تعاریف تاب‌آوری در مراجع معتبر جهانی

سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی بر اساس ماموریت‌های تخصصی خود، تعاریف متفاوتی از تاب‌آوری ارائه داده‌اند که هر یک بخشی از ابعاد این سازه را برجسته می‌کند. در جدول زیر، مقایسه‌ای میان این تعاریف بر اساس مراجع جهانی ارائه شده است:

مشروح مقاله در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102018

تاب آوری رسانه ای چیست؟ https://www.namasha.com/v/KP8b4wBB

نقش کلیدی سازمان بهزیستی در کنترل و کاهش خودکشی در ایران

سازمان بهزیستی با اتخاذ یک رویکرد چندوجهی و جامع‌نگر، از پیشگیری تا درمان و حمایت، نقشی کلیدی در کاهش نرخ خودکشی در جامعه ایران ایفا می‌کند.

https://www.salamatnews.com/news/389985/

مطالعه موردی هم‌افزایی سازمانی (سازمان بهزیستی و نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور)
تحلیل راهبردهای رسمی دولت در تقویت تاب‌آوری اجتماعی و توانمندسازی محلات

تحلیل اسناد و برنامه‌های رسمی نهادهای دولتی (بهزیستی، نهاد کتابخانه‌های عمومی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) نشان می‌دهد که سیاست‌های اجتماعی دولت در مسیر هم‌گرایی و هم‌افزایی بین‌بخشی برای تقویت تاب‌آوری اجتماعی و توانمندسازی محلات قرار گرفته‌اند.

https://www.salamatnews.com/news/392441

رسانه‌های تاب‌آور، ستون پایداری جامعه در عصر بحران‌ها https://www.namasha.com/v/vkpVhokk

رسانه‌های تاب‌آور: ستون پایداری جامعه در عصر بحران‌ها

در نظام‌های اجتماعی نوین، تاب‌آوری تنها به معنای «تحمل سختی» نیست، بلکه به معنای توانایی بازگشت به شرایط عادی و حتی رشد کردن پس از یک شوک ناگهانی است.

رسانه تاب‌آور، رسانه‌ای است که نه تنها خود در برابر بحران‌ها (سانسور، مشکلات اقتصادی، حملات سایبری) استوار می‌ماند، بلکه به جامعه نیز می‌آموزد که چگونه در برابر ناملایمات قد علم کند.

طبق گزارش‌های منتشر شده در وب‌سایت رسمی رسانه تاب‌آوری ایران، تاب‌آوری رسانه‌ای پلی است میان «فاجعه» و «بازسازی هویت جمعی»

ویژگی‌های بنیادین رسانه‌های تاب‌آور

یک رسانه برای اینکه در تراز «تاب‌آوری» قرار گیرد، باید ویژگی‌های ساختاری و محتوایی مشخصی داشته باشد. بر اساس الگوهای بومی‌سازی شده در رسانه تاب‌آوری ایران، این ویژگی‌ها شامل موارد زیر است:

استقلال ساختاری و تنوع منابع مالی
رسانه‌ای که تنها به یک منبع درآمدی یا حمایت دولتی وابسته باشد، با اولین تکانه اقتصادی یا سیاسی فرو می‌پاشد.
رسانه‌های تاب‌آور با ایجاد مدل‌های درآمدی متنوع (اشتراک مردمی، تبلیغات اخلاق‌مدار، حمایت‌های نهادهای مدنی) بقای خود را تضمین می‌کنند.

انعطاف‌پذیری تکنولوژیک و امنیت سایبری
در عصر جنگ‌های نرم، توانایی فنی برای مقابله با حملات و ظرفیت استفاده از پلتفرم‌های جایگزین برای رساندن پیام به مخاطب، از ارکان اصلی تاب‌آوری است. این رسانه‌ها همواره یک “پلان B” برای انتشار محتوا دارند.

مرجعیت اخلاقی و اعتماد مخاطب (سرمایه اجتماعی)
بزرگترین دارایی یک رسانه تاب‌آور، اعتماد است. در زمان بحران که بازار شایعات داغ است، رسانه‌ای که به اصول اخلاقی و صحت‌سنجی (Fact-checking) پایبند باشد، به عنوان قطب‌نما عمل می‌کند.

رسانه تاب‌آوری ایران همواره بر این نکته تأکید دارد که محتوای علمی و مستند، زیربنای اعتماد عمومی است.

مشروح مطلب در رسانه تاب آوری ایران

https://www.resiliencemedia.ir/?p=102044