درود

این مبحث رو به دو بخش تقسیم میکنم علمی و تجربی. من به عنوان رواندرمانگر سیستمی عمیقا باور دارم که نیازهای ما از اعتقادات مذهبی ما بسیار قویترند. شخصی که به درمانگر بخاطر خودارضایی و احساس گناه رجوع میکنه دو قدم بزرگ در تحول حال خودش برداشته.

روان‌شناسی بنام جولی نورِم (Julie Norem)، در کتاب قدرت مثبتِ تفکر منفی می‌نویسه: «ابتدا پرسیدم چگونه این افراد با وجود بدبینی‌شان، می‌توانند چنین عملکرد خوبی داشته باشند. پس از مدت کوتاهی متوجه شدم که آنها به‌دلیل بدبینی‌شان، عملکرد خوبی دارند … زیرا تفکر منفی آنها، نگرانی را به عمل تبدیل می‌کند.»
مراجع ما به هر دلیلی، چه موجه چه غیرموجه، خودش را در انجام کاری گناهکار می‌دونه، اگر به روش منطقی با احساس گناه خود روبه‌رو نشه، آن‌قدر در این احساس کشنده نوشخوار ذهنی میکنه که از بودن در خانواده و برقراری روابط با دوستان سالم غافل می‌مونه. احساس گناه بعد از یک کنشی، یعنی مقصر دونستن خودمون به یک دلیل موجه، درواقع این فرصتی هست تا ما به "اشتباه احتمالی" نگاهی بیندازیم و بارتابش کنینم. و در جهت اصلاح احتمالی اون کنش یا افکارمون که زمینه ساز اون احساس هست قدمی برداریم.

از دید من باید بسیار خوشحال باشیم که مراجع ما باوری داره که میشه بهش استناد کرد و از اون باور برای اگاه سازی فرد کمک گرفت. در مطالعه‌ی که اخیرا در دانشگاه اُلین (Olin) از جانتان ادلر و همکارانش صورت گرفت، مشخص شد که تجربه‌ کردن و بیان‌ کردنِ ترکیبی از احساسات (مثل شرم یا گناه)، نشانه‌ای از تندرستی روانی هست و اگر از همین اصل استفاده کنیم شاید بتونیم به مراجع ما یک پاسخ خوبی بدیم. و اون این هست که احساسشون بسیار مهم هست و چه فکر میکنند با اگاهی بر اینکه میدونند خودارضایی از دیدشون و در باورشون گناه هست ولی بازم انجامش میدن. این مکانیزم رو چطور برای خودشون تعریف میکنن. تا واژه های ذهنی مراجع رو بشناسیم.

مهم اینجاست که مراجع ما به این درک برسه که احساس ایشون باید در زندگی ایشون جا داشته باشه و احساس ناخوشایند به خودی خود بد نیست بلکه وقتی اجازه می‌دهیم که احساسات ناخوشایند ما به منبعی از شرم و گناه تبدیل بشه، سهوا کاری می‌کنیم که این احساسات بدتر میشن و مزایای آن احساس ها را از دست می‌دهیم. در واقع اگر اینطور ببینیم، احساسات منفی می‌تونن کاتالیزور توانایی برای تجربیات مثبت و موفقیت‌های ما باشن، البته اگر واکنش درستی به آنها نشان بدیم. که اون واکنش درست امادگی مراجع ما برای بازتاب هست که به رواندرمانگر رجوع میکنه. حتما نظریه فروید در مورد گناه رو میشناسید; ما میدونیم که احساس گناه نوعی حالت درونیه که در گروه احساس های منفی دسته‌بندی مییشه و ابعاد گوناگونی از جمله غم و تنهایی داره. از دیدگاه فروید احساس گناه ریشه در لایه‌های عمیق و پنهانی رفتار انسان‌ داره. در نظریه‌ی روان‌پویشی فروید اومده که ما به کمک مکانیسم‌های دفاعی‌مون میتونیم با احساس گناه مقابله کنیم. این احساس ها رو با آگاهی بر زشتی و زنندگی خواسته های ناپسندمون تجربه می‌کنیم. فروید احساس گناه را با «عقده‌ی ادیپ» و «اضطراب اَختِگی» که در سومین مرحله‌ی رشد روانی‌-‌جنسی (مرحله‌ی آلتی) در حدود ۳ تا ۶ سالگی بروز می‌کند، مرتبط میبینه. ولی اریکسون با اینکه شاگرد فروید هست ولی از این دید به گناه نگاه نمیکنه و باور داره که احساس گناه در سن ۳ تا ۵ سالگی شکل می‌گیره و پیامد منفی سومین مرحله از مراحل هشت‌گانه‌ی رشد روانی‌-‌اجتماعی است که به «ابتکار در برابر گناه» معروف هست. از دید اریکسون، کودک در این دوره برای اولین بار در زندگی به دلیل منع شدن از ابتکار عمل، با احساس سنگین گناه مواجه می‌شه. کودک از خودبیانگری به وسیله‌ی اسباب‌بازی‌هایش می‌ترسه، چون فکر می‌کنه که بروز احساسات واقعی، عملی غیرقابل قبول است (و همین در مراجع ما در واقع سبب لذت از احساس واقعی اون میشه). بچه هایی که در این دوره از رشد روانی‌-‌اجتماعی برای ابتکار عمل با ممنوعیت‌های شدید و غیراصولی والدین (از دید پداگوجیک) مواجه میشن، این بازدارندگی به‌قدری درون‌شان شکل میگیره که در بزرگ‌ سالی از هر نوع لذت ماجراجویی و تجربه خطر کردن گریزان خواهند شد.
اگه به این اصل اریکسون اتکا کنیم طبیعتا میتونیم علت بروز گناه رو در سیستم مراجع و سیستم باوری اون ریشه یابی و بازتاب کنیم. باورهای غلط ربطی به دین ندارند بلکه اموزه های اشتباه هستند. ما میتونیم مراجع مون رو فقط اگاه کنیم و انتخاب با خودش هست که ایا میخواد به احساس گناه (حس قربانی) ادامه بده یا خیر.

ارادتمند ستودگان

تصویر اول

از دید سیستمی احساسات و رفتار متفاوت در یک سیستم به کودکان انتقال داده میشوند. کودکان رفتارها و مهارت های زندگی را در دوران اول زندگی از سیستم خود میاموزند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر دوم

از دید سیستمی احساسات و رفتار کودکان محصول یک سیستم میباشد.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر سوم

از دید سیستمی والدین خشن و تنبیه گر رفتار ناسالمی در کودکان خود ایجاد میکنند. این رفتار والدین میتواند واکنش های گوناگون کودکان را در بر داشته باشد.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر چهارم

از دید سیستمی کودکان میتوانند (مکانیرم های دفاعی) مقابله ناسالم در مقابل رفتار والدین بروز دهند. مانند اجتناب کردن, تسلیم شدن و عدم مهارت دفاع از خود و همچنین به جبران افراطی روی بیاورند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر پنجم

از دید سیستمی رفتار سالم والدین حمایت گر میتواند کودکانی شاد با اعتماد و عزت نفس در بزرگسالی را سبب شود.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر ششم

از دید سیستمی کودکان تنها معمولا کودکان زخمی هستند که در سیستم جای امنی برای خود نیافته اند و این احساس قربانی بودن در کودکان را شکل میدهد.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر هفتم

از دید سیستمی کودکان خشمگین معمولا واکنش به رفتار والدین خشمگین نشان میدهند. کودکانی که احساس شادی و تعلق نمیکنند, معمولا با خشونت واکنش نشان میدهند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر هشتم

از دید سیستمی کودکان عصبی و بی انضباط معمولا این رفتار را در جبران افراطی به واکنشی از سیستم مانند والدین وسواس و اضطرابی نشان میدهند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر نهم

از دید سیستمی کودکان وابسته نتیجه رفتارهای وابسته ساز والدین مانند عدم حمایت و پرورش استقلال در کودکان میباشند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر دهم

از دید سیستمی کودکان ترسو نتیجه رفتار والدین تنبیه گر و خشن میباشند که به کودکان خود حق دفاع از خود را نمیاموزند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر یازدهم

از دید سیستمی کودکان بدون عزت نفس و اعتماد بنفس معمولا در سیستمهایی رشد کرده اند که والدین از انها فقط انتظارهای نامعمول داشته و انها را مدام با دیگران مقایسه میکردند. اینگونه کودکان در بزرگسالی هرگز احساس کافی (بی کفایتی) بودن برای روابط را نخواهند داشت و نیازهای خود را نادیده میگیرند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر دوازدهم

از دید سیستمی کودکان در سیستمهای ناسالم روشهای اجتناب را در واکنش به داینامیک سیستم انتخاب میکنند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر سیزدهم

از دید سیستمی یکی از روشهای اجتنابی که کودکان در واکنش به سیستم های کنترلگر, پر خشونت و ناسالم نشان میدهند, گوشه گیری, فاصله گرفتن از سیستم و درونگرایی میباشد.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر چهاردهم

از دید سیستمی کودک ناراضی و خودازار این روش اجتنابی یعنی غر زدن و ایجاد سر و صدا را برای حفاظت از خود و ارضا نیازش انتخاب میکند تا توجه سسیتم رو به خود جلب کند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان

تصویر پانزدهم

از دید سیستمی کودک ناراضی این روش اجتنابی یعنی هرزه خواری را برای حفاظت از خود و ارضا نیاز به توجه را انتخاب میکند تا توجه سسیتم رو به خود جلب کند.

@thinkpluswithus دکتر ستودگان