NEW BOT Телеграм, страница

سرگشته و سنجشگری-48

🏛🎆🏛🎆🏛🎆🏛

🎈سرگشته:
آیا معرفت امری بسیط و دارای ساختار واحد است؟ یا ممکن است پاره ای از آن نسبت به پاره ای دیگر قویتر یا ضعیفتر باشد؟

📐سنجشگر:
قبلا گفتیم که تعریف رایج معرفت که از یونان باستان تا به امروز موجودیتش را حفظ کرده و همچنان طرفداران بسیاری دارد این است:
باور صادق موجه ( Justified True Belief )

✔️اولا معرفت از جنس باور است.

یعنی هر معرفتی یک باور است.
اما هر باوری ضرورتا معرفت نیست.

در وجود هر انسانی لاجرم باورهایی وجود دارد ، هر انسان به حسب میزان رشد ذهنی خود و اندوخته های که در حافظه ی خود جمع آوری کرده است و به حسب تجربیاتی که در طول زندگی اش کسب کرده است باورهایی دارد.

✔️ به حسب این تعریف ؛ این باورها ممکن است راست باشند یا ناراست

آنهایی که صادق نیستند معرفت به شمار نمی آیند.

✔️حال در بین این باورهای صادق ، برخی موجه هستند و برخی ناموجه
باورهای موجه باورهایی هستند که فرد برای صادق بودن آنها دلایل پشتیبان عقلی دارد.
تنها اینگونه باورها از نظر فلاسفه ای که در حوزۀ شناخت انسان تحقیق می کنند معرفت به شمار می آیند

.آن دسته از باورها که موجه نیستند و دلایل عقلی پشتیبان ندارند ، معرفت نیستند.

وقتی به سیاق پردازش فلاسفه به مبحث معرفت توجه می کنیم به راحتی می توانیم استنباط کنیم که از نظر آنها باور صرفا به باور جازم اطلاق می شود.

✔️یعنی به آن دسته از تصدیقات انسانها که در آنها به طور صد در صد درستی گزاره مورد تصدیق است باور گفته می شود
با این تفسیر از تعریف معرفت، تمام ظنیات و گمانهای انسان خارج از تعریف باور است و نمی توان آنها را باور نامید.

مثلا وقتی یک گزارشگر هواشناسی می گوید( فردا در استانهای شمالی کشور باران خواهد بارید)
و شما به حسب آن گزارش به دوستتان می گویید ( فردا در استان گیلان باران خواهد بارید)
و اگر کسی از شما بپرسد که شما به درستی این گزاره یقین دارید شما خواهید گفت که:
نمی توانم بگویم یقین دارم ولی به احتمال زیاد چنین خواهد بود.
این گزاره جزو باورهای شما به حساب نمی آید و چون باور نیست بالطبع جزو معرفت های شما هم شمرده نمی شود.
نمی شود گفت که شما به این گزاره معرفت دارید.
در حالی که ما معمولا از اصطلاح می دانم می توانیم در مورد این گزاره ها استفاده کنیم.
معمولا ایرادی نمی بینیم که بگوییم: من می دانم که فردا در گیلان باران خواهد بارید.

اما

❇️ اما اگر چنین باشد و فقط باورهای جزمی معرفت محسوب شوند ،چند درصد از دانسته های ما از این مساله در امان خواهد بود و مفتخر به عنوان معرفت!؟
مثالی عرض می کنم.
امروزه وجود الکترون و پروتون و نوترون آنچنان روشن و عادی به نظر می رسد که وجود شهر تهران ، در حالی که هرگز کسی آنها را حتی با چشم مسلح ندیده است.
انسانها به راحتی می توانند ادعا کنند که می دانند چنین ذراتی وجود دارد در حالی که اگر دقیقتر شویم هیچ دلیل یقین آور برای وجود آنها نداریم. به عبارت فنی تر تئوری هایی هستند که تئوری رقیب جدی در مقابلشان نیست و اکثر قریب به اتفاق دانشمندان تجربی از این تفسیر خشنودند.
یا در مورد اتم:
از زمان یونان باستان وجود اتم پذیرفته شده است در حالی که کوچکترین ذراتی که می توانستند ببینند در حد نشان دادن عدسی های ذره بین بود.

❇️ امروزه نقش دانسته های ظنی ، انهایی که ما در حد حدس و گمان می توانیم از درستی آنها سخن بگوییم ، آنچنان زیاد است که نمی توان آنها را خارج از محدوده معرفت تلقی کرد.

ازینرو ضروری است که معرفت ( یعنی گزاره هایی را که در مورد آنها می توان از عنوان [می دانم] استفاده کرد) را اعم از معرفت یقینی و معرفت ظنی تعریف کنیم.

✅ حال به سوال شما پاسخ می دهم:
اگر معرفت را چنین تعریف کنیم پاسخ سوال شما منفی خواهد بود.

زیرا درجه ی اعتماد ما به درستی یا نادرستی گزاره ها تغییر پذیر خواهد بود.

برای مثال:
وقتی شما برای اولین بار از بقال سرکوچه می شنوید که: فلانی دیشب مرده است
در شما درجه ای از معرفت نسبت به آن گزاره حاصل می شود.
وقتی همکارتان به شما زنگ می زند که دیشب فلانی مرده است
این درجه از احتمال درستی افزایش می یابد
وقتی اخبار ساعت هشت همین سخن را گزارش می دهد احتمال درستی آن تشدید می شود.
و همینطور ادامه می یابد تا جایی که احتمال درستی آن تا سرحد اطمینان می رسد یعنی چیزی بالاتر از 99 درصد
اما همه ی این درجه ها درجاتی از معرفت بودند بالاتر از شک یعنی 50-50 و زیر 100درصد

پس آنچه ما امروزه به عنوان معرفت و دانسته های خود می انگاریم همه در یک حد از معرفت و دانایی نیستند و باید از حیث قوت و ضعف ارزیابی شوند.

✍️ م . ناجی