‍‍ 🔳⭕️شهرهای محیط زیستی (تجربه ژاپن)
تغییرات کوچک، نتایج بزرگ؛ حلقه گم شده اقتصاد ایران

سید حسین سجادی فر -تحلیل‌گر اقتصاد آب و محیط‌زیست

⭕️برنامه جامع و یکپارچه شهرهای محیط زیستی در زمره نخستین پروژه‌های شهرهای نوین در ژاپن هستند. پروژه شهرهای نوین در چارچوب ایجاد جامعه پایدارتر با تحرک اقتصادی بیشتر است که جنبه‌های مختلف شهرسازی و شیوه زندگی مانند گرمایش، حمل و نقل، مدیریت زباله، تولید انرژی‌های تجدیدپذیر و... را پوشش می‌دهد. این پروژه ابتکار عمل مشترک وزارت‌های امور اقتصاد، دارایی و تجارت، بهداشت و محیط زیست ژاپن در سال 1997 است. کمبود جدی ظرفیت مکان‌های دفن زباله و کاهش منابع تولیدی بخش‌هایی مانند فولاد، سیمان و مواد شیمیایی، از عوامل اصلی طراحی شهرهای محیط زیستی بوده است و هدف آن تدبیری برای گره گشایی همزمان از مسائل مربوط به مدیریت زباله و احیای اقتصاد منطقه‌ای است.

⭕️ماموریت محیط‌زیست شهری، طراحی مجدد شهرها بر اساس مفاهیم اکولوژیکی همچون انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت بهینه زباله‌ها، کاهش انتشار گاز دی اکسیدکربن و... است. هدف آن عدم انتشاز گاز دی اکسیدکربن (دی اکسیدکربن صفر) حفظ منافع اقتصادی و با نظر داشت کمبود زمین برای دفع فاضلاب و بازفت زباله‌های صنعتی است.

⭕️پس از تصویب برنامه شهرهای محیط زیستی در سال 1997 تعداد 26 شهرک زیست‌محیطی مشغول فعالیت شدند. لازم به ذکر است شهرهای زیست‌محیطی در سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌های بازیافت نوآورانه ضایعات و زباله‌ها از دولت یارانه دریافت می‌کنند.

⭕️به عنوان بخشی از برنامه جامع یکپارچه طرح‌های شهرهای محیط‌زیستی، دولت‌های محلی مجبور به ارائه طرح محیط‌زیست به وزارت محیط زیست و وزارت امور اقتصادی، دارایی و تجارت هستند. معیارهای ارائه شده توسط دولت‌های محلی شامل اصالت، نوآوری و هم چنین توانایی عرضه به عنوان یک مدل برای دیگران است (به اشتراک‌ گذاری تجارب، دانش و مشکلات).

⭕️پروژه‌های منتخب ارائه شده توسط دولت‌های محلی و بنگاه‌های خصوصی توسط دولت مرکزی حمایت مالی می‌شوند. در این شکل، پروژه‌های سخت‌افزاری شامل ایجاد، ارتقا یا تعمیرات امکانات بازیافت نوآورانه و زیرساخت‌های مرتبط با آن است. پروژه‌های نرم افزاری، به توسعه فعالیت‌های تحقق ایجاد یک جامعه بازیافت گرا کمک می‌کند.

⭕️طی سال‌های 1997 تا 2006 تعداد 170 طرح محیط زیستی از 26 دولت محلی (ایالت‌ها) انتخاب شدند. از این تعداد، 61 طرح تشویقی (یارانه) گرفتند. طرح‌های جدید بیشتر در بخش‌های تاسیسات بازیافت پلاستیک (56 طرح) و دفع مواد غذایی بود (31 طرح) بود.

⭕️شهرهای محیط زیست ژاپن به چهار دسته تقسیم می‌شوند:
🔹 ترویج برنامه طرح جامع مواد با زیربنای صنعتی منطقه‌ای (نمونه شهر کاواساکی).
🔹ترویج برنامه طرح جامع مواد با جذب سیاست‌های شرکت‌ها (نمونه شهر کیوشو).
🔹ترویج برنامه طرح جامع مواد با مشارکت شهروندان (نمونه شهر میناماتا).
🔹مدیریت زباله و برنامه‌ریزی مدیریت شهری (برای نمونه نائوشیما).
که شهر کیوشو به عنوان نخستین شهر سازگار با محیط زیست به عنوان مدل‌های شهرهای محیط‌زیستی انتخاب شد.

⭕️ به‌علاوه یک برنامه پیشرفته برای شهرهای سازگار با محیط زیست (2010)، با هدف مواجه با چالش‌های جدیدی مانند تقاضا برای استانداردهای بالاتر و... در ژاپن اجرا شده است. همچنین تمرکز بر ایجاد مناطق کربن کم در سال 2014، بر پایه برنامه طرح جامع چرخه مواد صورت گرفت. یکی از هدف‌های عمده این برنامه، ایجاد مدل مضاعف انتشار صفر است که در آن از مواد بازیافتی به عنوان مواد خام برای تولید سایر کالاها استفاده می‌شود و در پی آن انتشار گاز دی اکسیدکربن کاهش می‌یابد.
(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
#شبکه_توسعه
@I_D_Network

‍ 🔳⭕️سختی‌های پول‌پاشی!

امیر ناظمی

⭕️حاکمی را فرض کنید که خزانه‌ای پرپول دارد، توسعه را دوست دارد و البته در سرزمین‌اش مردمی هم هستند که دوست دارند تولیدکننده و صنعت‌گر شوند. به همین دلیل حاکم تصمیم می‌گیرد تا از کسانی که می‌خواهند صنعتی ایجاد کنند حمایتی کند. به صورت نمادین در تصویر زیر کسانی که مشمول دریافت حمایت‌ها هستند با شکل بیضی نمایش داده شده است. اما هر سیاستی خطایی دارد و البته کسانی که حمایت‌ها را دریافت می‌کنند، در واقعیت آن گروه دایره‌ای هستند.

یعنی در هر سیاست حمایتی ۲ خطا وجود دارد:
🔹خطای a: یعنی کسی که «باید حمایت را دریافت کند» نتواند به دلایلی دریافت کند.
🔹خطاب b: یعنی کسی که «نباید حمایت را دریافت کند» بتواند به هر دلیلی دریافت کند.

اگر حاکم سخت‌گیری کند (سیاست سخت‌گیری) خطای a افزایش می‌یابد ولی هم‌زمان خطای b کاهش پیدا می‌کند. اگر حاکم بگوید ساده بگیرید زیاد سخت‌گیری نکنید (سیاست سهل‌گیری)، احتمالا خطای a کم می‌شود ولی متاسفانه خطای b هم افزایش می‌یابد.

وقتی خزانه پرپول باشد، حاکم هم دنبال محبوبیت، آنچه اتفاق می‌افتد ساده‌گیری است، یعنی تقریبا هر کسی مستحق دریافت باشد، حمایت را دریافت می‌کند؛ ولی مشکل چیست؟ آن کسی هم که مستحق نیست در این بین با سندسازی و مدرک‌سازی آن را دریافت می‌کند. واقعیت آن است که اگر فساد اداری ریشه‌دار باشد همیشه خطای b قابل توجهی در سیاست وجود دارد!

⭕️حالا پرسش سیاست‌گذاری آن است که کدام راه حل برای توسعه بهتر است: سیاست سخت‌گیری یا سهل‌گیری؟
به عبارت دیگر برای ما کدام خطا فاجعه‌بارتر است: a یا b؟

سیاستمدار ممکن است چنین فکر کند:‌ «به هر حال توسعه خطا دارد، به هر حال خطای b بدیهی است، مهم آن است که a کم شود!» و این همان فکری است که او را به نابودی می‌کشاند!

⭕️خطای b فاجعه‌بار
وقتی در جامعه‌ای b وجود داشته باشد، یعنی افراد کافی است بتوانند حمایتی را بدون آن که مستحق باشند دریافت کنند، در حقیقت به فعالان این پیام را می‌رسانند که لازم نیست فعالیت کنید، کافی است اسناد و مدارک تولید کنید!
در مدتی کوتاه چنان تعداد دریافت‌کنندگان غیرمستحق یا همان bها افزایش می‌یابد که در حقیقت مساحت بیضی کوچک و کوچک‌تر می‌شود و مساحت دایره بزرگ و بزرگ‌تر! یعنی همانطور که در شکل زیر آمده از وضعیت آغازین به سمت وضعیت نهایی حرکت می‌کند. به این ترتیب در مدتی کوتاه تمامی حمایت‌ها به سمت افراد غیرمستحق سمت و سو داده می‌شود. ما با وضعیت روبه‌رو می‌شویم که اغلب افراد ترجیح می‌دهند تا بدون دردسر حمایت را دریافت کنند و ریسک خود را کاهش دهند. پس بر جمعیت بیکارهای سودجو افزوده می‌شود و از جمعیت صنعت‌گران نیازمند حمایت کاسته می‌شود.

⭕️سیاستی مانند مشاغل زودبازده در دولت‌های ۹و۱۰ یا سیاست توزیع کمک به صنعت خودرو در همین دولت نمونه‌هایی از این طرز تفکر اشتباه است. سیاست‌گذار بیش از آن که نگران a باشد، باید نگران b باشد. در نظام اقتصادی نمونه‌ای از bها دلال‌ها و رانت‌جوها هستند؛ تا وقتی با دلالی در اقتصاد یا با دریافت رانت و مجوز می‌شود پولدار شد؛ چرا افراد باید تولیدکننده باشند! تا وقتی می‌توان با انرژی ارزان، نفت و قیر و مواد معدنی، بدون دانش و تکنولوژی می‌شود پول‌دار شد چرا باید سراغ تکنولوژی رفت!

☑️مهم‌ترین سیاست برای نوآور شدن اقتصاد، هیچ ربطی به نوآوری ندارد، بلکه کافی است هزینه سایر شیوه‌های پول ساختن را افزایش داد! در حوزه انرژی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر سراغ سوبسید دادن به انرژی تجدیدپذیر نمی‌روند، بلکه کافی است هزینه انرژی فسیلی (مانند مالیات کربن) را افزایش داد!

برخلاف تصور پول‌پاشی یا گذاردن سیاست‌های حمایتی حتی با خزانه پرپول هم پیچیده است و هنر می‌خواهد!

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
#شبکه_توسعه
@I_D_Network

🔊 #فایل_صوتی ارائه مقاله «توسعه از دیدگاه دارون عجم اوغلو»

نویسنده و ارائه دهنده: دکتر حمیدرضا حاجی بابایی

با حضور و نقد: دکتر محسن رنانی و دکتر عبدالحسین ساسان

#نظریه‌پردازان_توسعه

pooyeshfekri.com/عجم-اوغلو

@pooyeshfekri

🔳⭕️چگونه در مسیر توسعه گام برداریم؟
نقش و مسئولیت ما در توسعۀ جامعه چیست؟
وحید احسانی (@vahidehsani_vh)

⭕️«اصلاح بنیادین و پایدار» جامعه صرفاً طی فرآیندی «از پایین به بالا» که از بطن مردم شکل گیرد، امکان‌پذیر است. حتّی اگر معتقد باشیم اصلاح جامعه باید از بالا و توسّط مسئولان صورت گیرد، در صورتی که آن‌ها در این راستا گام برندارند، باز هم مجبوریم یا به «نق زدن» اکتفا کنیم و یا خودمان دست به کار شویم. تاکنون، بطن جامعه عمدتا به «نق زدن» که واکنشی احساسی و بی‌فایده است و اکثر اندیشمندان نیز به «نقد کردن» یا «انتشار محتوای اندیشمندانه» که مفید امّا ناکافی است، اکتفا کرده‌اند.

☑️تجویز راهبردی:
لازم است فرایند ایجاد آمادگی و شرایط لازم برای اصلاح از پایین به بالای جامعه (اصلاحات مدنی) آغاز شود. برای این مهم، به دو تغییر کلّی اصلاح فردی و نهادسازی نیازمندیم.

🔹اصلاح فردی شامل موارد زیر است:
1- افزایش سطح آگاهی
2- تمرین و یادگیری مهارت‌های توسعه
باید در نظر داشت که از نظام آموزشی رسمی نمی‌توان انتظار داشت که آغاز کنندۀ فرآیند اصلاح جامعه باشد، زیرا پیش از این که جامعه در مسیر اصلاح قرار گیرد، نظام آموزشی رسمی بازتاب دهندۀ «ایرادهای فرهنگی بطن جامعه» و «منافع جریان‌های ذینفوذ بالادستی» است و جز این هم نمی‌تواند باشد.

🔹نهادسازی: خارج شدن از حالت «اتمیزه» یا «سلّول‌های مجزّا» و سازمان‌یافتن در قالب گروه‌های کوچکی که در راستای اهداف مشترک با هم همکاری می‌کنند.

⭕️از آنجا که کسب و ارتقاء مهارت‌های توسعه‌، به ضرورت، مستلزم «تمرین کار گروهی» بوده و امکان ندارد که کسی بتواند تنها با مطالعه در این عرصه توفیقی به دست آورد، روش و مسیر «اصلاح فردی» و «نهادسازی» در واقع یک مسیر واحد است. یعنی افراد طی این مسیر، هم مهارت‌های توسعه را کسب و تقویت می‌کنند و هم از حالت «اتمیزه» خارج شده و به یک جامعۀ مدنیِ مرتبط و هماهنگ تبدیل می‌شوند. در رابطه با این مسیر نکات مهمّی وجود دارد که باید لحاظ شوند:
🔹ضروریست که این گروه‌های کوچک به صورت خوشه‌ای با هم در ارتباط باشند. یعنی در عین حالی که به صورت مستقل تصمیم‌گیری و فعّالیت می‌کنند، امّا با هم در ارتباط بوده، از فعّالیت‌ها و برنامه‌های یکدیگر مطلّع بوده و برخی برنامه‌های مشترک نیز داشته‌باشند.
🔹موضوع فعّالیت گروه‌های فعّال اجتماعی هر چه که باشد، به هر حال باید بخشی از زمان و انرژی خود را به مطالعه و افزایش سطح آگاهی اختصاص دهند.
🔹لازم است اجزاء این «شبکۀ مویرگی» با اندیشمندان و صاحب‌نظران ارتباط تعاملی و سازمان یافته‌ای برقرار کرده و در تصمیم‌گیری‌ها به نقطه نظرات و توصیه‌های عالمانه و هماهنگ‌کنندۀ آن‌ها توجه داشته‌باشند.
🔹مهم است که این مسیر و سازمان‌یافتگی با نیّت و جهت‌گیری «اصلاح‌گرانه» طی شود. در غیر اینصورت، مهارت‌هایی که کسب می‌شوند و شبکه‌ای که ایجاد می‌شود صرفاً کارکرد و قابلیّت تخریبی خواهد داشت و نه توسعه‌ای.
🔹وقتی ویژگی‌های فردی و سازمان‌یافتگی جمعی از سطح مشخصی نازل‌تر شود، بطن مردم خاصیّت «استبداد‌زایی» پیدا می‌کنند. اتّفاقی که به نظر می‌رسد طی هزاران سال زندگی تحت استبداد، در مورد ما ایرانیان رخ داده و باعث شده برخی صاحب‌نظران از بازتولید استبداد و امثال آن سخن بگویند.

✅با توجه به مورد پیشین، لازم است در هدف‌گذاری‌ها، یک مسیر معقول و منطقی لحاظ شود. یعنی ابتدا افراد در قالب گروه‌های کوچک (ضمن ارتباط خوشه‌ای با سایر گروه‌های مشابه) فعّالیت خود را با اهداف کوچکی آغاز کنند و سپس به تناسب «ارتقاء آگاهی و مهارت‌های توسعه‌ای خود» و نیز به تناسب میزان «نهادینه شدن ارتباط سازمان‌یافته با سایر گروه‌ها و اندیشمندان» به اهداف بزرگتری نیز بپردازند.

✅اقداماتی که در راستای تجویز راهبردی بالا انجام می‌شود نباید به یکی از بیماری‌های همه‌گیر و سرمایه‌سوز جامعه، یعنی «نسخه‌پیچی برای دیگران» منجر شود. اکثر مسئولان و مردم، همواره در حال نسخه‌پیچی برای دیگران بوده و گفته‌ها و توصیه‌هایشان از این دست است که: «باید با فساد مبارزه شود»، «باید جلوی رانت خواری گرفته‌شود»، «باید سطح آگاهی مردم ارتقاء پیدا کند»، «مردم باید با هم مرتبط شوند» و غیره.

✅در حال حاضر بر اساس «نسخۀ راهبردی پیش‌گفته» اقدامات زیر در حال انجام است:
🔹برگزاری جلسات کتابخوانی و همفکری که گزارش این جلسات در کانال موفقیت‌های کوچک ایرانیان و هم در بخش ایدۀ بیست اخبار شبکۀ چهار سیما منتشر شده است.
🔹برگزاری جلسات کتابخوانی در استان کرمانشاه که کانال تلگرامی «جلسات کتابخوانی کرمانشاه» نیز در این راستا ایجاد شده است. بنا است سطح همکاری افزایش داده شود، اهداف و برنامه‌های مشترکی تعریف شده و همۀ دغدغه‌مندان ارتقاء سطح مطالعه در استان، آن اهداف و برنامه‌ها را دنبال کنند.
(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
#شبکه_توسعه
@I_D_Network

🔳⭕شهرهای هوشمند پلی به سوی توسعه پایدار

سید حسین سجادی فر- تحلیل‌گر اقتصاد آب و محیط زیست

⭕️شهر هوشمند شهری است که بر اساس آخرین نظریه‌های تکامل یافته مدیریت شهری، بر پایه فنآوری اطلاعات و ارتباطات تاسیس شده است و از معیارهای اصلی حکمرانی هوشمند، شهروند هوشمند، محیط زندگی هوشمند، اقتصاد هوشمند، حمل و نقل هوشمند و انرژی هوشمند برخوردار است. شهر هوشمند یک منطقه شهری است که در آن از انواع گوناگون سنسورهای الکترونیکی برای جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات در مدیریت دارایی‌ها و منابع شهری استفاده می‌شود. این فرآیند، شامل اطلاعات جمع‌آوری شده از شهروندان، دستگاه‌ها و منابع شهری است که پردازش و تجزیه و تحلیل می‌شوند تا به نظارت و مدیریت ترافیک و حمل و نقل، نیروگاه‌های تولید برق، تامین و توزیع آب، مدیریت زباله‌ها، اجرای سامانه‌های اطلاعاتی و مدارس و کتابخانه‌ها و بیمارستان‌ها و دیگر خدمات اجتماعی کمک کند.
⭕️ایده شهر هوشمند، ترکیبی از ادغام فنآوری اطلاعات و ارتباطات و دستگاه‌های مختلف متصل به شبکه‌های اینترنت اشیاء برای بهینه‌سازی بهره‌وری از خدمات و کاربری‌های شهری و اتصال آن به شهروندان است. فنآوری‌های شهر هوشمند اجازه می‌دهد تا مقامات شهری با جامعه و زیرساخت‌های شهری و نظارت بر آن چه اتفاق می‌افتد و آن چه در حال تحول است، در تعامل مستقیم باشند. شهرهایی مانند سونگدو، سوون، سئول، استکهلم، واترلو در اونتاریو و کلگری در آلبرتا، تایپه، میتاکا، گلاسکو، نیویورک، لاگرانج در ایالت جورجیا و سنگاپور شهرهایی هستند که تلاش‌های ارزنده‌ای در زمینه شبکه‌های پرسرعت و خدمات الکترونیکی و... انجام داده‌اند.
⭕️دولت‌های بسیاری در جهان در تلاش‌اند تا از جنبه‌های مختلف فنآوری در نظام‌های شهری استفاده کنند و خدماتی ارائه دهند که با صرف کم‌ترین زمان زندگی شهری، به بالاترین سطح بهره‌وری دست یابند. این بخش‌ها شامل حمل و نقل، خدمات آب و فاضلاب و برق، اینترنت پرسرعت، بهداشت و درمان، دولت الکترونیک و مشارک آحاد جامعه در امور شهری می‌باشد.
⭕️باکیچی، آلمیرال و ورهم (۲۰۱۳) شهر هوشمند را شهری می‌دانند که از فنآوری اطلاعات و ارتباطات برای افزایش کیفیت زندگی ساکنانش استفاده کند، در حالی‌ که توسعه پایدار نیز ایجاد شود. شهر هوشمند در اواخر سال ۲۰۰۵ توسط برخی از شرکت‌های فنآوری مانند سیسکو (۲۰۰۵) و آی.بی.ام (۲۰۰۹) برای یکپارچه کردن خدمات و زیرساخت‌های شهری مانند ساختمان‌‌سازی، حمل ‌و‌ نقل، الکترونیک، تامین و توزیع آب و امنیت اجتماعی استفاده شده است. يک شهر هوشمند سه هدف جمع‌آوری داده‌ها، برقراري ارتباطات و آناليز داده‌های مهم را دنبال می‌کند.
⭕️در شهرهای هوشمند، سرمايه‌گذاري بر منابع انساني، اجتماعي و زيرساخت‌هاي ارتباطي مدرن كه سبب رشد پايدار اقتصادي-صنعتي و كيفيت بالاي زندگي مي‌شود، با مديريت صحيح منابع طبيعي و از طريق مديريت مشاركتي آحاد جامعه انجام مي‌شود. در اين شهرها به مواردي مانند ترافيك، آلودگي، بهبود كيفيت زندگي، بهينه‌‌سازي زيرساخت‌هاي شهري و… با رويكردي خلاقانه و نظام‌مند بر اساس ارتباط و تبادل اطلاعات پرداخته مي‌شود. شهر هوشمند از لحاظ انسانی با مفاهیمی مانند شهر خلاقیت محور، شهر آموزش محور، شهر انسانیت محور و شهر دانش‌ محور پيوند نزديكي دارد.
⭕️در این شهرها تجهيزات هوشمند در تمام شهر قرار دارند تا شرايط و اوضاع را اندازه‌گیری و بررسي کنند. برای نمونه، کنتورهاي هوشمند، ميزان مصرف برق، گاز، آب را اندازه‌گیری می‌کنند. حسگرهاي ترافيکي هوشمند، شرايط خیابان‌ها و ازدحام آن‌ها را گزارش می‌دهند. سامانه‌های موقعیت‌یابی جهانی هوشمند، مکان دقيق شهر، موقعیت جغرافیایی خيابان‌ها، ترافيک و… را گزارش می‌دهند. ایستگاه‌های هواشناسي شرايط جوي را گزارش می‌دهند. تلفن‌های هوشمند حسگرهايي دارند که می‌توانند فشارخون و ساير پارامترهاي سلامتي را اندازه‌گیری کنند. براي انجام فعالیت‌های فوق، از شبکه‌های ارتباطي باسيم و بي‌سيم، مانند فيبرهای نوري، سرویس‌های بسته امواج رادیویی، کابل‌های مسي و… استفاده می‌شود.
⭕️مهم‌ترین بخش در عرصه هوشمند سازی شهرها، بخش حمل ‌و نقل است که در آن از فنآوری‌های هوشمندی مانند بلیط‌های اعتباری، سامانه‌های هدایت و راهنمایی، مدیریت پارک، مدیریت ترافیک و… استفاده می‌شود. اهمیت این بخش، تقاضای بازار را در این زمینه به ‌شدت افزایش داده است. رشد سالانه بخش حمل ‌و نقل هوشمند، در سال‌های آینده ۱۵/۲ درصد برآورد شده که عامل اصلی آن، گسترش شهرنشینی، توسعه سریع شهرها و صنعتی ‌شدن است. به گزارش موسسه‌ی آلن مک آرتور، تا سال ۲۰۲۰، صنعت شهرهای هوشمند، بازاری معادل ۴۰۰ میلیارد دلار خواهد داشت و ۶۰۰ شهر را شامل می‌شود. این شهرها ۶۰ درصد از مجموع تولید ناخالص ملی جهان در سال ۲۰۲۵ تولید خواهند کرد.

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
#شبکه_توسعه
@I_D_Network

🔳⭕️مدیریت بهینه بدبختی!
علی سرزعیم- تحلیل‌گر اقتصاد

⭕️از وقتی تحریم‌ها دوباره بازگشت دو اتفاق در اقتصاد ایران رقم خورد. اول آنکه تورم دوباره بالا رفت و دوم آنکه رشد اقتصادی منفی شد.
تورم یعنی قیمت‌ها بالا می‌رود و اگر افراد نتوانند درآمدهایشان را به همان نسبت تعدیل کنند قدرت خریدشان افت می‌کند. طبیعتا در جامعه طیفی از افراد وجود دارد: 1) کسانی که به خوبی می‌توانند درآمدهایشان را با تورم تعدیل کنند یعنی اگر تورم 30 درصد است، درآمدهایشان نیز 30 درصد افزوده می‌شود، 2)کسانی که نسبتا می‌توانند درآمدهایشان را با تورم تعدیل کنند، منظور از نسبتا یعنی اینکه اگر تورم 30 درصد است آنها رشد دستمزد به اندازه 20 درصد داشته باشند یعنی افت قدرت خرید به اندازه 10 درصد داشته باشند، 3) و کسانی که نمی‌توانند چنین تعدیلی را انجام دهند؛ یعنی اگر شغل و درآمد آنها ثابت بماند قدرت خریدشان 30 درصد افت می‌کند.
⭕️منفی شدن رشد اقتصادی به معنی کوچک شدن کیک اقتصاد است و چون درآمد در اقتصاد کاهش یافته به طور طبیعی انتظار می‌رود تقاضا برای کالاها و خدمات موجود در اقتصاد کاهش یابد. همین امر یک مانع برای تعدیل دستمزدها با تورم است زیرا اگر بخواهید قیمت محصول یا خدمت خود را بالا ببرید با فرار خریداران و کاهش فروش مواجه می‌شوید. لذا بر حسب قدرت چانه‌زنی فروشنده و خریدار، فروشندگان کالا یا خدمات می‌توانند درآمدهایشان را با تورم تعدیل کنند یا نکنند یا تعدیل نسبی کنند. وضعیت بدتر آنست که برخی شغل‌ها و کسب‌وکارها به دلیل ریزش مشتری از بین می‌رود و نه تنها مقدار درآمد به اندازه سابق باقی نمی‌ماند (با وجودی که قدرت خرید آن کم شده) بلکه اصل درآمد کم می‌شود و تقلیل می‌یابد.
⭕️سوال راهبردی1: آیا ممکن است در شرایط تورمی و رکودی قدرت خریدها را مثل قبل حفظ کرد؟ پاسخ بدیهی1: با توجه به کوچک شدن کیک اقتصاد از یک سو و عدم امکان تعدیل درآمد توسط همه اقشار، این کار غیرممکن است. نتیجه راهبردی 1: در شرایط تورمی و رکودی قدری بدبختی (یعنی همان کاهش قدرت خرید) در اقتصاد ایجاد می شود.
⭕️سوال راهبردی 2: آیا می‌توان این کاهش قدرت را به شکل مصنوعی مثلا با فشار به دولت و نهایتا چاپ پول توسط بانک مرکزی منتفی کرد؟
پاسخ بدیهی2: متاسفانه نه، کاهش رشد اقتصادی یک واقعیت است و واقعا کیک اقتصاد کوچک شده است. اتفاقا فشار به دولت که نهایتا به ایجاد و افزایش کسری بودجه می‌انجامد و دولت را به استقراض از بانک مرکزی و چاپ پول می کشاند تورم را در اقتصاد تشدید می‌کند و چون تورم بالا بر عملکرد کسب و کارها اثر منفی می‌گذارد خود تشدید کننده رکود است.
نتیجه راهبردی 2: پس چاره‌ای نیست جز آن که این بدبختی ایجاد شده روی قشر یا اقشاری سرشکن شود!
⭕️سوال راهبردی 3: چه کسانی می‌توانند درآمدهایشان را با تورم تعدیل کامل یا نسبی کنند یا چه کسانی اصلا نمی‌توانند؟
پاسخ: کسانی که کالاها یا خدمات ضروری تولید می‌کنند معمولا قدرت چانه زنی بالاتری دارند و می‌توانند به راحتی قیمت آنها را بالا ببرند. فراموش نکنیم کسی که خانه اجاره می‌دهد نیز خدمت اجاره مسکن عرضه می‌کند! کارمندان دولت و بازنشستگان و اخیرا کارگران شرکتهای بزرگ معمولا با یک افزایش نسبی در درآمد مواجه می‌شوند اما این افزایش کمتر از تورم است لذا قدرت خریدشان با افت کمتری مواجه شود. معمولا خرده فروشان، کارگران مغازه‌ها و کسب‌وکارهای کوچک، افراد خوداشتغال، شاغلان مشاغل غیررسمی و کلا اقشار ضعیف جامعه قدرت تعدیل درآمد ندارند و با بیشترین کاهش قدرت خرید مواجه می‌شوند و ای بسا در چنین شرایطی به زیر خط فقر می‌روند. همچنین کسانی که دارایی‌هایی مثل خانه، ماشین، کارخانه و سهام دارند با گران شدن دارایی تا حدی افت قدرت خریدشان را جبران می‌کنند ولی کسانی که فاقد این دارایی‌ها هستند سودای خانه‌دار شدن و ماشین‌دار شدن را دست نیافتنی‌تر می‌یابند و با دغدغه یافتن سرپناه اجاره‌ای به قیمت قابل تحمل درگیر می‌شوند.
⭕️سناریوی ادامه وضع موجود: اگر دست به چیزی زده نشود تا صدایی بلند نشود عمده بدبختی (افت شدید قدرت خرید) متوجه اقشار ضعیف می‌شود. افراد زیر خط فقر زیاد می‌شوند و شدت فقر کسانی که قبلا فقیر بودند بیشتر می‌گردد. آیا همه فقرا به فقر عادت می‌کنند و می‌پذیرند که تقدیرشان چنین بوده است یا منتظر می‌مانند که از گرسنگی بمیرند؟ البته که همه به فقر عادت نمی‌کنند بلکه احتمالا به دزدی، زورگیری، تکدی‌گری، دزدی‌های یواشکی (مثل دزدیدن جعبه دستمال کاغذی از ادارات!) و احیانا مزدوری برای بیگانگان و گروه‌های تروریستی رو می‌آورند و محیط اجتماع را ناامن، نامطلوب و نامساعد می‌کنند و ای بسا تهدیدی برای نظم سیاسی و اجتماعی فراهم کنند.
ادامه مطلب👇👇👇
http://vrgl.ir/Nx71a

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید)
@I_D_Network

🔳⭕️معرفی کتاب

شبکه توسعه در نظر دارد باتوجه به دغدغه‌ها و اهدافش، هر هفته به معرفی یک کتاب بپردازد.
بدین ترتیب کتاب‌های مختلف و مرتبط با توسعه معرفی خواهد شد.

⭕️ با احترام؛ علی سرزعیم، امیر ناظمی و محمد فاضلی. هفت آبان هزار و سیصد و نود و هشت
#شبکه_توسعه
@I_D_Network

🔳⭕️آن‌چه با پول نمی‌توان خرید
محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

⭕️انسان موقعی تصمیم به ازدواج می‌گیرد که می‌بیند سود آن بیشتر از سود مجرد ماندن یا ادامه دادن جست‌وجوی همسر مناسب‌تر است. به همین ترتیب، شخص متأهل زمانی به ازدواجش پایان می‌دهد که می‌بیند سود مجرد شدن یا ازدواج با فرد دیگری بیش از زیان جدایی، از جمله زیان‌های جدایی جسمانی از فرزندانش، تقسیم دارایی‌های مشترک با همسرش، هزینه‌های قانونی طلاق، و غیره است. از آن‌جا که افراد بسیاری هم برای ازدواج دوباره پیدا می‌شوند، می‌توان گفت بازار ازدواج هم وجود دارد.

⭕️شما ممکن است با این نگاه به ازدواج و عشق موافق نباشید اما گَری بِکِر اقتصاددان آمریکایی در کتاب «رویکرد اقتصادی به رفتار انسان (1976)» چنین تحلیلی از ازدواج ارائه کرده است. مایکل سندل هم در کتاب «آن‌چه با پول نمی‌توان خرید: مرزهای اخلاقی بازار» (1393) آن‌را ذکر کرده است.

⭕️مایکل سندل در این کتاب نمونه‌های بسیار متعددی از بازاری‌شدن و رسوخ کردن پول به عرصه‌هایی که پیش‌تر تجاری، پولی و بازاری نبوده‌اند ارائه و تحلیل می‌کند. برخی از آن‌ها عبارتند از:
🔹فروش حق تردد در خط ویژه
🔹فروش حق شکار کرگدن در معرض انقراض
🔹جریمه تخطی از تک‌فرزندی در چین
🔹جریمه کردن والدینی که دیر برای بردن فرزند خود به مهد کودک مراجعه می‌کنند
🔹پرداخت پول به زنان معتاد در ازای عقیم کردن آن‌ها
🔹دادن پول به ازای اهدای خون به خون‌دهندگان
🔹فروش امضای بازیکنان مشهور
خرید و فروش نوبت در صف‌های طولانی
🔹بازار سیاه بلیت کنسرت
🔹پول دادن به دانش‌آموزان که بیشتر کتاب بخوانند
🔹کرایه دادن پیشانی برای تبلیغات شرکت‌ها

⭕️اگر بازاری شدن و وارد شدن روابط پولی در این عرصه‌ها باعث کارآیی اقتصادی بیشتر بشود، خوب است؟ آیا مجاز هستیم بازار را به این عرصه‌ها وارد کنیم؟ سؤال مهم‌تر این است که آیا چیزی هست که با پول نتوان خرید؟

⭕️مایکل سندل در کتابی چالش‌برانگیز، حاوی سؤالات عمیق درباره فلسفه بازار و فلسفه اخلاق، و در عین حال بسیار روان و بدون استدلال‌های پیچیده که برای عموم کتاب‌خوان‌ها هم جذاب است، تلاش می‌کند «حد و مرزهای اخلاقی بازار» را مشخص کند.
سندل نشان می‌دهد بازاری شدن هر چیزی باعث نمی‌شود ارزش واقعی‌اش را پیدا کند. انسان به صورت برده در برهه‌ای از تاریخ، بازاری شد، اما ارزش‌اش از دست رفت. او سپس نشان می‌دهد که نباید گذاشت مفهوم زندگی خوب از گفتمان عمومی دور شود و همه چیز به دست بازار بیفتد.

⭕️سندل استدلال می‌کند که بازار برخی ارزش‌ها و فضیلت‌ها را فاسد می‌کند و به ارزش‌گذاری پولی چیزهایی – مثل محیط‌زیست، خانواده، بدن، آموزش عالی و حتی حق نام‌گذاری - می‌انجامد که عمیقاً با اخلاق در ارتباط هستند. او نشان می‌دهد پولی شدن معنای فضیلت‌ها را عوض می‌کند و حتی باعث از میان رفتن مسئولیت اجتماعی می‌شود.

⭕️سندل معتقد است بازاری‌شدن همه چیز اخلاق را کنار می‌زند اما ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که برخی چیزها – مثل دوستی یا جایزه نوبل – را نمی‌شود با پول خرید و اگر بخرید، ارزش آن از دست می‌رود. او اعتقاد دارد بازاری‌شدن همه چیز، بالاخص آن‌هایی که به دلایل اخلاقی نباید بازاری شوند، عدالت، برابری و زندگی مدنی را از میان می‌برد. ازدواج را هم بر اساس این نگاه سندل، باید به گونه دیگری دید.

✅اهمیت کتاب برای ایران امروز
جامعه ایران امروز در بین همه مناقشات‌اش، شاهد مناقشه بین طرفداران بازار و کسانی است که از بازاری‌شدن نگران هستند و توسعه بازارها را عمدتاً تحت عنوان نئولیبرالیسم نقد می‌کنند. این کتاب اولاً نشان می‌دهد که خطرات بازاری‌شدن چیست و ورود بازار به چه عرصه‌هایی باعث فساد، نقض اصول اخلاق و از میان رفتن فضیلت‌های مدنی می‌شود.
کتاب ثانیاً با نشان دادن عرصه‌هایی که بازاری‌شدن در آن‌ها خطرناک است، دفاعیه‌ای از بازار در سایر عرصه‌هاست. این کتاب برای دقیق شدن نقدها علیه بازار بسیار کارآمد است. گروهی به هر صورتی از بازار می‌تازند و گروهی دیگر بی‌محابا از بازار - بی‌قید و شرط – دفاع می‌کنند. کتاب سندل برای افزایش دقت در نقد و پذیرش بازار، الهام‌بخش و جذاب است.
این کتاب انسان را به خوبی با طیفی از استدلال‌های اخلاقی و شیوه استدلال در نقد بازار یا دفاع از آن آشنا می‌کند.

⭕️سندل، مایکل. (1393) آن‌چه با پول نمی‌توان خرید: مرزهای اخلاقی بازار. ترجمه حسن افشار. نشر مرکز.

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
@I_D_Network

http://vrgl.ir/pWUnY

☑️⭕ ماليات گرفتني است، دادني نيست

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

 ⭕ مدتی است که «سرزنش اخلاقی» اقشار و گروه‌های مختلف بابت مالیات ندادن، مُد شده است. دو گروه اصلی که بیشتر هدف این سرزنش‌ها قرار گرفته‌اند عبارتند از الف. پزشکان و ب. سلبریتی‌ها یا اینفلوئنسرهای اینستاگرام که بابت تبلیغات در صفحه‌های‌شان درآمدهای هنگفت دارند.

 ⭕ اول، گرفتن مالیات بنیان دولت‌مندی (Stateness) و یکی از بنیادی‌ترین وجوه شهروندی و حق اعمال حاکمیت است. سطح توسعه‌یافتگی حکمرانی و ظرفیت حکومت را می‌توان در قدرت مالیات‌ستانی عادلانه و کم‌خطا، به علاوه ظرفیت استفاده حکومت از مالیات‌ستانی برای پیشبرد اهداف توسعه و ابزار تنظیم‌گری (نه صرفاً کسب درآمد) سنجید. دادن ماليات هم عمل اخلاقي پسنديده است.

 ⭕ دوم، علی‌رغم باور فوق، مالیات دادن داوطلبانه اگرچه رفتار اخلاقی است، اما در طول تاریخ، محاسبه عقلانی و نفع‌طلبی بر مالیات دادن غلبه داشته است. انسان‌ها تمایلی به دادن مالیات ندارند. فرهنگ‌سازی (به معنای مصطلحی که در ایران کاربرد دارد) نقش مهمي در مالیات دادن ندارد. شهروندان کم‌وبیش در همه جهان، اگر بتوانند مالیات نمی‌دهند.

 ⭕ سوم، دو دسته ظرفیت در درون حکومت سبب می‌شود که توان گرفتن مالیات افزایش یابد:

🔹اول، توان فنی حکمرانی برای شناسایی درآمدهای افراد، جلوگیری از مخفی‌کاری و بالا بردن احتمال گیر افتادن و مواجه شدن با مجازات‌های ناشی از تخلف مالیاتی، با خطای کم.

🔹دوم، کارآمدی حکمرانی به نحوی که اعتماد نهادی و اجتماعی خلق شده و شهروندان متقاعد شوند شيوه استفاده از مالیات‌ها کارآمدی و براي خير جمعي است. این دومی، تمایل فرد برای فرار مالیاتی را کاهش می‌دهد و مکمل ظرفیت جلوگیری از تخلف مالیاتی می‌شود.

 ⭕ چهارم، اغلب شهروندان که مالیات می‌دهند، از جمله کارمندان یا کسانی که درآمد و حقوق‌شان را با کسر مالیات می‌پردازند، امکانی برای فرار مالیاتی از محل این گونه درآمدهای‌شان ندارند و این نوع مالیات پرداختن، فضیلتی اخلاقی به حساب نمی‌آید، بلکه ناگزیر است.

 ⭕ پنجم، حکمران در درجه اول نمی‌تواند ظرفیت‌های خود نظير تکنیک‌ها و ابزار حکمرانی را وانهد، شناخت‌هایش از درآمد مشمول ماليات را کامل نکند و ظرفیت نظارت قانونی بر شهروند را فروبگذارد و از شهروند – خواه پزشکان باشند یا سلبریتی‌های اینستاگرام – انتظار داشته باشد اخلاقی عمل کنند و خودکار مالیات بدهند. بدتر آن‌که با سرزنش‌هاي اخلاقي، منازعه اجتماعي را تشديد کند.

 ⭕ ششم، اگر شماری از پزشکان درآمدهای نجومی دارند، محصول سامانه معیوب نظام بهداشت و درمان ایران است؛ و اگر شماری از ایشان مالیات نمی‌پردازند، معلول نقصان حکمرانی در استفاده از ظرفیت‌های شناسایی درآمدهای پزشکان و مالیات‌ستانی است. این نقصان حکمرانی است که ظاهرا قانون مشخصی برای کسب درآمد از تبلیغات در فضای مجازی برای اشخاص ندارد.

 ⭕ هفتم، همه کسانی که از تبلیغات در فضای مجازی درآمد دارند، گردش مالی در حساب‌های بانکی دارند و این نقصان حکمرانی است که قادر نیست درآمدهای مشمول مالیات ایشان را شناسایی کند يا مي‌تواند اين توانايي را مبناي ماليات‌ستاني قرار نمي‌دهد.

⭕ هشتم، حکمرانی که قادر نیست درآمدهای مشمول مالیات را شناسایی کند – خواه با گذاشتن پوز یا بدون آن – و توسط هر کسی از جمله سلبریتی‌های اینستاگرام، ناچار دست به دامن سرزنش اخلاقی می‌شود.

 ⭕ نهم، آیا کشورهای پیشرو در مالیات‌ستانی، قبل از اختراع دستگاه پوز، قادر بوده‌اند درآمد مشمول مالیات گروه‌های پردرآمد خود – از جمله پزشکان – را شناسایی کنند؟ بله. پس ظرفیت مالیات‌ستانی تابع نصب دستگاه پوز نیست. ابزارهای متعدد دیگری از جمله حساب‌های بانکی يا ماليات بر مصرف هم در اختیار است. سلبریتی‌ها هم حساب بانکی دارند. و مصرف مي‌کنند.

⭕ دهم، فرار از مالیات، گریز از مسئولیت شهروندی و غیراخلاقی است، اما حکومت معلم اخلاق نیست، مسئول اثربخش و کارآمد اداره کردن است. مسئولیت شهروندی هم در حکمرانی کارآمد بهتر رشد می‌کند.

 ☑️⭕ تجويز راهبردي

⭕ شهروند باید اخلاقی زندگی کند، اما حکمرانی نمی‌تواند در درجه اول بر «انتظار اخلاقی زیستن» شهروند بنا شود.

⭕ شهروندان می‌توانند از یکدیگر انتظار اخلاقی عمل کردن داشته باشند، اما حکمران باید به بهبود سیاست‌ها، ابزارها و فنون حکمرانی خود در چارچوب قانون بیندیشد.

⭕ حکمران بايد ماليات بگيرد و انتظار دادن ماليات نداشته باشد، و در همان حال چنان کارآمد و عادلانه عمل کند که شهروند از ماليات گرفتن حکمران، احساس خسران نکند؛ و چنان شفاف باشد که شهروندان بدانند براي چه چيز ماليات (انواع ماليات) مي‌پردازند.

 #مالیات_ستانی، #ظرفیت_حکومت، #مالیات_و_شهروندی، #مالیات_پزشکان،

 📡 شبکه توسعه: @I_D_Network

 https://virgool.io/@I_D_Network/jnukhdk58t2d

🔳⭕️انتخاب بین آلبانی یا آلمانی؟

علی سرزعیم-تحلیل‌گر اقتصاد

⏰زمان مطالعه: ۴ دقیقه

⭕️دو کشور را تصور کنید. کشور اول کشوری است که در آن معلم حوصله ندارد همه ساعت را تدریس کند، کارمند حوصله ندارد همه ساعت کار کند و کار مراجعه‌کننده را راه بیاندازد، استاد حوصله ندارد منابعش را به روزرسانی کند، دانش‌آموز و دانشجو پیوسته تمنا می‌کند که حجم مطالب تدریس شده کمتر شود تا امتحان آسانتر شود، پلیس حال ندارد تا گشت‌زنی دقیقی انجام دهد تا مجال کمتری برای دزدی ایجاد شود و بیشتر با همکارانش در خودروی پلیس گپ می‌زند، مهندسانش نیز پیوسته دنبال سفر خارجی برای ایجاد قراردادی برای واردات ماشین آلات جدید و حداکثر نصب آن‌ها هستند. خلاصه همه خسته هستند و نیازمند استراحت و بازنشستگی زودهنگامند! البته کار در چنین شرایطی سخت نیست ولی زندگی سخت خواهد بود و از این شرایط چیزی جز توسعه نیافتگی بیرون نمی‌آید. این وضع یادآور کشور آلبانی است.

⭕️کشور دیگر، کشوری است که در آن معلم می‌داند اگر همه ساعت را تدریس نکند بالاخره بازخواست خواهد شد، کارمند می‌داند که اگر بخشی از زمان را به چک کردن ایمیل و یا تلگرام بازی تلف کند و کار را به عقب بیاندازد مواخذه شده و احتمالا شغلش را از دست خواهد داد، استاد می‌داند که اگر ارزیابی تدریسش به دلیل کهنه بودن مطالب پایین باشد اخراج می‌شود، دانشجو می‌داند که آه و ناله برای تخفیف در تدریس افاقه نخواهد کرد و باید به تلاش خود بیافزاید، پلیس می‌داند که افزایش گزارشات دزدی از یک محل، او را زیرسوال خواهد برد و به رغم تمایل ذاتی به تنبلی با جدیت کار خود را دنبال خواهد کرد. در این فرهنگ سن بازنشستگی پیوسته بالا برده می‌شود و به افراد القا می‌شود که تا 65 سال که قطعا شادابی و توان کار کردن دارند و حتی می‌توانند تا 70 سال کار کنند. روشن است که کار در چنین شرایطی سخت است اما زندگی در آن آسان خواهد بود که از آن به توسعه‌یافتگی یاد می‌شود. این وضع یادآور کشور آلمان است.

⭕️بنابراین یا باید در کار سختی نکشید ولی در زندگی سختی کشید و انتظار توسعه نداشت یا باید در کار سختی کشید ولی در زندگی آسوده بود و توسعه یافت. آیا به طور منطقی ممکن است در کار سختی نکشید اما زندگی آسوده‌ای داشت؟ اگرچه به طور منطقی ممکن نیست اما درآمدهای نفتی چنین حالت غیرمنطقی را ممکن کرده است: کشورهای عربی جنوب خلیج فارس را نگاه کنید تا با این پدیده غیرمتعارف آشنا شوید! البته روشن است تا وقتی درآمد نفت هست چنین حالت متناقضی ممکن است.
حال با خود فکر کنیم که ما ایرانیان به کدام دسته شبیه هستیم؟ آلبانی‌ها، آلمانی‌ها یا کشورهای نفتی؟

⭕️به نظر می‌رسد ما نیز الگوی کشورهای نفتی را دنبال کردیم. کم کار می‌کنیم، کم کاری را به واسطه مشکلات کلان کشور توجیه می‌کنیم، پیوسته غر می‌زنیم و عملکرد ضعیف خود را به نبود امکانات یا ضعف سیستم مدیریتی نسبت می‌دهیم ولی با صدای بلند انتظار داریم تا رفاه سوئیس را داشته باشیم و حقوقی معادل شاغلان کشورهای پیشرفته داشته باشیم. هنوز رویای بازگشت قیمت نفت به بالاتر از 110 دلار را در سر می‌پرورانیم و رفاه آن دوران را حالت طبیعی کشور می‌دانیم و شرایط کشور در حالت تحریم فروش نفت را غیرطبیعی قلمداد می‌کنیم.

⭕️متاسفانه در فرهنگ کاری ما عناصری است که اگر مراقب نباشیم ما را به آلبانی شدن سوق می‌دهد: جملاتی مثل اینکه شتر را با بارش برده‌اند حالا شما روی انجام این کار سخت‌گیری نکن، مملکت را آب برده تو به چی گیر داده‌ای، تا وقتی سیاست خارجی صلح‌آمیز با ابرقدرت‌ها نداشته باشیم همه تلاش‌ها بی ثمر است، یک اختلاس کم شود مشکل رفاه همه حل می‌شود، عذر کسی را نباید بابت کم کاری خواست چون نباید آب باریکه ای قطع شود، اکثر شغلهای ما سخت و زیان آور است چون زندگی در این سرزمین و این شرایط سخت و زیان است پس باید به هر بهانه بازنشستگی زودهنگام را تسهیل کرد، ...

⭕️تردیدی نیست که این به معنی آن نیست که نباید فساد را نابود کرد یا اثرات منفی فساد و نقش سیاست خارجی مشوق تجارت و اقتصاد را نادیده گرفت بلکه به این معنی است که نباید فرهنگ کار را نابود کرد. اگر فرهنگ کار مشوق تنبلی، بی عاری، عدم جدیت و سخت‌گیری، تحمل از زیرکار دررفتن و مجازات نکردن و عدم حساسیت به کم کاری شود، حتی اگر فساد از بین برود و روابط خارجی تسهیل کننده روابط اقتصادی شود، توسعه به سادگی محقق نخواهد شد زیرا همین فرهنگ خود مانعی برای اصلاح شیوه حکمرانی و انتظام اقتصاد خواهد شد.

☑⭕️بیاییم باور کنیم که تقدیر ما آلبانی شدن یا آلمانی شدن نیست بلکه این تدبیر ماست که به کدام سو برویم. لذا قدر کسانی را که اهل سستی در کار نیستند و علی‌رغم شرایط نامساعد کلان کماکان روی وجدان کاری و استانداردهای سخت‌گیرانه در انجام کار پافشاری می‌کنند بدانیم.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید)
@I_D_Network

http://vrgl.ir/opvcm

🔳⭕️ توسعه، دولت و محیط‌زیست

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

⏰زمان مطالعه: ۳ دقیقه

⭕ جهان بر اثر تغییرات آب و هوایی در حال گرم شدن است اما راه‌حل‌های مسأله به همان اندازه که فنی، اقتصادی و محیط‌زیستی است، ابعاد اجتماعی و سیاسی نیز دارد.

⭕ آنتونی گیدنز، جامعه‌شناس شهیر انگلیسی (متولد 1938) در کتاب «سیاست‌های مقابله با تغییرات آب و هوا» (ترجمه صادق صالحی و شعبان محمدی، انتشارات آگه، 1394) الزامات سیاسی و اجتماعی مقابله با تغییرات آب و هوایی را ارائه می‌کند.

⭕ اهمیت این کتاب فقط در نگاه او به تغییرات آب و هوایی نیست، بلکه راهبردی که گیدنز پیشنهاد می‌کند، هم‌چنین نظریه‌ای درباره دولت و نقش آن در توسعه پایدار و حفظ محیط‌زیست است.

⭕ گیدنز ابتدا مفهوم «تناقض گیدنز» را تعریف می‌کند: «این تناقض می‌گوید از آن‌جا که خطرات گرمایش زمین در جریان زندگی روزمره ملموس، فوری و مشهود نیست، ممکن است بسیاری از افراد دست روی دست بگذارند و هیچ کار خاصی درباره آن انجام ندهند.» (ص. 24) این همان نادیده گرفتن آینده یا تنزیل کردن آینده است. او راه‌حل تناقض گیدنز را در ترکیب نوینی از نقش دولت، بازار و جامعه مدنی جست‌وجو می‌کند.

⭕ سخن اصلی گیدنز این است که «باید در روش‌های مرسوم تفکر سیاسی‌مان تغییرات بنیادینی صورت گیرد. با این حال، ما باید با نهادهایی که پیشاپیش وجود دارند کار کنیم و البته به شیوه‌ای که به دموکراسی احترام بگذاریم.» (ص. 27)

⭕ وی که لیبرالی شناخته‌شده است، آشکارا اعلام می‌کند «بار دیگر به دخالت فعال دولت نیاز داریم.» (ص. 27) تا «محافظت از این سیاره و در صورت امکان، ایجاد یک سبک زندگی آبرومندانه برای بشر ساکن در آن» (ص. 29) ممکن شود.

⭕ گیدنز می‌داند که حمایت از ایده مداخله دولت و آن‌چه در فصل ششم «بازگشت به برنامه‌ریزی» می‌نامد، تصاویری از اقتدارگرایی تا بی‌لیاقتی دولت را پیش می‌کشد (ص. 29) و خوشایند نیست و بنابراین مهم‌ترین تلاش او معطوف است به این‌که ویژگی‌های نوع مناسب مداخله دولت برای حفظ محیط‌زیست را مشخص کند.

⭕ او می‌پذیرد که «برای مقابله با مشکلاتی که با آن‌ها مواجه‌ایم، هیچ راه‌حل فوری وجود ندارد» (ص. 32) و از پوپولیسم محیط‌زیستی نیز گریزان است (نک: فصل سوم، «جنبش طرفداران محیط‌زیست و بعد از آن»).

⭕ گیدنز در فصول مختلف شرح‌های مفصلی از ریشه‌های تغییرات آب و هوایی، تحولات فناورانه برای مقابله با تغییرات، فناوری‌ها و مالیات‌ها، و حتی ژئوپلتیک تغییرات آب و هوا می‌پردازد، اما در این‌جا فقط فصل ششم کتاب را با تفصیل بیشتری معرفی می‌کنم.

⭕ «دولت تضمین‌گر» (Ensuring state) کلیدی‌ترین مفهوم نویسنده است: «دولت مسئول کنترل اهداف عمومی» (ص. 113) که «به تصمیم‌های سختی که باید اتخاذ گردد» (ص. 115) توجه دارد. این دولتی است که از سیاست‌های حزبی فراتر می‌رود و پاسخ به تغییرات آب و هوا را در چارچوب نگرش چپ-راست نمی‌نگرد. (ص. 116) گیدنز نُه ویژگی برای این دولت برمی‌شمرد:

1. دولت باید به ما کمک کند تا به آینده بیندیشیم.

2. دولت باید مخاطرات آب و هوا را در متن مخاطرات دیگری که جوامع معاصر با آن‌ها مواجه می‌شوند مدیریت کند.

3. دولت باید هم‌گرایی اقتصادی و سیاسی را در مقام مهم‌ترین نیروهای مؤثر بر سیاست انرژی و تغییرات آب و هوا بهبود ببخشد.

4. دولت باید برای نهادینه کردن اصل «آلوده‌کننده هزینه را می‌پردازد» در بازار دخالت کند.

5. دولت باید با منابع اقتصادی‌ای که مانع ابتکارات در مسأله تغییرات آب و هوا می‌شوند برخورد کند.

6. دولت باید موضوع تغییرات آب و هوا را در صدر برنامه سیاسی خود قرار دهد.

7. باید چارچوب مالی و اقتصادی مناسبی برای حرکت در جهت اقتصاد کم‌کربن شکل گیرد.

8. دولت باید برای سازگاری با پی‌آمدهای تغییرات آب و هوا آماده شود.

9. باید جنبه‌های محلی، منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی سیاست مواجهه با تغییرات آب و هوا با هم هماهنگ شود. (صص. 145-141)

⭕ سه فصل از کتاب به شرح چگونگی عملی کردن این نُه توصیه و نوآوری لازم در رابطه دولت، بازار و جامعه مدنی برای رسیدن به دولت تضمین‌گر اختصاص یافته است. کتاب هم‌چنین منبعی از شناسایی ایده‌های سیاستی برای توسعه پایدار است.

⭕ اهمیت کتاب برای جامعه ایران، معرفی رویکردی سیاسی –اجتماعی به محیط‌زیست و نگاهی به بایسته‌های سیاست محیط‌زیستی است. آن‌چه را گیدنز درباره دولت و تغییرات آب و هوایی گفته می‌توان به دولت و کل محیط‌زیست تعمیم داد.

📖 کتاب در نُه فصل، 335 صفحه و با قیمت 22 هزار تومان عرضه شده است.

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)

📡شبکه توسعه: @I_D_Network

http://vrgl.ir/5Qjl5

🔳⭕️بدون تو هیچ چیز هوشمند نیست!

امیر ناظمی

⏰زمان مطالعه: ۳ دقیقه

⭕️میراث مهندسی و پزشکی
در سال ۱۳۰۷ که قانون اعزام دانشجویان بورسیه ایران به اروپا تصویب شد، تصویب‌کنندگان در رویای ساخت ایرانی توسعه‌یافته بودند. رویای آن‌ها ایرانی بود که بر پایه مهارت و دانش دانشجویان بازگشته از فرنگ ساخته می‌شد. دانشجویان اعزامی، به غیر از معلمان، اغلب دانشجویان رشته‌های مهندسی و پزشکی بودند، جز اندکی که در حقوق و حسابداری تحصیل کردند.

از میان ۱۰۰ نفر دور نخست تنها ۸ نفر دانشجوی حقوق بودند؛ و مابقی در حوزه‌های پزشکی و مهندسی. به این ترتیب آنان پایه‌گذاران بسیاری از تحولات کشور شدند، البته آنان از سال‌های تحصیل در اروپا خوب فهمیده بودند که توسعه بیش از تحولات فنی و پزشکی نیازمند تحولات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است؛ افسوس اما که هیچکدام درس جامعه، سیاست و اقتصاد نخوانده بودند!

به این ترتیب بود که پس از بازگشت آنان از اروپا و تصدی مهم‌ترین مشاغل دولتی نوعی از غلبه مهندسان و پزشکان بر عرصه‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی شکل گرفت. به نحوی که بزرگترین احزاب و کنش‌گران سیاسی نیز از میان آنان بود. به این ترتیب ما میراث‌دار مهندسان و پزشکانی شدیم که تلاش داشتند و دارند تا توسعه را بسازند!


⭕️فناوری بدون تو
توجه بیش از حد به فناوری در هر مفهومی را باید میراث مهندسی و پزشکی دانست. پس عجیب نیست که وقتی به مفهوم «هوشمندی» برخورد می‌کنیم و وقتی «هوشمند» می‌شود پسوند هر چیزی از خانه تا شهر و وقتی «خانه هوشمند» و «شهر هوشمند» در اسم رویدادها طنین می‌اندازد، برداشت‌ها سوگیری عجیبی به فنی دیدن دارند. از کلیپ‌هایی که تهیه می‌شود تا کتابچه‌ها و ارائه‌ها بیش از حد بر رویه‌های فنی تاکید دارند.

وقتی این روزها با مدیرانی که شوق‌ورزانه از «شهر هوشمند» صحبت می‌کنند؛ گفت‌وگو می‌کنم درمی‌یابم این نگاه مهندسی‌زده می‌تواند دوباره ما را به ناکجاآبادی دیگر ببرد. هوشمندی از دید آن ترکیب همان اینترنت اشیاء است با هوش مصنوعی با شهری پر از حس‌گرهایی که هر کیفیتی را تبدیل به کمیتی قابل اندازه‌گیری می‌کنند. حس‌گرهایی که از آتش تا آلودگی را اندازه‌گیری می‌کنند؛ از پارکینگ‌های خالی تا اپ‌هایی که می‌توان با آن پروفایل‌های شهروندی ساخت. اما آنچه در این طرح‌ها نادیده گرفته می‌شود انسان است.

⭕️تو فقط تو!
در طرح‌های شهر هوشمند اغلب انسان‌ها فناوری‌زده هستند، از موسیقی خبری نیست، از روابط انسانی، از خلاقیت انسان‌ها و از آزادی آن‌ها. شهرهای هوشمند ایده‌آلی که ترسیم می‌شوند تفاوتی با حضور همیشگی «برادر بزرگ‌تر» ۱۹۸۴ جورج اورول ندارند. سنسورها و دوربین‌هایی که همه جا تو را مراقبت می‌کنند، تو را عدد کرده و در بانک‌های داده ذخیره‌سازی می‌کنند.

نظریه «طبقه خلاق» فلوریدا را هرچند نامناسب برای ایران بدانیم، اما حداقل یک گام رو به جلوتر از نگاه مهندسی‌زده ماست. او که مفهوم «شهر خلاق» را تعریف می‌کند در کنار فناوری حداقل ۲ ویژگی دیگر را ذکر می‌کند: نخبگی انسان و روامداری اجتماعی!

به این ترتیب لندری و بیانچینی به خوبی به ما یادآور می‌شوند که «[شهر] نیازمند خلاقیت، تفکر میان‌رشته‌ای، جامع‌نگری و کیفیات دیگری است که شهر باید حمایتگر آن باشد و نامحسوس آن را تشویق می‌کند». تمامی این نیازمندی‌هایی که آنان بر آن دست می‌گذارند، همان چیزهایی است که نگاه مهندسی‌زده اصلا آن را نمی‌بیند!

به این ترتیب اندرسون می‌گوید: «افراد خلاق نیازمند شهرهای خلاق هستند».
او به ما خاطرنشان می‌کند که هدف یک شهر هوشمند شاید چیزی جز آن نیست که بهترین پذیرای شهروند هوشمند باشد!
یعنی اگر محیطی ساختیم که زندگی را برای شهروند هوشمند جذاب‌تر ساخت، ما شهر هوشمند را دست یافته‌ایم.

فلوریدا از خود می‌پرسد: «آیا زندگی کردن در یک محیط باز و متنوع به ساختن آدم‌های بااستعداد و خلاق کمک می‌کند ... یا به سادگی دور هم بودن این آدم‌ها یک محیط را تبدیل به مکان خلاقیت می‌کند؟ من معتقدم هر دو با هم پیش می‌روند اما اولی مهم‌تر است. مکان‌هایی که موانع کمتری برای پیوستن غریبه‌ها دارد دستاوردهای خلاقانه بیشتری دارد...»

به این ترتیب اگر شهر هوشمند اولویت‌اش ساختن محیط بهتری برای «شهروند هوشمند» است، آیا این سنسورها، نرم‌افزارها و اپ‌ها هستند که شهرها را برای او خوشایندتر می‌کنند؟

حالا جای خالی علوم غیرفنی، جای خالی جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و اقتصاد در میان این همه سنسورهایی که تمامی ما و تمامی اشیاء را به هم متصل می‌کند، خالی است!

شهر هوشمند یا ایران هوشمند یا هر چیز هوشمند دیگر، وقتی هوشمند است که زندگی برای هوشمندان را دلپذیرتر کند! حالا با موسیقی باشد یا با اپ موبایل! اولین گام هوشمندی یعنی فهمیدن همین!

تو اگر نباشی هیچ چیز هوشمند نیست!

📡شبکه توسعه: @I_D_Network
https://virgool.io/@I_D_Network/pdxb8fgblcbd

⭕️🔳مدیریت بهینه بدبختی با بنزين

علی سرزعیم-تحلیل‌گر اقتصادی

⏰زمان مطالعه: ۳ دقیقه

🔹اول؛من احتمالا مفصل‌ترين کتاب در نقد سياست‌هاي دولت‌هاي محمود احمدي‌نژاد را با عنوان «پوپوليسم ايراني» نوشته‌ام. سر سازگاري با پوپوليست‌ها ندارم اما در همان کتاب نوشتم که سیاست پرداخت نقدی ايده درستي بود که محمود احمدي‌نژاد به يکي از بدترين شکل‌هاي ممکن اجرا کرد، اما همان اجرای نصفه-نیمه و بد نیز بعداً نشان داد که تا اندازه‌اي در کاهش فقر و کاهش نابرابری مؤثر بوده است.

🔹دوم؛ اقتصاد ايران بيمار است و سياست‌هاي گذشته بر شدت بيماري افزوده‌اند. جراحي ناگزير شده است، اما جراحي بايد بر بستر يک بسته سياستي منسجم صورت گيرد که اصلاح قيمت‌ حامل‌ها را هم شامل مي‌شود.

🔹سوم؛ افزايش قيمت بنزين به روشي که انجام شد، بهترين طرح افزايش قيمت و بازتوزيع منابع نيست. روش‌هاي بسيار بهتري نيز وجود داشت ولي اکنون بايد به سياست فعلي پرداخت.  

🔴عطف به اين توضيحات متن زير را بخوانيد.

⭕️من در متن «مديريت بهينه بدبختي» توضيح دادم که کیک اقتصاد به واسطه رشد منفی کوچک شده و تورم بالا قدرت خرید خانوارهای ایرانی را کاهش داده و بدبختی در اقتصاد ایران به وجود آورده است. هنر سیاستگذاری در وهله اول (میان مدت و بلندمدت) افزایش رشد و مهار تورم  و در کوتاه مدت (مهار فقر فزاینده) است. فقرزدایی زماني با تخصیص بهتر منابع دولت به سمت فقراست اما در شرایط تحریم که دولت به زحمت حقوق و دستمزد می‌دهد و با کسری بودجه بزرگ مواجه است، دیگر توزیع بهتر منابع دولتی موجود ممکن نيست.

⭕️تداوم وضع موجود يعني بدبختی بيشتر بر روی بخش ضعیف جامعه منتقل شود که تبعات سنگيني خواهد داشت. تنها راه موجود بازتوزیع است. مقصود از بازتوزیع یعنی با مالیات یا افزایش قیمت برخی کالاها یا خدمات مثل بنزین، رفاه طبقات بالا و متوسط کاسته شود تا از منابع حاصله پرداخت به اقشار پایین‌تر صورت گيرد. این دقیقا همان مدیریت بهینه بدبختی است!

⭕️کمتر از نیمی از خانوارهای ایرانی خودرو دارند که دقیقا 5 دهک بالای جامعه را تشکیل می‌دهند. این اقشار در کوتاه‌مدت به واسطه افزایش قیمت بنزین بازنده هستند و پنج دهک پایین جامعه که فاقد خودرو هستند از بازتوزیع، بیش از پیامدهای منفی و غیرمستقیم افزایش قیمت بنزین منتفع می‌شوند.

⭕️بنابراین مسئله این است که سیاستمدار رضایت کدام قشر را دنبال کند. اگر سیاستمدار به کوتاه‌مدت سیاسی خود نگاه کند (یعنی عدم افت محبوبیت یا عدم تشدید افت محبوبیت)، باید رضایت پنج دهک بالا را دنبال کند اما اگر مصلحت کوتاه‌مدت و بلندمدت اقتصاد را نگاه کند باید از خير محبوبيت بگذرد.

⭕️پنج دهک بالای جامعه ایران صدای بلندتری در رسانه‌های رسمی (روزنامه‌ها، سایت‌ها ...) و رسانه‌های غیررسمی (تلگرام، ...) و حتی بیشتر دستگاه‌های دولتی و حتی مراجع تصمیم‌گیری دارند و بیشتر و موفق‌تر از پنج دهک ضعیف می‌توانند به مسئولان فشار وارد کنند و آن‌ها را به سمت سیاست‌های ناظر بر منافع خود سوق دهند.

⭕️پنج دهک پایین‌تر چون در استان‌های دورتر از مرکز هستند و به رسانه‌های جمعی و دستگاه‌های حاکمیتی دسترسی کمتری دارند فشار سیاسی کمتری وارد مي‌کنند تا سیاست‌های معطوف به فقرزدایی و منافع آن‌ها در دستور کار قرار گیرد. این مسئله یکی از دلایل اصلی عدم اصلاحات اقتصادی در ایران است.

⭕️تردید نکنیم که تداوم سیاست‌های اقتصادی موجود سبب افت تدریجی و پیوسته رفاه مردم ایران مي‌شود. اگر نمی‌خواهیم به این مرگ تدریجی تن بدهیم باید به جراحی تن بدهیم. روشن است که جراحی درد و خونریزی دارد اما منفعت هر بیماری از جمله اقتصاد بیمار ایران در جراحی اقتصادی است نه نادیده گرفتن، خود را به نادانستن زدن یا به جادو و جنبل متوسل شدن.

⭕️روشن است که این اصلاحات اقتصادی در بستر اصلاحات اقتصاد سیاسی موفق می‌شود یعنی نظام حکمرانی کشور باید همزمان اصلاح شود تا سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی برای همراهی با این اصلاحات اقتصادی سخت دوباره ایجاد شود.

⭕️همراهی جامعه با اصلاحات اقتصادی مستلزم همراهي نهادهای حکمرانی با اصلاحات بنيادين در نظام حکمرانی است. تنها دست در دست هم می‌توان از یک فرجام بد به یک فرجام خوب منتقل شد. فراموش نکنیم که تقدیر ما و هیچ کشوری لزوما انحطاط تدریجی نیست بلکه تدبیر جمعی است ما مسیر آینده ما را مشخص می‌کند.

⭕️اصلاحاتي لازم است که راه بدبختي را ناگزير نسازند تا مجبور به «مديريت بهينه بدبختي» نشويم.

(اگر مي‌پسنديد، به اشتراک بگذاريد.)

@I_D_Network
https://virgool.io/@I_D_Network/zge7qjj5mxom

🔳⭕️آسیب شناسی دانشگاه‌ها

علی سرزعیم_تحلیل‌گر اقتصاد

⏰زمان مطالعه: ۳ دقیقه

⭕️‌ اگر دیدید در دانشکده‌ها، سمینارهای تخصصی هر چند ماه یک بار برگزار می‌شود ولی انجمن‌های اسلامی هر یکی دو هفته از یک شخصیت دعوت می‌کنند تا در مورد یک موضوع صحبت کنند باید دانست یک جای کار می‌لنگد. وقتی عرصه نقد و نقادی در امور تخصصی در دانشکده‌ها تعطیل است ولی بازار روشنفکری داغ، می‌توان حدس زد که دانشگاه نقش درست خود را ایفا نمی‌کند.

⭕️ نقش درست یک استاد دانشگاه چیست؟ اکثر افراد تصور می‌کنند که وظیفه اصلی یک استاد دانشگاه تدریس است ولی در کشورهای پیشرفته تدریس واجب برای یک استاد معمولا اندک است (یک یا دو درس در ترم) و مابقی وقت خود را به پژوهش اختصاص می‌دهد. دانشکده‌های تخصصی محل ارزیابی و نقد ادعاهایی است که در جامعه مطرح می‌شود نه فقط تدریس، نمره دادن و حضور و غیاب. این‌که یک شخص در جمع انبوه دانشجویان در رشته‌های مختلف ادعاهای گوناگونی را یک سویه مطرح کند بیشتر به منبر مساجد شبیه است نه دانشگاه‌های مدرن. فراموش نشود که منبر مساجد نیز محل طرح موضوعات اخلاقی و دینی است که روی آن اتفاق نظر هست وگرنه موضوعات چالشی فقهی در حوزه‌ها همراه با بحث و جدل مطرح می‌شود.

⭕️ امروزه در دانشکده‌های کشورهای پیشرفته اگر سمیناری هست و لیست سخنرانان ارائه می‌شود بلافاصله لیست پنل یا گروهی که قرار است حرف‌های او را نیز نقد کنند ارائه می‌گردد. ناقدها قبلا نوشته‌های سخنران را خوانده‌اند و به همین دلیل ناقدها از جاهای مختلف دعوت می‌شوند و الزامی نیست که فقط از درون دانشکده یا دانشگاهی باشند که قرار است در آن سمینار برگزار شود.

⭕️ سمینارهای بدون ناقد و سخنرانی‌های یک سویه بیشتر منبر مسجد هستند نه سمینارهای علمی دانشگاه‌های مدرن و نه حتی حوزه‌های علمیه سنتی. در چنین آشوبناکی زمینه‌ای البته عجیب نیست که جامعه‌شناس آن در مورد اقتصاد صحبت کند و استاد علوم سیاسی در مورد نظام سلامت و فرمانده نظامی در مورد سیاست خارجی. هویت مشوش ما ایرانیان که میان عناصر ایرانی-اسلامی-مدرن سرگردان است در این بازار آشفته، آشفته‌تر می‌شود.

⭕️پدیده تاسف‌بار دیگر فعالیت‌های سیاسی دانشجویی است. دانشجویی که تازه از دبیرستان آمده و به صرف خواندن چند کتاب و شنیدن چند سخنرانی و حضور در چند جلسه می‌خواهد سکان‌دار سیاست کشور باشد. در کشورهای توسعه‌یافته احزاب جاافتاده میدان‌دار سیاست هستند و سیاست حرفه تمام وقت عده‌ای می‌گردد که به لحاظ سن و تجربه زندگی به پختگی رسیده‌اند. شاید صدراعظم یا نخست وزیری احیانا از جوانان انتخاب شود اما میانگین فعالان سیاسی را افراد میانسال به بالای جامعه تشکیل می‌دهند زیرا نمی‌توان در مورد حیات و معیشت یک جامعه ریسک کرد و زمام را به فرد بی تجربه سپرد. معمولا تلاش می‌شود شجاعت و بی‌باکی جوانان با تجربه و پختگی افراد پیر ترکیب شود تا خردمندی جسورانه‌ای حاصل شود. در کشور ما احزاب منفعل هستند یا به انفعال کشیده شده‌اند و به جای میتینگ‌های حزبی و جلسات و کنگره‌های پرشور احزاب، نشست‌ها و تظاهرات‌های دانشجویی رونق یافته است.

⭕️ دانشجویانی که عجیب نیست اقدامات نادرستی کنند یا شعارهای خامی سَر دهند ولی هزینه آن به دوش جامعه افتد. اشغال لانه جاسوسی را که فراموش نکرده‌ایم!

✅‌ باید سیطره سیاست بر دانشگاه کوتاه شود و دانشگاه به جایگاه اصلی خود که فعالیت علمی و نقادی علمی و تربیت جوانان این دیار است بازگردد. تجربه 40 ساله که نه تجربه 50 سال اخیر نشان داده که از فعالیت‌های دانشجویی و روشنفکری خیر بلندمدتی نصیب جامعه ایران نشده و نمی‌شود و تنها از فعالیت سخت و جانکاه علمی است که شاید مرهمی بر انبوه زخم‌های این دیار گذاشته شود.

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
#شبکه_توسعه
@I_D_Network

🔳⭕️مزدک، عادل یا محمدحسین!

امیر ناظمی

هر یک از ما مدام در موقعیت‌های تصمیم‌گیری قرار داریم. موقعیتی که در آن اغلب مجبور به انتخاب یکی از گزینه‌ها هستیم. تاریخ نهایتا امکان مشاهده نتیجه تصمیم‌گیری‌مان را به آیندگان خواهد داد؛ هر چند ما شاید در زمان زندگی خود هیچ‌گاه نفهمیم کدام گزینه صحیح بود.

موقعیت‌هایی پیش روی ما انسان‌های متنوع قرار می‌گیرد و هر یک از ما بر اساس آنچه از جهان می‌فهمیم و بر اساس ویژگی‌های خود تصمیم خود را می‌گیریم. تنوع انتخاب‌های پیش روی ما منجر به تنوع سرنوشت ما خواهد شد.

⭕️آن ۳نفر
شاید از یک سال پیش موقعیتی کم و بیش مشابه پیش روی سه گزارشگر ورزشی ایران قرار گرفت. گزینه‌هایی که هر کدام از این سه انتخاب کردند، متفاوت بود. به همین دلیل تنوع انتخاب بود که ۳سرنوشت مختلف را برای آنان رقم زد.

انتخاب‌های این ۳ نفر شاید در آینده بتواند به نماد ۳ نوع سرنوشت مختلف تبدیل شود؛ ۳ نوع سرنوشتی که پیش روی هر یک از ما نیز قرار دارد و ما نیز کم و بیش انتخاب‌های مشابهی داشته‌ایم:

1️⃣سناریوی مزدک میرزایی: چند ماه پیش مهاجرت مزدک میرزایی از ایران آشکار شد؛ وقتی خبر برنامه جدید او در شبکه‌ای ماهواره‌ای منتشر شد. برای مخاطب ایرانی چهره مزدک با کروات، هم آشنا و هم غریب بود. او به دلایل شخصی تصمیم به مهاجرت گرفته بود؛ و حالا داشت در شبکه‌ای ماهواره به تولید برنامه‌ای شبیه «نود» می‌پرداخت. مزدک نماد انسان ناامید از تغییر بود!!

2️⃣سناریوی عادل فردوسی‌پور: ماجرای درگیری عادل با صداوسیما یکی از روایت‌های قابل تعمیم در ایران است. روایتی که در آن سلیقه یک مدیر در تقابل با یک فرد توانمند قرار می‌گیرد؛ که فراتر از مرزهای سازمانی‌اش سرمایه و اعتبار اجتماعی دارد. عادل اما تصمیم می‌گیرد در ایران بماند؛ و با ساخت یک برنامه ویدئویی رکورد بیننده تاریخ برنامه‌های اینترنتی را می‌شکند. او نماد کسی است که هنوز میل و ایمان به امید دارد.

3️⃣سناریوی محمدحسین میثاقی: میثاقی شاگرد و دست‌پرورده عادل بود؛ که پیش‌تر استعداد خود را آشکار شاخته بود. میثاقی جانشین عادل شد؛ تا انتخاب وفادارانه خود را به نهاد تصمیم‌گیر حاکمیتی نشان دهد؛ شاید حتی علی‌رغم میل‌اش.

این ۳ انتخاب، ۳ نوع سرنوشت را برای هر ۳ نفر پیش خواهد برد.

⭕️نظریه خروج، اعتراض و وفاداری
هیرشمن (Hirschman) کتابی دارد با نام «خروج‌، اعتراض و وفاداری» (Exit, Voice & Loyalty)؛ در حوزه‌ی اقتصاد-سیاسی. کتابی مرجع که در اغلب دانشکده‌های اقتصاد سیاسی هم‌چنان تدریس می‌شود. هیرشمن با مقایسه یک کسب‌وکار با یک حزب سیاسی سعی دارد تا به شباهت‌های رفتاری آنان اشاره نماید.

در این مقایسه یک حزب سیاسی همانند یک کسب‌وکار به عرضه‌ی کالای خود می‌پردازد و همان‌گونه که مشتری، بنا به مطلوبیت آن کالا هزینه می‌نماید، مشتریان یک حزب یعنی رای‌دهندگان نیز بنا به مطلوبیت انتخاب حزب، به پرداخت هزینه که همان رای است اقدام می‌نمایند.

هیرشمن این شباهت را ادامه می‌دهد تا نشان دهد ۳ نوع انتخاب پیش روی مشتریان یک کسب‌وکار یا رای‌دهندگان به یک حزب یا منش سیاسی وجود دارد:

1️⃣خروج: در این وضعیت رای‌دهنده/مشتری از رای‌دادن/خرید یک نماینده/کالا سر باز می‌زند. مزدک میرزایی نماد خروج است. او در برابر نارضایتی از وضع موجود تصمیم به ترک می‌گیرد.

2️⃣اعتراض: در این وضعیت آن رای‌دهنده/مشتری به اعتراض می‌پردازد. برنامه کلاسیکو شاید بلندترین اعتراض فردوسی‌پور به شرایط بود؛ اعتراضی به مدیریت سلیقه‌ای، اعتراضی به جامعه شمشمادی

3️⃣وفاداری: در این وضعیت همچنان آن رای‌دهنده/مشتری تصمیم به وفاداری دارد. میثاقی نماد این وفاداری تام و تمام به وضع موجود است.

به اعتقاد هیرشمن اما اصلی‌ترین پرسش در خصوص دینامیسم میان این ۳گونه انتخاب است! آیا در آینده معترض به یک خروجی بدل می‌شود یا یک وفادار؟ همان‌طور که آیا وفادار در آینده معترض یا خروجی می‌شود؟

⭕️نتیجه‌گیری شخصی
به نظر می‌رسد ما انسان‌ها مدام در برابر انتخاب این گزینه‌ها هستیم؛ و مدام با نمادسازی انتخاب‌های دیگران سعی داریم تا سرنوشت خود را در انتخاب‌های آن‌ها بازسازی کنیم. اگرچه سرنوشت هر ۳ می‌تواند متفاوت باشد؛ اما انسان‌ها با هر سرنوشتی که این ۳ بیابند، و با اتکاء به شبیه‌سازی آن و تعمیم آن سه نفر به خود، تصمیم خود را تغییر می‌دهند. اگر عادل موفق نشود، در حقیقت به جامعه‌ای گفته شده است که راهبرد «اعتراض» بی‌فایده است و باید فقط «خروج» کرد!

اما دومین نتیجه برمی‌گردد به امکان‌های جدیدی که فناوری برای ما می‌سازد. به قول شومپیتر، نوآوری از «تخریب خلاق» آغاز می‌شود. فردوسی‌پور از امکان جدید فضای مجازی بهره برد؛ از امکان دسترسی گسترده به اینترنت. اعتراض نوگرایانه باید متکی به نوآوری باشد؛ چرا که راه‌های سنتی در انحصار بازیگرانی است که تنها وفاداری می‌طلبند!

vrgl.ir/ZdQzf

⭕️🔳 این متغیر لعنتی

محمد فاضلی_عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

⏰زمان مطالعه: ۳ دقیقه


هاف و پندی دو اقتصاددان بانک جهانی در سال 2004 آزمایش جالبی انجام دادند. آن‌ها 321 دانش‌آموز 11 و 12 ساله از کاستِ (طبقه) ممتاز و 321 نفر از کاستِ نازل (پایین‌ترین جایگاه اجتماعی در هندوستان) از روستاهای هندوستان را در نظر گرفته و به آن‌ها معماهایی برای حل کردن دادند.

پسرها ابتدا از کاست‌های یکدیگر خبر نداشتند و پسران کاستِ نازل به خوبی پسران کاستِ ممتاز معما حل کردند.
آن‌ها آزمایش را این گونه تکرار کردند که از پسرها خواسته شد نام روستا، پدر و پدربزرگ‌شان را بنویسند. پس از اعلام عمومی تعلق کاستی (طبقاتی) پسرها، اثر فاصله طبقاتی دیده شد. این بار عملکرد پسرهای کاستِ نازل، به‌طور محسوسی افت کرد. (ص. 131)

📖 آزمایش فوق را از کتاب «تاوان نابرابری: چرا برابری به سود همگان است» نوشته ریچارد ویلکینسون و کیت پیکت گرفته‌ام که سارا افراز آن‌را ترجمه و نشر میم در سال 1393 منتشر کرده است.

⭕ ویلکینسون و پیکت در این کتاب نشان می‌دهند که نابرابری، متغیر مؤثر بر طول عمر، بیماری روانی، خشونت، بی‌سوادی، ناتوانی جنسی، چاقی و هر مسأله اجتماعی دیگری است. «جوامعی که شکاف عمیقی میان فقیر و غنی ایجاد کرده‌اند، برای تک‌تک افراد، از جمله ثروتمندان، زیان‌آورند.»

⭕ این کتاب بر مقایسه کشورهای توسعه‌یافته با یکدیگر، و مقایسه ایالت‌های آمریکا بر اساس میزان نابرابری و اثر آن بر بسیاری شاخص‌ها از۸ سلامت جسمی و روانی تا بارداری نوجوانان، آموزش، خشونت و عملکرد تحصیلی متکی است. انبوهی از مطالعات و شواهد برای نوشتن این کتاب به‌کار گرفته شده است. نویسندگان نشان می‌دهند:

☑️ قضاوت اجتماعی دیگران درباره هر فرد، برای انسان‌ها بسیار مهم و استرس‌زاست. نابرابری شخصیت و شأن اجتماعی افراد را تهدید و استرس تولید می‌کند. نابرابری افراد را در معرض این استرس بیماری‌زا قرار می‌دهد.

☑️ «انسان یعنی حساسیت به حقیر شمرده‌شدن» (ص. 56) و نابرابری انسان‌ها را تحقیر می‌کند.

☑️ «مردم جوامع نابرابر، در مقایسه با جوامع برابرتر، در انتخاب همسر کمتر به ارتباط عاشقانه اهمیت می‌دهند و بیشتر به معیارهای مادی مانند وضعیت مالی، موقعیت اجتماعی و شغلی توجه می‌کنند.» (ص. 60)

☑️ هر قدر نابرابری بیشتر می‌شود، مردم اعتماد کمتری خواهند داشت (صص. 74-67). حتی گرایش مردم به خریدن ماشین‌های اس‌یو‌وی (شاسی بلند)، ناشی از بی‌اعتمادی و احساس عدم امنیت است که از نابرابری نشأت می‌گیرد (ص. 74).

☑️ نابرابری سبب اختلالات اضطرابی می‌شود و «با این‌که اضطراب آنی حاد به سیستم ایمنی‌مان قدرت می‌بخشد، اضطراب مزمن و دائم ایمنی را مختل می‌کند و به اختلالات رشد کودکان، اختلالات تخمک‌گذاری زنان، اختلالات نعوظ در مردان و مشکلات گوارشی در همه ما منجر می‌شود.» (صص. 104-103)

☑️ کودکان در کشورهای نابرابر، آرزوهای بیشتری دارند و گرایش‌شان به آرزومندی بیشتر است. (ص. 135)

☑️ نابرابری بعد از فروپاشی کمونیسم در کشورهای اروپای شرقی افزایش یافت و کاهش طول عمر در کشورهایی که بیشترین نرخ رشد نابرابری را داشتند، بیشتر بود. (ص. 212)

☑️ نویسندگان مدعی‌اند حکومت‌ها برای کاستن از نابرابری، کمبود سیاستی ندارند، مشکل‌شان فقدان اراده و عزم سیاسی است. (ص. 265)


✅ پیام کتاب برای ما

⭕ کتاب «تاوان نابرابری» کاملاً مستدل و مبتنی بر شواهد است. پیام روشن‌اش برای جامعه ایران این است که حکومت باید عزم سیاسی جدی برای کاهش نابرابری داشته باشد.

⭕ مردمی که در آبان 1398 به افزایش قیمت بنزین معترض بوده و هستند، قربانی نابرابری‌اند. نابرابری در جامعه ایرانی به‌واسطه سیاست‌های ناشی از نقض بی‌طرفی، کیفیت کم حکمرانی، تعارض منافع، فقدان شفافیت، فساد و ناکافی بودن میزان دموکراسی و آزادی تولید می‌شود.

⭕ جامعه‌ای سرخورده، ناراضی و انباشته از اختلالات روانی، حتی در معرض افزایش طلاق ناشی از ناخرسندی‌های جنسی، بر اساس شواهد ارائه‌شده در این کتاب، می‌تواند ناشی از نابرابری فزاینده‌ای باشد که در چند دهه گذشته در ایران شکل گرفته است.

⭕ چرخه‌ای از نقض بی‌طرفی، ناکارآمدی، فساد، نابرابری و بی‌اعتمادی، این کشور را از توسعه دور کرده و به قهقرا می‌برد. این تاوان سنگینی است که اگر نابرابری و علل مولد آن درمان نشوند، مردمان این سرزمین خواهند پرداخت.

⭕ نابرابری، این متغیر لعنتی را باید درمان کرد.

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)

@I_D_Network

http://vrgl.ir/MCFaZ

⭕️🔳 گریز از دست پوپولیست‌ها
قابل توجه کاندیداهای مجلس و ریاست جمهوری 1400

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

⏰زمان مطالعه: ۲ دقیقه


⭕️ یکی از تکنیک‌هایی که پوپولیست‌ها برای کلاهبرداری از مردم استفاده می‌کنند (پوپولیست‌هایی متعلق به همه جناح‌ها، تفکرات و گرایش‌ها)، ساده نشان دادن مسائل پیچیده است. تکنیکی درست شبیه این‌که بگویند «قبلی‌ها یا این‌ها که شما را بدبخت کرده‌اند، دکمه قرمز را فشار می‌دهند، اما راه درست دکمه سبز است. ما دکمه سبز را فشار می‌دهیم و شما خوشبخت می‌شوید.»

⭕️ یک راه مقابله کردن با این کلاهبرداری‌ها، نشان دادن میزان پیچیدگی واقعیت و عمق سواد و شناختی است که باید برای حل کردن مسائل داشت و به دست آورد. من از این جهت، هر تلاشی را برای نشان دادن پیچیدگی مسائلی که ایران امروز با آن‌ها مواجه است و سطح سواد، عزم و گفت‌وگوی لازم برای تعدیل آن‌ها را مفید می‌دانم.

⭕️ نشان دادن پیچیدگی، یکی از راه‌های مقابله با انواع پوپولیست‌ها، اعم از پوپولیست‌های لیبرال، نئولیبرال، جهادی، انقلابی، اشرافی، ضداشرافی، بغض‌کننده، گریه‌کننده، شیک، ژنده‌پوش، ساده‌زیست و سایر اشکال آن‌هاست.

⭕️ پوپولیسم در عرصه اقتصاد از خطرناک‌ترین اشکال آن است. خیلی خطرناک است اگر پدیده‌های پیچیده‌ای نظیر تورم، رکود، معوقات بانکی، بیکاری و ... با واژه‌های ساده توضیح داده شوند. آخر کار این گونه تحلیل‌ها هم راهکارشان چیزی شبیه «رضاشاه نانوای گران‌فروش را در تنور کرد تا گرانفروشی از میان برود» خواهد شد.

⭕️ یک معلم اقتصاد (دکتر مهدی ناجی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران) و دانشجویانش، مدتی است اقتصاددانان را دعوت می‌کنند و درباره مسائل اقتصاد ایران – از تورم و تحریم گرفته تا مالیات و قیمت بنزین – با آن‌ها گفت‌وگو می‌کنند. این گفت‌وگوها را در قالب‌ فایل صوتی منتشر می‌کنند. کانال‌شان در تلگرام «پادکست سکّه» (http://t.me/sekke_podcast) نام دارد.

⭕️ روی سخنم با همه مردم علاقمند به دانستن ریشه‌های دردهای وضع بسیار نامناسب اقتصاد ایران، و بیشتر از همه مردم با کاندیداهای نمایندگی مجلس و بالاتر از آن‌ها با کاندیداهای بالقوه ریاست جمهوری 1400 است که از اکنون رؤیای کرسی ریاست کابینه را هر شب خواب می‌بینند.

⭕️ این پادکست‌ها را گوش کنید. خواهش می‌کنم به بحث #مهدی_ناجی با دکتر #علی_سعدوندی درباره ریشه‌های بانکی، پولی و سیاست اقتصادی منجر به پنجاه سال تورم دورقمی در این کشور (اپیزود نهم)؛ به بحث او با دکتر #علی_مروی درباره وضع مالیات‌ها در ایران (اپیزود هشتم)؛ و به مباحثه‌ درباره سیاست ارزی با دکتر #مجید_شاکری (اپیزود ششم) گوش کنید.

⭕️ آقایان و خانم‌های محترم، می‌دانیم که همه شما درگیر تعارض منافع هستید، دوستان و رفقا انتظاراتی دارند، همه چیز را بلدید، خرج و هزینه‌های زندگی‌تان هم بالاست؛ اما گوش دادن این فایل‌های صوتی یک تا یک‌ونیم ساعتی، کمک می‌کند خودتان هم بر پیچیدگی‌های حکومت‌داری بیشتر آگاه شوید، کمتر وعده بدهید، عمیق‌تر بیندیشید و کمتر مردم را به دردسر بیندازید.

⭕️ فایل‌های صوتی را دانلود کنید، با یک هندزفری ساده، در فاصله بین جلسات، پیش از خواب و در اوقات فراغت به جای نقشه کشیدن برای دیگران، به این فایل‌ها گوش دهید و اندکی بیندیشید.

⭕️ راه توضیح دادن مسائل برای مردم و گفت‌وگو کردن را هم یاد می‌گیرید و خواهید دید غیر از آدم‌هایی که از سی چهل سال پیش می‌شناسید و با هم زندان بودید، در جبهه بودید، شریک کسب‌وکارتان هستند یا دوست و رفیق گرمابه و گلستان شما بوده‌اند، آدم‌های دیگری هم هستند که درس خوانده‌اند، بیشتر از شما و رفقا می‌فهمند و بیش از شما انگیزه ساختن ایران را دارند.

⭕️ امیدوارم هر چه بیشتر شاهد رونق گرفتن کار «پادکست سکه» و سایر بحث‌های علمی درباره محیط‌زیست، آب، انرژی، اقتصاد، آسیب‌های اجتماعی، سیاست داخلی، احزاب، مجلس، سیاست خارجی و ... باشیم. دست و پای پوپولیست‌ها را باید با دانش و با بالا بردن شناخت عمومی از حکمرانی بست؛ باید کاری کرد که پوپولیست‌ها نتوانند به راحتی فریبکاری کنند.

#پادکست_سکه

#بینش_اقتصادی

#گریز_از_پوپولیسم

باز نشر از کانال دغدغه ایران
@fazeli_mohammad
(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
@I_D_Network

⭕️🔳 آیا تحریم‌های ظالمانه‌ی آمریکا بازی باخت-باخت است؟

دکتر امیر کرمانی_استاد دانشگاه برکلی کالیفرنیا

⏰زمان مطالعه: ۳ دقیقه


⭕️ درک صحیح برندگان و بازندگان تحریم نفتی ایران یکی از مهم‌ترین مسائل برای دستگاه دیپلماسی کشور است. ادعای اصلی این مطلب آن است که بر خلاف تحریم‌های سال ۲۰۱۰، تحریم‌های اخیر و خروج آمریکا از برجام نه تنها هزینه‌ی اقتصادی چندانی برای آمریکا نداشته است بلکه شاید انگیزه‌های اقتصادی (تولید کنندگان نفت شیل) یکی از عوامل مشوق ترامپ برای خروج از برجام بوده است.

⭕️ همانگونه که در نمودار می‌بینید در سال ۲۰۱۰، شروع دور جدید تحریم‌ها بر علیه ایران باعث افزایش چشم‌گیر قیمت جهانی نفت از حدود ۸۰ دلار به ۱۲۰ دلار شد. در آن زمان تولید نفت آمریکا در حدود ۵ میلیون بشکه در روز بود که سهم نفت شیل در آن بسیار کم بود. اما با افزایش قیمت نفت به عدد ۱۲۰ دلار درسال های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳، سرمایه گذاری بسیار زیادی در بهبود تکنولوژی تولید نفت شیل در آمریکا شد. به طوری که هزینه‌ی تولید نفت شیل از حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه به عدد ۶۰ دلار در هر بشکه کاهش یافت. در طی این زمان تولید نفت آمریکا هم از ۹ میلیون بشکه در روز گذشت. البته خود این توسعه تکنولوژی نفت شیل و همچنین کاهش رشد اقتصادی چین باعث کاهش قیمت نفت از ۱۲۰ دلار به حدود ۶۰ دلار (همان هزینه‌ی تولید نفت شیل) در سال ۲۰۱۴ شد.

⭕️ اما با امضای برجام و بازگشت نفت ایران به بازارهای جهانی، قیمت جهانی نفت به زیر ۴۰ دلار رسید. این کاهش قیمت نفت به عددی کمتر از هزینه‌ی تولید نفت شیل، ضربه‌ی بسیار بزرگی به صنعت نفت شیل در آمریکا بود به نحوی که در یک سال و نیم بعد از برجام تولید نفت آمریکا در حدود یک میلیون بشکه کاهش یافت و در این دوره بسیاری از شرکت‌های نفتی اعلام ورشکستگی کردند و در صورت ادامه‌ی قیمت‌های قبلی میزان تولید نفت شیل کاهش بسیار بیشتری را تجربه می‌کرد.

⭕️ اما با انتخاب ترامپ و افزایش احتمال خروج آمریکا از برجام (و در نهایت خروج آمریکا از برجام) قیمت نفت دوباره به محدوده‌ی ۶۰ دلار بازگشت. در این دوره تولید نفت آمریکا با افزایش ۴ میلیون بشکه در روز به عدد ۱۳ میلیون بشکه در روز رسیده است و در حال حاضر سه خریدار عمده‌ی نفت ایران (هند، ژاپن و کره جنوبی) جز مهم‌ترین مقاصد صادراتی نفت آمریکا هستند.

⭕️ در واقع ترامپ با اتکا به تکنولوژی نفت شیل مطمئن بود که
🔹اولاً بر خلاف تحریم‌های سال ۲۰۱۰، پس از خروج از برجام و تحریم نفتی ایران قیمت نفت در محدوده‌ی شصت دلار تثبیت خواهد شد.
🔹ثانیاً، این افزایش قیمت برای ادامه‌ی حیات صنعت نفت شیل آمریکا و ادامه‌ی روند استقلال آمریکا در زمینه‌ی انرژی ضروری بود.
🔹ثالثاً، نفت صادراتی آمریکا می‌تواند جایگزین نفت ایران شود و در نتیجه کشورهای واردکننده‌ی نفت ایران هم ضرر چندانی را متحمل نشدند.

⭕️ با درک این موضوع متوجه می‌شویم که نه تنها تحریم‌های نفتی دوره ترامپ هزینه‌ی چندانی برای اقتصاد آمریکا نداشته است بلکه کمک شایانی به رشد بسیار سریع صنعت نفت این کشور و استقلال آن در زمینه تولید نفت کرده است.

✅ نتیجه منطقی این موضوع آن است که مادامی که مهم‌ترین خواسته‌ی ایران در مذاکرات رفع تحریم‌های نفتی است، طرف مقابل احتمالاً تمایل چندانی به حل پایدار مساله‌ی تحریم ایران ندارد. در مقابل به نظر می‌رسد که در صورتی که خواسته‌ی اصلی ایران بر رفع تحریم‌های مالی و تجاری در سایر حوزه‌ها باشد، این مذاکرات از شانس موفقیت بالاتری برخوردار باشد.

✅ رفع تحریم‌های مالی و تجاری همچنین می‌تواند نقش بسیار موثری در توسعه‌ی پایدار انواع بخش‌های اقتصادی -علی‌الخصوص صنایع تولیدی و بخش گردشگری- داشته باشد.


(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
@I_D_Network

http://vrgl.ir/FZT6s

🔳⭕️ درس بزرگ وقایع آبان ماه

علی سرزعیم-تحلیل‌گر اقتصاد

⏰زمان مطالعه: ۳ دقیقه


⭕️ اتفاقات آبان ماه که پس از افزایش قیمت بنزین رخ داد، هزینه‌های بالایی برای کشور به همراه داشت. این اتفاقات تردیدهایی در مورد ضرورت افزایش قیمت بنزین ایجاد کرد اما می‌توان مسئله را جور دیگر دید! می‌توان گفت وقایع آبان ماه چرایی افزایش قیمت بنزین را زیر سوال نبرد بلکه چگونگی انجام این کار را زیر سوال برد. توده مردم کمابیش پذیرفته‌اند در اقتصادی که تورم بالا دارد نمی‌شود قیمت یک کالا را پیوسته ثابت نگه داشت اما سوالی که برای مردم وجود دارد آنست که چرا این اصلاح قیمت به این شکل و در این زمان انجام شد.

⭕️ واقعیت آنست همه کشورهای موجود در جمهوری‌های سابق شوروی و بلوک شرق که قصد گذار از نظام‌های برنامه‌ریزی مرکزی به نظام‌های اقتصاد بازار را داشتند فرجام‌های یکسانی نداشتند. در برخی از آن‌ها مثل چکسلواکی این فرآیند گذار موفقیت‌آمیز بود و نه تنها وضعیت اقتصادی را بهبود بخشید بلکه به تحکیم دمکراسی کمک کرد؛ اما در روسیه این گذار ناموفق بود و نه تنها رفاه مردم افزایش نیافت بلکه به یک عقب‌نشینی از دمکراسی منتهی شد.

⭕️ تنوع تجارب گذار از نظام متمرکز مبتنی بر مداخلات دولت به یک نظام مبتنی بر سازوکار بازار در این کشورها یک درس بزرگ به همراه داشت که برای امروز ما نیز آموزنده و حیاتی است:
شیوه گذار تاثیر قاطعی در توفیق یا شکست پروژه گذار دارد!

⭕️ نتیجه‌ای که از آن تجارب گرفته شد آن بود که انجام اصلاحات اقتصادی نیازمند طراحی و برنامه‌ریزی است. از رایج‌ترین موضوعات در برنامه‌ریزی و طراحی سیاست‌های اصلاحی، زمان‌بندی، تعیین توالی سیاست‌ها، تنظیم سرعت اجرا و تفکیک بخش‌های مختلف جامعه از حیث اثرگذاری، جبران زیان و اموری از این دست است.

⭕️ یافته‌هایی که از دل تجربیات کشورهای مختلف برای طراحی اصلاحات اقتصادی به دست آمده تحت عنوان «اقتصاد سیاسی اصلاحات اقتصادی» شناخته می‌شود. این امر با شهود روزمره خودمان نیز سازگار است. به عنوان مثال، اگرچه ورزش برای تندرستی لازم است اما هر ورزشی برای هر سنی مناسب نیست و ای بسا برخی ورزش‌ها برای برخی سنین مضر باشد و انتخاب‌های غلط به سلامت آسیب رساند.

⭕️ بگذارید همین افزایش قیمت بنزین در ایران را از همین زاویه نگاه کنیم. همه می‌دانیم که در ابتدای امسال سیل استان‌های مختلفی را فراگرفت و خسارتی حداقل به اندازه 35 هزار میلیارد تومان بر جای گذاشت. در شرایطی که کشور دچار تحریم است و فروش نفت به شدت کاهش یافته، اگر در همان مقطع دولت قیمت بنزین را به 1500 افزایش می‌داد حدود 45 هزار میلیارد تومان به دست می‌آورد که می‌توانست آن را خرج بازسازی مناطق سیل زده کند و مابقی را برای حوادث احتمالی بعدی ذخیره کند یا کسری بودجه را کم کند. به نظر می‌رسید که در سایه آن واقعه طبیعی، افزایش قیمت بنزین به 1500 تومان هیچ واکنش منفی ایجاد نمی‌کرد و جهش بزرگی قلمداد نمی‌شد. اگر وقتی قیمت روی 1500 تومان تثبیت می‌شد و اقتصاد با آن سازگار می‌شد سهمیه‌بندی صورت می‌گرفت مردم احساس جهش شدید نمی‌کردند زیرا سهمیه‌ها به قیمت «قبل» پرداخت می‌شد. در این حالت شاید بازپرداخت نقدی به جامعه دیگر لازم نمی‌شد و چنین اعتراضاتی به وجود نمی‌آمد.

⭕️ می‌توان وقایع رخ داده را بهانه‌ای کرد تا اصل افزایش قیمت بنزین یا اصلاح قیمت‌ها را زیر سوال برد و یا سیاستگذار را از ادامه اصلاحات اقتصادی ترساند تا اقتصاد با همین شیب به قهقرا برود. اما می‌توان درس بزرگتری گرفت و آن این است که صرف درست بودن یک سیاست، موفقیت‌آمیز بودن اجرای آن را تضمین نمی‌کند. سیاست درست را باید به شکل درستی اجرا کرد و اجرای درست نیازمند طراحی و برنامه‌ریزی درست است.

✅ اگر از این واقعه چنین درسی بگیریم در این صورت لزومی ندارد که از تداوم اصلاحات اقتصادی در کشور ناامید باشیم و با چشمان نگران و اندوه‌ناک به شکلی منفعل، شاهد پس‌رفت اقتصادمان باشیم. آن وقت می‌توان از تجربیات کشورهای دیگر برای انجام موفق اصلاحات اقتصادی استفاده کرد و با هزینه کمتر به دستاوردهای بزرگتری رسید. باشد که چنین شود!

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)
#شبکه_توسعه
@I_D_Network

http://vrgl.ir/YCCty

🔳⭕️ شرکت‌های مسئول، جامعه پایدار

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

⏰ زمان مطالعه: ۳ دقیقه


⭕️ شرکت کاریبوکافی بعد از استارباکس، بزرگ‌ترین قهوه‌فروشی در آمریکاست. چَد ترویک مدیر منابع‌یابی قهوه در این شرکت، کاری کرده است که صد درصد قهوه مصرفی این شرکت از مزارع مورد تأیید رِین‌فارِست اَلاینس (اتحادی برای حفظ جنگل‌های بارانی) تهیه می‌شود. کاریبوکافی خود را در قبال وضع محیط‌زیستی تولید قهوه و شرایط کاری کارگران تولیدکننده قهوه مسئول می‌داند.

⭕️ رِین‌فارِست اَلاینس با دادن مجوز برچسب «مورد تأیید رِین‌فارِست اَلاینس» و مهر «قورباغه سبز» روی محصولات و ترکیباتی که در مزارع تأییدشده تولید می‌شوند، به مصرف‌کنندگان کمک می‌کند تا محصولات پایدار را شناسایی کنند و تولیدکنندگان نیز در مسیر پایداری حرکت کنند.

⭕️ آن‌چه شرکت کاریبوکافی انجام می‌دهد، بخشی از آن چیزی است که در جهان امروز با عنوان «مسئولیت اجتماعی شرکتی» (Corporate Social Responsibility - CSR) خوانده می‌شود و عبارت خلاصه‌شده برای آن در فارسی هم می‌تواند «ماش» باشد.

⭕️ «مسئولیت اجتماعی شرکتی» (ماش) خیلی خلاصه عبارت است از: مسئولیت‌پذیری شرکت‌ها در قبال تأثیرات محیط‌زیستی و اجتماعی که بر جهان باقی می‌گذارند. شرکتی مثل مک‌دونالد غذای میلیون‌ها انسان را هر روز تأمین می‌کند. هر تصمیم این شرکت درباره ترکیب غذایی‌اش بر سلامت انسان‌ها مؤثر است. هر تصمیم شرکت‌ها درباره مواد اولیه محصولات‌شان یا شیوه تأمین آن‌ها بر محیط‌زیست نیز اثرگذار است.

⭕️ تقاضا برای مسئولیت‌پذیر شدن شرکت‌ها در قبال تولیدات‌شان – برای مثال، پاسخ‌گو شدن ایران‌خودرو و سایپا در قبال خودروهایی که به ملت ایران تحویل می‌دهند – در دو سه دهه گذشته بسیار زیاد شده است. شرکت‌ها به دلایل مختلف از جمله نگرانی برای شهرت برندشان، ملاحظات اخلاقی یا فشار گروه‌های ذینفع تمایل دارند «مسئولیت اجتماعی شرکتی» را در کارشان جدی بگیرند.

⭕️ کتاب «مسئولیت اجتماعی شرکتی» نوشته اسبن رابک پدروسن که فاطمه دانشور، تایماز سیدمصطفایی و مریم رفیعی آن‌را به فارسی ترجمه کرده‌اند و در سال 1396 نشر ایران‌بان آن‌را منتشر کرده است، در میان همه آثاری که من درباره «مسئولیت اجتماعی شرکتی» دیده‌ام، بهترین اثر برای تشریح ابعاد مختلف «ماش» است.

⭕️ کتاب در ده فصل، چرایی ظهور ماش در دنیای امروز، رابطه آن با رهبری (Leadership) و مدیریت (Management)، مدیریت منابع انسانی شرکت و ماش، و نسبت‌های بین ماش با نوآوری، فعالیت‌های خیریه‌ای شرکت‌ها، زنجیره تأمین، تقاضاهای اجتماعی برای ماش، و رابطه اخلاق و ماش را تشریح می‌کند. کتاب مملو از مثال‌هایی درباره «مسئولیت اجتماعی شرکتی» است.

⭕️ مسئولیت اجتماعی شرکتی در جهان امروز هر چه بیشتر ضروری می‌شود و روندها نشان می‌دهد، استانداردهای جهانی برای آن نیز تدوین شده و بیشتر نیز خواهد شد. شرکت‌ها در ایران نیز مجبور خواهند شد مسئولیت‌پذیری بیشتری داشته باشند. این کتاب برای علاقمندان به این مبحث بسیار مفید است. متن را با دو نکته مهم که در این کتاب خیلی خوب تشریح شده است پایان می‌دهم.

🔹 تفاوت مدیریت و رهبری چیست؟ مدیریت، بسیج منابع، هماهنگ‌سازی، نظارت کردن و پیش بردن انجام کاری است که «راه‌حل انجام آن شناخته‌شده و موجود است.» اما رهبری، پرسیدن سؤالات مهم برای ساختن و رسیدن به راه‌حل مسأله‌ای است که «راه‌حل شناخته‌شده‌ای برای آن وجود ندارد.» اهمیت رهبری در همین تمایز مهم اما ظریف نهفته است.

🔹 پذیرش مسئولیت اجتماعی شرکتی به معنای کار خیریه کردن یا کمک‌های هزینه‌بردار به ذی‌نفعان یا جامعه میزبان کردن نیست. پذیرش مسئولیت اجتماعی گاه به معنای نوآوری برای ارائه محصولاتی است که اگرچه تأثیرات مخرب کمتری بر محیط‌زیست باقی می‌گذارند و فواید اجتماعی‌شان بیشتر است، اما برای شرکت نیز سودآور هستند. اگر شرکت‌ها محصولاتی با مصرف کمتر مواد اولیه ارائه کنند، در قبال محیط‌زیست مسئول بوده‌اند اما هم‌زمان هزینه تولید را کاهش داده و سودشان را افزوده‌اند. بنابراین، مسئولیت اجتماعی شرکتی، تأسیس خیریه نیست.

✅ فعالان اقتصادی و استراتژیست‌هایی با قدرت رهبری قادرند مسئولیت اجتماعی شرکتی را به اقدامی راهبردی برای بهتر کردن وضعیت شرکت‌ها، بهبود برند، زندگی شرکتی اخلاقی‌تر و ساختن دنیای اجتماعی و محیط‌زیستی بهتر تبدیل کنند.

⭕️ خواندن این کتاب به همه فعالان اقتصادی کسب‌وکارها، صاحبان شرکت‌ها، مدیران برنامه‌ریزی راهبردی شرکت‌ها و فعالانی که مایل‌اند سهمی در ساختن دنیایی اخلاقی‌تر و پایدارتر داشته باشند توصیه می‌شود.

⭕️ ما نیز در ایران به فشار اجتماعی برای مسئول ساختن شرکت‌ها در قبال تأثیرات‌شان بر جامعه ایرانی، سخت نیازمندیم.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)
@I_D_Network

http://vrgl.ir/TW2MY

🔳⭕️ ایران: امید توسعه

⏰زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه

✅ این متن، خلاصه‌ای از پانزده هزار کلمه گفت‌وگوی دکتر محسن رنانی با دکتر محمدرضا اسلامی است که روز دهم دی‌ماه هزار و سیصد و نود و هشت در کانال هر دو نفر منتشر شد.

✅ این گفت‌وگو با عنوان «من بسیار امیدوارم: آینده ایران تماشایی است»، حاصل یک گفت‌وگو در مرداد و گفت‌وگویی دیگر بعد از وقایع آبان 1398 است.

✅ این اولین متن منتشرشده از محسن رنانی بعد از یک سال سکوت است. «شبکه توسعه» خلاصه و برگزیده‌ای از این گفت‌وگو را منتشر می‌کند و علاقمندان می‌توانند برای مطالعه متن مفصل، به کانال محسن رنانی (@renani_mohsen) یا محمدرضا اسلامی (@solseghalam) مراجعه کنند.

توضیح: تیترها، ترتیب و ترکیب متن توسط «شبکه توسعه» (@I_D_Network) تدوین شده‌اند، اما عبارات عیناً از متن منتشرشده گفت‌وگو استخراج شده‌اند.


⭕️آینده چگونه است؟

🔹 آینده قرار نیست که چنین بماند. به گمان من بیست‌‌-‌‌سی سال آینده ایران بسیار تماشایی است. برای کسی که یا اهل رشد وجودی یا اهل رشد فکری یا حتی اهل تماشا و لذت بردن از تحولات کشور باشد سال‌های دیدنی‌ای در پیش است. سال‌هایی که کاملاً با گذشته متفاوت است.


⭕️ نسل جدید در راه است

🔹 اگر در چند سال آینده، مدیران کنونی کشور، با تصمیم‌های نادرست، ما را وارد جنگ، بحران‌های ویرانگر یا تجربه‌های برگشت‌ناپذیر نکنند، ممکن است ما پنج شش سال آینده را هم با همین وضعی که امروز داریم سپری کنیم اما واقعیت این است که پس از آن، عملاً نسل کاملاً جدیدی در جایگاه مدیریت و هدایت امور کشور مستقر می‌شود، نسلی که زاده و پرورده پس از انقلاب است و پیامد تمام خطاهای سیاستی چهار دهه گذشته را با پوست و گوشت خود حس کرده است.

🔹 این نسل، زمینی و عقلانی می‌اندیشد؛ جهان مدرن را بهتر می‌فهمد؛ بسیار آگاه است؛ به خاطر گسترش ابزارهای اطلاعاتی و ارتباطی، قدرت اثرگذاری و کنترلش بر سیاست‌های نظام تدبیر و بر خطاهای آن شدیداً بالا رفته است؛ ابزار کاملاً عملی برای نافرمانی از قوانینی که با طبیعت او نمی‌خواند را دارد؛ و در یک کلام، زندگی را عمیق‌تر درک می‌کند و زندگی را عمیقاً دوست دارد. چنین نسلی همه تلاشش این خواهد بود که فضا را برای زندگی بهتر، مهیا کند و چنین خواهد کرد.

🔹 نسل جدید بن‌بست نمی‌شناسد؛ نه بن‌بست فکری و نه بن‌بست عملی. نسل ما نسل بن‌بست بود، نسلی که چشمش به بزرگان بود تا به پنجه تدبیر، بن‌بست‌ها و گره‌ها را بگشایند. اما این نسل بن‌بست نمی‌شناسد بنابراین نیازی به «بزرگان» ندارد و همین وجه امتیاز این نسل نسبت به نسل ماست.

🔹 سلاح دوم این نسل، «رواداری» است. نسل جدید مانند نسل ما نیست که انتظار داشتیم دوست یا همسفر یا فرد همراهمان الزاما مثل خودمان باشد، یعنی همچون ما مذهبی باشد یا چپگرا باشد یا نوگرا باشد. این نسل می‌تواند با هر کس با هر عقیده‌ای کار کند و کنار بیاید به شرط آنکه حقوق یکدیگر و قواعد بازی را رعایت کنند.


⭕️ ناکارآمدی و آمادگی برای افق‌گشایی

🔹 این سیستم از نقطه سربه سر انرژی عبور کرده است. یعنی تراز ورودی و خروجی انرژی در آن منفی شده است. معنی ساده‌اش این است که مجموعه تولید و خلق ارزشی که در این سیستم می‌شود از مجموع منابعی مالی و مادی که مصرف می کند کمتر شده است. یعنی این سیستم دارد از مواهب خدادای یا از ذخایر و انباشت‌های گذشته می‌خورد. چنین سیستمی خیلی نمی‌تواند به این روش ادامه بدهد و یک جایی کم می‌آورد و باید در خودش تغییرات اساسی بدهد.

🔹 بوروکراسی به دو علت ناکارآمد و ناتوان شده است: یکی فساد فراگیر و دیگری تخلیه آن از نیروهای اندیشمند و متخصص. برخی از نیروهای متخصص و توانمند را حکومت به دلایل ایدئولوژیک راه نداد یا اخراج کرد، برخی دیگر هم خودشان تحمل نکردند و خارج شدند. یعنی علی‌رغم این همه پیشرفت در فناوریهای اداری و نظارتی، اما آنقدر نظام بوروکراسی ناتوان شده است که آن فناوری‌ها هم کمکی به کارآمدی بوروکراسی نمی‌کنند.

🔹 همه‌ چیز مهیای یک افق‌گشایی است و من علائم هوشیاری سیستم را می‌بینم. به نظرم آنها در آینده نزدیک مترصد فرصت خواهند بود که راهی برای انجام این افق‌گشایی پیدا کنند. بهترین و کم‌هزینه‌ترین راه این است که این افق‌گشایی زیر نظر رهبری و با دستور رهبر و با اِعمال اقتدار رهبری رخ بدهد. شخص دیگری این توان را ندارد که کشور را بدون تنش و هزینه به سوی افق‌گشایی و اصلاحات ساختاری ببرد.

🔹 اگر ما بخواهیم به عقلانیت برگردیم و با آرامش و بدون خشونت یک افق‌گشایی و تغییر ساختار جدی در کشور ایجاد کنیم بدون حضور رهبری تقریباً امیدی به انجام این کار نیست. به عبارت دقیق‌تر این امر یا ممکن نیست یا پرهزینه است و می‌تواند به کشمکش‌های درونی بینجامد.

ادامه مطلب در لینک ویرگول شبکه توسعه 👇👇
http://vrgl.ir/M8R6u