🌸نوروز با کتاب
📚معرفی کتاب تاریخ بدن در ادبیات نوشته سید مهدی زرقانی از سوی احسان رضایی ؛ نویسنده و منتقد
اثر شایسته تقدیر سیزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد در بخش نقد ادبی
@avayeqalam

▪️محمد ابوالحسنی، تهیه‌کننده و ایده‌پرداز مجموعه «دیرین دیرین» هم بر اثر کرونا درگذشت. روحش شاد که بارها ما را خنداند و در کارهایش، به کتاب و کتابخوانی هم توجه داشت @ehsanname

✅در قسمت سوم سریال «سربداران» (محمدعلی نجفی، ۱۳۶۲) صحنه‌ای هست که بعد از به دار زدن پانزده نفر که خود را شبیه شیخ حسن جوری ساخته بودند، شیخ حسن (امین تارخ) و شاگردش، عزیزالدین مجدّی (بهروز بقایی) همراه پسربچه‌ای دارند از باشتین می‌روند. بر تپه‌ای در کنار مسیرشان، جماعتی با پرچم و طبل و نقاره و اسبی سفید ظاهر می‌شوند و آهنگی می‌نوازند که موسیقی تیتراژ خود سریال است. خواندن دیالوگهای این صحنه، در روز عید نیمه شعبان، لطف دیگری دارد. متنی که کیوان رهگذار نوشته و بنا به روایتی، محمود دولت‌آبادی دیالوگهای آن را بازنویسی کرده است:
@ehsanname
عزیزالدین: ای شیخ روی تپه به شرق نگاه کن. داستان چیست؟
شیخ حسن: روستاییان اطراف شهر هستند.
عزیزالدین: آن اسب سفید چیست؟
شیخ حسن: هر بامداد ایشان بالای تپه می‌آیند.
عزیزالدین: آن اسب را هر روز می‌آورند؟
شیخ حسن: آری، و هر طلوع بازمی‌گردند.
پسر: برای چه؟ برای که؟
شیخ حسن: کسی قرار است که بیاید.
پسر: آن چه کسی است که قرار است این بامداد بیاید؟
شیخ حسن: هر بامداد قرار است بیاید.
پسر: و نمی‌آید؟
شیخ حسن: می‌آید برادر، می‌آید.
پسر: آن چه کسی است؟
شیخ حسن: آن عدل است، داد است، محو ظلم است، بهروزی است، نیکبختی است، پاکی است، سپاه روشنایی است، ... چه بگویم؟ از کلمات و کلام بالاتر است... مهدی است. ... برویم برادر.
پسر: ای شیخ، آیا بقیه راه را تا آخر می‌دانید؟
عزیزالدین: اگر انسان راه را تا آخر می‌دانست، هرگز به راه نمی‌افتاد.
bit.ly/2KtoLkF

🔸ایشی‌گورو دیگر نخواهد نوشت؟
@ehsanname
آخرین رمان کازوئو ایشی‌گورو، برندۀ نوبل ادبی ۲۰۱۷ و یکی از بزرگترین نویسندگان روزگار ما، در این ماه میلادی منتشر شد. «کلارا و خورشید» (Klara and the Sun) داستانی است متفاوت با آثار قبلی او. راوی این داستان، یک انسان نیست، بلکه یک «دوست مجازی» (artificial friend) است، موجودی روبات‌مانند که برای کودکانِ تنها طراحی شده. ایشی‌گورو در مصاحیه‌ای با مجله تایم گفته برای نوشتن این رمان از دخترش نائومی کمک گرفته و در آن خواسته دیدگاه منفی‌اش دربارۀ رشد تکنولوژی در رمان قبلی خودش، «هرگز ترکم مکن» را اصلاح کند.
او در این مصاحبه گفته «من فکر می کنم افرادی مانند من مدت زیادی است که این موقعیت‌ها را اشغال کرده‌اند. تا وقتی کنار نرویم، قدم برداشتن برای جوان‌ها بسیار دشوار است.» و از انتشار اولین رمان دخترش، نائومی هم خبر داده است.
ایشی‌گورو دربارۀ یک نوع دیگر از جایگزینی هم حرف زده: احتمال تولید ادبیات توسط هوش مصنوعی. «آینده‌ای در پیش است که شاید ماشین‌ها با رمان‌نویسان رقابت کنند و شاید از آنها جلو بزنند.» ایشی‌گورو گفته این اتفاق برایش خوش‌آیند و هیجان‌انگیز است، چون «هوش مصنوعی چیزها را طور دیگری می‌بیند.» و بنابراین شاهد انواع جدیدی از داستان‌گویی هم خواهیم بود. (+)
ایشی‌گورو قبلاً در سخنرانی نوبلش هم خودش را «یک نویسندۀ خسته، از نسلی با ذهنی خسته» توصیف کرده بود که شک دارد می‌تواند به تغییرات عظیم دنیای جدید لایه‌های عاطفی اضافه کند یا نه؟ و اینکه «نگاه من به نویسندگانی از نسل‌های جوان‌تر خواهد بود تا ما را برانگیزانند و هدایت کنند. این دوره دورۀ آنهاست، و آنها نسبت به آن، دانش و شمّی خواهند داشت که من فاقدش خواهم بود.» (+)
@ehsanname
➖خبر دیگر اینکه امیرمهدی حقیقت مشغول ترجمۀ رمان «کلارا و خورشید» است و به زودی این (شاید) آخرین رمان ایشی‌گورو را خواهیم خواند.

📊 یک‌کم آمار: کتاب‌های «موفقیت» در ۴۰ سال گذشته
@ehsanname
📒از ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار عنوان کتابی که در چهل سال اخیر منتشر شده ۷۵۰۰ عنوان شامل کلمات «موفق» و یا «موفقیت» هستند. یعنی از هر ۲۰۰ عنوان منتشر شده در چهار دهه گذشته یک عنوان «موفقیت» بوده است (نیم درصد).

📕سهم کتاب‌های موفقیت از کل عناوین منتشر شده در سه دهه اخیر افزایش چشمگیری داشته و از ۰٫۱ درصد اواخر دهه۶۰ به ۰٫۸ درصد در اواخر دهه ۹۰ رسیده. در حال حاضر از هر ۱۲۵ عنوان کتابی که منتشر می‌شود، یکی کتاب موفقیت است.

📘در میان کتاب‌های موفقیت ۵۴ درصد ترجمه هستند. عناوینِ ترجمه‌شدۀ موفقیت در مجموع محبوبیت بیشتری نسبت به موارد تالیفی دارد. احتمال تجدید چاپ در عناوین ترجمه موفقیت تقریباً ۲ برابر تالیف است.

📒تیراژ کتاب‌های دارای موضوعات روابط انسانی شامل موفقیت در «روابط خانوادگی»، «روابط اجتماعی»، «روابط زناشویی» و «خودشناسی» در دهه‌های ۷۰، ۸۰ و ۹۰ پیوسته افزایش یافته است.

📕موضوعات «موفقیت تحصیلی» و مسائل «کمک آموزشی» در ده‌های ۷۰ و ۸۰ روند افزایشی داشته و در دهه ۹۰ کاهش چشمگیری داشته‌اند. در عوض موضوعات «موفقیت شغلی» و «مدیریت و رهبری» در دهه ۹۰ افزایش داشته‌اند. اکثریت جمعیت جوان کشور که در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ دغدغه موفقیت تحصیلی داشته‌اند در دهه ۹۰ وارد بازار کار شده‌اند و به موفقیت شغل و کسب و کار توجه می‌کنند.

📘نکته جالب دیگر در روند تغییرات موضوعات موفقیت، افزایش کتاب‌های با موضوع موفقیت زنان در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ و کاهش شدید ۸۰ درصدی آن در دهه ۹۰ است.

📒بیشترین سهم کتاب‌های ترجمه‌ای موفقیت در موضوعات «زنان»، «موفقیت شغلی» و «روابط اجتماعی» است طوری که ۷۵ درصد کتاب‌های این حوزه‌ها ترجمه هستند. درحالی‌که در حوزۀ «موفقیت تحصیلی و آموزشی» ۸۰ درصد و «روابط زناشویی» ۷۵ درصد از کتاب‌ها تالیفی هستند.

👈متن کامل تحلیلِ پوریا ترنج سیمین و نمودارها در سایت d-mag.ir

📝 انتقام با كاریکاتور
@ehsanname
محمدعلی میرزا، شاه مخلوع قاجار، شانزدهم فروردین ۱۳۰۴ در بندر سانرمو ایتالیا و در تبعید مرد (تمام شاهان بعدی ایران هم خارج از این خاک مردند). شاهی که تا آخرین روزها می‌گفت کارش در دستگیری آزادیخواهان و به توپ بستن مجلس، لازم و بجا بوده است. ششمین شاه قاجار علاوه بر تلاش در محو مجلس مشروطه و احیای استبداد، یک ویژگی دیگر هم دارد. اینکه او جزو دشمنان مطبوعات هم بود. در جریان اولین موج مطبوعاتی در تاریخ ایران، او نشریات فراوانی را تعطیل کرد که نتیجه‌اش چاپ نشریات فارسی‌زبان در خارج از مرزهای ایران بود. نشریات آن زمان، هم به خاطر عدم رواج عکس و هم از سر دشمنی با شاه، تعداد زیادی کاریکاتور از او کشیده‌اند. احتمالاً هیچ چهره تاریخی دیگری به اندازه محمدعلی‌شاه کاریکاتور نداشته باشد. ظاهراً ملت آن روز ایران، با این شیوه از پادشاه مستبدشان انتقام می‌گرفتند.
نمونه‌هایی از این کاریکاتورها را ببینید که علاوه بر نکات تاریخی، در مطالعات مربوط به گرافیک معاصر هم می‌توانند مهم باشند 👇

🔺شماره ۱ «ملانصرالدين» (۷ آوریل ۱۹۰۶) و اول داستان. شاه مظفر دارد مشروطه را امضا می‏‌کند و پسرش به سلطانِ عثمانی کبریت می‏‌رساند تا آن را آتش بزند. پیش‌بینی این روزنامه این بود که محمدعلی‌‏شاه زیرآب مشروطه را با کمک عثمانی خواهد زد، هرچند او این کار را با کمک روسیه کرد @ehsanname

🔺هنوز اوایل کار محمدعلی شاه است و نشریات برایش «مشروطه نگه دار که مشروطه نکوست» می‌نویسند. شماره ۱۴ «آذربایجان بیدار» شاه را تشویق به امضای قانون اساسی کرده تا بتواند میوۀ مالیات و بودجه را بچیند @ehsanname

🔺آن اوایل شاه خودش خوب بود و دور و بری‌هایش بد بودند! کاریکاتور شماره ۱۲ نشریه «حشرات الارض» نحوۀ گزارش دادن سرگئی شاپشال (معلم روسیِ شاه)، امیربهادر (وزیر جنگِ وقت) و مختارالدوله (منشیِ شخصی شاه) از تجمعات مشروطه‌خواهان به شاه را نشان می‌دهد @ehsanname

🔺در شمارۀ ۲۴ «کشکول اصفهان» هم دور و بری‌های شاه به شکل حیوانات موذی تصویر شده‌اند. از نظر این روزنامه شاه از سفرای خارجی دربارۀ نارضایتی ملت می‌پرسد و آنها به او می‌گویند مشکل همین دور و بری‌ها هستند @ehsanname

🔺نشریه طنز «ملانصرالدين» که در تفلیس منتشر می‌شد، ملت ایران را در حال خواب کشیده که شاه با مشت بالای سرش ایستاده، نکند بیدار شود. تقریباً همان ایام نشریه «تنبیه» چاپ تهران در جلد شماره ۴ خودش مطبوعات را تصویر کرده بود که می‌خواهند ملت خوابِ ایران را بیدار کنند @ehsanname

🔺کاریکاتور روی جلد شماره اول «بهلول» که در باکو منتشر می‌‏شد. کاریکاتور کار عظیم عظیم‌‏زاده، نقاش و کاریکاتوریست اهل باکو است. شاه قاجار با کمک خارجی‌ها (یعنی سربازهای روس) دارد ملتش را می‌کشد @ehsanname

🔺کاری از اسکار شلینگ، کاریکاتوریست آلمانی‌‏الاصل در نشریه «ملانصرالدين». معلم جغرافی دارد گوش محمدعلی‌‏شاه را می‌‏کشد که چرا هنوز جای ایران را پیدا نکرده؛ کنایه از اینکه شاه قاجار از وطن‏‌دوستی ‏بویی نبرده @ehsanname

🔺یک نمونه اولیه از تایپوگرافی. شاه بیگانه‌پرست در لوگوی نشریه «شرافت» (شماره ۳۷ - ۱۹ ربیع‌الاول ۱۳۲۶ قمری). شاه روی «شر» نشسته و «آفت» به جا مانده @ehsanname

🔺جنگ علیه استبداد محمدعلی‌شاه در طرح جلد شماره اول «آذربايجان»، نشریه ستارخان که در تبریز منتشر می‌‏شد. مردم در حال زورآزمایی با استبداد @ehsanname